Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Oshitukulwa 26 — Oitumwalaka yetu moiilongo ikwao

John Norton Loughborough

GSAM 403.1Okwa shangwa: Ovo inava lombwelwa kombinga yaye otava mono, naavo inava uda otava kwata ko.1

GSAM 403.2Oshilonga shetu shotete koshilongo shi li pondje yaUnited States osha tamekifwa mo 1874, manga Omukulunhu J. N. Andrews a tumwa kuSwitzerland, moka a tameka oilonga.

GSAM 403OSHILONGO SHOKATI KAEUROPA

GSAM 403.3Oilongo 8 oyo ya li moshilonga shino kefimbo olo; oyo: Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, naGreece, oshitukulwa ashishe sha li novanhu 140,000,000.

GSAM 403.4Oshimwe shokukwata omayele oku lombwela apa oikalo ya kwafela ovanhu yetu va tameke oshilonga shokutumwa shoku li nomukalo omunene ngoka, pefimbo ehangano la li li novanhu vanini.

GSAM 403Omukulunhu Czechowski

GSAM 403.5Mo 1865, Omukulunhu M. B. Czechowski, omupristeli Omukatolika wePoland a lundulula eitavelo laye, ngoka a yamukula oshili shopaife, oya li a hala ovanhu yetu va mu tumu a ye a li omuudifi kuEuropa yokati. Shaashi oshinima shino ka sha li she na po, okwa yandja ehokololo lye kovaadventista vefiku lotete loshivike vaBoston, Mass., ovo tashi dulika va li tava diladila kutya ka li vali e na ekwatafano nande novanhu yetu. Nando sha li ngaashi, ova mono oimaliwa ye na sha, va mu tumu koshilonga shoka a hala.

GSAM 404Ovakaleli veEshabata muSwitzerland

GSAM 404.1Mo 1866, okwa longo oshili yeEshabata netumwalaka lOmweengeli omutitatu muTramelan, Switzerland; oshilonga shoka osha eta ehangano lovakaleli veEshabata. Inini manga, okwa shi ende a longo etumwalaka muHungary. Ka li a lombwela ehangano laTramelan sha kombinga yoilonga yetu muAmerica; nena Albert Vuilleumier, umwe womovakaleli, okwa li a dulu oku lesha Oshingilisha. Opo a mono kopuoshi ekopi lEkonakono lOkuya kwapili. Osho kwa tameka okushangafana pokati koilongo ivali.

GSAM 404Omukulunhu Erzenberger a tumwa kuAmerica

GSAM 404.2Mo 1869 James Erzenberger, waTramelan, okwa tumwa kuAmerica a lilonge Oshingilisha nokuli a shiive nawa omafundisho nomikalo yOvaadventista vefiku etiheyali. Oya fika muBattle Creek Junie 18, a kala muAmerica omudo umwe netata. Okwa dja moNew York melweendo lokushuna, Septemba 9, 1870. MuJunie womudo oo tuu oo, Ademar Vuilleumier okwa talela po oshilongo shino, moka a kala omido 4 lwaapo. Manga a shuna koshilongo shaye, Omukulunhu Andrews okwa yi naye. Ova fika muNeuchatel Okutoba 16, 1874.

GSAM 404.3Mo 1875, Omukulunhu D. T. Bourdeau neumbo lye ova tiya kuAmerica va ye kuFrance, moka oshongalele sha va pe oilonga.

GSAM 404OSHIFO SHOSHIFRANSE SHA TAMEKIFWA

GSAM 404.4Mo Julayi 1876, omudo wa landula, moBasel, Switzerland, okwa tamekifwa enyanyangido loshifo shOshifranse, shi na edina Les Signes des Temps (Eedidiliko domafimbo). Mayi 13, 1882, konima yomido 6, Omukulunhu Haskell okwa yambuka moNew York City a ye kuEuropa. Kefimbo lye loutumwalaka, okwa kala efimbo limwe muSwitzerland.

GSAM 405Omukulunhu Whitney oya kuBasel — Efyo lOmukulunhu Andrews

GSAM 405.1Julayi 26, 1883, Omukulunhu B. L. Whitney neumbo lye ova fika muBasel; okwa li a nangekwa kOshongalele shOngalo Aishe a wilike oshilonga shoka, a kwafela Omukulunhu Andrews, oo oukolele waye wa li tau nyonauka diva. Konima yeemwedi dinini, moOkutoba yomumvo ngoka, okwa kufwa.

GSAM 405.2Omukulunhu Andrews ka li a mona ouwa weefikola dopombada noiputudilo yehongo lopombada kefimbo lye lyotete, nando okwa li a longwa nawa, ngoka oshilongo tashi mu shanga omunhu a li a longa mwene. Noku lukila okulonga, okwa dulu Oshilatini, Oshigreka, naHebeli, nomomido da landula okwa lilonga Oshifranse. Oshifranse okwa shi lilonga opo shi mu kwafele okutameka nokupititha oilonga moshilonga shokati kaEuropa, moka a longa omido 6 daxuuninwa donghalamwenyo yaye. Okwa shanga nokunyanyangida Eedidiliko domafimbo mOshifranse, nokwo longo moudufi moshilaka shoka. Kefimbo e li molongelofano ngoka okwa tsakaneka omakufilo.

GSAM 405Dr. Kellogg muEuropa

GSAM 405.3Moshikandjohenge shomumvo 1883, Dr. J. H. Kellogg okwa talela po Europa nelalakano lokuninga omapekapeko e na sha nouhaku. Okwa kala omafiku manini koshilonga shimwe nashimwe shetu, nomandjilo ge okwa li eholamo likwafele ovalongi; nena omayele ge kwa kwata unene koshilonga muBasel, nOmukulunhu Andrews okwa ga pandula unene.

GSAM 405Omukulunhu Butler oya talela po Europa

GSAM 405.4Koshongalele shOngalo Aishe sha li moOkutoba 1883, okwa tiwa nava tameke diva enyanyangido lonyanyangwa muEngland. Sha landula kotokolo likwao lyoshongalele shino, Omakulunhu George I. Butler, M. C. Wilcox, naA. C. Bourdeau ova yi va kwafe molongelofano muEuropa naEngland. Omukulunhu Butler okwa fika muGlasgow, Scotland, Febuali 27, 1884. Elalakano limwe letalelepo laye koilonga yomoiilongo ikwao ola li oku mono nomesho ge omaudjuu mokupititha oilonga moinamambo ikwao, nomukalo wokugapita. Naye okwa kala efimbo limwe muBasel nomoshilongo shokati kaEuropa. A. C. Bourdeau okwa longela pokati kovafranse momaandja geAlps, pokati kovaWaldenses; manga M. C. Wilcox a li a kwata konyanyangido nomalongekido muEngland, a kala fiyo koshikando shomumvo 1886.

GSAM 406Eumbo lonyanyangido li tungwa muBasel

GSAM 406.1Mo 1884, eumbo lonyanyangido, Imprimerie Polyglotte (edina ola hala okutya, okunyanyangida momalaka amengi), okwa tungwa muBasel. MoMarshi 1885, H. W. Kellogg okwa pewe omukalo kOshongalele shOngalo Aishe a talele po Basel nokulanda omashina a pumbiwa meumbo lonyanyangido. Osha ninga, ndele eumbo lonyanyangido li li noilongitho aishe lya holoka, li li lyOvaadventista vefiku etiheyali, moBasel, oshilando shomukalo gwa kale.

GSAM 406.2Kefimbo lOmukulunhu Butler muEuropa, okwa nyanyindwa moBasel oshifo shOshijeremani shi thiwa Herold der Wahrheit. Kefimbo olimwe, omagazini lOshiroumania li thiwa Adevărulu Prezentu (Oshili shopaife) nalo okwa li lya nyanyindwa apa. Nalo limwe lOshitalia, li thiwa L’Ultimo Messagio (Omatumwalaka gOkumalilila). Omagazini age omaveli okwa li epepa lya peji 16, hali holoka konima yeemwedi nhatu keshe. Koshongalele yomaongalo muSwitzerland, moOkutoba 1884, okwa lombwelwa kutya kefimbo lyo moshidula okwa nyanyindwa nokutandulwa omakopi 146,000 gomagazini ine. Fiyo 1895, kefimbo eumbo lonyanyangido (omolwomahepeko muBasel) lya lukulwa moBasel lya ya muHamburg, Germany, okwa nyanyindwa omambo nomikanda momalaka 11; ngaashi: Oshifranse, Oshijeremani, Oshitalia, Oshiroumania, Oshispania, Oshibohemia, Oshirussia, Oshidachi, Oshihungaria, Oshiarameniya, Oshituruki, nOshituruki-shiGreka. Osho shaka li, ngaashi edina lalo li ti, ehangano “li nyanyangida momalaka amengi.”

GSAM 407Meme White oya talela po Europa

GSAM 407.1Septemba 3, 1885, Meme White, omona waye omumati W. C. White, neumbo lye ova fika muBasel. Ova kala omudo umwe netata moiilongo ya kale, va talela po oitumwalaka i li moshilongo shokati kaEuropa, moka ova yandja kwafa ya pama koshilonga shimwe nashimwe.

GSAM 407Oshongalele yomaongalo muSwitzerland osha yunganekwa

GSAM 407.2Septemba 10, 1885, oshongalele yomaongalo muSwitzerland osha yunganekwa. Moshilongelohokololo sha yandjwa kefimbo olo okwa tiwa oshongalele osha li nomupastoli a nangekwa umwe, ovaudifi heyali va pewa epitiko lokuudifa, omaongalo omulongo, novanhu 224. Ova li va futa oshitukulwa shimwe komilongo moshidula sha pitila $1,645.11. Poku shi kwafa, okwa yandjwa omayandjo koshilonga $2,041.22.

GSAM 407Omukulunhu Waggoner muEuropa

GSAM 407.3Meme White, pamwe naW. C. White neumbo lye, okwa shuna kuAmerica mo1887. Moshidula shoka Omukulunhu J. H. Waggoner okwa lukilwa a kwatane koshilonga shokati kaEuropa. Okwa kala moshilongo shoka omido di dule 2, eumbo lye li muBasel kefimbo olo. Moshilando shoka okwa kufwa, Aprili 20, 1889, ngaashi sha tiwa nale.

GSAM 407.4Oukolele waWhitney wa li tau nyonauka, nomakufilo ge landula (Aprili 9, 1889), osha li edengo likwao lidjuu koshilonga shino.

GSAM 407Omukulunhu Robinson muEuropa

GSAM 407.5Omukulunhu D. A. Robinson, ngoka a li a longa muEngland, okwa hoololwa a landele po Omukulunhu Whitney. Okwa longa nawa moshitukulwa shino omido 6 lwaapo; konima, koshilombwelwa shOshongalele shOngalo Aishe, okwa yi kuIndia mo1895. Okuya kwe kwa pumbwa oku nangeka omuwiliki mukwao.

GSAM 408Omukulunhu Holser Omuwiliki woshilongo

GSAM 408.1Omukulunhu H. P. Holser okwa li omunhu a hoololwa koshilonga shoka, ndele pamwe neshilonga shino okwa hoololwa a li omuwiliki woshilonga shokati kaEuropa ashishe. Apa okwa longa nawa nopehe na okuloloka fiyo 1901, eshi naye a li a findwa komukifi. Okwa kufwa muCanyon City, Colorado, Septemba 11, 1901.

GSAM 408.2Nando omaudjuu ngoka, oshilonga osha kula nomolonga okwa ya komeho, ngaashi sha holoka moshilongelohokololo sha yandjwa kOshongalele shOngalo Aishe mo1895: oshongalele shokati kaEuropa osha li nomaongalo 19 novanhu 484, va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo moshidula sha pitila $4,378.18. Kefimbo olo ova li novapastoli va nangekwa vane novaudifi vatano va pewa epitiko lokuudifa.

GSAM 408OSHILONGA SHOSHIJEREMANI-RUSSIA

GSAM 408.3Mo 1870, J. H. Linderman, omupastoli wongalo li li popepi naElberfeld, Prussia, novanhu 40 walo, ova tameka okukalela Eshabata lefiku etiheyali shaashi ye li momalesho gOmbibeli, vehe shii ongudu ikwao yOvakriste mounyuni oyo ya li hai diinine efiku olo li li Eshabata. Ovanhu vetu ova uda kombinga yehangano olo momukalo wa yooloka. Omupundji okwa ya keumbo loutumwalaka muBasel kEshabata. Eumbo oya li taya lesha oshilesho shoshikola shEshabata, omabibeli a yele komeho gawo. Oshilonga shoka osha kwata omupundji, osho a tameka oku pula.

GSAM 408Ehangano liElberfeld

GSAM 408.4Manga a shiiva kutya ka li Ovajuda, ndele ovakriste va kalela Eshabata lefiku etiheyali, okwa lombwela ehangano liElberfeld. Omukulunhu Andrews okwa mona sha pama okukonakona ondaka yaye; osho, pamwe nOmukulunhu Erzenberger, okwa yi kuPrussia mokutameka kwa 1875, moka va mono ehangano ngaashi a li a li ti. Omukulunhu Erzenberger okwa kala efimbo a longo moshitukulwa shoka shOshijeremani, ndele Januali 8, 1876, ovanhu 8 ova pitikwa momamanzi muElberfeld, ova li ovatete oku pitikwa komamanzi kOvaadventista vefiku etiheyali muGermany.

GSAM 409.1Oshili oya li ya mono onhele muRussia nale mo1882, molwa lesho lomiyelele ya tumwa kovamwatate vOshijeremani muAmerica kovanhu vawo momakoloni gOshijeremani muRussia.

GSAM 409Omukulunhu Conradi muEuropa

GSAM 409.2Mo 1885 Omukulunhu L. R. Conradi okwa tiya kuAmerica a ye koshilongo shokati kaEuropa, a longe pokati kovajeremani. Junie 28, 1886, okwa tiya moBasel a ye kuCrimea, Russia. Apa, pamwe nOmukulunhu Perk, okwa landula nokuya kuBerdebulat, moka ovamwameme vavali ova pitikwa momamanzi, ndele ongalo ya yunganekwa novanhu 19; oyo ya li ongalo yOvaadventista vefiku etiheyali yetete muRussia.

GSAM 409Omakulunhu Conradi naPerk ova tulwa modolongo

GSAM 409.3Diva konima yeshoka, Omakulunhu Conradi naPerk ova kwatwa shaashi va li tava hongo omhinge neitavelo lOngeleka yOvaortodoksa, ndele ova tulwa modolongo omaviki otano muPerekop. Konima yokumangululwa kwaye (kekwafo lomukalelipo waUnited States), Omukulunhu Conradi okwa talela po Russia yokomatanga, konima okwa shuna kuSwitzerland.

GSAM 409Oshilonga kOmulonga Volga, Russia

GSAM 409.4Kefimbo olimwe Omukulunhu Laubhan okwa tameka okulonga muRussia, popepi neumbo lye, li li kOmulonga Volga. Mo 1880, Omukulunhu Klein, waKansas, okwa tameka oilonga pokati kOvajeremani muRussia, ndele ovanhu vOilonga ova li va holoka koshilonga shino shoupyakadi nokukukuta; nando ovaitaveli ova tidwa nova tulwa modolongo, Omuwa okwa nangeka oilonga noupuna monghedi ikumwifi.

GSAM 409Omawanifo govakongeki vovaleshi muGermany

GSAM 409.5Mo 1888, ovakongeki vovaleshi ova tameka oilonga muRheinish-Prussia, Württemberg, Baden, naAlsace. Ovalongi 8 ile 10 ovo va li ovaladi novadiinini ova li va wanifa unene, ndele moshidula shimwe omambo aa okwa landwa: Omwenyo waKristus, 3,000; Okuza kuEden fiyo kuEden, 2,000; nomikanda 12,000. Molwa oilonga shino, konyala meenhele adishe moka omambo a landwa nokuleshwa, umwe umwe pamwe ovakalelimo ova yamukula oshili.

GSAM 410Oshilonga sha tamekifwa muHamburg

GSAM 410.1Mo Mayi 1889, oshilonga shomoutumwalaka osha tamekifwa muHamburg, Germany, kOmukulunhu Conradi; konima yefimbo lifupi, oshikola shokulongela ovalongi osha yunganekwa. Okutoba ya landula, oshikola shEshabata sha yunganekwa novanhu 28. Moshidula shoka Omukulunhu Haskell okwa talela po oshilonga, ongalo ya yunganekwa novanhu 20, ndele eumbo lokukongela omambo lya yunganekwa.

GSAM 410.2Omukulunhu J. T. Boettcher okwa li kefimbo olo a li a longa koshilonga shOshijeremani muBarmen. Mo 1890, okwa yandjwa ehokololo kOshongalele shOngalo Aishe, li ti moshilonga shOshijeremani-Russia omwa li omaongalo 9 a yunganekwa, novanhu 422, nokuli ovakaleli veEshabata 75 inava yunganekwa natango. Aprili 7, moshidula shoka, ovanhu 12 ova pitikwa momamanzi, ndele va katana nongalo liHamburg. MoDesemba, ovanhu vongalo olo ova kula fiyo 40. Oimaliwa ya monika molanditho lOmambo meumbo lokukongela muHamburg, Holland, Russia, nomoitukulwa yoGermany, oya li $5,000.

GSAM 410Omawanifo muEuropa

GSAM 410.3Kanini nakanini, ndele nopehe na omalimbililo, oshilonga osha ya komeho moshilonga shokati kaEuropa, ngaashi sha holoka moshilongelohokololo sha yandjwa kOshongalele shOngalo Aishe mo1891. Kefimbo olo, mwa li omaongalo otano muGermany, novanhu 140; 64 wawo ova li vongalo liHamburg. Oshitukulwa shimwe komilongo sha futwa osha li $1,000. Omambo a landwa moinamola, komuudifi wominamola muHamburg, okwa li $500; manga omalanditho govakongeki vovaleshi kefimbo lyo moshilongo ashishe ga li $6,000. MuAustria, ovanhu 150 ova yamukula oshili, ndele muRussia omwa li omaongalo 13 novanhu 400.

GSAM 411Ovakaleli veEshabata vatano muRussia ova tidwa moshilongo

GSAM 411.1Kefimbo olo (1891), ovanhu vatano wongalo liRussia, pamwe nomuwiliki, ova li va kwatwa shaashi va li taya longo omafundisho a pamba ongalo ya nangekwa, ndele ova tokolwa va tidwe kuTrans-Caucasus omido 5. Ova li va kwatelwa pamwe nomekoti, ndele va pumbwa okuenda omileshi 500. Meyeleko eli, eitavelo lavo ole va pameka, ndele ova li va hafa mOmuwa. Moshidula shoka, okwa li kwa longwa omukanda womalesho gOmbibeli mOshirusha, mokutya omaupyakadi aKristus, okukofa kwovafi, efiku lini nomolwashike, noku shiiva otashi dulika?

GSAM 411.2Kefimbo lOshongalele shOngalo Aishe mo1895, ovanhu vOshijeremani ova li va kula fiyo 368, nOshitukulwa shimwe komilongo moshidula sha pitila osha li $2,327.43.

GSAM 411Ovakaleli veEshabata va hapupala muRussia

GSAM 411.3MuRussia, nando ovanhu vamengi va li va ya moiilongo ikwao, ovanhu vongalo ova li va kula fiyo 467, va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo sha $841.60.

GSAM 411.4Mokutya kwahamushanga woshilonga shomoiilongo ikwao moshilesho shoshivike sheilikano sha 1896, otwa shiiva kutya

GSAM 411.4“moshilongo shOshijeremani-Russia kefimbo lyo moshidula sha pitila, omuvalu wovanhu vawo owa li wa hapupala konyala luvali; omuningi wavo okwa wedwa novanhu va pite po 400. MuBerlin, Germany, ovanhu 60 ova li taya ya alushe koshilonga shEshabata. Etungo lekapela loutumwalaka muHamburg lya kwafela oilonga ya ye komeho. MuMunich, muBavaria, omwa li ovanhu ve lindile eninginifo. Ovakaleli ova li muLeipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, nomoilando ikwao inene muGermany. Nalo omwa li ehangano muRotterdam, Holland.”

GSAM 412.1“MuRussia, ovakongeki vovaleshi ova mono omapepa gomukalo koshilongo. Omikanda oda tolokwa momalaka gOlettish nOshiestonia. Oshifo shOshijeremani osha li sha lukulwa moBasel sha ya muHamburg, ndele meumbo olo omwa li taya nyanyangida oshili momalaka 14.”

GSAM 412Eninginifo muHungary

GSAM 412.2Moshidula shoka eninginifo lotete ola ningwa muHungary, nomuBohemia okwa ningwa omutumba wotete wokukosha omaulu nokulya oshililo shOmuwa. Omutumwa womonamola okwa yunganekwa muGalatz, muRoumania, a longele kOmulonga Danube nokEfuta Black Sea.

GSAM 412Okukonga vovaleshi muGermany

GSAM 412.3Moshifo Omuudifi wEumbo shaDesemba 1895, Omukulunhu Spies okwa ti kombinga yoshilonga shokukonga ovaleshi moshilongo shOshijeremani,

GSAM 412.3“Ovawiliki vokukonga vovaleshi, manga oshilonga shoka sha tamekifwa moshilongo shino, kava efa po okutwala oshilonga shoka komeho, nando ovanyandishi nomalandi vomambo vongandi muLeipsic va li va ti ‘okulanditha omambo mokutambula omaindilo kovalandi otaku ka puka.’”

GSAM 412.4“MoAgasti 1887, enyanyangido lotete lEmbo Omwenyo waKristus ola holoka mOshijeremani. Kefimbo embo olo lya li li nawa okulandithwa, omutumba govakongeki vovaleshi okwa ningwa muBasel; shoka osha li oshitameko shokukonga vovaleshi, ka muGermany omwene, ndele muEuropa aishe. Enyanyangido etiheyali lEmbo eli ola holoka paife mOshijeremani.”

GSAM 412.5“Okudja Januali 1, 1895, ovakongeki vovaleshi vape 12 ova li va tameka koshilongo shoka. MuJunie 1895, ehokololo ola ulika kutya omalanditho okwa wedwa po 50%. Paife okwa ningwa okukonga kwa pama kombinga yaHerold der Wahrheit, oshifo shetu shOshijeremani. Omaongalo amwe, nando ka manene, okwa pewa omakopi 50 fiyo 200, aga taya landitha. Ndele ova li va mona oiningwanima i hafifa unene novalandi. MEkonakono lyaFebuali 18, 1896, Omukulunhu Conradi okwa ti, ‘Otwa mana 1895 novakaleli veEshabata 1,500 moshilongo shOshijeremani-Russia.’”

GSAM 413ONGONGOLE YOVASCANDINAVIA

GSAM 413.1Ongongole yokuudifa kovantu vaScandinavia oya vululwa nOmukulunhu John Matteson momumvo 1877. Mefiku 6 lomuJunie oya fika muVejle, muJyeland, Denmark. Pefimbo a ya koshilongo shoka, kwali ovantu vashona va tameke okudiinina Eshabata mokulesha oompapila nomikanda yokudifa ya tumwa kovakwavo vaAmerika.

GSAM 413.2Pokukonakona omataleko gongongole ei, otwa mona kutya momumvo 1850, ovantu 4 va tameke okudiinina Eshabata lOmwene, va dja muNorway va ya muAmerika. Ova li meOakland, Wisconsin. Vavali vomuvo ovo va li xe na ina yOmukulunhu O. A. Olsen. Momumvo 1863 Omukulunhu John Matteson oya tameke okudiinina Eshabata lefiku etiheyali. Oya li muPoysippi, Wisconsin. Mokati koomwedhi hamano, molwa omilimo yaye, ovantu 40 lwaapo vaDanish-Norway va pitikelela omahongo aOvaadventista vefiku etiheyali. Omuidifi omutete a li a yukile naye moshilonga oOmukulunhu J. F. Hanson waMinnesota.

GSAM 413Embo lotete la nyanyangidwa muDanish-Norwegian

GSAM 413.3Momumvo 1866, Omukulunhu John Matteson oya pula ovakwatithi vehumbo lyaReview and Herald opo va monike kutya oku na okunyanyangida, koshitukulwa shovaScandinavia, oompapila nomikanda yokudifa mondaka yavo. Oya lombwelwa kutya ehumbo inali kala li na omali a wana, onkee inali dula oku shi ninga; ndele kwali ovantu vomuhoko waye muWisconsin nomuMinnesota va li va hala unene oshili i nyanyangidwe mondaka yavo yomumeme, ndele nande va li moungalo wa yela, nova li kava fike po 50, oya gongela $1,000 yomali yokaashi, va yi pa momake. Nomali ei nomukanda wa longithwa nawa, Omukulunhu Matteson oya ya muBattle Creek, eya pula vali oompapila da nyanyangidwa. Molwaashi a li e lilongekidila okunyamukula omapataneko a ningwa nale, ehalo laye lya wanifwa; ndele, 18 Mati 1867, oya tameke okulesha omukanda waye, Liv og Død (Omwenyo nEfyo), kuOmukulunhu J. N. Andrews nange, twa li pefimbo eli tu li komiti yonyanyangido. Moshitya shimwe, oya tu lombwela mondaka yaEngland osho omukanda waye wa ti momuDanish-Norwegian.

GSAM 414Omukulunhu Matteson oya ninga omunyanyangidi

GSAM 414.1Pefimbo olo kapa li omunyanyangidi a dula oku mu kwafela oku tulapo oikanda, nonge oya pula ekwatathano lokulonga oku tulapo ye mwene. Oya twikila moshilonga shoka fiyo a nyanyangida oompapila nomikanda yokudifa i na omapandja 1000 lwaapo mondaka yaye mwene.

GSAM 414.2Noshikalo shoka shipe shoku yandja oshili kovantu vaye, oya dja a na eholo lya sili, a kwata ooshongalele momaState amwe nomamwe. Okudja pefimbo olo ongongole ya kala i ya komeho nokukwata elanduluko lya sili mokati kOvaScandinavia.

GSAM 414Oshikandjo shotete mondaka yopondje

GSAM 414.3Oshilonga mokati kovaDanish-Norway osha wanitha omukalo omunene, ndele pa kala ehalo lyokukala na polopolo yamwedhi omo ovantu vomuhoko owo va dulu okwiilonga nomakwalelopo mondaka yavo mwene. Osha ninga ngaho, ndele 1 Januwari 1872, pehumbo lyaReview and Herald, oya nyanyangida polopolo yaDanish yamwedhi, omukanda womapandja 24, wa tula momukalo woshikandjo, wa li na edhina Advent Tidende (Omatumwalaka Okuya). Momumvo owa landula, okula kwomukanda okuya pomapandja 32. Owu li oshikandjo shopetameko sha nyanyangidwa kOvaadventista vefiku etiheyali mondaka yopondje.

GSAM 414.4Momumvo 1874, ehalo lya kala lya sili mokati kovaitaveli hava popi ondaka yaSweden, ndele oya tameka polopolo yamwedhi ya 16 epepa mondaka oyu, ya dhana edhina Svensk Härold.

GSAM 414.5Pefimbo Omukulunhu Matteson a tameke omilimo kovaScandinavia (Junie 1877) moshilongo shokale, oompapila 266 dTidende oya li i tumwa momwedhi okuza muAmerika okuya muDenmark, nomwa 60 okuya muNorway. Molwa okulesha oompapila edi, kwali ovantu vamwe va li nale tava diinina Eshabata muScandinavia. Molwa omilimo yaye momumvo umwe muDenmark, eengudu dovaitaveli oda totwa momapopeko amwe nomamwe.

GSAM 415Ehumbo lonyanyangido muNorway

GSAM 415.1Shoka sha landula, Omukulunhu Matteson oya ya muNorway, omo, 7 Junie 1879, a tunga Ongalo ya memba 38, molwa omilimo yaye muChristiana. Omukulunhu J. P. Jasperson, a dja muAmerika, oya yuki naye moshilonga pefimbo olo. Momumvo osho wo ehangano lonyanyangido lya tungwa muNorway, nonhele ya landwa muChristiana ya ningwa ehumbo lonyanyangido, onduda yooshongalele dolongelokalunga, nomeenduda dokukala, komali a $14,580. Pefimbo, oompapila shona, Tidernes Tegn, oya nyanyangidwa lumwe moshivike okuza mehumbo muChristiana.

GSAM 415.2Metameko loshikufufinge shomumvo 1880, Omukulunhu Matteson oya ya muAmerika oku ka longitha ekwatho lyokukula omilimo yaScandinavia. Oya li pOshongalele shOngalo Aishe shomumvo shoka, ndele oya shuna kuEurope muAprili 1881, a yandjwa ouladi unene. Pashona pashona okuya kwaya, oya landa epulisi lya cylinder, lya tula mehumbo muChristiana.

GSAM 415Oompapila doukolele mondaka yaDanish nomuSweden

GSAM 415.3Oya tameke tuu okunyanyangida polopolo youkolele mondaka yaDanish, ya dhana edhina Sundheds Bladet. Momumvo 1883 oya nyanyangida polopolo ya fwana mondaka yaSweden, nopolopolo yopaitavelo yedhina Sanningens Härold. Momumvo 1884, oya li noilongifo yehumbo lonyanyangido ya li i na ondilo ya $2,563. Momumvo ou oya nyanyangida no ku yandja oompapila 115,000 aishe, pumbanda nomikanda yokudifa omayovi mahapu, nomambo amwe.

GSAM 415Omukulunhu Haskell muScandinavia

GSAM 415.4Oshilonga momashilongo aScandinavia osha kwatwa ekwatho lya sili molwa etaleko lOmukulunhu Haskell momumvo 1882, ndele momumvo 1884 osha kwatwa ekwatho lya sili molwa omilimo yOvamakulunhu George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, n E. G. Olsen.

GSAM 416Meme White oya kwafela unene eScandinavia

GSAM 416.1Momumvo 1885, Meme White nomonamati waye W. C. White oya ya ka tala eScandinavia, shoka sha li sha fimana neenghono koshilonga shomoshilongo shoka. Ovamwe oya li va ninga omayele kutya ovahepele koshilongo shoka kava dulu oku yandja oshitukulwa shimwe komilongo, nokutya okukendabala okulandifa omambo mokukongeka ovalandi kaku na oshilonga. Ondombwedi ya yandja Meme White oya fika pefimbo lya pewa, ndele oya yamukulwa nawa kovantu, ngaashi sha holoka poyamukulo ei: “Aishe oyo Omwene a popya otatu ke i ninga, notatu ka dulika.” Pefimbo lyetaleko eli, oshilonga shoka muScandinavia osha lunduluka filufilu, sha ningwa unene molwa omilimo ya Meme White, oo a longa ehe na okuloloka.

GSAM 416Ehumbo lipe lofisi la tungwa muNorway

GSAM 416.2Momumvo 1886 Ovamakulunhu O. A. Olsen nN. Clausen oya talitha amashilongo aScandinavia, ndele omutivali oya kala ko efimbo lile. Momumvo 1885 ehumbo lipe lonyanyangido lya tungwa muChristiana, ndele komumvo wa pwa 1 Septemba 1886, ehumbo ola mona komulandwe goompapila nomikanda yokudifa ashike omali a $5,386.68, ndele omali a monika kovaleshi va futa opo va kale hava tambula oompapila pandjikilile oya li $3,146.03.

GSAM 416Omaongalo 25 muScandinavia

GSAM 416.3Ondjokonona ya pewa kOshongalele shOngalo Aishe momumvo 1889 oya ti muScandinavia mwa li omaongalo 25, memba 926, va yandja oshitukulwa shimwe komilongo sha $2,548.75; oya li wo novapastoli 6, ovalicenti 4, novakongeki vovaleshi 52. Omalanda gomambo muNorway nomuSweden moomwedhi nhatu ga li $2,161.26.

GSAM 416Oshikola muChristiana

GSAM 416.4Pefimbo eli oshikola oya li i li molilonga muChristiana, ya li na ovanafikola 50. Momumvo 1891 oshikola shOmbiibeli osha ningwa muChristiana, kOvamakulunhu O. A. Olsen nE. J. Waggoner, novanafikola 100 va li ko. Moshikola shoka, oya yandja elongo la kwata moiti poyilonga yokukongeka oombapila.

GSAM 417Omaongalo 40 muScandinavia momumvo 1895

GSAM 417.1Omimvo hamano okuza pashoka, momumvo 1895, otwa tala ondjokonona ya pewa nOmukulunhu D. A. Robinson, a li omutewi woshitukulwa shomashilongo opondje, ya holola nawa okukula kwoshilonga pefimbo eli, ndele otwa i tula mo ngaha: “Scandinavia oku na omaongalo 40 nomemba 1,458. Oshitukulwa shimwe komilongo shomumvo osha li $5,585.55. Omu na ovapastoli 15 va nangekwa, ovalicenti 11, nomalanda gomambo momumvo oga fika $40,000. Omali ogo manene oga dja unene komilimo jovakongeki vovaleshi, nomo wo koshilongo omo momumvo 1885, ovalandifi vomambo, nokuli novapastoli veitavelo letu, va ti okulandifa omambo molwa omilimo yovakongeki vovaleshi kaku dulu oku ningwa.”

GSAM 417Oshongalele vitatu muScandinavia

GSAM 417.2MuScandinavia pefimbo lya paife omu na ooshongalele vitatu, omafiku goku tunga ngaashi: Denmark, 30 Mei 1880; Sweden, 12 Mati 1882; Norway, 10 Junie 1887. Omukulunhu John Matteson, a vulula ongongole yaScandinavia ndele a tameka oshilonga shoka nawa, a longa nawa nokukala a yandja omwenyo waye koshilonga shoku kula kwovantu ava, oya kwatwa komukifi waTB tau dipaa, ndele oya fwa muEl Monte, Cal., 30 Mati 1896, a li na omumvo 61.

GSAM 417ONGONGOLE YOBRITISH

GSAM 417.3William Ings, a dalelwa muHampshire, England, ndele omuAmerika momhepo nomehongo, molwa a kala muUnited States okuza eshi a li okamati, oya fika muSouthampton okuza muBasel, Switzerland, 23 Mei 1878. Pefimbo eli okwa kala efimbo lifupi, i li ashike oivike ivali, ndele oya shuna koshitukulwa shaEurope pefimbo lifupi. Pashona pashona, oya ya vali muSouthampton, omo, pashure yoomwedhi 4 yokulonga eumbo keumbo oku yandja oompapila nokulonga omilimo yokudifa ya holoka, oya ti kwali ovantu 10 va li tava diinina Eshabata. 30 Desemba shomumvo shoka, nange nomukulukadi wange otwa fika muSouthampton, omo omilimo yetu oya yuki nomilimo yOmukulunhu Ings, tu kwata ooshongalele mefimbo lokufu moshilundu mShirley Hall, nomoonduda yetu ya shashwa. Mefimbo lokwenye lomumvo 1879, otwa kwata ooshongalele shemehema muSouthampton. Pefimbo eli neno, Miss Maud Sisley (paife Meme Boyd) oya yuki koshilonga, e yandja omahongo Ombiibeli nokulonga eumbo keumbo. Molwa omilimo ei, ovamwe oya pitikelela oshili. Mefimbo lokufu la landula, otwa kwata ooshongalele monduda yooshongalele moRavenswood Villa, ehumbo omo twa li hatu kala, nomo twa li hatu tula omambo nomikanda yetu.

GSAM 418Oshongalele shemehema muEngland

GSAM 418.1Mefimbo lokwenye lomumvo 1880, Omukulunhu Andrews, nande a li a nghundipala, oya dja muSwitzerland oku ka kwafela moshongalele shemehema muRomsey, omo ovantu vakwao oya pitikelela etumwalaka.

GSAM 418.211 Januwari 1880, Ehangano lOmikanda nOvaudifi lya tungwa. Moshilonga shoka memba oya li va hala unene, ndele oompapila odhindji oya yandjwa kovantu.

GSAM 418.38 Februali 1880, oombapitisimo yetu omutete oya ningwa, ndele ovafina va 6 oya pitikwa momeva. Fiyo 2 Julai 1881, ovafina 29 oya li va pitikwa momeva muSouthampton.

GSAM 418Ovaudifi va hapupala muEngland

GSAM 418.4Molwa ekotoko lOshongalele shOngalo Aishe sha ningwa moshikufufinge shomumvo 1881, Omukulunhu A. A. John nomukulukadi waye, Geo. R. Drew, n Miss Jennie Thayer oya ya muEngland, va yuki koshilonga moshitukulwa shongongole ei. Momumvo 1882, Omukulunhu Haskell oya talitha oshitukulwa shokuEurope, ndele oya kala omafiku amwe novalongi moshilonga shongongole yaEngland, e yandja ekwatho lya yela molwa omayele nomalombwelo.

GSAM 418.5Momwedhi Mati 1882, oshifo shaBritain sha wedwa po, shomapandja avali, osha tameke okunyanyangidwa shi li pamwe nOshitoye shefimbo, ndele sha tulwa pamwe noompapila 1000 dOshitoye sha tumwa okuza muAmerika. Oompapila odo oya longithwa moshilonga shokuudifa muGreat Britain. Ondjokonona yoshilonga, 1 Oktoba 1883, oya holola kutya pefimbo olo kwa li ovakaleli vEshabata 100. Oshitukulwa shimwe komilongo sha yandjwa okuza ongongole ya vululwa osha li $2,078.71.

GSAM 419Oshilonga shokuudifa momashipa

GSAM 419.1Molwa ehalo lyovakwatithi vomashipa, Omukulunhu Ings oya pewa eudeko oku tumina oshipa shoomikanda yokudifa nompapila i li ya manguluka okuya komaporto manene 80 a “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” muSouth Africa, East noWest Indies, Central America, nomuBay Islands. Molwa okuyongela kwovantu okulesha oompapila odo da tumwa, ehalo lya tameke lya monika mokapundu Demarara. Eshi otwe shi mona momalupale okuza mokapundu.

GSAM 419“Ondjokonona yEshabata” ya tulwa meengulumambo muEngland

GSAM 419.2Ekopya lya Ondjokonona yEshabata yOmukulunhu Andrews lya tula wo meengulumambo 60 dopaushangami nomeenduda dokulesha odo tadi longifwa pehe na okufuta muGreat Britain, ndele omambo ogo oga li ko fiyo pefimbo eli, a lombwela ondjokonona kovantu va hala okulesha.

GSAM 419.3Momumvo 1884 Omukulunhu Butler oya talitha England, a yuki novalongi vakwao voshitukulwa shoka. Ovamakulunhu S. H. Lane n Robert Andrews oya dja muBoston oku ka yuki koshilonga muGreat Britain 9 Mei 1885. Etaleko lya Meme White muEngland ola li ekwatho lyomwenyo nomalombwelo kovalongi. Meme White nomumati waye oya kala ko oivike ishona, ndele va shuna muAmerika okuza koshitukulwa shokuEurope.

GSAM 419“Oshili shopaife” osha tamekwa

GSAM 419.4Motete gomumvo 1884, pashona pashona okuya kwaya kOmukulunhu Butler muEngland, oya tokola oku tameka muGrimsby, M. C. Wilcox e li omunyangidi, oshifo shomapandja 8 hashi nyanyangidwa luvali momwedhi, sha dhana edhina Oshili shopaife. Paife osha nyanyangidwa shi na omapandja 16 moshivike muLondon, England, ndele hashi nyanyangidwa omakopya 18,000 lwaapo moshivike.

GSAM 420.1Momumvo 1889, Omukulunhu Holser oya lombwela kutya Ongongole yaBritain oya li na omaongalo 8, ovakaleli vEshabata 200, mokati kawo 65 muLondon. Oshitukulwa shimwe komilongo shomumvo sha pita osha li $1,244.58. Kwa li ovapastoli 2 va nangekwa, ovalicenti 2, ovaudifi vomashipa 2, novalongi vOmbiibeli 7. Pefimbo olo Ovamakulunhu Wm. Hutchinson nFrancis Hope oya tameke moshilonga shongongole muEngland.

GSAM 420Ehumbo lOshinyanyangido shaPacific muLondon

GSAM 420.2Momumvo 1890, Ehangano lonyanyangido lOshinyanyangido shaPacific, lyaOakland, California, lya tula ofisi yalo mu48 Paternoster Row, London, nehumbo lonyanyangido mu451 Holloway Road, London, N. Omalanda gomambo gehumbo momumvo omutete, komali gomulandwe, oga li $9,556.89.

GSAM 420.3Momwedhi Februali 1895, Omukulunhu Robinson oya yandja ondjokonona ei:

GSAM 420.3“MuGreat Britain omu na omaongalo 11, memba 363, ovapastoli 5, nomulicenti umwe. Oshitukulwa shimwe komilongo shomumvo wa pita osha li $5,077.20, sha fa $13.98 komemba umwe. Ehumbo lonyanyangido ola li paife lyaInternational Tract Society, Limited, ehangano lyaEngland olo hali li wilike.”

GSAM 420.4Momwedhi Desemba 1895, Omukwatithi wOngongole yopondje oya lombwela kutya muGreat Britain omemba oya li 560. Oshitukulwa shimwe komilongo osha kula momumvo ngaho $1,000. Pefimbo olo omaungalo 8 oya li i yooloka moLondon, a kwata Eshabata momapopeko amwe nomamwe.

GSAM 420.5Ngaha oshilonga moshitukulwa shongongole osha ya komeho, pefimbo limwe sha monika ngaashi inashi kula. Oombuto kadi di lumbuluka momukalo umwe gwoshitopa ngaashi momikalo ikwao. Okulumbuluka kwadho ohaku kwata efimbo lile shi dulife, ndele okula kwadho oku li kwoshili nokwa kala kwa pama. Ngaashi osho oshili yetumwalaka etitatu moshilongo ei. Ombuto yasho oya kunwa, oya kwata omidi, ndele oya kula pashona fiyo paife ya fika poku wanitha oikondo ya yela.

GSAM 421ONGONGOLE YAUSTRALASIA

GSAM 421.110 Mei 1885, Ovamakulunhu S. N. Haskell, J. O. Corliss noukwaneumbo waye, M. C. Israel noukwaneumbo waye, Wm. E. Arnold, n Henry Scott oya dja muSan Francisco oku ka vulula ongongole moshitukulwa shaAustralia. Omimvo 11 manga shoka inashi ningwa, momumvo 1874, moshongalele sha kwatwa muBattle Creek, Meme White oya ti oiwana ihapu otai ka mona oshili, ndele okwa li a mona omapulisi taa longo, nomambo nompapila i nyanyangidwa momashilongo amwe nomamwe. Pefimbo a pulwa opo a holole omashilongo aa, oya yamukula kutya Australia olo ashike edhina a li ta dulu okudimbuluka.

GSAM 421Ondjovo yOmbiibeli

GSAM 421.2Molwa omilimo yOmukulunhu Haskell novalongi vakwao ya longwa noudiinini noya pondola, etumwalaka ola ya komeho nawa fiyo okunyanyangida oshifo muAustralia sha ningwa shilonga. Ndele oya tokola okunyanyangida, ndele 1 Januwari 1886, oya nyanyangida muMelbourne oshifo shomapandja 16 shomwedhi, sha dhana edhina Ondjovo yOmbiibeli noOshitoye shefimbo. Koshifo shotete, oya nyanyangida omakopya 6,000, ndele pandjikilile oya nyanyangida omakopya 3,000 ashike.

GSAM 421Ongalo omutete ya tungwa muAustralia

GSAM 421.3efiku lotete loshivike, 10 Aprili 1886, Ongalo lotete lOvaadventista vefiku etiheyali muAustralia ola tungwa. Kwa li po ovantu 18 va saina ondjamo, novamwe 7 va pula okwiingida molwa obaptisimo. Oya pitikwa momeva Eshabata lya landula, ndele Eshabata imwe nomwe, memba oya yandjwa, fiyo Ongalo ya fika 55. Fiyo Mei 1886, omemba aishe ya nyolwa oya li 90. Pumbanda yavo, kwali ovantu 35 lwaapo momapopeko ikwao va li tava diinina Eshabata.

GSAM 421.4Mehumbo lonyanyangido mwa li omapulisi avali a yela nengine, aishe oya futwa ndele Ovaadventista vefiku etiheyali voshilongo shoka shokokule oya li va li navo, noku li oomaila 7000 lwaapo okuza kehumbo letu linene muOakland, Cal.

GSAM 422.1Momumvo 1886 etumwalaka ola tandavela fiyo muNew Zealand. Ondjokonona okuza koshitukulwa shaAustralia oya ti mwa li ovakaleli vEshabata 50 muNew Zealand. Omali a monika komalanda gomambo mehumbo oya li $700. Pumbanda yasho, ovakongeki vovaleshi oya landifa omakopya 400 a Great Controversy muNew Zealand, nomakopya 1000 a Thoughts on Daniel muAustralia.

GSAM 422Eumbo lyOfisi yaAustralia

GSAM 422.2Mokutya koshikandjo shokukonakona sha hololwa 19.7.1889, otwa mona omayeleko ngaka: eumbo lyonyanyangido lOmelbourne ola mana okutungwa, tali na oshikandjo shokulongela momongalo.

GSAM 422Oilonga ya tamekwa kuTasmania

GSAM 422.3Oshongalele yomaongalo oya eunganekwa kuAustralia naNew Zealand, nOilonga oya yukilwa kuTasmania nOmakulunhu Israel naSteed. Moshilongo shoka, omaongalo gatatu oga li eunganekwa, taga na ovakwashili 136. Pano oku na vali ovakali vEshabata va halakana, inava eunganekwa.

GSAM 422.4Oshitukulwa shimwe komilongo shomvula moshitukulwa shaAustralia sha li $9,371. Opa li ovalandifi vomambo 15 moshilongo, ava va landifa omambo ge shi $19,500.

GSAM 422.5Molweendo lotivali lOmukulunhu Haskell lokudingilila ounyuni, okwa talela vali Australia, a li moshongalele shavo sha li m8/1889, nokwa yandje ombambameno ya li ya pumbwa komukalo wawo aishe, ye li ya nyanyudwa kongaalo lya li li na eunganeko lipe. Ovayambidhi vaAmerika va li va ya Australia pofimbo nopofimbo, mokutiyaleka ongongole yimwe inene—okuyakula nokukoleka oilonga yaKalunga.

GSAM 422Meme White kuAustralia

GSAM 422.6Moshikufufinge shomvula 1891, Meme E. G. White, omonawe W. C. White, Omukulunhu Geo. B. Starr, novakwawo, ova dja kuCalifornia va ya kuAustralia, va fika m12/1891—efimbo lyokupya moshilongo shoka. Ondombwedi yaMeme White, nande e li na oupyakadi womukula e li a talika moshifimbo shomimvula 9 sha li a kala moshilongo shoka, oya kwafela unene okutula oilonga momukalo wa yuka nomhepo nomukalo wetumwalaka lOmweengeli omutitatu. Pofimbo ye li kuAustralia, Omukulunhu J. O. Corliss okwa li vali e li na oilonga pano, naW. A. Colcord novakwawo ova ya moshilonga shovaudifi, ovalongi, n. d.

GSAM 423Omukulunhu Olsen kuAustralia

GSAM 423.1Pofimbo Omukulunhu O. A. Olsen e li omupresidenti wOshongalele shOngalo Aishe, okwa talela oinhele yetu aishe inene moshilongo shoka. Osha pumbwa oikweendo inene—olweendo lokudingilila ounyuni. Osha shi ndeke a shiive nawa eemhumbwe davo nonghalo yomissioni da yooloka, opo a kale a yukila oku va kwafele pashili. Mokweendo kwoko, m1893, okwa kala oivike imwe kuAustralia.

GSAM 423Oshongalele shEhangano lOmaongalo shaAustralasia

GSAM 423.2Pofimbo ndjoka, Oshongalele shEhangano lOmaongalo shaAustralasia osha eunganekwa, sha kwatela mo oshongalele shaAustralia nashaNew Zealand nomissioni yaAustralia. Oshongalele shoka ohashi ongala lumwe momido mbali, nohashi wilikwa pamulanduhokololo woishongalele yomahangano omaongalo moilongo ikwao. Mvomvula 1893, ovalandifi vomambo vashona va li moshilongo shoka ova landifa enyanyangido lomambo 5,000 aSteps to Christ, ndele enyanyangido lotivali lomambo 5,000 ola nyanyangidwa. Mokupya 1894-95, ova mona omaindilo 4,000 gomambo gokulanda moule weemwedi ine.

GSAM 423Omukulunhu Prescott kuAustralia

GSAM 423.3M1895 Omukulunhu W. W. Prescott, hamushanga welongo wOngalo, okwa kala eemwedi dimwe moshongalele shoka, a yandje efimbo nomayeleko kwaali koshikondo shoilonga. Pofimbo ndjoka okwa longeleke oshikola shovalongi, shoka sha li sha kwafele unene oshongalele shoka.

GSAM 424.1Ondjokonona ya yandjwa kOshongalele shOngalo Aishe yOilonga yomvula oya yandjwa kuOmukulunhu W. C. White, ndele oya ti ngaka:

GSAM 424.1“Oshongalele shEhangano lOmaongalo shaAustralia osha kwatela mo omaongalo 17 novakwashili 1074, ava va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo shomvula ya piti shali $9,810.10. Oshongalele shoka oshi na ovapastoli va nangekwa 12, ovapastoli va pewa oshipango 2, ovalongi vaMbaibele 3, novalandifi vomambo 50, ava va li va landifa omambo ge shi $28,731.11 moshitukulwa shomvula. Moshitukulwa shomvula, oshilongo shaNew South Wales, sha li na omaongalo 6 novakwashili 321, osha tokolwa koOshongalele shaAustralia, ndele sha tumbulwa Oshongalele shaNew South Wales.”

GSAM 424OMISSIONI YA AFRIKA YOKUUMBUWANHU

GSAM 424.2Moshongalele shOngalo Aishe sha li mBattle Creek m1886, omukalo wokutameka omissioni kuAfrika yokuumbuwanhu owa konakonwa. Pashila shoka sha li sha tokolwa shi nawa, mokupya kwomvula 1887 ova tameke okulonga okutameka oilonga moshilongo shoka shoku li keshita, omo ovakali vashona va li va tameke okulela Eshabata va li va yandja ondaka yokwiya kovalongi.

GSAM 424Omakulunhu Boyd naRobinson kuAfrika yokuumbuwanhu

GSAM 424.3Mokukala shoka, 11.5., Omukulunhu C. L. Boyd noukwaneumbo waye, Omukulunhu D. A. Robinson nomukulukadi waye, novalongi vakwao, ova lundu New York City, va ya kuAfrika, va piti Liverpool naLondon. Pashimwe shomimvula 3, moshongalele shOngalo Aishe, Omukwatate P. W. B. Wessels okwa ti kutya pofimbo ovalongi ava va fika kuAfrika, opo pa li ovantu 40 va li va lela Eshabata loshipango shotine, mokulesha omikanda nokukonakona Omishangwa.

GSAM 424.4Omakulunhu Robinson naBoyd ova tameke oilonga yomissioni mCape Town, ndele okudja poye oya ende koumbangalanhu-oushilo, konyala eemaila 800, kuKimberley, moinhele yoomayini gomanamane.

GSAM 424.5Fino komvula 1889, opo pa li ovapastoli vavali, omupastoli umwe a pewa oshipango, omaongalo 4, novakwashili 80; ava va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo $2,798.36. Mvomvula ndjoka Omukulunhu Ira J. Hankins, okudja mAmerika, okwa longela mCape Town nokwa mona omapandulo, ndele Tate naMeme Druillard ova ya okudja Nebraska va kuene moshilonga, va ningilile omaupyakadi nomalweendo a kwata koava va tumbulwa okutameka oilonga moshilongo shipe. Oilonga yaMeme Druillard oya li unene keumbo lyomambo, omo oilonga yeshikondo shoka ya li ya pewa mokulundula; Omukwatate Druillard okwa li e li moshilonga shovaudifi aishe. Mvomvula ndjoka, momashipe a li ga ya koshikando shoka, okwa landifa omambo ge shi $750.

GSAM 425Omukulunhu Haskell kuAfrika

GSAM 425.1MAugusti yomvula ndjoka, Omukulunhu Haskell okwa fika mCape Town. Okwapwa eemwedi 5 e li a talela nokulongela omahangano ayooloka gaAfrika yokuumbuwanhu. Mokutala kwoko, oilonga oya kolekwa nokuya komeho, nenyongo ye ya nyanyudwa mokumona oiimati yOilonga yaye. Ohokwe moilonga yelongo oya pendululwa, ndele ovalongwa 12 vaAfrika ova ya mAmerika okukala moishikola yetu yOngalo.

GSAM 425.2Pofimbo ndjoka, oilonga yovalandifi vomambo oya pewa omukalo wa pumbwa. Oshikola shoilonga shoka osha li sha ningwa mCape Town, sha longithwa kuOmukwatate E. M. Morrison, ndele osha yandje omwenyo nomandla koshikondo shoka sha pumbwa metumwalaka. Opo pa pita oshikola shoka, ovalandifi vomambo 13, meemwedi 6, ova landifa nokuyandja omambo ge shi $5,621.28. Oshili, omaindilo omambo okwa li mahapu fiyo oilonga yofisi yaLondon ya ninga ihapu unene, osheshi omambo ka ga li ga dulu okuningwa nonhumbi yokukwana ehalo.

GSAM 425.3Mvomvula 1892, Omukulunhu A. T. Robinson okwa kuene moshilonga shaAfrika yokuumbuwanhu. Pofimbo ndjoka, oilonga oya li ya kula nokuya pombanda, ndele eumbo lipe lokupungulila omambo ola li la pumbiwa okutukula po ekulu. Opo va tungile eumbo lipe li li nenhumbi yokukwana oikunguluko yOngalo.

GSAM 426Eumbo lyoshikola shOngalo kuAfrika

GSAM 426.1Opo oilonga oya ende komeho, opupwa pashikando pashikando, mpaka kuClaremont, oshilando shoshikwatankondo shaCape Town, va tungile eumbo lyoshikola, lya li lya futa $35,000. Ekwafo alike olo va li va pula kovamwatate vaAmerika ola li okutuma ongudu yovalongi va pyokoka okulonga omalongwa oshikola shokombanda; ovamwatate vomuAfrika vo vene ova li tava ka futa oimaliwa aishe ya pumbiwa. Ehalo ndika lya wanifwa, ndele oshikola osha tameke 1.2.1893.

GSAM 426Oshongalele shaAfrika yokuumbuwanhu

GSAM 426.2Oshongalele shaAfrika yokuumbuwanhu osha eunganekwa m1892. Moshongalele shOngalo Aishe m1893, osha tokolwa shi kale moOshongalele shOngalo Aishe. Pofimbo ndjoka osha li na omaongalo 5 novakwashili 138, ava va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo shomvula ya piti $34,077.32. Moshongalele shoka, Oshongalele shaAfrika yokuumbuwanhu osha li sha temsilwa kuPeter Wessels, okwa yandja pashili kOshongalele shOngalo Aishe $16,000, sha li sha pitile oimaliwa ya li ya tumwa kokuya komeho kOilonga kuAfrika yokuumbuwanhu. Poshali shoka, ye nomumwatate umwe woye ova yandja $40,000 okutameka oilonga yokuhakula ovanhu oshali mokapangelo moshilando shaChicago.

GSAM 426.3Moshongalele shOngalo Aishe m1895, Hamushanga womissioni dokoilongo yopondje okwa ti koshilonga shaAfrika ngaka:

GSAM 426.3“Oshongalele shaAfrika yokuumbuwanhu osha eunganekwa komimvula 2 ashike, ndele moshifimbo shoka Oshongalele shOngalo Aishe osha tumu ovalongi 12 moshilongo shoka. Vavali vavo ova ya mokati koshilongo, va li ovaudifi va lifuta, ndele vakwao ova tameke oilonga moikondo yooloka. Oshongalele shoka oshi na oshikola sha kula, eumbo lovafiyekwa, noeumbo louwale i li momukalo wokutungwa. Omakonakono oga ulike ovakwashili vavo va li 184.”

GSAM 426Omikanda da nyanyangidwa kuAfrika yokuumbuwanhu

GSAM 426.4Oshikumungu shemanguluko lopalongelokalunga mAfrika yokuumbuwanhu osha kwafela ovantu yetu meemwedi da pita okutunga omikanda ivali, umwe mElolandhi, u na edina De Wachter; umwe mOshingilisa, u na edina The South African Sentinel and Gospel Echo. Omutumba ou wa pili owa li na ovaleshi 4,000.

GSAM 427Oshongalele shEhangano lOmaongalo shaAfrika yokuumbuwanhu

GSAM 427.1M1/1903, Oshongalele shEhangano lOmaongalo shaAfrika yokuumbuwanhu osha eunganekwa, sha kwatela mo oshongalele shaCape Colony nashaNatal-Transvaal, nomissioni yaBasutoland naMatabeleland e li koshi yewiliko lOshongalele shEhangano lOmaongalo. Moshongalele omo mu na omaongalo 15 a eunganekwa novakwashili 595, omahangano 9 inaga eunganekwa ga na ovakwashili 90, novakali vEshabata va yooloka 30—aishe 715, ava va li va futa oshitukulwa shimwe komilongo $7,850. Omu na ovalongi 39, mokati kavo 21 va li moshilonga shokufutwa komishongalele yooloka.

GSAM 427OSHILONGA SHOMAPOLINESIA

GSAM 427.2Mvomvula 1876, Omukulunhu James White nandi otwa tumu embo loSigns of the Times nomikanda yimwe, ya tumwa pamwe nomukanda, konhunhu yaPitcairn. Oikanda yoka oya li ya pewa eshipu lya li tali ende komukumo waCape Horn lya ya New York. Otu li tu shiivithwa kutya eshipu osha kala shi na okudula Pitcairn, ndele opo ombapila ya yandjwe. Ka twali tu shiiva omuntu umwe monhunhu oyo, nokatu shiivi onhunhu oyo, nande edina layo li li lonhunhu yovalongi vaKalunga va yandje omwenyo. Omikanda oya tumwa twa yeleka ashike, twa li inatu shiiva kutya otai ka kala noidjemo yashike.

GSAM 427Okutala Pitcairn

GSAM 427.3Katu li tu pewa ondaka kovantu nokomikanda yetu mpaka Omukwatate John I. Tay a talela onhunhu oyo m1886, pashimwe shomimvula 10, ndele twa shiiva kutya mokulesha embo loSigns nomikanda, onhunhu oyo aishe oya li pashimwe ya tokola okundulula efiku lyokulongela okudja kefiku lotete loshivike nokuya kefiku etiheyali, nokulela Eshabata yaKalunga. Ndele inava ninga shoka mpaka pofimbo yokutala Omukwatate Tay. Okwali a pewa efimbo lile e li a yukilwa unene okutala onhunhu oyo, ndele ka li e shiivi ovantu vayo, noku ka shiivi kutya vavo ve li va pewa ondunge yOshili.

GSAM 428.1Pashure yokualuka mAmerika, okwa li e lombela pashili kutya eshipu li tungwe, opo ovalongi va dulwe okwiya okudja konhunhu imwe okuya kukwao momeya gOceania. Okwa li moshongalele shOngalo Aishe sha li m1889, e li e na oshimpungu shoka momutima, ndele opo okwa li e lombela oshilonga sheenhunhu daPolinesia. Oshongalele, sha mona oukwatya woshilonga shoka, osha tokola okugongela, momayandjo, oimaliwa ya $12,000 okutunga ile okulanda eshipu lya kala moshilonga mokati keenhunhu dOceania.

GSAM 428Pitcairn oya tungwa

GSAM 428.2Mokulandula etokolo ndika, eshipu Pitcairn osha tungwa mokupya 1890, popepi naBenicia, konyala eemaila 30 okudja Oakland, California, nomaliwe ga $12,035.22. Meemwedi 9, oimaliwa yoka oya kwatelwa pamo ndele ya yandjwa kovashikola vEshabata pashoka ashike, ndele kakwa li haku yandjwa oshali shimwe nehafo nehalo la pamba la pitilila eli. Eshipu osha yandjwa kuKalunga mOakland, California, 25.9.1890. Ovantu pashimwe 1,500 ova li va gongala keshipu nokoshikando okutala omukalo.

GSAM 428Olweendo lotete lwaPitcairn

GSAM 428.3Eshipu osha lundu San Francisco mokweendo kwasho kotete, sha ya koshilonga shasho shoku li keshita, 20.10. Momeshipu omo mwa li ovalongi Omukulunhu E. H. Gates nomukulukadi waye, Omukulunhu A. J. Read nomukulukadi waye, John I. Tay nomukulukadi waye, nongudu yovanailonga veshipu tava longo oilonga yomissioni koshi yewiliko lOmukapita Marsh. Eshipu shoka osha tameke kuPitcairn, eemaila 4,000 koumbuwanhu waSan Francisco, opo sha fika 25.11. Pofimbo eshipu sha lunduka monhunhu, 17.12., ovantu vakulu 82 ova li va pewa ombapatiso ndele va eunganekwa mOngalo yOmuadventista wefiku etiheyali. Eshipu osha ende vali keengudu deenhunhu daSociety, Hervey, Samoa, Friendly, naFiji, tali shiye omambo gOngalo nomikanda doukolele nokuelipangela kovantu vokushingilisa. Meemwedi 8, mpaka 9/1891, ovalongi ova landifa omambo ge shi $1,900, ndele vali va yandja oileshomwa ihapu oshali.

GSAM 429.1Ovalongi ova li va tumwa ngaka: Omukulunhu Read kuTahiti; Omukulunhu Gates okwa kala kuPitcairn okukwata po oilonga ya li ya tamekwa; Omukwatate Tay okwa tokola okulonga konhunhu yaFiji. MEkonakono lOkuya kwapili nomuudifi wEshabata, 14.4.1904, Omukulunhu Fulton okwa ti koshilonga shaFiji: “Pano oku na ovakali vEshabata va pitilila 150 moshilonga shomissioni ndjika.” Okudja Fiji, eshipu osha lundu sha ya kuAuckland, New Zealand, okutengeneka nokuwapaleka eshipu ngaashi sha li sha pumbiwa, nokumona omambo.

GSAM 429Efyo lovalongi

GSAM 429.2Pashure yokukala koshilongo shikwao omvula 1, eemwedi 11, nefiku 18, Pitcairn oya lunduka kuSan Francisco, opo ya fika 9.10.1892. Pofimbo ndjoka Omukapita Marsh okwa fya ndele a fumbikwa monhunhu yaNew Zealand. Omukwatate Tay okwa kwatwa kuhepeko yomepulimonia, ndele ka li a veluka vali. Ye okwa fya yo nombili, ndele a fumbikwa moshilongo shaFiji; opo omwenyo ivali ya puka oya yandjwa momissioni yaPolinesia.

GSAM 429.3Ovalongi va li monhunhu yaTahiti, kuPapaete, ova li va nyanyudwa okumona oiimati yoilonga yavo konyala diva. Ova dulu okutuma koshilongo shavo ondjokonona yonyanyu yovantu 40 va lunduluka ndele va eunganekwa mOngalo yOmuadventista wefiku etiheyali.

GSAM 429Olweendo lotivali lwaPitcairn

GSAM 429.4Eshipu osha lundu San Francisco mokweendo kwasho kotivali, 17.1.1893, novalongi ava: B. J. Cady nomukulukadi waye, J. M. Cole nomukulukadi waye, E. C. Chapman nomukulukadi waye, naM. G. Kellogg, M.D. Meme Hattie Andre, okudja Ohio, okwa ya navo e li omulongi kuPitcairn. Moshikufufinge shomvula 1893, Omukwatate Cady okwa tameke oshikola kuRaiatea, mongudu yeenhunhu daSociety, sha li na ovalongwa 60. Pofimbo yokupwa kwetambo lyotete, omwa li va ninga 105. Pofimbo yokutameka etambo tali landula, omwa li ovalongwa 120.

GSAM 430Olweendo lotitatu lwaPitcairn

GSAM 430.1Olweendo lotitatu lweshipu ola ningwa m1893-94. Ovalongi voweendo ndoka ova li G. O. Wellman nomukulukadi waye naLillian White, aveshe okudja Michigan, va li va nyolwa kuRaiatea, opo va kwafele Omukulunhu Cady moshilonga shaye. Omukwatate Stringer nomukulukadi waye ova li va ya e li ovalongi va lifuta. Ova kala kuRurutu. KuRaratonga, omo ovantu va li va lela efiku etiheyali loshivike momukalo wefiku lotete loshivike, Dokta Caldwell nomukulukadi waye ova li va tumwa; Omukulunhu Buckner nomukulukadi waye, okudja California, ova siikwa kuPitcairn. Pofimbo ye li a kala novantu ava, oilonga ipe ihapu yokuninga oinima oya tamekwa, ndele oya kwafela ovantu momikalo dihapu. Kotete, ova tunga eshina lokutwa omapungu olo hali endifwa keenghono domhepo, opo li twe omapungu oo paife taa kunwa konhunhu oyo; eenghono domhepo odo ohadi endifa yo omashina madidiki, ndele eshi osha etifa po oilonga ikwao yokuninga oinima oyo ovakalimo vonhunhu va li inave i shiiva nale.

GSAM 430Olweendo lotine lwaPitcairn

GSAM 430.215.12.1895, Hamushanga womissioni dokoilongo yopondje okwa ti ngaka:

GSAM 430.3“Pitcairn oya li pano moshikando, okudja koweendo kwasho kotine.... Oilonga oya tambulwa meengudu 9 deenhunhu da yooloka, ndele ovalongi ava ve li moshilonga shoka:

GSAM 430.4“KuPitcairn, ovalongi E. S. Butz nomukulukadi waye, naHattie Andre. KuNorfolk, ovalongi va lifuta vamwe ve li moshilonga shoka, va okudja Australia. Keenhunhu daSociety, omupastoli B. J. Cady; ovalongi voukolele, Tate naMeme R. A. Prickett. KuRaratonga, ovalongi voukolele, Dokta J. E. Caldwell nomukulukadi waye, Meme Lillian White naMaude Young; ovalongi, G. O. Wellman nomukulukadi waye, Omukulunhu J. D. Rice nomukulukadi waye. KuFiji, Omukulunhu J. M. Cole nomukulukadi waye. Keenhunhu daFriendly, Omukulunhu E. Hilliard nomukulukadi waye. KuRurutu, Tate naMeme Stringer, ovalongi va lifuta. KuHawaii, Omukulunhu E. H. Gates nomukulukadi waye; ovalongi, H. H. Brand nomukulukadi waye. KuSamoa, Dokta F. E. Braucht nomukulukadi waye. Omukulunhu D. A. Owen nomona wokamati nomona wokakadona, ovalongi va lifuta.

GSAM 431.1“Pitcairn oya landifa ndele ya yandja omikanda dingi poweendo dayo ine. Moshilonga shoka, ovakali vEshabata ova tameke po moinhele oyindji. Omaongalo oga eunganekwa kuPitcairn, Norfolk naTahiti.”

GSAM 431Pitcairn oya landifwa

GSAM 431.2Molwaashi paife pe na eendjila dokufika moshitukulwa shaPolynesia odo da li di he po eshi oshikepa ya tungwa, oshikepa oya landifwa, noilongifo imwe oya longifwa okutwikila oilonga. Omukulunhu E. H. Gates oye paife omupashukili woshitukulwa shaPolynesia, nota hokolola ehumokomesho mokati keengudu dounhunhu di lili noku lili.

GSAM 431OUNHUNHU VAKOUNINGININO

GSAM 431.3Mefimbo lokufu la1889, Tate Wm. Arnold, wokuAmerika, okwa hovela oilonga yomulandifi woileshwa kounhunhu vakouninginino. Fimbo a li moilonga oyo, okwa pondola okumona omadina noondjukifi dovanhu 1,200, odo da tuminwa kEhangano lOmikanda lOunyuni Aushe opo li di longife moilonga youtumwa. Mokushangafana navo nokutuma oileshwa koondjukifi odo, ovanhu ova hovela okukala ve na ohokwe moshili, nosho ondjila ya patulukila etandavelifo lOvangeli mokuudifa Ondjovo.

GSAM 431.4Mokunyamukula keifano lovaudifi, Omukulunhu D. A. Ball okwa ya kuBarbadoes nokoitwa imwe muNovomba 1890, a ka longe ko. Ovanhu vamwe ova tambula ko oshili omolwokukendabala kwaye. Mo1892, Tate Patterson, a dja koCalifornia, okwa enda mounhunhu e li omukongeki wovaleshi vembo Oileshwa yOmbibeli, nokwa pondola nawa. Mo1893, B. B. Newman okwa dja koFlorida a ya kuJamaica a ka kwatele komesho oilonga yovakongeki vovaleshi fimbo Tate Arnold a li e he po. Tate Evans naTate Hackett navo ova ya kounhunhu ovo momudo oo tuu oo, va ka kufe ombinga moshitukulwa eshi shoilonga. Momwedi waMei, Omukulunhu Haysmer nomukulukadi waye ova ya moshitukulwa eshi va longe ngaashi eendjila tadi patuluka. Diva konima yaasho Tate Arnold okwa aluka, nolweendo eli okwa li ta landifa omambo a pamba oukolele. Fiyo muJuli 1895, moJamaica aike omambo a tya ngaho okwa landifwa eedola $8,200, ofimbo omambo elongelokalunga a landifwa eedola $7,654; oimaliwa aishe pamwe oya li $15,854. Okutandavelifa oileshwa ihapu ngaha okwa kwafela unene okutula po eongalo la unganekwa nawa moKingston, li na oilyo 75, nokupatulula eendjila doilonga yovaudifi moitukulwa imwe yonhunhu.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Oilonga yokuno oya hovelwa monghedi ya fa yomoJamaica. Momudo wa1889, Tate F. B. Grant nomukulukadi waye ova ifanwa va talele po onhunhu opo va ete mo oileshwa yongalo yetu, nodiva Omukulunhu Flowers nomukulukadi waye navo ova ifanwa va va shikule, va longe ngaashi eendjila tadi patuluka. Ova pondola nawa fiyo Omukulunhu Flowers a kwatwa koululu womutimba, oo we mu dipaa mo29 Juni 1894. Omukulunhu E. W. Webster okwa hoololwa a ye ponhele yaye, nokwa dja moNew York noshikepa muAguste 1895.

GSAM 432.2Mo1896 ovanailonga vokounhunhu vakouninginino ova li ngaha: moJamaica omwa li Omukulunhu A. J. Haysmer naW. W. Eastman, novakongeki vovaleshi vamwe ova li kounhunhu vaBahama. Kounhunhu vaAntilles vanini omwa li Omukulunhu E. Van Deusen nomukulukadi waye, pamwe naC. F. Parmlee nomukulukadi waye ve li ovanailonga vOmbibeli, naTate Bean naTate Hackett ve li ovakongeki vovaleshi. MoTrinidad omwa li Omukulunhu E. W. Webster nomukulukadi waye, pamwe naMeme Stella Colvin a li omutumwa woupangi. Oidjemo oya li: ovakaleli vEshabata 110 moJamaica, novakaleli vEshabata 50 moTrinidad, unene mokudingilila Couva; eongalo limwe moBarbadoes, nongudu imwe moAntigua, mounhunhu vaAntilles vanini.

GSAM 432AMERIKA LOKOPAKATI

GSAM 432.3Omukulunhu F. J. Hutchins nomukulukadi waye ova dja moUnited States va ya kounhunhu vaBay mo16 Novomba 1891. Pefimbo eli opa li ovanhu 20 lwaapo, unene moRuatan, ovo va li hava diinini Eshabata loshipango oshitine ngaashi shi li moipango omulongo. Ohokwe yavo moshili eshi oya li ya hovelifwa koileshwa oyo va tuminwa moposha. Konima yomido 3, mo1894, W. A. Miller nomukulukadi waye ova dja koCalifornia va ya kuBonacca, oko va ka kufa ombinga moilonga yomahongo ve li ovahongi moshikola osho sha patululwa mo4 Juli 1894, meumbo loshikola la tungwa kOvaadventista vefiku etiheyali. Metukulwa lotete lomudo, onghwandja yovanafikola oyo ya li hai uya osheshi 34. Mo1895 oshikola osha popiwa kutya otashi dulu okulikwatela, molwaashi omwaalu wovanafikola wa hapupala fiyo 45.

GSAM 433.1MOshongalele shOngalo Aishe sha ningwa mo1895, Omukulunhu Hutchins okwa hokolola kutya mounhunhu omwa li ovanhu 100 tava dulika ketumwalaka. Okwa popi yo kutya omeumbo avali omaongalo okwa tungwa, nokwa li eliko lOvaadventista vefiku etiheyali. Molwaashi edu la li linini, nola li la fimana unene mokulima, eumbo limwe lomomeumbo oo elongelokalunga ola tungwa kombada yomeva. Omatungo oo avali pamwe neumbo loshikola okwa yandjwa pashangwaliko kEhangano lOshongalele shOngalo Aishe. Ondilo yeliko loshongalele ponhunhu oya tengenekwa i li $1,789.60. Omambo oo a landifwa fiyo mo1895 okwa li eedola $2,243.

GSAM 433Oshikepa inini shaAmerika lokopakati

GSAM 433.2Eshi oshongalele sha lombwelwa kombinga youpu nouwa wokukala noshikepa inini oyo tai dulu okutwala ovatumwa okudja konhunhu imwe va ye konhunhu ikwao, opwa tokolwa kutya oshikepa ya tya ngaho nai tungilwe oilonga mokati kounhunhu vaBay, nondilo yayo iha dule po $3,000.

GSAM 433.3Mo1896, moAmerika lokopakati omwa li ashike ovanailonga vane: Omukulunhu F. J. Hutchins nomukulukadi waye, nOmukulunhu J. A. Morrow nomukulukadi waye moHonduras yaSpania. MoBelize, oshilandopangelo shaHonduras yaBritania, omwa li ongudu yovaitaveli ovo va li hava diinini efiku etiheyali ngaashi oshipango oshitine tashi lombwele. Oilonga ihapu moshitukulwa eshi oya longwa mounhunhu vEfuta laCaribbean. Okuno omambo eedola omayovi a landifwa, novanhu 60 ova li tava hafele oshili shetumwalaka lOmweengeli omutitatu.

GSAM 434Efyo lOmukulunhu Hutchins

GSAM 434.1Omukulunhu F. J. Hutchins okwa longa moshitukulwa shaAmerika lokopakati omido 12 lwaapo noufatulu nounadiinini munene. Xuuninwa eenghono daye oda xula, nokwa findwa koudu. Paife okwa tulumukwa momhofi, ta teelele eifano lOmwene, eifano olo tali ka pendula ovadiinini.

GSAM 434AMERIKA LOKOUMBUWANHU

GSAM 434.2Omadiladilo Ovaadventista vefiku etiheyali okwa hovela okuetwa moAmerika lokoumbuwanhu okupitila moileshwa ya nyanyangidwa. MuKotoba 1891, Ootate Snyder, Stauffer naNowlin ova hovela oilonga yavo yovakongeki vovaleshi moArgentina. Mo1893, petokolo lOshongalele shOngalo Aishe, Omukulunhu F. H. Westphal, wokuIllinois, omuudifi Omundowishi, okwa kufa ombinga moilonga moshitukulwa eshi shoutumwa. Mo1894, Frank Kelley, wokuCalifornia, okwa ya moUnited States yaColombia e li omutumwa he likwatele. Konima yeemwedi dinini ovanailonga vakwao ove va shikula, nosho oshitumo eshi shipe sha hovela. Mo1896 opwa yandjwa ehokololo eli kombinga yoilonga moshitukulwa eshi: Chile oku na omuudifi umwe, Omukulunhu G. H. Baber, oo a fika mo19 Kotoba 1895, novakongeki vovaleshi vavali, F. W. Richards naF. H. Davis. Argentina naye oku na ovaudifi vavali, F. H. Westphal naJean Vuilleumier, novakongeki vovaleshi vavali, O. Oppegard naC. A. Nowlin. Kakele kaava ope na ovanailonga vOmbibeli vane: Lucy Post, Tate naMeme Snyder, naJohn McCarthy. Brazil oku na ovaudifi vavali, Omukulunhu W. H. Thurston naH. F. Graf, novakongeki vovaleshi vatatu, A. B. Stauffer, J. F. Berger naJ. A. Berger. Guiana yaBritania oku na ovaudifi vavali, Omukulunhu W. G. Kneeland nOmukulunhu P. Giddings, novatumwa voupangi vavali, Ndokotola B. J. Fercoit nomukulukadi waye.

GSAM 435.1Fiyo mo1896, moChile omambo eedola 1,000 okwa landifwa, novakaleli vEshabata 30 ova tambula ko Eshabata noishili imwe tai kwatafana nalo mokulesha oileshwa oyo va landa kovakongeki vovaleshi. MoBrazil naArgentina omambo okwa landifwa eedola 10,000; nosha li shiwa vali osheshi opa li ovanhu 100 tava diinini Eshabata. Eongalo limwe noikola yEshabata itano oya unganekwa. MoArgentina omwa li omaongalo atatu a unganekwa, limwe moBuenos Ayres, likwao moCrespo, nalikwao moSan Cristobal. MoGuiana yaBritania omwa li yo eongalo limwe la unganekwa novakaleli vEshabata 50, fiyo Ovaadventista vefiku etiheyali aveshe moAmerika lokoumbuwanhu va li 150.

GSAM 435EHANGANO LOUTUMWA LOKOUMBUWANHU

GSAM 435.2Ngeenge otwa popya shili, ehangano eli itali dulu okwiifanwa elokoilongo, nonande tali longo oilonga yokuudifila oshiwana shokoilongo, Ovafrika, moshilongo shetu vene. Eenghendabala dOmukulunhu J. E. White dokutwikila oilonga, koshi yenangeko noupuna laKalunga, oda pumbwa okutangwa unene omolwoidjemo oyo ya monika nale.

GSAM 435.3Mefimbo lokufu la1893, eshi nda li handi longo ndi li omupresidente woshongalele yomaongalo yaIllinois, Omukulunhu White okwe uya kwaame a yadi ediladilo lidjuu kombinga yovanhu ovafilu vomoitukulwa yaUnited States yokoumbuwanhu. Molwaashi a li ta kala oivike inini moChicago, okwa pula epitikilo lokulongela ovanhu ovafilu ovo va kala moshilando. Epulo laye ola tambulwa nehafo linene, nosho oilonga yaye moshilili eshi shovanhu va mona oixuna ya hovela lela.

GSAM 435Oshikepa yomufuke youtumwa yOmukulunhu White

GSAM 435.4Okudja pefimbo olo okwa kala ta ilikana nokuninga omalongekido omolwoshitukulwa shokoumbuwanhu. Fimbo a li ta konakona, omalongekido aye okwa ya komesho, fiyo a ka tunga oshikepa yomufuke popepi nEshana laMichigan, oyo a luka Onyofi yOngula. E na “Betel” oyo tai ende kombada yomeva, okwa ya kuChicago, ndele okudja oko okwa shikula omilonga daIllinois naMississippi a ya pedu, fiyo a ka fika moVicksburg, Miss., mo10 Januali 1895. Okuno, pamwe novakwao vanini, okwa hovela oilonga monhele oyo ya li inai longwa ko nale.

GSAM 436Oilonga yEhangano lOutumwa lokOumbuwanhu

GSAM 436.1Ohatu tapa eendjovo mehokololo olo Omukulunhu White a yandja mOshongalele shOngalo Aishe mo9 Apilili 1903. Otali hokolola oidjemo yoilonga, notali ulike onghalo yoilonga youtumwa yokoumbuwanhu pefimbo olo:—

GSAM 436.2“Ehangano letu ola tunga po nohali wilike paife oikola itano moMississippi.... Oikola ei oi li moVicksburg, Yazoo City, Columbus naJackson.... Ovanailonga vetu ova twikila yo okukendabala moNashville, Memphis naEdgefield Junction, moTennessee, nosho yo moLouisville naBowling Green, moKentucky.

GSAM 436Ovanailonga vokOumbuwanhu

GSAM 436.3“Pefimbo eli ope na ovanailonga 27 moikondo i lili noku lili yEhangano. Ovapastoli vatano va nangekwa ova putudilwa moilonga yEhangano lOutumwa lokOumbuwanhu.... Ovahongi voikola 13 ova wapalekelwa oilonga yavo meenghedi di lili noku lili.... Omulumenhu umwe omunyasha ota hongwa kEhangano a ninge ndokotola, moShikola yopombada yOupangi yaMeharry, moNashville, nomukwao ota kwafelwa melihongo laye moshikola osho tuu osho.... Ovanailonga vamwe vOmbibeli ovawa ova putudwa. Ovahongi vamwe navo otava ningi ovanailonga ovanaunghulungu moshikondo eshi.

GSAM 436Oshikepa yomufuke “Onyofi yOngula”

GSAM 436.4“Onyofi yOngula oeliko lange vene, oya tungwa noimaliwa yange vene. Kakele kaasho, oshimaliwa ashishe shokweendifa oshikepa ei osha futwa moimaliwa oyo handi mono ame mwene. Ohandi popi yo kutya ame mwene onda futa alushe oimaliwa yokukalamwenyo moshikepa. Luhapu ongudu oya li hai kala i na ovanailonga 10 fiyo 18.... Nokuli omaufo ovanailonga aveshe ovo va longela Ehangano oule womido kaa li haa kufwa moiyandjwa, ndele osha li shi kufwa moimaliwa yange vene.

GSAM 437Nghee oimaliwa yoshitumo shokOumbuwanhu ya monika

GSAM 437.1“Omunhu ota dulu okupula a ti: ‘Oimaliwa ei owe i mona peni?’ Omwene oye e i tu pa. Oumbo vamwe ova nyanyangidwa. Tete Embo lotete lOvangeli, olo petameko la li la ningilwa okulongifwa mokuhonga ovanhu ovafilu. Otwa li twa teelela okuteka po omayovi manini omambo, ndele otwa kumwa eshi omwaalu wa landifwa wa fika popepi nomambo 1,000,000.

GSAM 437.2“Meme [Meme E. G. White] okwe tu kwafela nembo Kristus Omuxupifi wetu, olo la landifwa omambo 300,000 ile 400,000. Omahokololo a denga mbada ola landifwa omambo 200,000 ile 300,000. Osha tengenekwa kutya omambo Ohamba tai uya oo a tandavelifwa, ngeenge a tunganekwa limwe kombada yalikwao, ngeno otaa ningi ongudi i na eemaila 4 moule okuyuka meulu. Noimaliwa yefuto oyo twa li hatu mono momambo oo, kakele kokukwatela oiningwanima imwe ihapu noikondo yoilonga, otwa tunga Onyofi yOngula.”

GSAM 437MOILONGO IHAPU

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Oilonga yetu moshilongo eshi oya hovela momudo wa1894, mokutula po oshitumo shoupangi moGuadalajara. Mo1896 ongudu yovanailonga oya hokololwa ngaha: Omukulunhu D. T. Jones nomukulukadi waye, ovo va li tava wilike oshitumo. Ovahongi ova li Ora A. Osborne, Meme A. Cooper, Kate Ross nomukwafi umwe womoshilongo. Ovatumwa voupangi ova li Ndokotola J. A. Neal, A. Cooper, Meme A. J. Rice, Meme Bartlett naMeme Rachel Flowers. Ovakifi 40 mefiku ova li hava uya koshitumo, novanafikola 40 ova li hava lihongo moshikola shoutumwa. Pefimbo olo oshihakulilo shipe osha li tashi tungwa, nondilo yasho oya li $12,000.

GSAM 437Afrika lokopakati

GSAM 437.4Mo1893 oilonga yetumwalaka lOmweengeli omutitatu oya li ya humokomesho unene, fiyo Okomitiye yOshongalele shOngalo Aishe ya mona kutya osha wapala okuyandja ediladilo lokutula po oshitumo moAfrika lokopakati. Onghee opwa tokolwa ngaha: “Oshitumo nashi patululwe moMatabeleland diva ngaashi tashi dulika.” Metwokumwe netokolo eli, ongudu yOvaadventista vefiku etiheyali oya ya moshilongo osho mo1894, nokuhoolola ofaalama i na eeakela 12,000. Moshongalele sha1895, Omukulunhu C. B. Tripp nomukulukadi waye, W. H. Anderson nomukulukadi waye, naNdokotola A. S. Carmichael ova hoololwa va ninge ovatumwa moshitukulwa eshi shokokule. Ova hovela diva okulilongekidila olweendo olo lile, nokonima yolweendo liwa noshikepa ova fika oko va li va yuka mo26 Juli 1895.

GSAM 438Omunghulofuta wOshingoli

GSAM 438.1Oule womido dihapu, eifano lokukwafelwa, la fa lOmumakedonia, ola kala tali fikile Ovaadventista vefiku etiheyali okudja kOmunghulofuta wakouninginino waAfrika. Ohokwe moshili oya hovelifwa mokulesha oileshwa yOvaadventista, ndele ekwafo inali tumwa fiyo momudo wa1894 ile popepi nefimbo olo. Opo nee Omukulunhu Sanford naTate Rudolph ova ifanwa kOkomitiye yOshongalele shOngalo Aishe va hovela oilonga oyo ya li ya teelela efimbo lile. Ova ya moshitukulwa ve na ouladi nomukumo. Ashike konima yefimbo lixupi, Omukulunhu Sanford okwa kwatwa koululu womutimba, oudu oo wa li wa hapupala ko unene fiyo oshilongo shi ifanwe “ombila yomulumenhu omutilyana.” Okwa kwatwa lwotatu, opo nee, opo a xupe, okwa fininikwa a shune kuAmerika. Ovakwao ova tuminwa kOmunghulofuta wakouninginino, nomokati kavo omwa li Omukulunhu D. U. Hale, Geo. F. Kerr nomukulukadi waye, naG. P. Riggs. Ashike Riggs okwa nghundipalekwa koudu unene, fiyo ovanhu va xula eteelelo lokuxupa kwaye. Okwa faduka a ya kuEngland, a teelela kutya elundululo longhalo yomhepo otali ke mu kwafela. Mwaashi ye nookaume kaye ova mona kutya eteelelo lavo inali wanifwa, osheshi okwa twikila okuxula eenghono kanini nakanini, nokwa ka fya xuuninwa, noku pakwa oko. Naye ota teelele okuya kwOmuyandjimwenyo.

GSAM 438India

GSAM 438.2Mo12 Januali 1890, Omukulunhu Haskell okwa dja noshikepa petuliloshikepa laDurban, komunghulofuta wakoushilo noumbuwanhu waAfrika, a yuka kuCalcutta, India, China naJapan. Fimbo efiku eli inali fika, Percy T. Magan, hamushanga waye, okwa li e mu shakena nale. Elalakano lolweendo eli lokuya kuIndia ola li ‘okukonakona’ nokumona ouyelele oo tau ke va dulisifa okuyandja omayele nomalombwelo eshi Ovaadventista vefiku etiheyali tava ka hovela oilonga youtumwa moshitukulwa osho. Nediladilo lokutula po oshitumo moIndia, Oshongalele shOngalo Aishe mo1893 osha yandja ediladilo kutya Wm. Lenker na ye koshilongo osho e li omulandifi woileshwa. Mokudulika kediladilo eli, okwa ya kuIndia nokweetela mo oileshwa yOvaadventista vefiku etiheyali. Lwanima Tate Lenker okwa hokolola kutya, fiyo mo1896, ye novakwao vane ova enda va konga ovaleshi moitukulwa i lili noku lili yaIndia, nova landifa oileshwa yeedola $10,000. Opo a ulike ohokwe oyo ya hovelifwa komambo a landifwa, okwa popi yo kutya fimbo a li ta kongo ovaleshi popepi naMadras, komunghulofuta wakouninginino waIndia, ‘omuudifi womoshilongo okwa enda eemaila 60 opo a lande embo Omadiladilo kombinga yaDaniel nEhololo.’

GSAM 439Georgia Burrus moIndia

GSAM 439.1Mo1895 Meme Georgia Burrus okwa dja koCalifornia a ya kuIndia. Eshi a fika ko, okwa hovela diva okulihonga elaka lOshibengali, nokwa hovela oilonga youtumwa konima yefimbo lixupi. Fiyo mo1896 ovanhu vamwe ova li va hovela okudiinina Eshabata lOmwene omolwokukala pamwe novanailonga vetu.

GSAM 439.2Ovanailonga moshitukulwa mo1896 ova li Omukulunhu D. A. Robinson nomukulukadi waye. Meme May Taylor naMeme Georgia Burrus ova li ovanailonga vOmbibeli. Tate Lenker naTate Masters ova li ovakongeki vovaleshi. Eumbo la wapala ola monikilwa ekalo lovatumwa, nomaifano oondokotola, ovapangi nekwafo limwe la pumbiwa moilonga ihapu oyo ya li tai va fininike okwa tumwa koshilongo shetu. Omukulunhu Brown pamwe novakwao ova nyamukula keifano eli. Ye nOmukulunhu D. A. Robinson aveshe ova fila moKarmatar, Bengal, India, pexulilo laDesemba 1899.

GSAM 439Hawaii, ounhunhu vaSandwich

GSAM 439.3Momudo wa1884, Tate La Rue naHenry Scott ova ya kuHawaii ve li ovatumwa, tava lifutile vo vene. Ova hovela oilonga yavo mokulongela ovanhu kumwe nakumwe nokulandifa omambo. Eshi osha pendula ohokwe inene ponhunhu fiyo Oshongalele shOngalo Aishe sha tokola muNovomba 1885 kutya Omukulunhu Wm. Healy na ye kuHawaii mefimbo tali shikula ko a ka longe ko, nokutya oshongalele yomaongalo yaCalifornia nai pulwe i va pa ehema lokukwata oule wefimbo omolwelalakano eli. E na oilongifo ei, Omukulunhu Healy naavo va li nale ponhunhu ova kwata oshongalele shemehema mefimbo loupyu la1886. Omolwokukendabala oku ovanhu vamwe ova tambula ko etumwalaka. Tate La Rue okwa kala moHonolulu fiyo momudo wa1889, eshi a dja noshikepa a ya kuHong Kong, China.

GSAM 440Oilonga mokati kOvashina moHawaii

GSAM 440.1Ashike oilonga yovaudifi inini oya li ya longwa ponhunhu fiyo Oshongalele shOngalo Aishe sha ongala momwedi waMaalitsa 1895. Pefimbo olo opwa tokolwa kutya “Omukulunhu Gates nomukulukadi waye, pamwe naTate naMeme Brand ve li ovahongi vOvashina, na va ye kuHonolulu va ka longe oilonga youtumwa.” Oilonga yokuhonga oya hovela diva, nOmukulunhu Gates, nonande a li e na oukolele wa nghundipala, okwa longa osho a dulu opo a humife oilonga komeho. Ndokotola novapangi ova shikula ovatumwa konima yefimbo lixupi, noshitukulwa eshi shoilonga yetumwalaka osha hovela nawa.

GSAM 440Ehokololo lixupi loitumo, 1 Januali 1903

GSAM 440.2Ehokololo laHamushanga wOutumwa moilongo, olo la yandjwa mo31 Desemba 1902, ola ulika oilonga yetumwalaka oyo ya longwa pondje yaUnited States ngaha:—

GSAM 440.3Oshongalele yomaongalo yehangano laAustralia, oyo ya tungwa po koishongalele yomaongalo yaVictoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia lokoumbuwanhu, Tasmania naAustralia lokouninginino.

GSAM 440.4Oshongalele shOngalo Aishe shaEuropa, osho sha tungwa po kOshongalele yomaongalo yehangano laNdowishi, Ndowishi yokouninginino, Ndowishi yokoushilo, Ndowishi yokoumbuwanhu, Holland naBelgium yOvaflemish, Austria-Hungary noitukulwa yaBalkan, Switzerland yOvandowishi, Russia yokoumbuwanhu, Russia yokoumbangalanhu naRussia yokopakati.

GSAM 440.5Oshongalele yomaongalo yehangano laScandinavia, oyo ya kwatela mo Denmark, Norway, Sweden, Finland naIceland.

GSAM 441.1Oshongalele yomaongalo yehangano laBritania, oyo ya kwatela mo England yokoumbangalanhu, England yokoumbuwanhu, Ireland, Scotland naWales.

GSAM 441.2Oshongalele yomaongalo yehangano lOshifransa nOshilatina, oyo ya kwatela mo Switzerland yOvafransa, France naItali.

GSAM 441.3Oshitumo shakoushilo, osho sha kwatela mo Egipiti, Siria naTurkye.

GSAM 441.4Oshongalele yomaongalo yehangano laAfrika lokoumbuwanhu, oyo ya kwatela mo oshilongo shopashi yaCape, Natal-Transvaal, Basutoland naMatabeleland.

GSAM 441.5Oinhele imwe: Bermuda, Brazil, Guiana yaBritania neyaHolland, Amerika lokopakati (Oumbuwanhu), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, ounhunhu vaAntilles vanini, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, ounhunhu vaSociety, Sumatra, Tonga, Trinidad, Omunghulofuta wakouninginino (Amerika lokoumbuwanhu) nOmunghulofuta wakouninginino (Afrika).

GSAM 441.6Omwaalu wovanailonga ovo tava longo moitukulwa ei i lili noku lili, mwa kwatelwa ovaudifi, ovo va pewa epitikilo loku udifa, ovanailonga vOmbibeli, ovalandifi voileshwa novakongeki vovaleshi, osheshi 754.

GSAM 441Oinhele ya fimana oya tulwa po

GSAM 441.7Momahokololo aa maxupi kombinga yoitumo yetu ohatu dulu okutya ngaashi Hamushanga wOutumwa moilongo a popi momudo wa1896:

GSAM 441.7“Molwaashi etumwalaka paife la fika moinhele ei ya fimana popepi nomoitukulwa aishe younyuni, Kalunga, meenghono daye di he na exulilo, ota dulu okulongela oilonga inene i na eenghono mefimbo lixupi unene. Ota ka xupipika oilonga yaye mouyuki.”

Notes

  1. Ovaroma 15:21. ↩

Note

Back