Oshitululwa 1 — Ehovelo
GSAM 21.1Ngeenge hatu popi okuya kwapili kwaKristus, ohatu popi oshinima sha kala shi li eteelelo lovanhu vaKalunga okuza opo ovadali vetu votete va kondwa moshikunino shaEden. Momambo a lombwelwa eyoka, kutya oludalo lomukainhu otali nyanyaule omutwe walo, omwa li eshilipaledo kutya pehulilo otaku uya Omuyambululi, ou ta ka finda eenghono daSatana, nokuwanifa elalakano laKalunga medu. Otaku diladilwa kutya Adam naEva ova li va teelela oilonga ei i longwe diva, nokutya umwe womoludalo lavo la pashuka ota ka kala omufindi. Ashike melongekido laKalunga, eudaneko lOmuxupifi oku va xupifa mehanauko la monika, ola kwatela mo ashishe sha hololwa okudja opo mokuwanifa “elalakano laye ye mwene nonghenda yaye, oyo twa pewa muKristus Jesus manga ounyuni inau hovela.”1
GSAM 21.2Ngeno Adam naEva ova ulikilwa diva oluhodi nouyahame tau ka udifa ounyuni momafimbo male a li pokati kehanauko lawo neyambuluko lawo, oluhodi lavo ola li tali ka pitilila osho va dula okudiinina. Kalunga womeulu, molusuwo nonghenda yaye inene, okwe va holekela oshinima eshi, ndele e va efa va kale neteelelo liwa kutya diva otava ka mangululwa va ye memanguluko li na efimano lovana vaKalunga. Okudiladila kutya exupifo oli li popepi okwa li taku va pameke va diladilile unene okulilongekida oshinima esho.
GSAM 22.1Osho sha kala yo novanhu vaKalunga momaludalo aeshe okuza komafiku aAdam. Ova li va shilipaleka kutya oshinima shinene sha fimana otashi ka ningwa mefimbo tali uya: Kristus ota ka uya pehulilo, a pamheke ouhamba waye. Ova li yo, ngaashi Adam naEva, va itavela kutya oshinima esho osha li popepi, ndele, ngaashi vo, inava shiiva osho tashi ka ningwa pokati kefimbo lavo noshinima esho; ngeno va shiiva, ngeno ova teka omukumo mokutandavela oshilalakanenwa shondjambi.
GSAM 22.2Ediladilo eli otali dulu okuyelifwa noinima ya ningwa momamoniko manene oinima oyo inai li ya shiivika nale. Ovalumenhu va mona oinima oyo, nonande inava shiiva, ova li tava wanifa elalakano laKalunga. Ashike ova li va pamekwa komadiladilo aa inaa holoka e li meudafanotwokumwe noinima aishe oyo va li va itavela ndele tai va fininike va longe.
GSAM 22Osho sha Dja momamoniko aColumbus Sha Tula Ko Kule
GSAM 22.3Montgomery, membo laye Ondjokonona yaAmerika,2 menyanyangido la1902, omapandja 8, 9, ta popi ediladilo la fininika Columbus a hovela olweendo laye nelongekido laye lokufika koinhimbu yaIndia yokoushilo ta ende noshua e li oko kokatundanhu, ota ti:—
GSAM 22.4“Columbus okwa diladila kutya ota dulu okuxwepopaleka elongekido lohamba yaPortugal. Okwa li a shilipaleka kutya opu na ondjila ifupi nokutya oi li xwepo okufika kuIndia i dule oyo Diaz a li a ulika. Elongekido lomutekenyi woshua waGenoa [Columbus] ola li li na ouladi ngaashi yo la li lipe. Ponhele yokwenda e li oko koushilo, ile koushuwanhu nokoushilo, okwa hala okwenda e li oko kokatundanhu ngaho. Mokwiitavela kwaye, okwa li e na omatomheno matatu mawa e li oshili okulonga oshinima eshi: Shotete, ngaashi momambo ehongo kombinga yedu aa a li mawa unene pefimbo laye, Columbus okwa li a shilipaleka kutya edu kali li la twaalala, ngaashi ovanhu vahapu va li tava diladila, ndele oli li etimbu. Oshitiyali, okwa li ta diladila kutya etimbu eli oli li linini unene okuyelekanifa nosho li li, nokutya oshinhimbu shalo shinene osha li edu, hasho omeva. Oshititatu, eshi a li e he na eshiivo ile ediladilo kombinga yedu linene laAmerika ile efuta laPacific, okwa diladila kutya omufinda wefuta laAsia ile waIndia owa li wa taalela ngaho Spain nomufinda wefuta wokokatundanhu waEuropa. Okwa li ta valula kutya oshinano ashishe shi ka enda komesho fiyo okuCipango, ile Japan, pamwe itashi dulu okupita eemaila donhumba omayovi ane.
GSAM 23.1“Elongekido laye ola li ngeyi: Ota tameke muEuropa; a taalelife oshua yaye kokatundanhu e li oko kuJapan, ndele a shikule edukililo letimbu ledu fiyo la fike naye koshinima a li ta kongo. Momadiladilo aye osha li shi li oshili noshipu ngaashi efifi hali ende la dingilila eapula.
GSAM 23.2“Ngeno okwa pondola molweendo lwaye, ngeno okwa li ta mono ouwa ou munene: Ota ka twikila ngaho muIndia e li oko moshivelo shokomesho, ponhele yokufika ko nondjila ya dingilila nomoshivelo shopombinga, ngaashi Owaportugal va li tava ka ninga.
GSAM 23.3“Ohatu mono kutya omulumenhu ou, a li a shiiva ounongo wokuvalula mokulonga, eshiivo ledu nokuwilika omashua, ngaashi keshe umwe wefimbo laye, okwa li e li mondjila moshinima shotete — oshimhungu shedu — ashike okwa li a puka filufilu moinima imwe iyali.
GSAM 23Epuko la Eta Ouwa
GSAM 23.4“Ashike oshikumwifi, omapuko aye ome mu kwafela moshinima shimwe. Epuko a ninga kombinga yoshinano ola li la eta ouwa munene. Ngeno Columbus okwa valula mondjila ounene wedu noshinano shoshili sholweendo lwo ngaho, pamwe ngeno ina hovela olweendo lwaye noshua, osheshi ngeno okwa mona diva kutya ondjila ya li ya longekwa kOwaportugal oya li ifupi unene nokutya itai pula oimaliwa ihapu. Natango, ngeno okwa dulu okudiladila ile okumona nale kutya edu linene laAmerika ola li la fyaala ondjila yaye, oshinima esho she likalele pamwe ngeno inashi mu fininika a hovela olweendo lokumona oinima ipe, osheshi elalakano laye kala li okumona oshilongo shipe, ndele okumona ondjila ipe yokushilongo sha shiivika nale.”
GSAM 23Eteelelo Linene lomafimbo Aeshe
GSAM 23.5Osho ovanhu vaKalunga momafimbo aeshe va kala va taalela eteelelo lokuya kwaKristus “ngaashi oshikwateli shomwenyo, sha shilipala ndele sha pama.”3 Nonande luhapu pokati koluhodi nomahepeko hava ingida nouyahame tava ti: “Omwene, otashi ka kala efimbo li fike peni manga exupifo inali uya?” ova twikila nokuya komeho, ndele ngaashi Paulus ova tya, notava ti natango: “Eteelelo letu, ile ehafo letu, ile oshishani shehafo letu oshike? Hanye vene, komesho yOmwene wetu Jesus Kristus pokuya kwaye?”4
GSAM 24Paulus Okwa Pamekwa kEteelelo
GSAM 24.1Moshinima eshi omamonifo manini eenghono deteelelo eli dokupameka otaa wana. Eshi Paulus a tulwa komesho yaFelix a tokolwe, ndele a pitikwa a lipopile, okwa ti: “Pamukalo ou hava ifana ehongo leembudi, osho handi longela Kalunga wovatate, handi itavele ashishe sha shangwa momhango nomovaxunganeki; ndele ondi na eteelelo muKalunga, olo vo vene yo va itavela, kutya otaku ka kala enyumuko lovafi, lovayuki novaha na ouyuki.”5
GSAM 24.2Eshi Paulus a etelwa komesho yaAgrippa, mokulipopila kwaye nawa, okwa ti: “Paife onda fikama opo ndi tokolwe omolweteelelo leudaneko olo Kalunga a udanekela ootate; eudaneko olo omaumbo etu omulongo nambali taa teelele okufikilila, eshi haa longele Kalunga nouladi oufiku nomutenya. Omolweteelelo eli, ohamba Agrippa, Ovajuda otava nyenyeta nge. Omolwashike nye tamu tala oshinima shi he shi shiiva okwitavelwa, kutya Kalunga ta nyumuna ovafi?”6 Pehulilo, eshi a li muRoma a holoke komesho yaKaisar, okwa lombwela Ovajuda a ti: “Omolweteelelo laIsrael onda mangwa neketanga eli.”7
GSAM 24.3Paulus okwa popia eteelelo olo a manguluka momukanda waye waTitus a ti: “Osheshi onghenda yaKalunga oyo hai eta exupifo oya holokela ovanhu aveshe, tai tu hongo kutya tu kane okuha tila Kalunga neemhalo dounyuni, ndele tu kale nokulipangela, nouyuki nokutila Kalunga mounyuni ou wopaife; hatu teelele eteelelo olo la nangekwa noupuna nokuholoka kune efimano kwaKalunga omunene nOmuxupifi wetu Jesus Kristus.”8
GSAM 24Petrus Ta Hafa mEteelelo
GSAM 24.4Petrus ota popi eteelelo olo yo ngeyi: “Kalunga nXe yOmwene wetu Jesus Kristus na hambelelwe, ou molusuwo laye linene e tu dala natango tu kale neteelelo li na omwenyo, moku nyumuka kwaJesus Kristus movafi, tu pewe epingano li he na eboloko, li he na oshila, ndele ihali fya, mwa pungilwa meulu, nye mu li mwa amenwa keenghono daKalunga moku itavela, mu ka pewe exupifo la longekidwa li hololwe mefimbo laxuuninwa. Omolwasho otamu hafa unene, nonande paife kokafimbo kanini, ngeenge osha pumbiwa, omu na oluhodi momayeleko mahapu: opo eyeleko leitavelo leni, la fimana unene li dule oshingoli hashi ka kana po, nonande tashi yelekwa nomundilo, li monike tali eta ehambelelo, efimaneko nefimano pokuholoka kwaJesus Kristus.”9
GSAM 25Elalakano laKalunga mokushita
GSAM 25.1Omishangwa ohadi holola elalakano laKalunga mokushita ounyuni; nomondaka yexunganeko ohatu lihongo yo elongekido laye kombinga yefimbo tali uya: “Omwene ou a shita omeulu ota ti ngeyi, Kalunga ye mwene ou a shita edu nokulininga; okwe li pamheka, ine li shita owamba, okwe li shita li kalwe novanhu.”10 Eshi a li shita, okwe li pa omunhu. Omupsalme ota ti: “Eulu, nomeulu aeshe, oOmwene; ashike edu okwe li pa ovana vovanhu.”11 Ashike eshi e li pa omunhu, omunhu okwa li omuyuki, ngaashi omunongo ta ti: “Oshi shimwe ashike nda mona, kutya Kalunga okwa shita omunhu e li omuyuki; ashike vo ova konga omalongekido mahapu.”12
GSAM 25.2Ohatu lesha onghedi oyo Omwene a ungaunga noludalo lovanhu, kutya “eshi a topola ovana vaAdam, okwa tula eengamba doiwana pamwaalu wovana vaIsrael,”13 okutya, pamwaalu waIsrael woshili, ou ta ka ongwa pehulilo medu a kale ovanhu vomouhamba waye tau uya. Paulus ote shi popi momambo aa: “Kalunga ... okwa shita mohonde imwe oiwana aishe yovanhu, va kale koshipala ashishe shedu, nokwa tokola omafimbo a tulwa nale neengamba doinhele davo; opo va konge Omwene, pamwe va dule oku mu papata noku mu mona, nonande ke li kokule na keshe umwe womufye; osheshi muye ohatu kala nomwenyo, notu linyenge, notu li po.”14 Ngeenge elalakano eli latete kombinga yedu la wanifwa, “ovanhu voye yo aveshe otava ka kala ovayuki.”15 Natango otaku popiwa kombinga yavo monghalo oyo: “Omukalimo ita ka ti: Ohandi vele; ovanhu tava kala mo otava ka diminwa oulunde wavo.”16 Efimbo olo otali ka kala olo “ovalininipiki tava ka fyuulula edu, ndele tava ka lihafifa mouhapu wombili.”17
GSAM 26Okuya Kwapili kwaKristus Kaku fi Ehokololo lOmakutu
GSAM 26.1Momukanda omutivali waPetrus omwa shangwa kutya “inatu shikula omahokololo omakutu a tungwa noukeka, eshi twe mu shiivifila eenghono nokuya kwOmwene wetu Jesus Kristus, ndele otwa li eendombwedi defimano laye nomeesho etu vene. Osheshi okwa tambula efimaneko nefimano kuKalunga Xe, eshi kwa dja ondaka mefimano olo linene tai mu lombwele: Ou oOmona wange omuholike, ou nde mu hokwa unene. Nondaka ei ya dja meulu otwe i uda eshi twa li naye kondundu iyapuki. Natango otu na ondaka yexunganeko ya shilipala i dule yonale, oyo mwa ninga nawa ngeenge tamu i pwilikine, ngaashi oshimuni tashi minikile monhele yomilaulu, fiyo efiku tali tandele noshinyofi shongula tashi piti momitima deni.”18
GSAM 26.2Moshinyolwa eshi omuyapostoli ota popi elunduluko lefano kondundu li li ondombwedi yokuya kwapili kwaKristus. Manga oshinima eshi inashi ningwa, Omuxupifi wetu okwa li a lombwela ovayapostoli vaye a ti: “Opu na vamwe va fikama apa itava ka makela efyo, fiyo va mono Omona womunhu ta uya mouhamba waye”19—ngaashi sha shangwa kuLukas: “Opu na vamwe va fikama apa itava ka makela efyo, fiyo va mono ouhamba waKalunga.”20
GSAM 26.3Eudaneko eli ola wanifwa ngaho melunduluko lefano olo vene. “Memoniko” eli kondundu ova mona Jesus a fimanekwa, ngaashi ta ka holoka ngeenge ta uya mouhamba waye. Ova mona Elias (Elia), ou a tambulwa meulu e he na okumakela efyo, a li ta ulike ovo tava ka tambulwa — va lundululwe moku na efyo va ye mokuha fya — “mokafimbo kanini, ngaashi okutwima kweisho,” ngeenge Omwene ta uya.21 Omwa li yo Moses, ou a li a fya, a li ta ulike ovo tava ka nyumunwa movafi va ka shakeneke Omwene. Osho “memoniko” eli ova mona Kristus ta uya mouhamba waye, ngaashi e va udanekela.
GSAM 27Exunganeko Ondaka ya Shilipala i Dule Yonale
GSAM 27.1Nonande ovayapostoli ova li va mona oshinima eshi shefimano kondundu yelunduluko lefano, nokwa li va uda ondaka yaKalunga tai holola kutya okwe mu hokwa, omuyapostoli Petrus ota shilipaleke a ti: “Otu na ondaka yexunganeko ya shilipala i dule yonale.” Momambo aa ita ninipike osho va mona nokwa uda pefimbo olo itali dimbiwa. Opo ova uda ondaka yaKalunga lumwe ashike, ashike momalandulafano manene exunganeko, taa i fiyo okokuya kwapili kwaKristus, otu na ondaka yaKalunga tai endululwa oluhapu. Koshili, keshe exunganeko li yele la wanifwa ile la shangwa mondjokonona, oli li ondaka yaKalunga kufye. Nashi kale mokuuda ngeyi kutya ondaka yexunganeko oya “shilipala i dule yonale.” Etoloko la Talululwa ohali toloka kutya, “ya shilipalekwa.” Exunganeko ohali shilipalekwa kehe oshinima shalyo tashi wanifwa. Keshe oshinima sha xunganekwa, ngeenge sha wanifwa, oshi li eshilipaledo kutya oinima imwe ya xunganekwa, oyo yaxupa, otai ka ningwa shili.
GSAM 27Onghedi yExunganeko
GSAM 27.2Oondombwedi tadi shikula, da dja kovalihongi voMbibeli va fimana, kombinga yonghedi yexunganeko odi na eenghono:—
GSAM 27.3Thomas Newton ota shilipaleke kutya “exunganeko oli li ondjokonona ya popiwa manga oinima inai ningwa, ndele ya fupipikwa; ondjokonona oyo exunganeko la wanifwa nokutandavelifwa. Omapopilo eembudi kutya a dja koikalunga okwa kala po mounyuni; ashike oukeka noukolokoshi aushe wovanhu nowovademoni itau dulu okueta omaxunganeko ngaashi aa a shangwa mOmishangwa.”
GSAM 27.4Omufimanekwa Isaac Newton ota ulike kutya “okupwilikina ovaxunganeki oshi li oshididilifo shongalo yoshili sha pama.”
GSAM 27.5Omudohotola A. Keith ota ti kutya “exunganeko oli li ngaashi oshikumwifi keshe, ndele olo vene oshi li oshikumwifi.... Ondaka yOmunaeenghono adishe oyo ashike tai dulu okuifana ovafi va dje meembila; ondaka yOmushiivi woinima aishe oyo ashike tai dulu okuhokolola ashishe sha holekwa momilaulu yefimbo tali uya, olo omunhu ita dulu okulimona, ngaashi yo inhele dovafi; ndele adishe mbali odi li ondaka yaKalunga.”
GSAM 28.1Matthew Henry okwa ti kutya “mefimbo laKalunga, olo efimbo li dule aeshe mouwa, nomondjila yaKalunga, oyo ondjila i dule adishe mouwa, exunganeko otali ka wanifwa shili. Keshe ondaka yaKristus oya koshoka unene, onghene oya shilipala unene.”
GSAM 28Elalakano lExunganeko
GSAM 28.2Momambo aKristus kovayapostoli vaye ohatu dulu okulihonga elalakano limwe lOmwene moku yandja exunganeko. Eshi a popia pexunganeko oinima ya li tai ka ningwa mokukalamwenyo kwaJudas, okwa ti: “Ohandi mu lombwele manga inashi ningwa, opo ngeenge sha ningwa mu itavele kutya Ame oye.”22
GSAM 28.3Omwene ota ti yo momuxunganeki Jesaja: “Ame oKalunga, ndele kape na umwe a fa nge, handi shiivifa ehulilo okuza kehovelo, nokuza komafimbo akale oinima oyo inai ningwa, handi ti: Elalakano lange otali ka kala la pama, ndele otandi ka longa ashishe nda hala.”23
GSAM 28.4Natango: “Onda shiivifa oinima yakale okuza kehovelo, ndele oya dja mokana kange, ndele onde i holola; onde i longa diva, ndele oya ningwa.... Okuza kehovelo onde ku shiivifila yo; manga inashi ningwa onde shi ku hololela, opo ino ka ti: Oshikalunga shange oshe i longa, nefano lange nda tonga nefano lange nda tilila momutale oyo ye i lombwela. Owa uda; tala ashishe eshi, mbela itamu shi shiivifa? Okuza paife onde ku hololela oinima ipe, oinima ya holekwa, oyo ino shiiva. Oya shitwa paife, hai fi okuza kehovelo; manga efiku olo la fika ino i uda, opo ino ka ti: Tala, onda li nde i shiiva.”24
GSAM 28.5Momambo aa otamu monika eenghono dewanifo lomaxunganeko, li li ondombwedi kutya exunganeko ola dja kuKalunga, nokutya otali ulike eenghono dOmwene tadi dule oikalunga aishe yovapaani. Momambo aa otamu monika yo kutya exunganeko oli na onhele ya fimana unene mOmishangwa doshili. Eshi oinima ei i li oshili, otashi kumwifa unene kutya ovanhu vahapu itava tula eendunge dihapu, ile itava tula ko nande, mokulihonga oinhimbu yexunganeko yOmishangwa Diyapuki.
GSAM 29Exunganeko inali patwa noshihako
GSAM 29.1Ava inava shiiva ve ti inava longa, onghee inava dulu okuuda oixunganeko. Pano vali, ovanhu vahapu va hongwa, naavamwe vavo ve li mokati kovaudifi, ve ti: “Oixunganeko oya patwa noshihako, inayi dulu okuudika. Aishe otwa shiiva kutya embo lEhololo embo lya patwa noshihako.”
GSAM 29.2MoEhololo, Johannes omuholike oya pewa elombwelo la peke aha pate embo noshihako.25 MEmbo eli vali otamu udifwa eyambeko kovanhu ve “uvite omalaka gexunganeko eli, nokukwata oinima oyo ya nyolwa mo.”26 Oshi na ninga ngiini oku kwata oinima yi li mEmbo lya patwa noshihako, nge inayi dulu okuudika? Omwene oya ti oku pitila mwaMoses: “Oinima ya holekwa oyo yOmwene Kalunga ketu; ndele oinima ya hololwa oyo yetu novanona yetu alushe, opo tu ninge omalaka aeshe goipango ei.”27
GSAM 29.3Kutya Omwene owa hala oixunganeko yaDaniel yi udike, otashi monika momalaka ga ti kovahongwa vaye. Otwa lesha: Nge ohamu mona oshityunga shehanauno, sha tumbulwa kuDaniel omuxunganeki, sha fikama monhele iyapuki (ou lesa, a ude),28; osho tashi ti ngaashi: Uda Daniel omuxunganeki.
GSAM 29.4Omwene owa holola epuko letumbulo olo tali ti exunganeko inali dulu okuudika, momalaka aa: Emoniko lyomuntu keshe lya ninga kwashi li omalaka gembo lya patwa noshihako, eli ovanhu va yandja komuntu wa longa, ve ti: Lesha tuu; naye o ti: Inandi dulu, osheshi lya patwa noshihako; ndele embo lya yandjwa komuntu ina longa, ve ti: Lesha tuu; naye o ti: Inandi longa. Opo Omwene o ti: Osheshi ovanhu ava ove ehena popepi naame nomakana avo, nove fimaneka nge nomilungu davo; ndele omitima davo ove di ehenifa kokule naame, nokutila kwavo nge ohaku hongwa koipango yovanhu: osho ndje, tala, ndi ka ningi oshilonga shikumwifi mokati kovanhu ava, oshilonga shikumwifi noshikumwifi; ouyelele wovateyi vavo tau ka puka, neendunge dovanaendunge vavo otadi ka holekwa.29. Nge ovanhu ava omuxunganeki e tu tumbulile va landule omalaka agaula gexunganeko, ngeno inava puka va dje momhango yaKalunga, noku tula oipango yovanhu ponhele yoipango yaye.
GSAM 30Exunganeko kali fi lefatululo lomunhu mwene
GSAM 30.1Kashi fi molwaashi exunganeko li na eityo la fika moule, la holekwa noloshiholekwa, ovanhu vahapu inava dulu oku li uda ko. Omuyapostoli Petrus owa ti kombinga yasho: Shiiveni shika, sha tokola, kutya exunganeko keshe lOmanyolo inali dulu okuhololwa pamayele gomuntu umwe. Osheshi exunganeko inali uya konale momayele gomuntu; ndele ovanhu yapuki yaKalunga va popi ve li moOmhepo yapuki.30. Omalaka aga taa holola kutya oshinima sha tokola mokuuda exunganeko okupewa Omhepo oyo ya popi moovaxunganeki. Kombinga yomhepo oyo, ya udanekelwa ovanhu aveshe ve yi konga, oya nyolwa: Oye ta ku twala moshili aishe.31
GSAM 30Exunganeko lya wanifwa
GSAM 30.2Mokulesha exunganeko, oinima yimwe ya tokola oku kala tai dimbulukwa: Kalunga, ina dulu okukosa, oye omunyoli wexunganeko; ngele efimbo lya fika lyokuwanifa etumbulo, oshinima shoka sha tumbulwa otashi ningwa. Vali, osheshi Omwene owa dulu oku mona komesho shoka ovanhu tava ningi, ngele e na tumbula efimbo lyokuninga oshinima, ngele efimbo olo lya fika exunganeko lya wanifwa oshili. Pashimwe, okuwanifa exunganeko momukalo wokupuka mEfimbo lya tumbulwa, itashi dulika. Omo, ngele efimbo lOmwene lya fika lyokuyandja etumwalaka lye loshili koshilongo, etumwalaka otali holoka ashike.
GSAM 30.3Kefimbo limwe, ngele omunyoli a mana okuudifa kombinga yokuwanifa exunganeko, omunhu itaveli a li po oya uya koye, a ti: “Onda hala oku ku pandula, imwe ovaudifi vexunganeko, osheshi owa pewa omukalo muwa. Mokulesha onkalo yefimbo, ohamu mona shihapu osho sha pumbwa okukala shi li pamwe nexunganeko.” Otwa yamukula: “Heeno, otashi wapalele, osheshi osha ningilwa okuwapalela. Nge to i kositola yomanyala okulanda omanyala avali, ito teelele okumona aa taa ku wapalele komake oye?” Oye a yamukula: “Heeno, osheshi oa ningilwa okuwapalela.” Omunyoli oya ti: “Osho, Kalunga e shiivile komeho shoka ovanhu tava ka ningi, owa ningi omatumbulo kombinga yavo. Ngele ovanhu ava ve uya koshikando shavo shokuninga, ve ninge oinima oyo e tumbula, omunyoli wondjokonona woshili o ta nyola oinima yavo, ndele ngele otwa yi kundathana netumbulo, oinima oyo otai li pamwe shi li shili.”
GSAM 31Exunganeko ouloli momadilongo
GSAM 31.1Omuyapostoli Petrus o ti tu tale exunganeko ngaashi tu tale ouloli tau penya moshilongo shomadilongo. Nge kape na oulambi wexunganeko, oinima i li komeho oya kala momadilongo aeshe. Oshilonga shouloli oku kufa po omadilongo—ngele to ende moshilongo shomadilongo, oku ku ulike ondjila, nokuku ulike ondjila nawa, opo omuteyi a dulu, momalungulo, oku mona nokutula koondjila. Omuimbi o ti: “Ondjovo yoye oyo oulambi keemhadi dange, nouloli kondjila yange.”32. Omutei o ti: Ondjila yovayuki oi ngaashi ouloli tau penya, tau penya vali nokuya kefiku la wanenena.33. Osho otashi monika, ngele tu ya pefimbo, kutya omalaka gaKalunga, unene mokuwanifa oixunganeko yawo, otaga ka yandja ouyelele vali nokuya, taa ningi omuteyi weBibele a shiive nawa kutya oye li shili mondjila tai twala kouloli waalushe neFiku lyaalushe.
GSAM 31Oinima itatu ya simana okuza mEdeni nokuya kexulilo
GSAM 31.2Ngele tu lesha ondjila yovanhu vOmwene okuza mEdeni nokuya kexulilo, momauliki gOmanyolo, oinima itatu tai holoka unene. Shotete okuya kwotete kwaKristus, okuya kwomubiri, okuya kwEmmanuel, Kalunga a holoka momubiri; oshivali, ongongole inene yElunduluko konima yefimbo lomulaulu—omido 1260 domautheka, mo malaka Omwene oga kala ga fihama kovanhu vahapu—okudja kwongalo monghalo yalo yomombuwa, noku tula Omanyolo poku a lesha nokushiiva omalalakano ge; oshitatu, okuya kwapili kwOmwene ketu, oku eta efimbo lyokuyandja vali oinima aishe ya popiwa pomulomo govaxunganeki vaye yapuki okuza kooyudila we; shika oku mana “eupyakadi lomayingi,” eupyakadi pokati koulunde nouyuki, noku eta efimbo lefimano, olo omafimbo aeshe a li taa yuka kulo.
GSAM 32Exunganeko otali yandja oinima yoku shiiva nokuya kexulilo
GSAM 32.1Ngele tu kwata omalaka gaula gexunganeko ngaashi ouloli tau twala omalungulo etu, tau tu holole ondjila yoshiili mokati komadilongo, otashi ka kala shili kutya otatu mona ondjila yi li nawa momalaka gexunganeko, okuza pefimbo nokuya kokuuya kwapili kwaKristus. Nge osho shi li, ava tava landula ouloli wexunganeko nawa, inava ka shiiva ashike omadidiliko kutya efiku linene oli li popepi, ndele tava ka shiiva nOshilonga shOmwene ngaashi tashi i komeho, momatumwalaka oshili aa taa longekida ovanhu va ka shakene naye mombili pokuuya kwaye.
GSAM 32.2Ndele ngele Omanyolo oga ti efiku lOmwene otali uya kovanhu vahapu ngaashi omukavele moufiku,34, oga ti vali kombinga yava va kala momayele lOmwene: Imwe, ovamwatate, inamu kala momadilongo, opo efiku olo li mu kwate ngaashi omukavele. Imwe amuhe ovana vouloli novana vefiku.35
GSAM 32Dimbuluka omatambuluko Omwene
GSAM 32.3Mokudimbulukwa omatambuluko Omwene mongongole yokuuya kwapili, oshili oku dimbulukwa kutya osha kala omalalakano aKalunga alushe opo ovanhu ve dimbuluke eholo lye neenghono dOye kombinga yavo. Mokuyandja omatomhelo okudja kwaIsrael kuKalunga, omuimbi o ti: Va dimbwa Kalunga, Omupupuli wavo, owa ningi oinima inene mEjiptus; oilonga tai kumifa moshilongo shaHam, noinima yokutila popepi nEfuta Litiligane.36. Nge osha li oshinima shiwa kovaIsrael oku dimbulukwa omatambuluko Omwene e li nao, mbela kashi fi shiwa yo ketu? Nehafo linene omuimbi o ti vali: Hambelela Omwene, omwenyo wange, ino dimbwa ouwa waye aushe.37
GSAM 33.1Momafimbo aeshe, Omwene owa kala e na oishili ya simana, ya pumbwa, konghenda yaye, oku pitifa ovanhu mo moupika woulunde, noku va longekida va ye moKanaan yegulu; oshi li oshiwa oku konakona omikalo dOmwene naava va udifa oishili ei.
GSAM 33Oinima inene tai zi momikalo finini—ondombwedi yaD’Aubigné
GSAM 33.2D’Aubigné, mEmbo lElunduluko, o ti: “Kalunga, oo ha longekida oshilonga shaye momafimbo mahapu, ohe shi wanifa okupitila moilongifo ya nghundipala unene, ngele efimbo laye la fika. Oku eta oinima inene momikalo finini, osho oshiveta shaKalunga. Oshiveta shika, shoka hashi longo keshe pamwe meshito, otashi monika vali monkalo yefimbo.”38
GSAM 33.3Ngele Kalunga, konale, a tameka oku longekida ovanhu va peke opo a va ningile oshilongo sha peke shaye, osho osha ningwa mokuhanga omunhu umwe—Abraham—owa kala mokati kovapagani, moUr wOvakaldi. Koye kwa zi omukwiyu omunene wovanona; ndele kombinga yavo, ngele va ningwa oshilongo, Kalunga wegulu o ti: Omwene ina tula ohenda ye kunye, nenge a mu hokola, osheshi omuvalu weni wa li u dule woiwana aishe; osheshi omuvalu weni owa li omunini mokati koiwana aishe.39
GSAM 33.4Vena vali, ngele a hala oku pulula ovanhu vaye moupika wEjiptus, owa hokola okukala omuwiliki wavo omunhu oyo, momwana we, a fihama omwedhi itatu meumbo lyanyina, konima a tula moshimbale shongaho sha ningwa komikalo nomakolongo, sha kalekwa nomukalu, noku shi yandja mefuto lyOmugende Nile. Moses oyu, ngele a fika momafimbo goku shiiva, owa hokola ondjila yoku ikwata momaupyakadi pamwe novanhu vaKalunga, okuza mokudjanga oinima iwa yi li “mehafo loulunde kefimbo finini.”40
GSAM 34Efindano laGideon
GSAM 34.1Konima, ngele Omwene a hala oku pulula Israel kovamMidiani novamAmalek, ava va uya koshilongo shavo “ngaashi omayini gomavulu vahapu,” ndele ve hanauna oiimati yevi, ve shiye “kape na oikulya yaIsrael, kape na odi, nenge ongobe, nenge ondongi,” Omwene oya tumu omweengeli kuGideon. Omwana waJoash oya kala momaupyakadi goku tyuula omakoloko omadheni nokuga fihama komayenemwa. Ngele omweengeli e mu lombwela kutya oye ta ka pulula Israel, Gideon, a kumwa, oya pula: Ndi ka pulula Israel ne shike? Tala, eumbo lange li li lyovakoloki mwaManasse, ndele ame nde omunini mokati keumbo la tate.41. Omunhu ou tuu, omulininipiki nomukoloki, oya ya novanhu vaye 300, ve li nomalambi nomatemba gavo, (oshinima shoka sha li tashi monika kwashi li uupuka komayele govanhu), ndele noku tula Kalunga a kale engongo lyavo, va mona efindano linene. Komesho yoku pulula, Gideon nge owa dulu oku popi oshililo ngaashi omuxunganeki Amos ngele a pula: Nani ta ka yambuka Jakob? Osheshi oye omunini.42
GSAM 34Omwana momutumba
GSAM 34.2Mefimbo Omwene e li longekida, Omupupuli wovanhu oya valwa, novalindi ve mu mona e li momutumba. Ovapambele vaye vokombada yevi ova li hava longo oilonga yokukalamwenyo yoposhi, ndele ya fimana. Kombinga youkoloki waye kombada yevi, Omupupuli o ti: Omakwata oga na omayumbo, noinyama yomegulu oi na omayumbo; ndele Omwana womunhu kape na onhele a tula omutwe waye.43. Owa hokola ovayapostoli vaye “mokati kongudu yovanhu yoposhi, oyo, nonande inai li yoposhi unene, inai fika kongudu yovanhu yopokati. Aishe osha longithwa oku holola koshilongo kutya oshilonga inashi za komunhu, ndele sha za kuKalunga.”
GSAM 35Havahapu ovanongo va ifanwa
GSAM 35.1Paulus oya popi kombinga yoshilonga momafimbo gongalo lyotete: Uupuka waKalunga ou na ounongo u dule wovanhu; noungone waKalunga ou neenghono di dule dovanhu. Osheshi ohamu mona ehanga lyeni, ovamwatate, kutya inava hokolwa ovateyi vahapu pamubiri, inava hokolwa ovakoli vahapu, inava ifanwa vahapu vomomapata a fimana; ndele Kalunga owa hokola oinima yopuka yomoilongo opo a fife ohoni ovanongo; Kalunga owa hokola oinima ya nghundipala yomoilongo, opo a fife ohoni oinima i neenghono; oinima yoposhi yomoilongo, noinima ya dinwa, oya hokola, shili, noinima ihe li po, opo a xutule po oinima yi li po, opo paha kale nande omubiri tau litange komesho gaye.44
GSAM 35Ovanhu ovalininipiki momalunduluko
GSAM 35.2Otwa mona oshiveta shika shi holoka momwenyo govalunduli vanene vefelemudo eti-16. Omunyoli wondjokonona o ti: “Omulunduli Zwingle oza mokapito komulindi wAlpine; Melanchthon, omulongi wElunduluko, oza moombadi yomutemo; ndele Luther oza meumbo lomunailonga womomina omuhepele.” Luther mwene o ti: “Ovadali vange va li ovakoloki unene. Tate owa li omukoloki womiti (konima oya kala omunailonga womomina), nomeme owa kala ha humbata oikuni komugongo, opo a monene oinima yokutekula ovanona vaye. Ova lididimikila oilonga idjuu unene omolwetu.”
GSAM 35.3Omuyapostoli Jakobus, ngele ta popi ehanga lyovanhu koshilonga shOmwene, o ti: Uveni, ovamwatate vange vaholike, nashi li kutya Kalunga owa hokola ovakoloki vomoshilongo shika, va yamba momaitavelo, novafyuululi vouhamba oo a udanekela ava ve mu hole?45
GSAM 35Ovamethodist vopetameko
GSAM 35.4Ngele tu tala ondjila tai ende yovalunduli nokuya komafimbo opetameko yOvamethodist, ngele ehongo longhenda yoshali la hololwa nawa, otashi uya pamwe neenghono daKalunga. Ngele osha yandjwa kovanhu momukalo waula, nOhenda yaKristus, ndele ve shi kwata meitavelo li nomwenyo, ovaitaveli inava mona ashike ediminepo lomatimba avo akonale, ndele ve mona neenghono lyokuyapula opo va kale nomwenyo wouyapuki. OMethodist oga tameka momukalo wokukoloka, ndele aKalunga oga va yambidida pamaitavelo nokuitavela kwoshili kovaudifi novanhu.
GSAM 36.1Ngele tu landula oinima nomaupyakadi a kwatelwa mongongole yokuuya kwapili, otwa mona kutya, ngaashi momilonga aishe yOmwene, omo omunhu e li omuninga, omotete yasho oya kala kovakoloki novanhu inava shiivika; ndele kapave na omunhu a tokola oku shi anya osheshi oya tameka momukalo wokukoloka, komesho yokukonakona nawa ouyelele shoka oshilonga shika sha longithwa mo, opo vaha ka monike monghalo yaava Omwene a pula: Nani owa linyenge nefiku lyoinima finini?46
GSAM 36Eyamukulo lEck kuLuther
GSAM 36.2Komayambeko gava tava dulu oku tokola nge oshinima shomahongo oshi li shili nenge sha puka pavanhu vanini nenge vahapu tava shi itavela, otwa tumbula, mokati, omanyenyeto pokati kaLuther naEck. Ngele Luther a tula ondjila ye momanyolo, ndele e tokola oku nyenga ehooloko lyovanhu okutula omayele gavo pombada yomalaka gaKalunga, Eck oya yamukula momalaka gomanyenyeto: “Onda kumwa komukalo wokukoloka nokukwatathana kweDokotola omufimanekwa ngele ta pitika mwene, a nyenge ovakulunhu vahapu va simana, ndele ta diladila kutya oye na ouyelele vali kovapapa ovanaenghonopangelo, komahangano ovawiliki vongeleka, kovahongi, nokeeyunivesiti! ... Osha li shi na ku kumwa nenge Kalunga a fihama oshili kovanhu vahapu yapuki novafeli veitavelo nokuya kefimbo laTate omufimanekwa.”
GSAM 36.3Eyamukulo eli oshi li shiwike oku yamukulwa nge Zwingle a ti kuJohn Faber, muZurich, ngele oye a holola “ekumwo lya simana kutya oinima oya fika peni, ngele omikalo dKonale da kala omafelemido 12 oda efwa po, ndele tashi tiwa kutya Oshikristu osha kala shi li momayele mapuka omido 1400.” Zwingle oya yamukula diva kutya “oshinima shokupuka inashi kala shi li shili osheshi ovanhu va shi itavela omido 1400, nokuugamaneka Kalunga omikalo dKonale kape na oshinima, ngele kape na omukalo nenge oshikondo shoku shi pitika shi li mOmanyolo yapuki.”47
GSAM 37Omalaka Omwene nomayele govanhu
GSAM 37.1Oupyakadi woku landula omayele govanhu, poku tokola oshikundu shokuti, “Oshili oshi li shike?” pamalaka Omwene, owa hololwa nawa kuomuxunganeki Hosea ngele ta ti: Mwa lima oukolokoshi, mwa teya oulunde; mwa lya oiimati yoipupulu; osheshi mwa itavela mondjila yeni, nomukwiyu govakoli veni.48. Ondjila yomutima womunhu oya kala alushe oku itavela momunhu; ndele ngele otu ya popepi nefimbo Omwene e na “okuyambuka nokuyandjula evi neenghono,” omuxunganeki Esaya o tu lombwela: Inamu itavela momunhu, omhepo ye i li momayulu aye; osheshi oye ta ka tokolwa ngiini?49
GSAM 37.2Ngele owa pewa omalombwelo aa mOmanyolo kombinga yOupyakadi wetu momukalo ou, kapave na omunhu a pita diva a tokole ongongole yokuuya kwapili, ngaashi ina pumbwa oku shi konakona osheshi oya tameka momukalo wokukoloka, nenge osheshi ava va tokolwa va simana komesho gonyanyanga inava yi kwata. Ndele ovanhu aveshe va konakone nawa oinima yasho. Oshili oya simana inashi dulu oku lingwa, ngele oyi kundathanwa nomayele govanhu, oo oga kala ashike ngaashi omakoloko ga puka.
Notes
- 2 Timoteus 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Oinima ya Fimana mOndjokonona yaAmerika, enyanyangido la1902, omapandja 8, 9. ↩
- Ovaheberi 6:19. ↩
- 1 Ovatessaloniki 2:19. ↩
- Oilonga 24:14, 15. ↩
- Oilonga 26:6-8. ↩
- Oilonga 28:20. ↩
- Titus 2:11-13. ↩
- 1 Petrus 1:3-7. ↩
- Jesaja 45:18. ↩
- Omapsalme 115:16. ↩
- Omuudifi 7:29. ↩
- Deuteronomion 32:8. ↩
- Oilonga 17:26-28. ↩
- Jesaja 60:21. ↩
- Jesaja 33:24. ↩
- Omapsalme 37:11. ↩
- 2 Petrus 1:16-19. ↩
- Mateus 16:28. ↩
- Lukas 9:27. ↩
- 1 Ovakorinto 15:51, 52. ↩
- Johannes 13:19 ↩
- Jesaja 46:9, 10 ↩
- Jesaja 48:3-7 ↩
- Ehololo 22:10 ↩
- Ehololo 1:3 ↩
- Deuteronomium 29:29 ↩
- Mateus 24:15 ↩
- Esaya 29:11-14 ↩
- 2 Petrus 1:20, 21 ↩
- Johannes 16:13 ↩
- Omisalme 119:105 ↩
- Omayeletumbulo 4:18 ↩
- 1 Tesalonika 5:2; 2 Petrus 3:10 ↩
- 1 Tesalonika 5:4, 5 ↩
- Omisalme 106:21, 22 ↩
- Omisalme 103:2 ↩
- Embo lElunduluko, embo 2, oshitukulwa 1, ondjandjo 1 ↩
- Deuteronomium 7:7 ↩
- Ovaheberi 11:25 ↩
- Ovatokoli 6:4, 5, 15 ↩
- Amos 7:2 ↩
- Mateus 8:20 ↩
- 1 Ovakorinto 1:25-29 ↩
- Jakobus 2:5 ↩
- Zekaria 4:10 ↩
- Embo lyaWylie kombinga yOmaprotestant, oshitukulwa 12, ondjandjo 16, 17; Eshangelo lyaCassel, epandja 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Esaya 2:22 ↩