Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
21 / 31
21 / 31

Oshitululwa 18 — Ewiliko laKalunga mOilonga yonyanyangido

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Opo otatu shiiva, ngeenge otatu tsakaneke oku shiiva Omwene; okuya kwEe okwa longekidwa ngaashi ongula.”1

GSAM 281.2Fiyapo omwedhi Juni, 1849, oilonga yOmukulunhu White nomukulukadi waye pamo nOmukulunhu Bates oya li yi li ashike moilongo yaNew England. Moshikondo shika Meme Clarissa Bonfoey, wa kala moMiddletown, Conn., okwa ya moukwaneumbo wOmukulunhu White. Efimbo lifupi manga oshinima eshi inashi ningwa, meme waye okwa fya, a mu fiila oinima aishe ya pumbiwa okutameka eumbo linini. Mokati koshinima shika Omukulunhu White okwa dulu vali oku longitha eumbo, nokwa tameka eumbo moshitukulwa shimwe sheumbo lOmr. Belden moRocky Hill, Conn.

GSAM 281Etameko lyongongole yomehepo yopaife

GSAM 281.3Mafiku 24 Maalitsa 1849, oshongalele shokahooli osha ningilwa moTopsham, Maine. Moshabata shika Meme White okwa pewa emoniko; omutwe gwalo owa li wa simana unene. Kashimba otatu dulu okuuda ko nawa emoniko ngeenge otwa tameka okuuda ko onghalo ya li po moshikondo shika.

GSAM 281.4Pexulilo laMaalitsa 1848, moHydesville, Wayne Co., N.Y., omawi oo kwa li inaku shivika oko a dja, sha landula sha ninga omakokeko gomehepo, oya tameka. Osho sha li tete meumbo lyongundu yOvaFox. Pexulilo lepetambo, ongundu oya ya moRochester, N.Y.; moCorinthian Hall omayooloko ga ningilwa pooshilongo, nounona ovakainhu ova konakonwa unene koukomiti va li va ningwa kovalumenhu novakainhu va hoololwa mokati kovanhu velifimaneko moshilando, opo va ninge ekonakono olo. Nando ovanhu vahapu ova li va tala omakokeko ngaashi omakoto nenge elimbiliko tali ningwa nounghulungu womake, naavo va li hava itavele keshe eshi tava lombwelwa kava li va teelela kutya oshinima eshi otashi ka kula unene.

GSAM 282Omaxunganeko kombinga yongongole yomehepo

GSAM 282.1Memoniko lya tumbulwa kekotoko, Meme White okwa mono kutya omadengo oo kwa li inaku shivika oko a dja moRochester nomonhele ikwao owa li eenghono daSatan, nokutya iinima ya tyaayi otayi ningwa unene; nokutya otayi dhilwa momukalo gwongalo, opo ovanhu va pukifwa va kale ve udite ve li meameno li dule la kale, nokutya otayi ka kwata omayele govanhu vaKalunga, ngeenge tashi shiiva, va tale koinima ei noku va ningifa va kale ve na omalimbililo kombinga yomahongo Omhepo Iyapuki.

GSAM 282.2Ovanhu vashona, ngeenge pa li nande vamwe, moshikondo shika ova li ve na edidiliko nande linini kutya ongongole yomehepo otayi ka tandavela mounyuni aushe ngaashi sha xunganekwa, nenge kutya otayi ka ninga ongalo, i na omaongalo nomapastoli a pangwa.

GSAM 282Exunganeko lya wanifwa

GSAM 282.3Ewanifilo lyexunganeko, ashike, otali monika ngeenge otatu tala owalindjile wavo, owa li 10,000,000 moUnited States ashike. Kombinga yokudhilwa kwavo momukalo gwongalo opaife, otatu yandja shika sha shangwa moReview and Herald, Washington, D.C., Nov. 12, 1903:—

GSAM 282.4“Koshongalele shopaife shaNational Association of Spiritualists, sha ningilwa moshilando shika, omukalo omupe gwomikalo gongo owa taambwilwa. Opa longwa oku nangeka omapastoli nenge ovalongi, nongudu yovaitaveli voongongole yomehepo oya tambulwa nga ‘ongalo.’ Shika otashi ka monika ngeenge otatu lesha oshikamu shoka sha landula momukalo omupe:—

GSAM 282.5“‘Omupastoli nenge omulongi kape na okutulwa poongalo nenge moongundu omanga inaa tamekithwa moilonga mokati koshikalo shoku nangeka, shoka sha shiikile okuza komasiku gatete gomondjokonona yongalo. Omuntu nando umwe ita dulu oku ninga omukwateli wokunangwa omanga inaa pewa etumwalaka lyoku kala omupastoli moongalo nenge moongundu, nenge a nangekwa a kale omutumwa kEhangano lOvaongongole yomehepo lomoshitukulwa shoshilongo, lya pangwa nga ongalo moshilongo shoka li li, nenge kuNational Spiritualist Association of the United States of America. Ovanhu aveshe tava kongo okukala omapastoli nenge okulongela nga ovatumwa ova pumbwa okukala va li mekwatafano la wana nongalo nenge nongudu yongongole yomehepo oule womimvo nhatu nenge di dule po, nokwa pumbwa va kale va li ve na epitikilo lokuudifa oule womimvo mbali nenge di dule po, va tumwa kEhangano lomoshitukulwa shoshilongo nenge lOshilongo Ashishe va kale ovapopi tava kendabala. Omapastoli ovo va kala moshilonga shavo oule u li kohi yomumvo umwe auhe wokalindeli kava pitikilwa okunangekwa.’”

GSAM 283Omukulunhu White moOswego, N.Y.

GSAM 283.1Pashi li eumbo lonyanyangido moOswego, N.Y., Omukulunhu White okwa lundulula onhele ye okuza moConnecticut a ya ko, moshikufufinge sha 1849; nomomumvo oo tuu, Novembala 3, oshongalele shovaitaveli osha ningilwa po. Pashilonga shoka sha landula, Meme White okwa ti:

GSAM 283.2“Nena otwa tokola kutya oshilonga shetu oku longela moshilongo shaNew York. Omushamane wange okwa li e udite kutya oku na oshinakuwanifwa shokushanga nokunyanyangida. Otwa totwa eumbo moOswego, otwa pewa oinima yomeumbo kovamwatate vetu tu i longife nokwe i shuna, noku tameka oku kala mo. Omushamane wange okwa shanga, okwa nyanyangida, nokwa udifa. Okwa li a pumbwa okukala a djala oikutu yeta efimbo alishe, shoka shimwe oshikondo shoka okwa li a pumbwa oku kondjitha Ovaadventista va ti otava itavele, va li tava popile epuko, tava udifa efimbo la tulwa po, nokukendabala okuhenukifa ovanhu aveshe ovo va dula va pilamene eitavelo letu.”2

GSAM 283Second Advent Review lya nyanyangidwa

GSAM 283.3Moshikufufinge sha 1850, oya monika ya pumbwa oku ninga ehinololo likwao; Omukulunhu White okwa ya koParis, Maine, moka omukanda wotete waSecond Advent Review and Sabbath Herald wa nyanyangidwa, nga omukanda tau nyanyangidwa lwavali momwedhi, wa kwatelwa komango 13, nomango umwe wa li nomapandja 8, epandja keshe li na eekolomu mbali; epandja la nyanyangidwa ola li naunene 7 1/8 x 10 1/4″. Omango gwotete gwa li gwa shangwa mNovembala gwa landula, nomango gwaxuuninwa, 9 Juni 1851.

GSAM 284.1Eipangelo lya holoka laSecond Advent Review and Sabbath Herald, lya pitilila Oshili shopaife, oya li ewaleko liwa lyokutala oku kula kwoshili, oku yandjwa kwovailonga vomoshilonga, noku kula kwovakwashilipaleke. Pashoka omukanda owa li hau yandjwa pu, oya li ya lindilwa kutya ookaume koshilonga otava kwafele meinyanyangido, nena oya ningi ngaho. Nando ovaitaveli vahapu ova li ve na oinima ishona, oya kwafele ngaashi Omwene a va ningile, noya ningi ngaashi va dulu oku yi tula komeho etunguluko lyoshili.

GSAM 284J. N. Andrews okwa tameka okuudifa

GSAM 284.2Moshikondo shika J. N. Andrews, wa kala moParis, Maine, okwa tameka oilonga ye mokati kovanhu nga omupastoli wEvangelia nomushangi kombinga yoinima yopaitavelo. MoReview, Mei 1851, okwa shanga oshinyolwa sha dula omapepelo atano kombinga yomatumwalaka atatu. Moshinyolwa shika okwa iikila exunganeko lyoshinyama sha mapeta avali shEhololo 13 kUnited States, a kala nediladilo kutya okufininika ovanhu va diinine efiku lotete loshivike li kale Eshabata, otali ka ninga onhele yokuhangana lOngalo noshilongo moshilongo shika. Ekonakono lye olya li li li pexunganeko lyene, osheshi kape na elinyengo moshikondo shika ya li yi ulike unene mokuya ko, shoka sha li sha kola unene sha yandjelela eudifo osha li omalombwelo aDr. Durbin, a pewa moChristian Advocate and Journal, shoka sha ti:—

GSAM 284.3“Ngeenge Oukristu tau ninga omwenyo wopaenghedi nowopamhepo woshilongo, oshilongo osha pumbwa, okupitila movapanguli vasho, okukeelela okuhanauna Eshabata liyapuki pouyelele, nga omukalo gwoku lihopa.”

GSAM 285Ovanhu va landifa omapya avo opo va kwafe oilonga

GSAM 285.1Moshikondo shika ovanhu ngaashi Hiram Edson, waNew York, noCyrenius Smith, waJackson, Mich., ova li va twalwa oku landifa omapya avo, limwe na limwe lya li lya yandjwa $3,500, noku futa oku longifa omapya makwao avo vene, opo va kale va na omali oku kwafa moilonga i lili noku lili tai ka holoka mokutwikila oilonga yetumwalaka.

GSAM 285Oshilonga shonyanyangido osha lundululwa koSaratoga

GSAM 285.2Mwa 1851, Omukulunhu White okwa lunduluka okuza moParis, Maine, a ya koSaratoga Springs, N.Y.; nena vali, noinima yomeumbo oyo a pewa a i longife nokwe i shuna, okwa longitha eumbo, noku nyanyangida Oshikondo shotivali shaAdvent Review, nomango gwotete gwa li gwa shangwa 5 Auguste momumvo gumwe. Oshikondo eshi osha li sha kwatela omango 14, noya nyanyangidwa lwavali momwedhi. Omango gwaxuuninwa owa nyanyangidwa 23 Maalitsa 1852. Edina lOmukanda lya lunduluka onini okuza kuSecond Advent Review, nga mOshikondo 1, lya ninga Advent Review and Sabbath Herald, edina olo li li natango mOshikondo shalo sha-82. Omukanda owa kulikwa u kale u na eekolomu nhatu doinyolwa mepandja keshe, omapepelo 8; eipangelo lya li lya yandjwa 8 1/4 x 11 3/4″.

GSAM 285.3Otashi ka monika momukalo gwokukula kweipangelo lOmukanda shoka sha li noshi li natango omukanda gwongalo, kutya ehinololo keshe olya li lyiwa, tali ulike ehumo liwa loilonga, noku yandja oumbangi wa yela kutya oilonga yOmweengeli omutitatu “oya fika oku kala.”

GSAM 285Einyanyangido moRochester — oku kala noupapa wokunyanyangida

GSAM 285.46 Mei, 1852, omango gwotete wOshikondo 3 shaAdvent Review and Sabbath Herald owa nyanyangidwa moRochester, N.Y., noya nyanyangidwa moupapa nomatipo a li ovakwanyamateya vOvaadventista vefiku etiheyali. Hiram Edson okwa yandja omali oku landa oupapa wokunyanyangida waWashington, nomatipo neshinima shoku tungulula eumbo. Okwa li e na okufutwa ngaashi omayandjelo taa uya okudja kookaume koshili. Oupapa shoka owa li moReview and Herald moBattle Creek, Mich., fiyapo wa pya po momundilo, 30 Decembala 1902. Moshikondo shoka owa li wa talwa nga oupapa wokonakona wa yela unene momeumbo. Momango 12, Oshikondo 3, 14 Okutoba 1852, osha shangwa kutya omali goku tungulula eumbo noupapa neshinima oga li $652.93, nomayandjelo gashoka fiyapo oshikondo shoka oga li $655.84. Komaango aa omulongo nambali gomukanda, okopi 2,000 gomango keshe oya nyanyangidwa noya yandjwa pu.

GSAM 286Omulongi wovanyasha okwa tamekwa

GSAM 286.1MwaAuguste, meumbo laReview, oya tameka oku nyanyangida Omulongi wovanyasha, omukanda gwomwedhi. Opaife omukanda ogu owa kala gwoshivike, nomango keshe u na oileshwa lwoikando ine ku shoka sha li mo moshikondo shoka.

GSAM 286Uriah Smith okwa hangana neumbo

GSAM 286.2Mwa 1853 Omukulunhu Uriah Smith okwa tameka oilonga ye meumbo laReview and Herald, moka a kwathela onhele ya simana komimvo 50. Momumvo oo (1853), osha tumbulwa oshikando shotete moReview and Herald kutya ovo va hala, otava dulu oku landa oinyanyangidwa yetu pashimaliwa shoku i nyanyangida. Kovanhu vose vakwao, oinyanyangidwa oya li ya yandjwa pu, osheshi oshikandu osha li sha kwafwa komayandjelo govanhu va yandja po noyonena. Mwa 1854, oya dimbulukilwa kutya omali gaReview olo hali nyanyangidwa lwavali momwedhi oga li $1.00 komumvo. Mummvo shoka, koshongalele shemehema sha ningilwa moMacomb County, Michigan, mOmwedhi Juli, oya li ya pulwa oku landa oinyanyangidwa yetu. Moshongalele shoka omikanda ya li ya landwa ya yandjwa $50. Omukulunhu White, oku popiilila oilonga shika, okwa ti, mokati kuReview, “Shika otashi ulike kutya omikanda yetu otayi dulu oku landwa.”

GSAM 286Etumwalaka lyo $500 lyomikanda

GSAM 286.3MoReview lya 12 Okutoba nola 24 Decembala 1854, omatumwalaka oga ningilwa lyomali $500 goku yambidha omikanda, opo eumbo li yandje ovapastoli omikanda yi yandjwe pu mokati koilonga yavo, noku kwafela vali “omali goku kwafela gomali $500 geumbo, opo Review li nyanyangidwe nawa keshe shivike, ponhele yokupitifa oshivike shimwe peemhito dimwe omolwokuhena omali.”

GSAM 287J. P. Kellogg naHenry Lyon ova landifa omapya avo

GSAM 287.1Moshikondo shika J. P. Kellogg, waTyrone, nomuHenry Lyon, wa kala popepi naPlymouth, Mich., ova landifa omapya avo, limwe na limwe lya li lya yandjwa lwaapo $3,500, opo va kale va na omali oku kwafa oilonga; nena ovamwatate vamwe vavali vMichigan ova ya komeho moshikondo sha yela, va na omali a li po noomwenyo yokuyandja, opo va kwafe pawanawa onhele ya pumbwa ekwafelo. Kellogg okwa tameka oku ninga omakolokolo moJackson, Mich., naLyon okwa lunduluka koBattle Creek, a longa oilonga youhongi womiti opo a kwate po oukwaneumbo waye.

GSAM 287Oinyanyangidwa yetu nomikanda yetu ayihe pashimaliwa $3.00

GSAM 287.2Kefikulo lyOshikondo 6, Juni 1855, omuntu okwa dulu oku pewa Review nOmulongi komumvo gumwe, pamwe nomukanda gwomikanda nomikanda ya yandjwa pu, nomukanda gwomaimbilo, ngaashi ya li ya longithwa moshikondo shoka — omikanda nomikanda 26 pamwe, ayihe — pashimaliwa $3.00. Omali ga pangwa gOmulongi oga li sente 25 komango 12.

GSAM 287Eumbo laReview ola ifanwa oku ya koMichigan

GSAM 287.3MwaApilili 1855, Omukulunhu White nomukulukadi waye ova ya vali koMichigan, noya ninga omaongalele monhele nyingi. Momafiku 28 na 29 gomwedhi gumwe, oshongalele osha hanganene moBattle Creek; moshikondo shoka ovamwatate vopamweko va tokola oku ifana Omukulunhu White a lundulule eumbo laReview okuza moRochester a li koBattle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, nomuHenry Lyon ova itavela oku yandja $300 umwe, ka na omali goku iilila, noku ninga pamwe $1200, goku landa oshitukulwa shedu noku tunga eumbo lonyanyangido. Nena oya landa oshitukulwa shedu pohanganelo yaWest Main naWashington Streets, kombinga yolukadi noushilo, noya tunga po eumbo lomiti li na eendodo mbali, lya li 20 x 30 mafuti, nomipanda ya li 20 mafuti.

GSAM 288Eumbo lyotete lyongalo moBattle Creek

GSAM 288.1Moshikondo shoka shimwe, eumbo lotete lokwoongalela lOvaadventista vefiku etiheyali moBattle Creek ola tungwa, la li 18 x 24 mafuti. Eumbo lya li lya yela, lya tungwa nomapulanga a tulwa a fikama, nomitengatenga da patwa noupulanga unini, oya li popepi nohanganelo yaVan Buren naCass Streets, kombinga yolundume nouninginino.

GSAM 288Meumbo lethu lyotete lyonyanyangido

GSAM 288.2Omango gwotete waReview, wa nyanyangidwa moBattle Creek meumbo la li lOvaadventista vefiku etiheyali, owa li wa shangwa 4 Decembala 1855. Omali gomukanda oga li ga pangwa $1.00 komukanda gwomango 26; ashike omayandjelo oga pulwa goku yandja omukanda pu kovahepe ovo va wapala okupewa ekwafo. Okuza moshikondo shika, Omakulunhu Waggoner naCottrell ova li unene va yandje iinyolwa moAdvent Review.

GSAM 288.3MoReview lya 18 Decembala 1855, ekwatafano lyonyanyangido ola ninga etumbulo lya dulu oku monika lya yooloka kovailonga vopaife meumbo. Olya ti: “Itatu mono etomheno lokuhena okufuta ovanhu ovo tava longo meumbo omali a wapala oilonga yavo. Omushangi oha tambula etata ashike lomali oo a li ta dulu okumona ponhele imwe.” Otashi dulu oku popiwa kutya omali okufuta ovailongi moshikondo shoka ka a li nande a fika petata loo hava futwa paife, nokutya etata lefuto moshikondo shoka kali li li dule po 1/3 nenge 1/4 lomali oo eumbo hali futu paife oilonga ya faafana. Ovailonga vomeumbo moshikondo shoka ova yandja nga omayambidido etata lomali oo va li va pumbwa okufutwa omolwoilonga yavo, opo oshili shopaife shi nyanyangidwe.

GSAM 288Etumwalaka lyo kupula oupapa wenghono nomashina

GSAM 288.4MoReview lya 19 Maalitsa 1857, etumbulo lyotete lya ningilwa kutya oupapa wenghono nomashina oya li ya pumbwa noya pumbwa oku pewa goku nyanyangida oifo, oumbo nomambo. Ngaashi sha dimbulukilwa 2 Apilili, oya tokola oku landa oupapa wenghono waAdams, novanhu heyali ova tula po omukanda gwomali $100 umwe goku i landa. Mokukandeka kwa landula, oya ti kutya oupapa nomashina oya ka longa pashimaliwa $2,500, nomikanda yomalipupo oya li ya hanganekwa $1,700.

GSAM 289.1Moshinyolwa shOmukulunhu White moReview lya 13 Auguste 1857, omwa li omalombwelo goku kwafela: “Eumbo lethu kali na eendjo. Opa li omali a ongalelelwa oilonga yomikanda pauyadi, $1,426, opaife ge na oikanda. Oupapa wenghono omupe owa tameka oku longa noya longa nawa, nope na elineekelo liwa kutya otau ka endeshwa diva neenghono domuku womeva taa fuluka, notau ka kala wa futwa po aushe. Oilonga yetu yomehema oya kala ya kwafwa unene kupitilila oshikondo shope.”

GSAM 289Ondjovo yotete yelandifo lomambo

GSAM 289.2Mefiku 29 Oktoba 1857, omoshifo Ekonakono nomuudifi mwa shivifwa kutya oimaliwa yelandifo lomambo momido mbali da tetekela oya li $1,287.91. Oyo ya li ondjovo yotete yomukalo oo ya shivifwa fiyo opoo. Osha li edidiliko lokuya komeho kwoshilonga, nosha li sha pameka omitima, osheshi osha ulika kutya oshili oya li tai pameke, ‘ngaashi eemhofi douyelele tadi endelele mouyuni aushe.’

GSAM 289Eumbo lonyanyangido lEkonakono nomuudifi onhele ya amenwa yokutula oimaliwa

GSAM 289.3Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 13 Aguste 1858, ovanhu vetu ova lombwelwa lwotete kutya eumbo lonyanyangido nali ningwe onhele yokutula oimaliwa ya xupa. Ovanhu ovo va li ve na oimaliwa vehe i hepa diva, ova li tava dulu oku i tula meumbo lonyanyangido. Va li hava dulu oku i kufa efimbo keshe, ngeenge ve i pula, ngaashi va li ve i hepa, noku ninga ngaha eumbo lonyanyangido li kwafwe kokulongifa oimaliwa oyo. Elombwelo eli ola tulwa moilonga, nolapameka natango oshilonga kombinga yoimaliwa.

GSAM 289.4Okuhovela efimbo olo fiyo opaife (1905), kape na omunhu a kanifa edola limwe loimaliwa a pakula omaumbo etu onyanyangido pamukalo oo, ile a nyonwa okupewa oimaliwa yaye eshi e i pula. Ovo ve na omitima da yela, hava diladila nawa, ova fika pokumona omaumbo etu onyanyangido a amenwa unene okutulamo oimaliwa yavo ya xupa, nokupita eembanga, odo hadi ponokela luhapu. Eembanga ohadi lineekelelwa kovanhu vomouyuni, ndele omaumbo etu onyanyangido otaa pamekwa keongalo alishe, olo tali a ‘ambidida.’

GSAM 290Ehangano lOunyanyangido lOvaadventista vefiku etiheyali ola tulwa po

GSAM 290.1Ehangano lOunyanyangido lOvaadventista vefiku etiheyali ola tulwa po mefiku 3 Mei 1861. Omikanda oda tumwa di pula ovanhu va lande oshitukulwa shehangano koimaliwa $10 koshitukulwa keshe. Konima yoivike ivali, osha shivifwa kutya ovanhu ova li nale va udaneka okulanda oitukulwa yongushu yoimaliwa $4,080.

GSAM 290.2Okuhovela 11 Juni womudo oo, Ekonakono nomuudifi osha li hashi nyanyangidwa kEhangano lOunyanyangido lOvaadventista vefiku etiheyali. Eumbo lotete la tungwa kehangano ola li komukuma wokoushilo nokuumbuwanhu, apa omapandaanda Main naWashington a shakenena. Ola tungwa ponhele oyo eumbo likulu lomiti la kufilwe po la twalwa kepandaanda Kalamazoo. Eumbo eli ola li li na oitwaliwa ivali nelina omakuma a pama oitenena. Onghedi yalo oya li yomushiyakano wOshigreka, nolatalela koumbangalanhu kepandaanda Main. Eudamo lalo alishe okuza koushilo fiyo kouninginino ola li omakondo 44, nomakondo 72 okuza koumbangalanhu fiyo koumbuwanhu.

GSAM 290Omambo otete momalaka makwao

GSAM 290.3Oshikando noshikando, etumwalaka ola ya komeho, noshike sha ningwa mokulihumifa komeho osha kwafa okupameka nokuhanganifa oshilonga. Pefimbo eli, eumbo letu lonyanyangido ola pitifa oumbo 5 momalaka oiwana ikwao: 3 mOshidanishi-nOshinorwegi na2 mOshifransesa. Ngaha, ounyanyangido womambo oiwana ikwao owa hovela.

GSAM 290.4Osheshi omwaalu woilyo yeongalo owa li tau indjipala alushe, oimaliwa nayo oya li tai indjipala alushe. Eshi osha ulikwa mondjovo yomoshifo Ekonakono nomuudifi sha 16 Mei 1863, omo omushangi wehangano a yandja omwaalu woimaliwa aishe ya tambulwa ngaha:—

GSAM 290
Oimaliwa ya tambulwa moitukulwa nomayambidido kEhangano fiyo opaife$10,374.13
Ya tambulwa keumbo lonyanyangido laRochester700.00
Ya tambulwa omolwoilongifo ya wedwa ko300.00
Ya tambulwa moimaliwa ya tulwa po omolwomambo1,355.00
Ya tambulwa omolwoshinyanyangido hashi endifwa komashina, nomashina yasho2,500.00
Aishe kumwe$15,229.13

GSAM 291.1Omushangi okwa ti vali:

GSAM 291.1‘Petengeneko la lungama loiniwe yehangano, otaku monika kutya ongushu yayo kai li pevi yoimaliwa $20,000. Ongushu oyo oya pita oimaliwa oyo ookaume koshilonga va yandja, nokupita kwayo okwa li popepi no$5,000. Eshi osha tya nawa omolwouyuki noudiinini wOmumwatate White naavo va longa naye meumbo lonyanyangido lEkonakono nomuudifi. E. S. Walker, Omushangi.’

GSAM 291Okuyandjwa kwEkonakono nomuudifi kEhangano

GSAM 291.2Oshilonga shounyanyangido osha fikifwa koilanduliko ei koilonga idjuu nokeeyambo dOmukulunhu White. Ongushu oyo ya monika moshilonga, moshili oya li yaye, osheshi oya monika mokuliyandja kwaye, mounongo waye moipindi nomokupashukila nawa oshilonga. Ndele okwa kala ehe i pula, ile oshitukulwa shayo, ndele okwe i yandja aishe nehafo keongalo. Okwa ninga nokwa pita opo: eshi ehangano, konima eshi la tulwa po, la tokola kutya na pewe oimaliwa $6 koshivike omolwoilonga a longa, ye okwa tambula ashike $4 koshivike.

GSAM 291Oshifo konhulo yefuta laPacific

GSAM 291.3Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 21 Apilili 1874, omwa li oshinyolwa shOmukulunhu White. Eshi a li ta popi oshilonga konhulo yefuta laPacific, okwa ti kutya otashi ka hepekwa diva kutya ku tulwe po oshifo shivike keshe, shi kale tashi kwafa oshilonga konhulo oyo. Konima yefimbo lixupi, onhapo oya holoka okulanda eendanda dinini dounyanyangido noilongifo kuOakland. Noilongifo oyo, momwedi Juni, oshifo sha hovela okupitikwa oikando ivali momwedi, shi na edina Oshitoye shefimbo.

GSAM 291Okulongela oimaliwa

GSAM 291.4Konima eshi a nyanyangida oifo ihamano yOshitoye shefimbo, Omukulunhu White okwa shuna koushilo, ta pula oshongalele yomaongalo shaCalifornia shi longekide okupitifa oshifo. MOshongalele shOngalo Aishe sha 15 Aguste 1874, ovamwatate vokoushilo ova etelwa ediladilo lokulongela oimaliwa $6,000 yokulanda oshinyanyangido, omashina neendanda dounyanyangido deumbo lOshitoye shefimbo, ngeenge ovamwatate vokonhulo yefuta laPacific tava longela $4,000 yokulanda onhele nokutungapo eumbo la wapala lounyanyangido.

GSAM 292.1Omukulunhu George I. Butler, oo pefimbo olo a li umwe womongudu yewiliko lOshongalele shOngalo Aishe, okwa ya koshongalele momehema shaYountville, California, ndele ta ulike ediladilo eli kovamwatate. Mefiku 11 Oktoba 1874, ova tambula epulo olo nova udaneka okuyandja $19,414 moimaliwa yoshikuta.

GSAM 292Eumbo lonyanyangido laPacific ola tulwa po

GSAM 292.2Mefiku 2 Febuluali 1875, Omukulunhu James White nomukulukadi waye ova fika kuOakland, ve li kumwe nOmukulunhu J. H. Waggoner novalongi vakwao ve na oupashu. Mefiku 12 lomwedi oo, omutumba wa yooloka woshongalele yomaongalo shaCalifornia owa ifanwa, opo va konakone onhele yokutunga omaumbo ounyanyangido wOshitoye shefimbo. Konima eshi va diladila nawa, ova tokola okulanda oinhele kouninginino wepandaanda Castro, pokati komapandaanda 11 na12. Mefiku olo, Omukulunhu White naJohn Morrison ova landa oinhele oyo, ndele tava tambula omikanda doumwene momadina avo. Osha li sha ufanwa kutya ngeenge Ehangano la tulwa po, otava ka yandja kulo oshitukulwa shevi osho tava mono kutya otashi wana okuhepa kwehangano, pamwe nomukanda woumwene.

GSAM 292.3Mefiku 1 Apilili 1875, Ehangano lOunyanyangido lOvaadventista vefiku etiheyali laPacific ola tulwa po kuOakland, noimaliwa yalo yoitukulwa oya tokolwa i kale $28,000. Oshitukulwa shopokati shoinhele yepandaanda Castro osha yandjwa kehangano pamwe nomukanda woumwene, ngaashi sha li sha ufanwa. O. B. Jones, wokuBattle Creek, Michigan, okwa hovela diva okutunga eumbo. Onghedi neudamo lalo ola li li fike pamwe neumbo lonyanyangido la tungwa kuBattle Creek, ndele eumbo laOakland ola tungwa nomiti ponhele yoitenena. Eshi eumbo eli la li la pwa okuwapalekwa okulonga mo, Oshitoye shefimbo osha tembukila monhele yasho ipe mEtitano, 27 Aguste 1875.

GSAM 293Etembukilo lokuMountain View

GSAM 293.1Meumbo eli, ounyanyangido woifo nomambo owa twala komeho nawa fiyo 1904, eshi kwa ningwa omalongekido okutembukifila oilongifo yonyanyangido komikunda. Omutonateli weumbo lonyanyangido laPacific okwa yandja etomheno lelunduluko eli neendjovo edi:

GSAM 293.1‘Omido dihapu, ovawiliki vEhangano lOnyanyangido yaPacific ova kala tava mono kutya evi opo eumbo lavo lonyanyangido li li paife oli na ongushu inene unene, nonhele oyo onini unene omolwoilonga yokuninga oinima. Oi li mokati koshilando shinene, moshitukulwa shomautungilo ovanhu. Ova mono kutya oshounongo momikalo dihapu okukonga onhele yomomikunda omo evi li na ongushu inini, omo ovalongi tava dulu okumona omaumbo monhele ya wapalela oukolele, ye na onhele ya wana omapya madini, omiti doiimati noku pema nawa; noku kale ku na oinima ya wapala yokutwala oinima kwinya nakuno. Onhele ya tya ngaha oya monika noya landwa mokamukunda Mountain View, moshitukulwa Santa Clara, omaila 39 okuza kuSan Francisco u yuka koumbuwanhu. Onhele ei oi na omauwa mahapu oshilando, pamwe nomauwa onghalamwenyo youkolele yomomikunda.’

GSAM 293Ounyanyangido owa hovela moiilongo ikwao

GSAM 293.2Opo tu ulike okutandavela kwoshili, otu na okuyeulukwa kutya okuza 1875 fiyo 1878 oshilonga shounyanyangido osha hovela kuBasel, Switzerland, nakuChristiana, Norway.

GSAM 293.3Pefimbo lokuwila komakashara omudo 1875, Ekonakono nomuudifi osha yandja ondjovo yelandifo lomambo meumbo lonyanyangido lEkonakono nomuudifi alike, momido heyali, okuza 1868 fiyo 1875. Omwaalu woimaliwa owa li $85,644.54, popepi neindjipalo loikando ihamano komwaalu womido heyali da tetekela. Elandifo momaumbo aeshe ane onyanyangido (Michigan, California, Switzerland naNorway), momido nhatu, okuza 1875 fiyo 1878, ola eta oimaliwa $98,163.73.

GSAM 293.4Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 17 Oktoba 1878, omwa shivifwa kutya omambo aeshe, oumbo nomikanda dinini da nyanyangidwa keumbo lounyanyangido lEkonakono nomuudifi manga 1864 inau fika, oda li di na omapandja 50,058,000. Okuza 1864 fiyo 1878, omwaalu womapandja owa li 158,130,951; nosha ninga omapandja 208,188,951 aeshe kumwe.

GSAM 294Omulongi wovanyasha owa ningwa oshifo shivike keshe

GSAM 294.1Fiyo 1 Januali 1879, Omulongi wovanyasha osha li hashi nyanyangidwa omwedi keshe. Ndele okuhovela efiku olo, eshi sha li tashi hovela omudo washo wa27, osha pitikwa oshivike keshe. Ngaha, ekwafo lasho ola indjipala oikando ine.

GSAM 294Osho Omukulunhu White a yandja kEhangano

GSAM 294.2Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 23 Januali 1879, omu na eendjovo dimwe dOmukulunhu White kombinga yelikwatakano laye noshilonga. Osha wapala oku di eta apa, osheshi ohadi yelifa natango eeyambo da ningwa moshilonga shounyanyangido. Eendjovo oda tya ngaha:—

GSAM 294.3‘Eshi Ehangano lOunyanyangido la tulwa po kuBattle Creek, Michigan, momudo 1861, otwa yandja kehangano omusholondodo wovanhu hava kufa oifo yetu noufemba wokunyanyangida vali oinyolwa yetu aishe (oyo konima ya monika i na ongushu yoimaliwa $10,000). Osha tu fiya tu na ashike oinima yongushu yoimaliwa $1,000. Otwa twikila oilonga yetu yokuungaunga oinyolwa, yokuwilika noyokuudifa, tu na ondjambi yoimaliwa $6 koshivike.

GSAM 294.4‘Momudo 1866, eshi twa shuna keumbo lonyanyangido lEkonakono nomuudifi konima youdu unene, otwa hanga ovawiliki tava futu oimaliwa ya wedwa komikuli, 10%, koimaliwa i li moiyovi, noimaliwa yoitukulwa ya shuna pevi fiyo $32,000;3 Ndele momido ne, newapeko laKalunga, omikuli oda futwa, oimaliwa yoitukulwa oya hapupala fiyo $75,000, notwa li [ehangano] tu na oimaliwa $5,000 meembanga.’

GSAM 294Onghalo yeumbo lonyanyangido momudo 1880

GSAM 294.5Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 15 Januali 1880, Omukulunhu Butler okwa ti:—

GSAM 294.6‘Eumbo letu lonyanyangido (Battle Creek) ola henenekwa diva eshi kwa tungwa oshitukulwa shopokati, pokati komaumbo avali okoushilo. Eshi osha indjipaleka unene oupashu weumbo alishe nosha ningifa oilonga mo i kale ya wapala. Omu na oilongifo yokutunga oipiliti yoikuta yonyanyangido neenghono dolusheno, yokuyadulula oipiliti yonyanyangido noku kwatelela omambo nawa unene. Moshili, ovo va pumbwa oku shi shiiva otava ti kutya oleumbo lonyanyangido li na aishe ya wapala nolili na oilongifo aishe okupita omaumbo makwao moshitukulwa shoshilongo shaMichigan.’

GSAM 295.1Nande kwa ningwa eheneneko eli, osha li sha hepekwa, manga efimbo loxuxwa inali xula, okutunga eumbo lipe koumbuwanhu weumbo linene li kale oshihale shoinyanyangido. Oinyanyangido itano yehangano, hai endifwa komashina, oya tembukifilwa moshihale eshi. Oshimwe shomoinyanyangido ei osha li shinene shihe fi sha monika nale meumbo olo. Oshinyanyangido shimwe sheudamo nonghedi ya fa oyo osha li yo sha tulwa diva meumbo lonyanyangido lOshitoye shefimbo kuOakland, California.

GSAM 295.2Moshifo Ekonakono nomuudifi sha 17 Mei 1881, Omukulunhu White, ta popi ewapalo loshilonga shounyanyangido meumbo lonyanyangido lokombinga yapokati kuBattle Creek, okwa ti:—

GSAM 295.3‘Kufeni omikuli dEhangano lOunyanyangido lOvaadventista vefiku etiheyali metengeneko loiniwe yalo la ningwa noupashu. Opo otaku xupa oshilongo, omaumbo noilongifo i na ongushu ihe li pevi yoimaliwa $105,000. Moimaliwa ei, ovanhu vetu aveshe ova yandja oimaliwa $34,432.17 moitukulwa, momayambidido nomoinima va fiya konima yefyo lavo. Ovalumenhu novakainhu vanini ovadiinini, va yandja omwenyo wavo koshilonga, ova wedela ko oimaliwa $70,567.83 [ke fi momayambidido, ndele moku liyamba nomokuwilika noupashu].’

GSAM 295Oshilonga shovakongeki vovaleshi osha hovela

GSAM 295.4Okuhovela momudo 1881, ovanhu vetu ova hovela oshinima shipe, ndele tava tameke oshilonga shovakongeki vovaleshi okulandifa oinyolwa yetu. Osheshi ovakongeki vovaleshi kava yandja eendjovo da yela delandifo lavo fiyo omudo 1884, ondjovo yetu yefimbo olo oya ongwa meendjovo delandifo da za momaumbo ane onyanyangido. Pamwaalu wavo, elandifo lomido nhano ola eta oimaliwa $221,248.69. Eshi oshilonga sha tandavela okuza koilonga yetu youudifi muEuropa yapokati nomoiilongo yaScandinavia, ehepekwo loinyolwa momalaka oiwana ikwao ola indjipala.

GSAM 296Elandifo lomambo momido omulongo

GSAM 296.1Okuza 1884 fiyo 1894, efimbo lomido omulongo, elandifo lomambo etu manene a kwatelelwa ola ningwa unene kovakongeki vovaleshi. Elandifo lavo pefimbo eli ola eta oimaliwa $4,031,391.26. Pefimbo eli, oshilonga shetu osha tandavela natango mokutula po omaumbo onyanyangido muAustralia; kuTahiti, moiyandjwa yaPacific; kuHelsingfors, Finland; kuHamburg, Germany; nomoinhele ikwao. Nande efimbo lomudo 1895 ola li lidjuu, elandifo lovakongeki vovaleshi lomudo oo, ngaashi sha shivifwa, ola eta oimaliwa $357,467.23 aishe kumwe. Eshi, pamwe nelandifo twa popya nale, osha ninga oimaliwa $4,816,773.73 aishe kumwe.

GSAM 296Elandifo lomido omilongo nhano $11,000,000

GSAM 296.2Opo tu shiive omwaalu aushe woimaliwa yelandifo okuza 1854 fiyo 1 Januali 1896, otu na natango okuwedela ko omwaalu woimaliwa yelandifo lomambo omahwevo, oumbo, omikanda dinini nomafofano, ngaashi sha shivifwa komaumbo aeshe onyanyangido momido omulongo da tumbulwa pombada. Omwaalu oo owo $3,458,278.23. Ngaha, elandifo lomambo eongalo momido omilongo mbali nambali ola eta oimaliwa $8,275,051.96 aishe kumwe. Tu shi popye nomukalo umwe: elandifo lomido omilongo nhatu (1854 fiyo 1884) ola eta $424,915.24, nelomido omulongo nambali da landula ko, fiyo 1 Januali 1896, $7,850,136.72. Nande omwaalu wovakongeki vovaleshi wa shuna pevi momido hetatu da ka pita, osha wapala okutengeneka kutya okuza 1854 fiyo opaife (1905), oinyolwa yOvaadventista vefiku etiheyali yongushu ya pita oimaliwa $11,000,000 oya landifwa.

GSAM 296Okunyanyangida momalaka popepi nomilongo ne

GSAM 296.3Okuya komeho kwetumwalaka momukalo woinyolwa otaku monika ngeenge hatu diladila kutya oshilonga osha hovela momalaka manene e li popepi nomilongo ne, ngaashi Oshiarabia, Oshiarmenia, Oshibasuto, Oshibohemia, Oshibulgaria, Oshibengali shomuIndia, Oshishina, Oshidanishi, Oshiingilisha, Oshiestonia, Oshifinlandi, Oshifransesa, Oshifiji, Oshigreka, Oshindowishi, Oshiholanda, Oshihungaria, Oshihawaii, Oshiitalia, Oshiislandi, Oshijapani, Oshikafiri, Oshilettishi, Oshilavonia, Oshimaori, Oshipolishi, Oshiputu, Oshiromania, Oshirussia, Oshiserbia, Oshispania, Oshiswedi, Oshitahiti, Oshitonga, Oshiwelshi, nomakwao. Moiilongo noiwana ei ya yooloka, omu na ovalongi vanyakukwa ovo tava twala komeho oishili yetumwalaka lutitatu.

GSAM 297.1Omwaalu womambo, oumbo nomikanda dinini ya nyanyangidwa momalaka a yooloka owa pita 1187. Okumona embo limwe lomukalo keshe, pamwe noifo 87 yeongalo momalaka a yooloka yomudo umwe,4 otaku hepekwa oimaliwa popepi no$340.

GSAM 297Oinhele yomaumbo omilongo mbali onyanyangido

GSAM 297.2Omaumbo omilongo mbali onyanyangido aOvaadventista vefiku etiheyali otaa hangwa moinhele edi: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Kakele komaumbo aa onyanyangido, ovanhu vetu otava nyanyangida oifo nomikanda dinini kuHong Kong, China; kuTokio, Japan; kuCairo, Egypt; muAmerika yokuumbuwanhu; nomoiyandjwa yaFiji.

GSAM 297Okupitifa okambo kotete

GSAM 297.3Efimbo lixupi, natu tale konima oilongifo oyo ovatetekeli va li hava longo nayo. Pefimbo lokuwila komakashara omudo 1853, eshi kwa li taku longekidwa embo lotete la nyanyangidwa koshinyanyangido Washington—‘Onhele iyapuki’—ongudu yovamwameme oya kunya nokulongela omapandja, opo a kale a longekidwa okutungwa pamwe. Konima, ame, omushangi wembo eli, onde a tula omatumo noshilongifo shokutula omatumo oikondo. Eshi oifiniko ya tulwa ko, Uriah Smith okwe a pota, ta longifa oshilongifo shi na olukulo la yuka nokambele ka twima. Eshi osha ningwa molwaashi kwa li kwa pumba omashina ya wapala okulonga oshilonga osho.

GSAM 298.1Fiyo momudo 1861, oinyolwa aishe yeongalo oya li hai nyanyangidwa koshinyanyangido shimwe shaAdams, hashi endifwa komashina yeenghono doeenghambe mbali. Opaife, momaumbo a yooloka onyanyangido, omu na oinyanyangido ya pita omilongo ne, hai endifwa keenghono domhepo da dja momeva a tondoka, nohai longo alushe, tai nyanyangida oshili shopaife. Momaumbo aa, omu na ovalongi va pita omafele atano tava twala komeho oshilonga, manga ovakongeki vovaleshi vomomafele ve li momikunda tava landifa omambo mokati kovanhu.

GSAM 298.2Momudo 1862, oinyolwa aishe ya pitifwa kOvaadventista vefiku etiheyali oya li tai dulu okulandwa koimaliwa $7.50. Momudo 1904, ngaashi sha ulikwa, osha li tashi hepa oimaliwa $340 opo ku landwe oinyolwa aishe kumwe. Moshili, osha li shi na oshinima sha pita omadiladilo ovanhu osho sha longa opo ku monike oilanduliko ei.

GSAM 298.3Ehovelo loshilonga shounyanyangido mokati kOvaadventista vefiku etiheyali, ngaashi sha xunganekwa momudo 1848, moshili ola li ngaashi okuya komeho kwetango, ‘Otali pupala natango—tali tuma eemhofi dalo’—‘Otali twikile mondjila yalo ngaashi etango, ndele kali ningine nandenande.’

GSAM 298Yeni komeho neitavelo—ondombwedi yOmukulunhu Stone

GSAM 298.4Oitungi nondjungu yaavo va twala komeho oshilonga shetumwalaka lOmweengeli omutitatu oya yelifwa nawa moshifo Ekonakono nomuudifi sha 5 Febuluali 1884, kOmukulunhu Albert Stone, umwe wovatetekeli moshilonga, oo a kala nomwenyo fiyo omido 90:—

GSAM 298.5‘Ondjokonona yotete yoshilonga oya li yefimbo loinima inini, noilongifo ya longifwa oya li ya monika ihe ya wana oshilonga. Ndele ovalumenhu novakainhu veitavelo ova li va shiiva okuza pehovelo kutya eke lOmwene li na eenghono ola li tali kwafa oshilonga eshi. Ova li va shiiva kutya efimbo la tokolwa loku ningila Sion ouwa ola fika, nokutya Omwene okwa hovela okwoongela ovanhu vaye. Ova mona kutya Omwene oye ta wilike oshikepa, nokutya Oshikepa shEvangeli, sha humbata eongalo loshixupe noihumbatwa yalo—oshili sha shunifwa, eitavelo la konakonwa nohole ya wanenena—otashi ka fika nawa metulilo loikepa.’

Notes

  1. Hosea 6:3. ↩
  2. Life Sketches of Ellen G. White, ep. 128. ↩
  3. oimaliwa $3,000 pevi yoimaliwa ya yandjwa moitukulwa nomayambidido. ↩
  4. Tala omusholondodo woifo 87 mEmbo lomudo lOshongalele shOngalo Aishe la1904. ↩

Note

Back