Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Oshitululwa 17 — Oshili tai i komeho mokati komaupyakadi

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Ngaashi omufita ta kongo eedi daye mefiku olo e li mokati keedi daye da halakana; ohandi ka konga eedi dange, ndi di tulule momahala aeshe mo di talalekile, mefiku loilemo nolomilaulu.”1

GSAM 265.2Ova li va itavela etumwalaka lOmweengeli omutitatu mpaka pofimbo eli (1847), va li eehepele koimona younyuni ou; osho va li hava dulu okuyandja omaliwa manini ashike mokuyambidha etumwalaka. Omukulunhu White nomukulukadi waye, pamwe nomukulunhu Bates, va mono kutya oolonga yavo yomukono pokati kovamumwatate va talaleka odhi li nomutengo, nokutya oku ninga omikanda dokulesha nokudi pa ovanhu oda li ekwafo moku va twala keshiivo lOshili. Omukulunhu Bates a li a kwafelwa unene mokuyelifa epulo lEshabata, molwa trakta yaye kombinga yEshabata, pava li ta i komahala a yooloka, nokukandja trakta oyo okupitila moposha. Oye a li a longo nomweendji aishe.

GSAM 265Omaluyambo gomumwameme omunyasha kombinga yOshili

GSAM 265.3Pofimbo limwe, te he na omali a lifa, oye a li a hala okutameka okuenda peemhadi okudja ku Massachusetts okuya ku New Hampshire. Opopepo a tambula omukanda womumwameme omunyasha a li a ninga oshilonga shokulonga momumbo, a li ta ka futwa edola 1 poshivike, opo e kale e nomali oku kwathela oshilonga. Shaashi a longile oshivike shimwe, a li a kwatwa nomutima kombinga yokutya Omukulunhu Bates a li a pumbwa omali, okwa ya kwaau e mu pa oshilonga nokutambula ondjabi yaye komesho yefimbo, opo e mu tumine nena eedola 5. Nomali odho a lifa oshilonga shokuya ku New Hampshire, nokapita yovanhu. Pomahala aeshe oye a li a mona omaongalele mawa, novanhu vahapu va itavela Oshili.

GSAM 266Okukala momumbo nomapango ga kwatelwa

GSAM 266.1Opo tu ulike omhepo yeliyambo ye va li nayo ovapionia vetete metumwalaka eli, otwa popya omapopyo a Meme White kombinga yonghalo yavo mokupya 1847–48, pava li ve likale momaumba momumbo laS. Howland, Topsham, Maine, opo va tameke okukala momumbo nomapango ga kwatelwa:—

GSAM 266.2“Otwa li tu li eehepele, notwa mono omakelelo. Omushamane wange a li a longo okutwala omamanya pondjila yoshitima, osho sha li sha kulula oshipa shomominwe daye, nohonde ya tameka okupita mo momahala mahapu. Otwa li twa tokola kutya katu na okukala tu li kovakwetu, ndele tu liyambidide vene, nokukala tu na eshi tu yandje kovakwetu. Ndele katwa li tu yambekwa. Omushamane wange a li a longo unene, ndele ina mona eshi a li a faneke molwa oshilonga shaye.

GSAM 266Omukulunhu White a denga omuti gwokupika

GSAM 266.3“Omushamane wange a tula po oshilonga shokutwala omamanya, a ya momushitu nekuva laye oku denga omuti gwokupika. Nande a li e na ouyehame wa twikila molubadi lwaye, a li a longo kutekela kutya ku tonga, opo e mone eesenda da hanga po 50 pofiku. Ouyehame munene owa li we mu imbi okulala oufiku. Otu li tu tambula omikanda kovamumwatate ve li momikondo dhi li peke, hava tu dhana tu ya tu va tale; ndele molwa katu na omali oku tu twala pondje yomukunda, twa nyamukula kutya ondjila inayi yele po komesho yetu.

GSAM 266.4“Otu li tu tambula omukanda ku Omumwatate Chamberlain, wa Connecticut, a tu lombwela tu ye koshongalele yomaongalo momukunda odho. Twa tokola okuya ngeenge otwa dulu oku mono omali. Omushamane okwa tala oivalulo yondjabi yaye pamwe naau e mu pa oshilonga, a mono kutya omali 10 ga li ga mu fane. Neshitukulwa shimwe shodho nda landa oikutu ya li ya pumbwa unene, ndele nda tula oipandwa koshikutu shokombada shomushamane wange, handi kwata nokupanga omapanga, osho sha ninga kutya sha li shidhina oku mona oshikutu shokutetela momapangelo. Otwa kala tu na omali 5 ashike oku tu twala ku Dorchester, Mass. Eshikandho shetu sha li shi na ashike sheshe tu na kombanda yedu. Ndele otwa li tu na ombili yomomadiladilo newi lomomwenyo la yela, notwa li tu shi lenga shi dule eemhito dokuninga nawa kombanda yedu.

GSAM 267.1“Otwa ya momumbo lOmumwatate Nichols, nokati katu ya, Omumwameme Nichols a pe omushamane wange omali 5, odho dha lifa ondjila yetu okuya ku Middletown, Conn. Otwa li tu li ovanailongo moshilando osho, nokatwa li twa mona nande umwe kovamumwatate moshitopolwa osho. Otwa kala tu na eesenda 50 ashike. Omushamane ina li e na ouladi woku di longitha oku futa okapita, osho a yandja eshikandho koshikundu shomapango, ndele twa ende peemhadi oku shaka umwe e li nomutima umwe. Opopepo otwa mono Omumwatate Chamberlain, oye a tu twala komumbo laye.”

GSAM 267Oshongalele ku Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Oshongalele eshi sha li sha ningwa ku Rocky Hill, momba linene la li inali mana okutungwa momumbo lOmumwatate Belden. Omapopyo taga landula, ga tokolwa momukanda wa shangwa kOmukulunhu White ku S. Howland, ga yandja omauyelele a hokwifa kombinga yoshongalele:—

GSAM 267.3“20, mwedhi gwa 4 [1848], Omumwatate Belden a tumu okapita kaye ku Middletown oku tu twala nefimbo nomumwatate va talaleka va li momukunda odho. Otwa fika komumbo laye [Rocky Hill] moshikondo sha 4 yomutenya, nokati ka li ka pita, va fika omumwatate Bates nomumwatate Gurney. Otwa li tu na oshongalele momenge, novanhu va li pashi 15. Etitano ongula, ovamumwatate va li tava fika mpaka otwa li tu li ovahapu pashi 50. Kava li aveshe ve li filufilu moshili. Oshongalele shetu shefiku odho sha li sha yambeka unene. Omumwatate Bates a popi oipango yaKalunga momupopi wa yele, nokwa li kwa dhana unene kutya oipango odha li nomutengo, molwa omatimonyo manene. Ondaka oya li ya kwathela oku kwata mo va li ve li moshili, nokupendula ovo va li inava tokola filufilu.”2

GSAM 267Va dhanwa ku Oswego omukunda, N.Y.

GSAM 267.4Molwa okukandja trakta yOmukulunhu Bates pokati kOvaadventista, ovanhu momikondo ikwao va tameka okudiinina Eshabata. Hiram Edson, wa Port Gibson, N.Y., a shanga e li a dhana Omukulunhu White nomukulukadi waye pamwe novakwawo oku ya koshongalele yovakaleli vEshabata ku Volney, Oswego omukunda, mwedhi gwa 8 1848. Oye a ti ovamumwatate va li va dhina omali, nokwa li ita dulu okuudaneka kutya otava dulu okukwafela unene mokufuta eendando. Omukulunhu White a li a tambula omali 40 molwa oshilonga a longo momapya gomuyama. Oshimwe shomali odho sha li sha longithwa oku landa oikutu ya li ya pumbwa unene, nomalaleko ga lifa ondjila yavo okuya ku Volney nokushuna.

GSAM 268.1Oshongalele eshi shokoshitukulwa shokouninginino shaNew York sha li sha ningwa momba laTate Arnold yokukapita. Ovanhu pashi 35 va li va monika, ovo va li va dulu oku li konga momukunda odho, ndele nande umwe pashi ya li a li pamwe nomukwawo. Keshe umwe a li a kakatela omaudhaneko aye, ta ti otaa tu kumwe nOmbibeli. Aishe ya li ya hala oku dhana omauyelele gayo nokuga longa. Ovanhu va li va lombwelwa kutya Omukulunhu White nomukulukadi waye kava li ve uya okudja kokule oko oku va pwilikina, ndele va li va ya oku va longa Oshili. Tate Arnold a li a dhana kutya eedula 1000 dEhololo 20 oda li da pita, nokutya 144 000 va popywa mEhololo olo va li ovo va nyumunwa movafi pefimbo lenyumuko laKristus.

GSAM 268Tate Arnold ota kondjifa eenghedi delongelokalunga

GSAM 268.2Pava li ve li po oifanekiso yOmwene wetu wa fya pokati kaashi, nopava li va hala okudimbuluka omahepeko aye, Tate Arnold a fikama nokuti ina itavela eshi va li tava ka ninga,—kutya oshilalelo shOmwene osha landula oshilalelo shOshikandjo, shoka sha pumbwa okukala sha ningwa ombala imwe momvula.

GSAM 268.3Omaudhaneko aga go peke ga li ga tula Meme White omutwaro gumwe. Oye a li e shi shi kutya Tate Arnold a li e li puka, nomutima waye wa li tau mu londa unene, molwa sha li sha fa Kalunga ta talekelwa poshi. Vamwe va li ve tila kutya oye ta fya; ndele Ovakulunhu Bates, White, Chamberlain, Gurney, naEdson va li va mu lombela, nOmwene mokefilonghenda laye a pwilikina omalombelo ovapiya vaye, osho a valuka. Ouyelele womeulu wa li wa kala kombanda yaye, nokati a valuka koikala yomondu. Pafimbo eli, a li a ulikwa omapuko gamwe govali po, nokwa ulikwa yo Oshili ya yooloka komapuko aga, ta ulike kutya omaudhaneko aga ga peke, aga va li tava ti ga landula Ombibeli, oga li ashike omaudhaneko gavo gOmbibeli; nokutya va li ve na okukunyata omapuko gavo nokukala pamwe metumwalaka lOmweengeli omutitatu. Oshongalele osha pwa nomayambeko; Oshili oya li ya finda. Ovo va li ve na omaudhaneko aga go peke va li va hepaulula omapuko gavo, nokukala pamwe moshili shopaife yetumwalaka lOmweengeli omutitatu, naKalunga a va yambeka unene.

GSAM 269Emoniko lokulongifa Ombibeli momukalo wokukuminwa

GSAM 269.1Omahokololo taga landula kombinga yomaongalele aga ga li ga yandjwa kuTate Alexander Ross, 4, mwedhi gwa 1 1884, oye umwe wovanhu 35 va li va gongala momukokonona. Oye a ti:—

GSAM 269.2“Omumwameme White, pava li e li memoniko, a fikama nokwata Ombibeli yomumbo mokono waye gwa kushilo; embo ola li li nounene wa shito. Paa li e li uvika li yele, kombanda, ina tala kuli, mokono waye gwa kumwene a li a shununa moilongadhalwa imwe kuya koikwawo, ndele te tula omunwe waye koshinyolwa, a li a endulula oshinyolwa osho. Onda tala moikandwa ihapu oku mona ngeenge oha endulula oshinyolwa osho a li a tula ko omunwe waye. Ame pamwe novamwe momukokonona otwa tala moikandwa aishe. Keshe shimwe oye ina ashike a endulula oshinyolwa osho a li a tula ko omunwe waye, ndele a li a ninga osho omesho aye taa tala kombanda, kombinga i li peke nOmbibeli. Oinyolwa ei a li a endulula oya li ya shundula po omalongo opupulu ovakaleli vEshabata va li va gongala ku Volney, mwedhi gwa 8 1848, nokwa ninga tu kale pamwe moshili.”

GSAM 269.3Oshoshili, omunhu ou ina efa po epuko melongo la pukululwa meenghalo da tya ngaha, koinyolwa ya yela ya popywa ya dja mOmbibeli nomomukalo ou wokukuminwa, okwa li shili omunhu a li shidjuu okutoma. Ovakaleli vEshabata ava va li mOswego omukunda, konima eshi omapuko avo a pukululwa nova kala pamwe moshili, va li va tuka koshongalele odho oku yandja ouyelele kovakwawo. Oilanduliko oya li ya ulika shili kutya osho sha li sha ningwa osha li oshilonga shaKalunga. Satan oha kala alushe a lilongekida oku pelela, oku yoolola nokutalaleka, nomikalo aishe a dulu oku longitha. “Kalunga ke fi omutoti wedongakano, ndele owombili, ngaashi momaongalo aeshe ovayapuki.”3

GSAM 270Oiningwanima yokupola kwokukuminwa

GSAM 270.1Konima yoshongalele sha popywa kombanda, omaongalele ga li ga ningwa ku Madison omukunda, Port Gibson, Port Byron, nomukunda gwa New York. Omakwao ga landula osho sha li oshongalele shokukala pamwe ku Connecticut. Pomahala amwe Omwene a li a ya popepi kovapiya vaye, neenghono dokupanga dOmupangi Omunene oda li de uya kombada yovanaudu, molwa omalombelo gomutima govanhu vaye pava li tava landula omukalo gwa hololwa mEpisitola yaJakobo.4 Nande ovanhu va li va popywa kovadokotola kutya kava na oku pona, va li va polwa komaupyakadi gavo. Oinima ya tya ngaashi oya li ya monika pofimbo dhi li peke okuza 1845.

GSAM 270Ovapionia ova lididimikila omaupyakadi

GSAM 270.2Omukulunhu White, muReview and Herald yomufiku 5, mwedhi gwa 2, 1880, pava li a popi kombinga yomafimbo gopionia, a ti:—

GSAM 270.3“Moma longo getu tetete otwa li twa mono ondjala molwa okukala katu na oikulya ya yuka, nomukuku molwa okukala katu na oikutu ya yuka. Otwa li tu li tu yandja po nande oinima ya pumbwa yomondu, opo tu pungule omali koshilonga shaKalunga. Pefimbo olo tuu otwa li tu li tu longitha omubili wetu nomayelelo manene opo tu wanife oshilonga shikulukadi sha li sha pumbwa oku ningwa momakandika, mokunyanyangida, momayendo nomokupopya okuza koshikondo shimwe kuya koshikwawo.”

GSAM 270.4Omvula 1848 oya li ya pumbwa okukala momahokololo, hayi ashike momahokololo gokuuya kwapili, ndele yo momapolitika. Oinyolwa yetumwalaka lOmweengeli omutitatu oya li ya yoololwa nawa, nondjila oya li tai yele peke peke opo oshilonga shi i komeho. Pafimbo eli, oinima momukalo gwomalongelokelo nomapolitika oya li tai kwata omutumba gwa yandjwa opo yi pendule vali elitulemo lovakongi vExunganeko. Hayi ashike kutya edongakano linene ola li pokati koiwana yOunyuni waNale, ndele ku Hydesville, Wayne Co., N.Y., omayelelo gomupya gookukala kwoomhepo ga li ga tameka, aga ovakongi vOmbibeli va ti ga li “eemhepo deendemoni, odo tadi ka ongela oiwana yokombada yedu koita yefiku lOmwene.”

GSAM 271Edongakano moiwana modula 1848

GSAM 271.1Nefiku 21, mwedhi gwa 2, 1848, pava li ovakwateli vohamba Louis Phillippe, waFrance, va gongala kaye, oye a ti: “Inandi kala nande nale nda kola kolukalwapangelo louhamba ngaashi ndi li oufiku ou.” Monguloshi yefiku la landula, fimbo etango tali ningine, te yambala okutu kwokupenda, a li e li a yooloka ngaashi omupitifi gwokapita, a tuka keheya yomepande yomukunda gwaParis oku shaka ondjila yoku kala e li yene. Osho sha ninga elunduluko eli likulukadi nokwa li sha popywa kutya osha landula omukalo gumwe gwaye wokuyambidha owiliko lOpapa, osho sha li sha handukifa ovapangelwa vaye novakwaita vaye. Efiku olo a li a mana okuninga ekonakono linene letangakwaita laFrance moshilando shaParis; pava li va tula oilwifo yavo momututu, a ya komba lOpale, ndele popepo omumati munini umwe a nhuka a londa kekanona, ta pepifa epandela li na omaluvala atatu, te dhana: “OPAPA NA KUFWE PO! OPAPA NA KUFWE PO!!” Ovakwaita va li va kwata ondaka odho, oya li ya enda diva pokati kovanhu, tai fuka nokuteya, mpaka ya tsakanekwa nOndaka: “NOHAMBA NAI KUFWE PO!” Momakonkwa manini Paris aishe oya li ya ninga oshikandho shokutalaleka. Ovakwaita, va kwata oiputi momikono, pamwe nomukokonona, va li tava ende keumbo louhamba lohamba. Oye, pava li va mu lombwela kombinga yedongakano, okwa li a endelela okufaduka a lundulula olupe lwaye opo aha konekwe.

GSAM 271Oviwana oya kwatela mokulwa

GSAM 271.2Ekemo nomaupyakadi aFrance oya tandavala diva koviwana ikwao. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany naRome oya kwata omhepo imwe yovanhu tava ningi engwangwano. Mokati komwedhi nhatu Europa aishe oya nyengana, ndele omapangelo oohamba dinene nomauhamba e dule omilongo nhatu okwa li moupyakadi unene. Oipangelapundi yoohamba oya xwikwa moondjila, oohamba noohamba dinene va tukuluka nokulifola opo vahe fi. Ovanapolitika ova popi kutya ope na okuya eululuko lyoipangelwa aishe younyuni.

GSAM 272.1Ovahongi vahapu vOvaadventista ava va li inava uda natango etumwalaka lOmweengeli omutitatu, eshi va mona ekemo eli, ova iilonga kutya osho sha li okukongela oviwana molwano lomefiku linene laKalunga Omunaenghono Aishe.5

GSAM 272Etumwalaka ledidiliko la monika

GSAM 272.2Paife Ovaadventista vefiku etiheyali ova li ve li lilonga momishangwa kutya Eshabata loshipango shotine oli li edidiliko, ile edidiliko laKalunga omunamwenyo, nokutya efimbo ola fika lokuyandja etumwalaka ledidiliko lEhololo 7:1-4, ndele ova li ve li tililila omikalo noundjila wokuyandja etumwalaka eli kovanhu. Fimbo ovanhu vEshabata va li ve li longela oshilonga eshi, Ovaadventista vefiku lotete loshivike ova li tava ti: “Mwa dja ko efimbo netumwalaka leni ledidiliko, osheshi olwano lomefiku linene nokuya kwOmwene shene oyi li popepi nafye.”

GSAM 272Ekemo ola tala po diva

GSAM 272.3Omafiku omwedhi nhatu konima, okunyengana mokati koviwana okwa talapo; ndele haashi molwokupwapo koiponga yavo, ndelenee momukalo ou nande ovanyanyangidi vene inava dulu okuufatulula. Kombinga youpyakadi ou, Horace Greeley, mo New York Tribune, okwa ti: “Osha li oshikumungu shinene kufye atushe eshi sha tameke diva ekemo eli mokati koviwana; ndelenee oshikumungu shinene vali kutya oshike sha kelela po ekemo eli.”

GSAM 272Senator Choate kombinga yonghalo yOunyuni Wokale

GSAM 272.4Otu ya ku 1851, ndele otu mona Senator Choate e li ta popi moshihumokomesho komOshongalele shOmakwandongo aAmerika, a popi kombinga yonghalo yOunyuni Wokale, e ta ti:

GSAM 272.4“Onghalo nomukalo wayo shene, ou omatumbulo, omakumbi nokufima oya monika ya kala kombada yayo, owa shi uda nawa; kutya aishe oya li inayi kuma. Oya kala nge nghee eenghono dOohamba, omawaneno ovanhu, nomatondwe a li a ongelelwa moule womido 1 000 a li popepi okuholola oshingwe molwano omo ohonde tai ka yandjuka ngaashi mOmoniko lEhololo, ‘fiyo komatambelo eenghambe,’ nomo oludalo lovanhu olufike li ka xulu; omo engongo linene lefimbo tali ka pewa efimbo likwao; omo onghalo yovanhu vene tai ka konywa nomundilo noshivela, kutya oya dja momukalo woshinima nOmwene wayo ile hasho.”

GSAM 273“Ondombwedi” yaNovemba 18, 1848

GSAM 273.1Fimbo ava va li tava ti kutya okunyengana koviwana mu1848 osha li shokuyandja okuya kwOmwene, va tsakaneke elindilo lya puka, ya li ngahelipi kOvaadventista vefiku etiheyali, ava va li tava ti efimbo ola fika lyokuyandja “edidiliko laKalunga omunamwenyo” kovanhu? Mokunyamukula otatu tula mo omalombwelo gometameko a hololwa moshikandeka sha hololwa kOmukulunhu Joseph Bates momwedhi 1, 1849. E ta popi kombinga yeshinima sha ningwa Novemba 18, 1848, okwa ti:—

GSAM 273.2“Oshikondo shovanhu vOmumwatate nomOmumwameme osha li sha gongala moshongalele mDorchester, popepi naBoston, Mass. Manga oshongalele inashi tameka, vamwe vafye ova li tava konakona omikalo dimwe detumwalaka ledidiliko; okwa li ku na omadiladilo a yooloka kombinga yokutya ondaka ‘okuya kombanda’ oya pumbwa okuulika shike, ndele molwaashi twa li twa ilikanena okunyanyangidwa kwetumwalaka mOshongalele shomTopsham [Maine] efimbo lifupi la pita, ndele ondjila yokuliholola oya li inayi yela nawa, onghee otu li twa tokola kumwe oku i yandja aishe kuKalunga. Konima yefimbo lokulomba kwa shili ouyelele nomalombwelo, Kalunga okwa pa Omumwameme White eshi sha landula mOmoniko.”

GSAM 273.2Otatu tula mo omalombwelo nghee a li a popywa kuye fimbo a li mOmoniko:—

GSAM 274Omalombwelo a popywa mOmoniko

GSAM 274.1“Ouyelele owa holoka peni? Efa Omweengeli yoye a tu lombwele peni ouyelele wa holoka. Owa tameke koshinini, fimbo wa li to yandja ouyelele umwe konima yondjika. Ondombwedi noipango oya kwatakanifwa, inayi dulu okuvalulwa; eshi shoye shontete oipango omilongo yaKalunga. Okwa li e hokwa unene eshi omhango yaye ya tameka okuya menghono, noku tunga vali oinhele i na omapuma. Osha dja moungone, ndele osha ninga shinenenene molwokukonakona ondaka yaye. Eyeleko layo ola kala ashike efimbo linini. Edidiliko olo! Ola ya kombanda! Ola yandjuka, li tameka pokupita kwetango. Ngaashi etango, otete ola kala li li na omukufu, konima ola kala li li na omafudo noku yandja eenhe. Fimbo oshili ei ya holoka, okwa li mo ouyelele woshinini; ndele owa li tau wedaleka. O eenghono deenhe edi! Ota kula menghono. Omutumba woshili eli owa kula, nomuyelele wayo owa kula, osheshi otai kala alushe, fimbo Ombibeli inayi pumbwa vali. Oya holoka moushilo, ya tameka koshinini, ndele eenhe dayo otadi velukifa. O oshili eli ola kula! Olya kombanda unene konima yokwingila moshilongo shouwa, ndele otali ka kula fiyo ve ninge ve na omwenyo waalushe. Oya tameka pokupita kwetango, oya shikula ondjila yayo ngaashi etango, ndelenee inayi tokwa nande.”

GSAM 274.2“Ovaengeli ove li va kwata omhepo ine. Kalunga oye ta kandele eenghono. Ovaengeli inava efa, osheshi ovayapuki inava didilikwa aveshe. Eshi Michael ta fikama, oupyakadi ou otau ka kala medu alishe. Ove, oya li popepi tuu nokupupula. Ope na okukandeka kwa tula ko, osheshi ovayapuki inava didilikwa. Ee, nyanyeni oinima mwe i mona nomwe i uda, ndele onangeko yaKalunga otai ka kala pamwe neni. Tala! Oyo yandjuko oya li menghono, ndele tai kala tai twaleka ouyelele kombanda.”6

GSAM 274.3Konima yokudja mOmoniko eli, Meme White okwa lombwela omulumenhu waye,

GSAM 274.3“Ondi na etumwalaka loye. U nokutameka okunyanya omukanda mukene ndele u u yandje kovanhu. Nau kale omukene metameko; ndele nghee ovanhu tava lesha, otava ku yandjela oimaliwa omo to nyanya, ndele otashi ka kaleka nawa okuza metameko. Momutameko ou mukene ohandi li ndi monifwa ngaashi omimele domuyelele da pitafana kounyuni aushe.”

GSAM 275Sha li sha nyika omalimbililo pamadiladilo omunhu

GSAM 275.1Omalombwelo aa oya ningwa mu1848 kombinga yokuholoka nokutandavala kwoshili shEshabata. Okutala onghalo momukalo womunhu ngaho, eendunge oda li tadi ti: “Elombwelo eli inali dulu okuwanifwa.” Omulumenhu umwe okwa lombwela umwe womulongi yetu konima yelombwelo eli, ta ti: “Otashi ku pumbwa omido 144,000 u ninge eshi to kala to pula.” Ova ti: “Shike!” Ovaudifi vatatu—Omukulunhu White nomukulukadi waye, nOmukulunhu Bates—ve na oupuna we ina, ve na ovalandeli vehe fike 100, aveshe ve ina oimaliwa, tava i neekopi omafele omashona doshikandeka shi na omaf. 80 kombinga yEshabata, nokuyandja etumwalaka lokulondwela kounyuni aushe! Ediladilo li he na eendunge!” Fimbo ava tava ningi omalombwelo nghee va ti “Itashi dulika!”, eitavelo metumwalaka nomondombwedi yowanangeko wa wanifwa oya ti: “Medina laKalunga laIsrael otashi ka ningwa! Ndele mokulineekela eenghono daye, otashi na okukala sha ningwa!”

GSAM 275Nghee omukanda wotete wOmuadventista wefiku etiheyali wa nyanywa

GSAM 275.2Okuza kefimbo ondombwedi ya yandjwa kombinga yoshilonga shokunyanya, ovakuli vEshabata ova li tava lomba unene, opo Omwene a yelule ondjila yokunyanya “omukanda mukene.” Eshi sha li sha pumbiwa unene osha li oimaliwa yokulipula unyanya woshitopolwa shotete. Momwedhi 6, 1849, Omukulunhu White okwa mona omhito yokuteta omwiidi wotimothy meeka 40 noshilongifo shokuteta omwiidi shi na omukonda mule nomupini mule, sha longifwa nomake, keesenda 75 keeka; nomukalo ou okwa dulu okuholola omukanda wotete womukanda mukene. Kashi fi epuko okutula apa efano lompandela yotete yomukanda ou mukene. Omuleshi ota ka mona moshikonga shotete omalombwelo Omukulunhu White, omo e ta ti: “Ondjila inayi yelulwa oku tameka oshilonga fiyo paife.” Ndele oto ka mona yo kutya oshilonga shaye shokuliyandja osha li “sha yelula ondjila.”

GSAM 276Omalombwelo aMeme White kombinga yomikanda itete

GSAM 276.1Meme White okwa ti kombinga yometameko lyoshilonga shokunyanya:—

GSAM 276.2“Omulumenhu wange okwa tameka okunyanya omukanda mukene mMiddletown, omamayela 8 okuza kuRocky Hill, Conn., ndele okwa li ta enda omamayela aa ko nokushuna, nande ngaho okwa li a limbi. Fimbo a eta omukanda wotete okuza konyanya, fye atushe otu li twa kufama komukanda ou, tu li twa pula Omwene nomitima de lininipika nomalila omengi, opo onangeko yaye yi kale kombada yomalikandela omakelelwa omulongi waye. Opo ye okwa tumine omukanda kovanhu aveshe ava a li ta iilonga kutya otava ka u lesha, ndele okwa u twala komuposito moshikupi shomakuka. Kehe mukanda owa li tau tulywa okuza kuMiddletown kuRocky Hill, ndele nena manga inau longelwa komuposito, oya li tau lalekwa komesho Omwene, ndele omalombelo a shili nomalila a li a yandjwa kuKalunga, opo onangeko yaye yi kale pamwe nomatumo taa fike kovanhu. Inashi pita efimbo, ndele omakandeka oya tameka okuya, a eta oimaliwa yokunyanya omukanda, nombudi iwa yokutya omwenyo yovanhu omingi oya tambula oshili.”7

GSAM 276Elombwelo lyokukwafwa kwomukanda ola wanifwa

GSAM 276.3Otu li twa eta epandela eli lotete lomukanda wotete wa nyanywa kOvaadventista vefiku etiheyali, twa li twa kala nomitima i li kombanda yokuhafa ashike. Embo alishe lOshili shopaife ola li li na omikanda omilongo limwe na imwe, kehe umwe e na omapandela 8, nomikonga ivali. Omakandeka a li epandela eli oya li 4 5/8 x 8 omamolongo. Omikanda 1 na 4 oya nyanywa mwedhi 7, 8 na9, mMiddletown, Conn. Omikanda 5 fiyo 9 oya nyanywa mOswego, N.Y., ndele oya shangwa omafiku Desemba 1849, Marsa, Aprili na Mei 1850. Omukanda 11 owa li u na efiku laNovemba 1850, ndele owa nyanywa mParis, Maine. Momukanda 6 Omukulunhu White okwa ti: “Fimbo twa nyanya omikanda ine itete, oimaliwa ya li yala unene ya pita po oku futa omikanda. Oya longifwa okulipula omalipulo etu koshongalele twaya ko.” Momudo 1849, mokutalelwa komikanda ei nomilimo yotete yaOmukulunhu Bates, ovanhu omingi ova tambula etumwalaka mVermont, Michigan, novilongo ikwao.

GSAM 278.1Okuyelekanifa nonghalo ihe na elineekelo yoshilonga mu1848, otu ka konakona oinima inini nghee i li mu1905, ndele otatu ka dulu tu shiive nawa omalunduluko omapelelwa gongalo eli, ile ava va li va kanduledile metameko lyetumwalaka ve li shili, ile Kalunga weulu ou a li a popya okupitila momupiya waye omukainhu kombinga yenghono “tai kula” yoshilonga “shedidiliko.”

GSAM 278Oshilonga shokunyanya osha kula

GSAM 278.2Oshili ei paife otai udifwa nokunyanywa momalaka amanene ounyuni e li 40 lwaapo. Pawene yovahongi vatatu, paife ope na ovahongi ve li va nangekwa novakwashona, vakula kombanda ya 600, novanhu vamwe omafele tava longa ngaashi ovadokotola, ovanyangi vOmbibeli, ovalongi novamissionari vouwale. Oikandeka yOngalo oya li yi hololwa moifo i dule omilongo nhano i lili noku lili, yi li i nyanywa moumwe womeumbo lonyanyangido omikumi yombali, a li Europa, Asia, Africa, America yokombadanyanga naAmerica yokombadipungu, oviwana vOceania, naAustralia. Momameumbo aa lonyanyangido, oya nyanywa omikanda, omikandeka nomikanda inini i dule 1,100 i lili noku lili. Okukonga omukanda umwe kehe umwe, noifo yomudo umwe, otashi pumbwa oimaliwa ya pewa $340. Pawene yovalandeli 100 ashike, paife ope na popepi novanhu 100,000 tava hafifwa koshili ei. Shili, etumwalaka eli, ngaashi etango, “oli yandjuka,” ndele otatu dulu oku ti, momalombwelo a1848: “O eenghono deenhe edi!”

GSAM 278Onghalo yoviwana

GSAM 278.3Fimbo etumwalaka eli la li tali i komeho, onghalo yoviwana oya li nghee? Okuza kefimbo olo, momikanda yovanhu, otu li twa lesha omalombwelo omingi kombinga yelwano linene tali ka kala diva moEuropa. Nande pa li okulwana apa, nokuholoka oku na apa, “omhepo yombulunga” oya kwatelwa, — “omhepo ine” inayi pewa omhito yokupupula pamwe, “fiyo ovalongi vaKalunga va didilikwe.” Kutya oinima yokulwa nelwano oya li mo, ndele inayi holoka osheshi oya kwatelwa, osha yela kovanhu aveshe.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, efimbo lifupi manga ina fya, okwa ifana okukaleka po eengudu da tya ngaho dinene dovakwaita moEuropa “okukoka ohonde yomwenyo komesho, molwaashi otai dulu oku yandjuka.” Onghalo mokati koviwana, nonghone yavo noutondwe wavo, nomukalo wavo wokufinina umwe nomukwao, okwa ifanwa kuye “okukwatwa,” oku eta koshikondo shovanhu tava ulike omikonda komitima yavamwe, ndele nande umwe ina kala e na omukalo wokutwa, molwaashi ota tila oku tulywa. “Ndele,” e ta ti, “umwe wavo ota ka mona efimbo liwa lokutwa, ndele opo elwano linene tali ka holoka.”

GSAM 279Okufaneka oinima yelwano

GSAM 279.2Okuza mu1848, oinima yelwano oya tungu, ndele yefimbo olo ei ya li i dule aishe oyo paife yi ka monika i li oinima yokuungula. Ehangano lOmbili lAmerika, fimbo la li tali ifana omalongelokalunga ombili mOsoondaha yOmbili, Desemba 15, 1895, ola ti: “Paife, nande ounongo wovanhu owa kula shili, koshinima shikwao ope na omalongekido manene elwano mokati koviwana kupitila ko kehe efimbo.”

GSAM 279General Miles kombinga yomalongekido elwano

GSAM 279.3General Nelson A. Miles, moshihumokomesho shovanhu omingi mWashington, D.C., Januali 12, 1904, okwa ti:—

GSAM 279.4“Mefimbo eli li na ouyelele, lokukula noku kwatelwa kounongo wovanhu, otu li twa hala oku itavela kutya omitengi delwano oda pepupalekwa noiponga yalo oya ninipala; ndelenee, nande sha li sha kumwa ngaho, kape na efimbo mondjokonona younyuni omo oimaliwa omingi ya xulilwa molwomalongekido elwano, ile omo omamiliyona mahapu ovanhu ve li va longwa, ve na uunongo ve li va pangelelwa, ve na oinima yelwano i na eenghono doku yonona, va kufwa koondjila dolongilo lomutumba, ngaashi paife.”

GSAM 280.1Ndele omhepo yombulunga yelwano otai lininika natango, fimbo oshilonga shedidiliko tashi i komeho.

Notes

  1. Hesekiel 34:12. ↩
  2. Omakaladho ga Ellen G. White, p. 108. ↩
  3. 1 Ovakorinte 14:32. ↩
  4. Jeremia 5:14, 15. ↩
  5. Ehololo 16:13-15. ↩
  6. Edidiliko laKalunga Omunamwenyo, omaf. 24-26. ↩
  7. Omauyuni omwenyo wa Ellen G. White, omaf. 125-127. ↩

Note

Back