3-тарау — Уәде етілген тұқымның келуі

GSAM 57.1"Уақыт толық жеткенде Құдай Өз Ұлын жіберді... Ол заң аясында туылып, заң астындағыларды құтқарып алу үшін келді, сонда біз ұл болу құқығына ие боламыз."¹

GSAM 57.2"Енді менің Ізгі хабарыма және Иса Мәсіх туралы уағызға сай, дүние басталғаннан бері құпия сақталып, ал қазір ашылған әрі мәңгілік Құдайдың бұйрығымен пайғамбарлардың жазбалары арқылы барлық ұлттарға сенімге мойынсұнулары үшін мәлім болған сырдың ашылуына сәйкес сендерді нығайта алатын жалғыз дана Құдайға Иса Мәсіх арқылы мәңгі даңқ болсын."²

GSAM 57.3"Бұрын қысқаша жазғанымдай, ашылу арқылы ол маған жұмбақтың сырын таныстырды; бұрынғы ғасырларда адамзат ұлдарына мәлім болмаған, ал қазір Рух арқылы оның қасиетті апостолдарына және пайғамбарларына ашылған... Мен, барлық қасиеттілердің ең кішісінен де кіші болсам да, маған бұл рақым берілді: халықтар арасында Мәсіхтің өлшеусіз байлығын уағыздау үшін және барлық адамдарға осы жұмбақтың қауымдастығын көрсету үшін, ол әлемнің басынан бері бәрін Иса Мәсіх арқылы жаратқан Құдайда жасырылып келген."³

GSAM 57.4Ескі Өсиетте Ізгі хабар жасырын жатқаны, ал Жаңа Өсиетте ол ашық көрсетілгені айтылған. Басқа біреу былай деген: «Құдайдан алыстаған кезде еврейлер рәсімдік қызметтің ілімдерін айтарлықтай ұмытты. Бұл қызметті Мәсіхтің өзі енгізген еді. Оның әрбір бөлігі – оның символы еді; ол өмірлік қуат пен рухани сұлулыққа толы болған. Алайда еврейлер рәсімдерінен рухани өмірді жоғалтып, тек өлі формаларға жабысып қалды. Олар көрсетіп тұрған Оған сүйенудің орнына құрбандықтар мен заңдарға сенді.

GSAM 58Пәни билікті іздеу

GSAM 58.1"Еврейлер Мәсіхтің келуін аңсағанымен, оның миссиясын түсінген жоқ. Олар күнәдан құтылуды емес, римдіктерден азат болуды іздеді. Олар Мәсіхтің жеңімпаз болып келіп, езушінің билігін жойып, Исраилді әлемдік үстемдікке көтеретініне сенді. Осылайша, Құтқарушыны қабылдамауға жол ашылды.

GSAM 58.2"Халық, өздерінің қараңғылығы мен қысымшылығында, ал билеушілер билікке құмар болып, жауларын жеңіп, Исраил патшалығын қалпына келтіретін біреудің келуін аңсады. Олар пайғамбарлықтарды зерттеген, бірақ рухани түсініксіз. Сондықтан олар Мәсіхтің алғашқы келуіндегі қорлықты көрсететін жазбаларды елемей, оның екінші келуіндегі даңқты сипаттайтын аяттарды қате түсіндірді. Мақтаныш олардың көру қабілетін бұлттады; олар пайғамбарлықты өздерінің жеке мүдделеріне сай түсіндірді.

GSAM 58.3"Мың жылдан астам уақыт бойы еврей халқы Құтқарушының келуін күтті. Осы оқиғаға олар ең жарқын үміттерін арнады. Ән мен пайғамбарлықта, ғибадатхана рәсімдерінде және үй дұғаларында Оның аты қастерленді. Дегенмен, Ол келгенде олар Оны танымады. Аспан сүйіктісі оларға 'құрғақ жерден шыққан түп' сияқты болды; ол 'тұлғасы да, сымбаты да жоқ' еді; олар одан Оны қаларлықтай сұлулық көрмеді. 'Ол өзінікілерге келді, бірақ өзінікілер оны қабылдамады'."⁴

GSAM 58Дәуіт әулетінен

GSAM 58.4Даниял пайғамбар айтқан уақыт жақындағанда, «Патша Мәсіх» — майланған адам — пайда болуы тиіс еді, сондықтан еврей халқы осылайша ой түйген болар еді, әрі сөзсіз солай ойлаған: Дене тұрғысынан Мәсіх Дәуіт әулетінен, оның ұрпағынан болуы тиіс, сондықтан оның туылуы дәл сол әулетте болуы керек; яһуди заңы мен дәстүрлеріне сәйкес ол қоғамдық қызметке майлану үшін отыз жасқа толуы тиіс; егер ол сол жасында майланған ретінде көрінуі тиіс болса, онда оның туылуы Мәсіхтің келуіне дейін созылатын алпыс тоғыз апта жылдық мерзім аяқталғанға отыз жыл бұрын болуы керек.

GSAM 59Симеон мен Аннаның болжамдары

GSAM 59.1Осы уақытта бүкіл Исраил үміттеніп отырды. Киелі жазбаларды шын жүректен, берік сеніммен оқитын шәкірттер өздерінің Патшасы әрі Басқарушысы болатын адамның тууын асыға күтті. Қарт әрі діни Симеонға Киелі Рух арқылы «Иеміздің Мәсіхін көрмей тұрып өлімді көрмейсің» деп хабарланды.⁵

GSAM 59.2Бала Құтқарушыны ғибадатханаға әкелгенде, Симеон бұл баланың дәл сол – Мәсіх екенін білді. Содан кейін ол баланы құшағына алды да, Құдайға мадақ айтып, былай деді: «Ием, енді Өз сөзіңе сай құлыңды тыныштықпен жібер; өйткені менің көзім барша халықтың алдында дайындаған құтқаруыңды көрді: ол – халықтарға жарық шашатын шам, және сенің халқың Исраилдің даңқы....

GSAM 59.3"Сол кезде Симеон оларды [Жүсіп пен Мәриямды] баталады да, анасы Мәриямға былай деді: Міне, бұл бала Исраилде көптеген адамдардың құлауына да, қайта көтерілуіне де себеп болуға тағайындалды; даулы белгі болады (иә, қылыш сенің өз жаныңнан да өтеді), көптеген жүректердің ойлары ашық болсын деп.

GSAM 59.4"Сонымен қатар Асэр тайпасынан шыққан Фануэлдің қызы Анна деген бір пайғамбар әйел болды.... Ол сол сәтте келіп, Иемізге алғыс айтып, Иерусалимде құтқарылуды күтіп отырғандардың бәріне Оның жайында айтты."⁶

GSAM 59Періштелердің малшыларға келуі

GSAM 59.5Бұған дейін Құтқарушының туғаны туралы қуанышты хабарды періштелер Бетлехем даласындағы малшыларға жеткізген еді. Тыңдап тұрған малшылардың құлағына періштелер осы әуезді әуендерді шырқады:—

GSAM 60Даналар Бетлехемге барады

GSAM 60.2Содан кейін Бәләм болжағандай «жұлдыздың шыққанын» көрген Шығыстың даналары келді. Оның нұсқауымен олар Иерусалимге жетті, онда жаңа туған Патшаны іздеу қажет болды. Күткен Патшаның туылар жері Бетлехем екенін естіген соң, олар сапарын жалғастырды; қайтадан көрінген жұлдыздың жетелеуімен Құтқарушы жатқан қарапайым жерге жетті. Мұнда олар Қасиетті Балаға табынып, оған алтын, ладан және мирра сыйлады, содан кейін ұзақ сапармен үйлеріне қайтты.

GSAM 60Он екі жастағы Құтқарушы

GSAM 60.3Балалық шағынан он екі жасқа дейін Құтқарушы Иса Мәсіх туралы оның даналығы мен бойының өсуі және ата-анасына бағынуынан басқа көп мәлімет сақталмаған. Алайда он екі жасында Жүсіп пен Мәрияммен бірге жыл сайынғы мейрамға қатысу үшін Иерусалимге барған кезде ол өз сұрақтарында және олардың күрделі мәселелеріне берген жауаптарында көрсеткен білімімен діни қызметкерлерді таңғалдырды. Осы уақыттан бастап қоғамдық қызметіне кіріскенге дейін ол Мәриямның күйеуі Жүсіппен бірге ағаш ұстасының қарапайым кәсібімен айналысып, оны қадір тұтты.

GSAM 60Шомылдыру рәсімін жасаушы Жоханның миссиясы

GSAM 60.4Қоғамдық қызметіне кіріспестен бұрынғы алты ай бойы Шомылдыру рәсімін жасаушы Жохан Мәсіхтің миссиясын жария етті. Халық Жоханды тыңдауға және одан шомылуға үлкен топ-тобымен келді. Олар "күту үстінде [Мәсіхтің келуін күтіп] және барша адамдар жүректерінде Жохан жайында ойланып ['пайымдап немесе талқылап', шеткі жазба], оның Мәсіх пе, әлде емес пе деп таласты; Жохан оларға былай деп жауап берді: Мен сіздерді сумен шомылдырамын; бірақ менен күшті біреу келеді, оның аяқ киімінің бауын шешуге де мен лайық емеспін. Ол сіздерді Киелі Рухпен және отпен шомылдырады. Оның қолындағы үргішпен ол өз қырманын мұқият тазалап, бидайды қоймасына жинайды; ал қауызды сөнбейтін отпен өртейді".⁷

GSAM 61Иса шомылдыру рәсімін қабылдады

GSAM 61.1Жохан суға шомылдыру рәсімін өткізіп жатқанда Иса шомылу үшін оған келе жатқанын көріп: "Міне, әлемнің күнәсін жоятын Құдайдың Қозысы... деді. Және Жохан куәлік етіп: Мен рухтың көктен көгершін тәрізді түсіп, оның үстінде тұрақтағанын көрдім. Мен оны бұрын білмедім; бірақ мені суға шомылдыруға жібергеннің өзі маған: Рухтың кімнің үстіне түсіп, сол кісінің үстінде тұрақтағанын көрсең, сол Киелі Рухпен шомылдыратын адам болады, – деді. Мен көрдім де, куәлік еттім: бұл – Құдайдың Ұлы".⁸

GSAM 61Аспаннан естілген дауыс

GSAM 61.2Мәсіхтің Мәсіхтігі тек қана Киелі Рухтың көгершін тәрізді денелі пішінде көрініп түсуімен ғана емес, сонымен бірге аспаннан естілген дауыспен де расталды. Маттай Інжілінде былай оқылады: "Иса шомылдырылғаннан кейін судан дереу шықты; міне, аспан ашылып, ол Құдай Рухының көгершін тәрізді түсіп, өзіне қонғанын көрді; және міне, аспаннан дауыс естілді: Бұл менің сүйікті Ұлым, оған разымын".⁹

GSAM 61.3«Жохан ешқандай ғажайып жасамаса да», халық Мәсіхтің қызметіне ілескен зор күшті көргенде: «Жохан осы адам туралы айтқан барлық сөздер шын болды» деуге мәжбүр болды.¹⁰

GSAM 61Заң бойынша майланған Мәсіх

GSAM 61.4Луканың шомылдыру рәсімі мен Киелі Рухтың көгершін бейнесінде жасаған сол майлауы туралы жазбасына сәйкес, біз оқимыз: «Иса өзі шамамен отыз жаста болатын».¹¹

GSAM 62.1Иеміздің қырық күндік ұзақ оразасынан және шомылдыру рәсімінен кейін бірден шөл далада шайтанның қатал азғыруларына ұшыраған соң, ол "Назаретке, бала кезінен өскен жеріне келді; әдеттегідей, сенбі күні синагогаға кіріп, оқуға тұрып... Иеміздің Рухы менің үстімде, өйткені Ол мені кедейлерге Ізгі хабарды уағыздау үшін майлады... – деді ол және оларға: Бүгін осы жазба сіздердің құлақтарыңызда орындалды", – деді.¹²

GSAM 62Уақыт орындалды

GSAM 62.2Марк сол оқиғаны жазғанда былай дейді: «Уақыт толды, Құдай патшалығы жақындады: тәубеге келіңдер және Ізгі хабарға сеніңдер».¹³ Мәсіхтің пайда болуына болжанған уақыт келген еді. Киелі Рухпен майлану шомылдыру рәсімінде жүзеге асқан болатын, ал ол енді қызметіне кірісе бастады, дәл ежелгі қасиетті пайғамбарлардың болжаған уақытында және тәсілімен.

GSAM 62Мәсіхтің Мәсіхтігінің көрінетін дәлелі

GSAM 62.3Мәсіхтің қызметі үнемі кереметтер жасаумен бірге жүрді, олар халыққа, тіпті оның мысалдары мен сөздерін толық түсінбегендерге де, ол Иммануил, яғни "Құдай оның жанында" екендігінің айқын дәлелі болды.¹⁴ Осы кереметтер арқылы Мәсіх әлемге өзінде Құдайдың күші бар екендігінің дәлелін ғана емес, сонымен бірге Құдайдың мінезі мен мейірімділігінің практикалық көрсеткішін де ұсынды. Үш жыл бойы Мәсіхпен бірге болып, оның кереметтеріне куә болған Филипп: "Ием, бізге Әкені көрсет, сонда бізге жеткілікті болады", – деді. Иса оған: "Мен сендермен осыншама уақыт бірге болдым, Филипп, әлі күнге дейін мені танымадың ба? – деді. Мені көрген адам Әкені көрген. Сонда қалай дейсің: Әкені көрсет бізге? ... Маған сеніңіздер: мен Әкедемін, Әке де менде. Әйтпесе осы істерім үшін де маған сеніңіздер".¹⁵

GSAM 63Жохан абдырап қалды

GSAM 63.1Мәсіхтің шомылдыру рәсімінде Жохан Киелі Рухтың көрінетін түсуіне куә болып, аспаннан сен Құдайдың Ұлысың деген дауысты естіп, өзі оның "әлемнің күнәсін алатын Құдайдың Қозысы" екенін жариялағанына қарамастан, оқиғалар оның күтуіне мүлде сай келмеді, сондықтан ол қараңғы түрмеде мазасызданып, шатасты.

GSAM 63.2"Құтқарушының шәкірттері сияқты, Шомылдыру рәсімін жасаушы Жохан да Мәсіхтің патшалығының мәнін түсінбеді. Ол Исаның Дәуіт тағына отыратынына үміттенді; уақыт өте келе Құтқарушы патшалық билікке талап қоймағандықтан, Жохан абдырап, мазасызданды."¹⁶ "Екі шәкіртін шақырып, [ол] оларды Исаға жіберіп, былай деді: Сен – келуі тиіс адамсың ба? Әлде біз басқа біреуді күтеміз бе?" "Сол сәтте ол [Иса] олардың көбін сырқаттары мен індеттерінен сауықтырып, зұлым рухтардан азат етті; көптеген соқырларға көру қабілетін берді. Содан кейін Иса жауап беріп: Барыңдар да Жоханға көргендерің мен естігендеріңді айтып беріңдер, – деді."¹⁷

GSAM 63.3Құтқарушы айтқан көптеген шындықтарды еврейлер де, тіпті шәкірттер де айқын көре алмады, себебі олар Мәсіх келгенде оларға ауыр тиген Рим езгісін сындырып, Дәуіт патшалығын дереу қалпына келтіріп, дүниелік патша ретінде билік жүргізеді деп берік сенген.

GSAM 63.4Иса уағыз айтуды былай бастады: «Түзеліңдер, өйткені аспан патшалығы жақындап қалды».¹⁸ Оның он екі шәкірті жіберілгенде, олар да дәл осылай айтты: «Аспан патшалығы жақындап қалды».¹⁹ Қызметінің одан кейінгі кезеңінде жетпіс шәкірті жіберілгенде оларға былай деді: «Құдай патшалығы сіздерге жақындап келді».²⁰

GSAM 64Халық Мәсіхтің ісіне таңырқады

GSAM 64.1Мәсіхтің ғажайып сөздері мен ілімдері адамдарды "Мұндай адам сияқты ешкім сөйлемеген" деуге мәжбүр етті.²¹ Ал ол соқыр әрі мылқау адамды емдегенде, "Барлық халық таңырқап: Бұл Дәуіттің ұлы емес пе? деді"²² немесе басқаша айтқанда, бұл уәде етілген Құтқарушы, Дәуіттің тұқымы емес пе? "Өз еліне келгенде ол синагогада оларға уағыз айтты, соншалықты олар таңырқап: Бұл адамға бұл даналық пен керемет істер қалай келді? Бұл ұстаның ұлы емес пе? Анасы Мәриям емес пе? Ал бауырлары – Жақып, Йосе, Симон және Жүдә емес пе? деді."²³

GSAM 64.2Мәсіхтің қызметінің шамамен үшінші жылында, ол ғибадатханада арнау мейрамына қатысып жүргенде, яһудилер оның жанына келіп: "Сен бізді қанша уақыт күмәнде ұстайсың? Егер сен Мәсіх болсаң, ашық айт" деді.²⁴ Алдыңғы жылы ол "бес арпа нан мен екі кішкентай балықпен" бес мың адамды тамақтандырған зор ғажайыпты жасаған кезде, "олар оны патша етіп сайлау үшін күштеп әкетпекші екенін сезді, [сондықтан] тауға қайта кетті."²⁵

GSAM 64Иса шәкірттеріне Өлімі туралы үйретеді

GSAM 64.3Оқушыларын үйреткенде Мәсіх дереу басталатын жердегі патшалық идеясын жоққа шығарып, өзінің өліп, қайта тіріліп, кетіп, қайта оралатынын көрсетуді маңызды санады. Сондықтан ол оларға: «Адам Ұлының бұрын болған жеріне көтерілгенін көрсеңіздер, не болады?» – деп сұрады.²⁶ Оларға «ол Иса Мәсіх екенін ешкімге айтпаңдар» деп тапсырғаннан кейін былай оқылады: Сол уақыттан бастап Иса шәкірттеріне қалайша оған Иерусалимге баруы, қариялар, бас құрбандық шалғыштар мен заңгерлер тарапынан көп азап шегіп, өлтіріліп, үшінші күні қайта тірілуі керектігін көрсетуді бастады. Содан Петір оны жанына тартып алып, сөгіс айтып: «Құдай сақтасын, Ием! Бұл саған ешқашан болмайды», – деді.²⁷

GSAM 65.1Сонымен бірге ол оларға сол жерде тұрған кейбіреулердің Адам Ұлының өз патшалығында келе жатқанын көрмейінше өлмейтіндерін айтты.²⁸ Шамамен сегіз күн өткен соң бұл пайғамбарлық орындалды; апостол Петір Мәсіхтің патшалығында келе жатқаны туралы сол «көріністі» болашақтағы Мәсіхтің екінші келуінің нақты дәлелі ретінде келтіреді.²⁹

GSAM 65.2Бірде Иса Мәсіх шәкірттерімен бірге Галилеяда жүргенде оларға былай деді: «Адам Ұлы адамдардың қолына тапсырылады; олар оны өлтіреді, бірақ үшінші күні қайта тіріледі». Олар қатты қайғырды.³⁰ Дегенмен олар оның айтқандарының мәнін түсіне алмады, өйткені ол өлімі мен қайта тірілуінің салтанатты шындығын олардың санасына жеткізуге тырысқан кезде-ақ олар аспан патшалығында кім үлкен болатыны туралы өзара таласып жатты.³¹

GSAM 65.3Басқа бір жолы Петір Исаға: "Міне, біз бәрін тастап, саған ердік; сондықтан бізге не беріледі? – деді. Иса оларға былай деді: Шынында айтамын: менімен бірге жүргендер қайта жаралу кезінде Адам Ұлы өзінің даңқының тағында отыратын кезде, сіздер де Исраилдің он екі тайпасын соттау үшін он екі таққа отырасыздар".³² Дегенмен, жақында құрылатын патшалық туралы ой олардың санасында үстем болып, адамға тән әдетпен олар патшалықтағы ең жоғары орынды іздеуге кірісті.

GSAM 65.4Содан кейін Зебедейдің ұлдары Жақып пен Жоханның амбициялы анасы келіп, Мәсіхтен ұлдарының жоғары лауазымдарға ие болуын сұрайды — біреуін оның тағының оң жағында, екіншісін сол жағында отырғызсын; немесе, мүмкін, біреуін үкімет басшысы, екіншісін мемлекеттік хатшы етсін. Бірақ Мәсіх анық айтты: «Сіздер не сұрап тұрғандарыңызды білмейсіздер».³³

GSAM 66Иерусалимге жеңіс шеруімен кіру

GSAM 66.1Осы уақыттан көп ұзамай үлкен әрі таңқаларлық оқиға болды. Ол – төрт күннен бері қабірде жатқан Лазарсты тірілту еді. Мұндай керемет халықты соншалықты толқытып, таңғалдырды, сондықтан фарисейлер дүрлігіп, діни қызметкерлермен бірге дереу кеңес шақырды; кеңес барысында олар: "Не істейміз? Өйткені бұл адам көптеген кереметтер жасап жүр, – деді. Егер оны осылай жалғыз қалдырсақ, барлық адамдар оған сенеді; римдіктер келіп, біздің орнымызды да, ұлтымызды да алып қояды".³⁴ Төменнен шайтандық күш Мәсіхті жоюға тырысқандарды билеп тұрғанда, жоғарыдан келген күш халықты Оны даңққа бөлеуге, Оның жайындағы болжамдарды орындауға итермеледі.

GSAM 66.2Жоғарыда айтылған жағдайға байланысты халық жаппай шығып, тек Исаны ғана емес, сонымен бірге ол өлілерден тірілткен Лазарсты да көруге ағылды. Енді оларға Исаның ұзақ күткен патшалары екені анық көрінді, ал ол Иерусалимге қарай есектің төлінің үстінде келе жатқанда, Киелі жазбалардың сөздері олардың есіне қатты оралды, "Сион қызы, қорықпа: міне, патшаң келеді, есектің төлінің үстінде отырады."³⁵ Сол үлкен топтан зор жеңіс айқайы көтеріліп, ол суық жүректі, есепшіл фарисейлерді қатты алаңдатты. Олар өз араларында: "Көріп тұрсыңдар ма, ештеңе істей алмайсыңдар? Міне, бүкіл әлем оның соңынан кетті."³⁶ Олардың Исадан айқайды тоқтатуды сұрауына ол: «Мен сіздерге айтамын: егер бұлар үнсіз қалса, тастар дереу айқайлайды», – деп жауап берді.³⁷ Иеміз осы сәтке қатысты «Айқайлаңдар!» деген, ал егер халық оның сөзін орындамаса, ол көшедегі тастарға дауыс салып, олар да айқайлайтын еді; өйткені оның сөзі міндетті түрде орындалуы керек.

GSAM 66Мәсіх кетіп, қайта оралуы тиіс

GSAM 66.3Құтқарушымыз шәкірттердің назарын өзінің өліп, қайта тірілетініне ғана емес, Патшалық оның кетіп, қайта оралуына дейін келмейтініне де аударғысы келді. Крестке шегеленіп өлтірілетінін меңзеп, ол былай деді: "Мен, егер жерден көтерілсем, барлық адамды өзіме тартамын. Бұл сөзді ол қандай өліммен өлетінін көрсету үшін айтты. Халық оған жауап беріп: Біз Заңнан Мәсіх мәңгілікке тұрады деп естідік; ал сен қалайша Адам Ұлы көтерілуі керек дейсің? Бұл Адам Ұлы кім?" деді.³⁸

GSAM 67.1Шәкірттердің санасына патшалығы жер бетінде орнатылмас бұрын ол кетіп, қайта оралатыны туралы ойды тереңірек сіңіру үшін ол былай деді: "Балақайлар, мен сіздермен әлі біраз уақыт боламын. Сіздер мені іздейсіздер; және мен еврейлерге айтқанымдай: Мен бара жатқан жерге сіздер келе алмайсыздар, – солай қазір сіздерге де айтамын.... Симон Петір оған: Ием, сен қайда барасың? – деді. Иса оған: Қазір мен бара жатқан жерге сен менімен бірге бара алмайсың; бірақ кейін менімен бірге барасың", – деп жауап берді.³⁹ Содан кейін ол олардың мазасыз әрі қайғылы жүректерін мына сөздермен жұбатып, жігерлендірді: "Жүректерің мазасыз болмасын: сендер Құдайға сенесіңдер, маған да сеніңдер. Әкемнің үйінде көптеген тұратын орындар бар; егер солай болмаса, мен сендерге айтқан болар едім. Мен сіздер үшін орын дайындауға барамын. Егер мен барып, сіздер үшін орын дайындасам, қайта келіп, сіздерді өзіме аламын; сонда мен барған жерде сіздер де боласыздар."⁴⁰

GSAM 67Ақсүйек туралы мысал

GSAM 67.2Құтқарушы тағы да патшалықтың дереу келетіні туралы қате түсінікті түзетуге тырысты, ол үшін шәкірттерімен бірге Иерусалимге бара жатқанда мынандай мысал келтірді: "Бір ақсүйек патшалық алу үшін алыс елге кетті де, қайта оралуды ойлады. Содан ол он құлын шақырып, оларға он фунт беріп: Мен келгенше іс жүргізіп тұрыңдар, – деді.... Оралғаннан кейін, патшалықты алған соң, ол ақша берген құлдарын шақырып, әрқайсысының саудадан қанша пайда тапқанын білгісі келді."⁴¹ Бұл мысалда Иеміз өзіне ақсүйек бейнесін тағады. Ол алыс елге — Әкесінің жанына — барып, патшалықты алып, содан соң қайта оралып билік жүргізуі тиіс еді.

GSAM 68.1Шәкірттерінің «Сенің келуіңнің және әлемнің соңының белгісі қандай болады?» деген сұрағына⁴² Иса Мәсіх шіркеуге түсетін үлкен азап-қиналысқа дейін және сол кезең бойы орын алатын оқиғалар тізімін және нақты белгілерді берді. Олар көрінгенде, оның келуінің жақын екенін, тіпті есік алдында тұрғанын білулері керек еді, әрі оларды көрген ұрпақ оның келуіне дейін сахнадан кетпейді.⁴³

GSAM 68Барлық шәкірттерінен жалғыз қалған

GSAM 68.2Бірақ Мәсіх апостолдарға өз өлімі мен қорлануы туралы берген барлық нұсқауларға қарамастан, олар оның соты мен айқышқа шегеленуі туралы үйреткен шындықты мүлде түсіне алмады. Олардың шындық туралы түсінігі соншалықты әлсіз болды, сот басталғанда үміті өшіп, бәрі "оны тастап қашып кетті".⁴⁴ Тіпті әрқашан жігерлі Петір, барлығы одан бас тартса да, мен ешқашан бас тартпаймын деп сенімді түрде айтқан, бірнеше сағаттан кейін Иесін жоққа шығарып, Мен бұл адамды танымаймын деп ант етті. Иеміздің айтуынша, оны айқышқа шегелегеннен кейінгі үшінші күні өлілерден тірілетінін олар соншалықты нашар түсінді, бір-біріне "өлілерден тірілу деген не?" деп сұрақ қойып, таласты.⁴⁵ Шынында да, олар соншалықты сенімсіз болды: ол қайтыс болғаннан кейін және денесі Жүсіптің жаңа қабіріне қойылғаннан соң, оны бальзамдауға дайындалды. Үміттері жоғалып, Мәсіхпен бірге қабірге көмілген соң, шәкірттер үшін бұл сенбі күні қандай қайғылы болды! Қайғы мен үмітсіздік жүректерін ауырлатып, өмірі нәзік қамқорлық пен мейірім істеріне толы болған, жұбатып, жігерлендіретін мейірімді әрі жанашыр Құтқарушы қастарында болмағандықтан, олардың жағдайы қандай жалғыздыққа толы еді!

GSAM 69Қайта тірілу таңындағы толқынды оқиғалар

GSAM 69.1Аптаның бірінші күнінің таңы атып жатыр! Аспанда да, жерде де қандай толқу! Даңқ әлемінен бір күшті періште Жүсіптің қабіріне түсіп, Құдай Ұлына қайта тірілуді бұйыратын хабар әкеледі. «Міне, үлкен жер сілкінісі болды: себебі Иеміздің періштесі аспаннан түсіп, қабірдің аузындағы тасты аударып, үстіне отырды. Оның жүзі найзағайдай жарқырап, киімі қардай аппақ еді; қорқыныштан күзетшілер дірілдеп, өлі адамдай болды."⁴⁶ "Ұйықтап жатқан көптеген қасиеттілердің денелері қайта тіріліп, оның қайта тірілуінен кейін қабірлерден шығып, қасиетті қалаға кіріп, көпшілікке көрінді."⁴⁷ Иерусалимдегі осындай келгендерді елестетіңіз: олар достарының есіктерін қағып, айқышқа шегеленген Мәсіхтің өлілерден тірілгенін, сондай-ақ өздері де Оның күшімен қайта тірілгенін хабарлап, Оның тірілуіне куәлік етті. Шәкірттер мен қасиетті әйелдер арасында қандай әрекет: қуанышты жаңалықты жеткізу үшін әрі-бері жүгіріп, «Ол өлілерден тірілді, өйткені біз Оны көрдік және Онымен сөйлестік!» деді.

GSAM 69Иса ауылдық жерге қарай жүреді

GSAM 69.2"Міне, сол күні олардың екеуі Иерусалимнен шамамен алпыс фурлонға [жеті жарым миль] қашықтықта орналасқан Эммаус деген шағын ауылға аттанды. Олар болған жайттардың бәрін бір-біріне айтып, әңгімелесіп келе жатты. Олар сөйлесіп, пікірталасып тұрған кезде Иса өздеріне жақындап келіп, бірге жүрді. Бірақ олардың көздері оны тани алмайтындай тұмшаланған еді. Ол оларға: Жолда жүріп, қайғырып, бір-біріңізге осылай сөйлесіп жүрсіздер ғой, бұл не? – деді. Аты Клеопа деген олардың бірі жауап беріп: Сен Иерусалимде болып, осы күндері онда болған жайттарды білмейтін жалғыз жолаушысың ба? – деді. Ол оларға: Қандай жайттар? – деді. Олар оған былай деді: Назареттік Иса туралы, ол Құдай мен бүкіл халық алдында іс-әрекеті мен сөзімен күшті пайғамбар еді; бас діни қызметкерлер мен басшыларымыз оны өлім жазасына кестіру үшін ұстап беріп, айқышқа шегеледі. Ал біз Исраилді құтқаратын сол адам деп үміттендік; үстіне-үстіне, осы оқиғалар болғанына бүгін үшінші күн болды. Иә, әрі бізбен бірге жүрген кейбір әйелдер де таңертең ерте қабірге барғанда бізді таңғалдырды: олар оның денесін таппай, періштелердің оны тірі екенін айтқанын көргендерін жеткізді. Бізбен бірге болған кейбіреулер қабірге барып, әйелдер айтқандай екенін растады, бірақ оны көрмеді.

GSAM 70.1Содан кейін ол оларға: «Уа, ақымақтар, пайғамбарлардың айтқандарына сенуге жүректерің неге сонша жайбарақат? Мәсіх бұған шыдап, даңқына кіруі керек еді ғой?» – деді. Мұсадан және барлық пайғамбарлардан бастап, Қасиетті жазбалардағы өзіне қатысты нәрселерді түсіндіріп берді.⁴⁸ Олармен бірге ас ішпек болғанда ол нанды үзіп, алғыс айтты, «сонда олардың көздері ашылып, олар оны таныды... Жол бойында бізбен сөйлесіп, Киелі жазбаларды түсіндіргенде жүрегіміз жалындап тұрған жоқ па?» деді олар бір-біріне.⁴⁹

GSAM 70.2Енді, ақырында, шәкірттер мәселе оларға толық дәлелденгеннен кейін Құтқарушының миссиясына байланысты өлім мен қайта тірілу болғанын көре алады. Бірақ олар оның патшалығы туралы сұрақты қалай қарастырады?

GSAM 70.2"Ол азап шеккеннен кейін көптеген сенімді дәлелдермен тірі екенін көрсетті: қырық күн бойы оларға көрініп, Құдай патшалығы туралы сөйлесті; олармен бірге жиналған кезде Иерусалимнен кетпеуге, керісінше Әкесінің уәдасын күтуге бұйырды: Бұл уәде туралы менен естідіңдер. Жохан шын мәнінде сумен шомылдырды, ал сіздер көп ұзамай Киелі Рухпен шомылдырыласыздар, – деді ол.

GSAM 71Енді патшалықты қалпына келтіресің бе?

GSAM 71.1"Олар жиналған соң оған былай деді: Ием, осы уақытта Исраил патшалығын қайта қалпына келтіресің бе? [яғни: Біз Киелі жазбаларға сәйкес сенің айқышқа шегеленіп, өлілерден қайта тірілуің қажет екенін білдік, бірақ енді патшалықты қалпына келтірмейсің бе?] Оларға былай деді: Уақытты да, мезгілді де білу сендерге емес; оларды Әке өз билігіне қойған. Бірақ Киелі Рух сіздерге түскеннен кейін сіздерге күш беріледі, және сіздер Иерусалимде, бүкіл Иудеяда, Самарияда және жердің шетіне дейін менің куәларым боласыздар. Ол осы сөздерді айтқаннан кейін, олар қарап тұрған кезде, ол көтеріліп, бұлт оны олардың көздерінен жасырып алды. Ол аспанға көтеріліп бара жатқанда, олар үңіле қарап тұрған еді, міне, ақ киім киген екі адам олардың қасына келіп тұрып: Галилея адамдары, неге аспанға қарап тұрып қалдыңдар? Міне, сендерден аспанға көтерілген осы Иса, сендер Оның аспанға көтерілгенін қалай көрсеңдер, дәл осылай қайта оралады, – деді."⁵⁰

GSAM 71Иса қалпына келтіру уақытына дейін аспанда қалады

GSAM 71.2Құтқарушы олардан кеткеннен кейін және олар шынында да оның «бұрын болған жеріне көтерілгенін» көрген соң, олар Киелі Рух патшалықтың қашан келетіні туралы үйрететініне сенімді болды. Сондықтан Рухты алғаннан кейін халыққа арналған уағызында Петір былай деді: «Ол сіздерге бұрын уағыз етілген Иса Мәсіхті жібереді; оны аспан қабылдап тұрады, әлемнің басталуынан бері Құдайдың барлық қасиетті пайғамбарларының аузымен айтқан барлық нәрселердің қалпына келу уақытына дейін».⁵¹

GSAM 71.3Апостол Петірге де Киелі Рух арқылы үш әлем туралы деректер берілді: Біріншісі – су тасқыны алдындағы әлем, ол сумен жойылды; екіншісі – қазіргі әлем, отқа арналған, — Жер отқа толы, — деп оқылады Revised Version аудармасында, — сол от имансыз адамдардың жойылуы мен күйреуін әкеледі; үшіншісі – жаңа Жер, "оның үстінде әділет тұрады"; немесе кейбіреулер аударғандай, "оның үстінде әділеттілер тұрады".⁵²

GSAM 72.1Апостол Пауыл Құдай халқының қайта тірілуінің және оның барлық қасиеттілерінің өлімдіден өлмейтінге айналуының «көзді ашып-жұмғанша, соңғы сурнайда» болатынын көрсетті. Ол Коринфтіктерге Мәсіх қазір Әкесінің тақында отырғанын және барлық жаулары оған бағынғанша сол жерде қалатынын айтты. Яғни, Әкесі оған патшалықты – өз патшалығын – бергенге дейін, бұл Даниял кітабының 7:13, 14-аяттарында және Забур кітабының 2:8, 9-аяттарында болжағандай. Салоникадағы шіркеуге ол Мәсіхтің келуін және қайта тірілуді олардың жалғыз үміті ретінде ұсынды, сондай-ақ жақындары өлім қолымен олардан айырылған кезде шынайы жұбаныш сыйлайтын нәрсе ретінде көрсетті.⁵³

GSAM 72Иеміздің қайтып келуі белгісіз

GSAM 72.2Әзірге шіркеу Мәсіхтің қай уақытта оралатыны туралы нақты мәліметке ие болмады. Апостол Салоникалықтарға жазған бірінші хатында «тірі болып қалған біздер де бірге көтерілеміз» дегенде, бауырлар оның сөзін өздерінің кейбіреулері әлі тірі тұрған кезде Мәсіх келеді деп түсінді. Екінші хатта ол өзінің хатына қатысты олардың қате түсінігін түзеп, былай дейді: «Алдымен сенімнен тайғандық болып, күнәнің адамы, жойылу ұлы ашылмайынша, сол күн келмейді; ол Құдай деп аталған немесе табынатын барлық нәрсеге қарсы шығып, өзін олардан жоғары қояды».⁵⁴

GSAM 72Апостасия

GSAM 72.3Дегенмен, шіркеу әлі күнге дейін Мәсіхтің екінші келуінің уақытын қараңғылықта іздеумен әлек. Бауырлар апостасия болатынын білді; бірақ оның қанша уақытқа созылатыны – басты сұрақ еді. Кейін Патмос аралындағы көріністе Жоханға жауап берілді: Аян кітабының 12–13-тарауларындағы символдар — «бір уақыт, екі уақыт және жарты уақыт», «қырық екі ай», «мың екі жүз алпыс күн» (жылдар); бірақ әзірге сол ұзақ кезеңнің басталуын білдіретін оқиға әлі болмаған еді. Сондықтан шіркеу Мәсіхтің келу уақытын нақты білмей-ақ, оның келуін үміт етіп, күтіп отырды; өйткені азап шегу кезеңі аяқталғаннан кейін «қалдық» шіркеу үшін әлі де қысқа ғана қақтығыс пен жеңіс кезеңі қалмақ еді.⁵⁵

GSAM 73.1Жаңа Өсиет жазбалары аяқталғаннан кейін бізге Мәсіхтің екінші келу тақырыбы айқын көрсетілген. Шамамен әр отыз аяттың біреуінде біздің Иеміз Иса Мәсіхтің екінші келуі туралы бір түрлі ескертеді. Осы тақырыпқа және осы үмітке қатысты шіркеудің қазіргі заманға дейінгі ғасырлар бойындағы орны туралы Роберт Паттерсон, D.D., Interior атты мерзімді басылымда «Құтты үміт» деген тақырып астында былай дейді:—

GSAM 73Жердегі мыңжылдық — Паттерсон

GSAM 73.2"Иеміз шіркеуін Жерде қалдырып, Әкеге кеткенде, оны қайғылы күйде қалдырды. Оның бес жүз шәкірті жауларының бүкіл әлемімен қоршалған еді: олар антихристиандық діндер мен үкіметтерге ұйымдастырылған, ең жоғары ақыл-ой иелерінің бірінің басшылығымен, ең улы зұлымдық рухымен толтырылған және ғасырлар тәжірибесі арқылы ең тиімді жою әдістерін меңгерген. Иеміз біздің қауіп-қатерімізден бейхабар болған жоқ; соңғы уағыздарында ол оны жеңілдетіп көрсетпеді және әлемнің жаулығы мен шіркеудің азап-қасіретінің азаятынына уәде бермеді. Бірақ ол өз жауларын жою үшін қайта оралатынын және сол бақытты күнге дейін бізді қолдап тұратынын уәде етті. 'Әлем сіздерді жек көреді. Әлемде азап шегесіздер. Күңіреніп, жылайсыздар, ал әлем қуанады. Сіздер қайғылы боласыздар, бірақ қайғыларыңыз қуанышқа айналады.... Қазір сіздерде қайғы бар, бірақ мен сіздерді қайта көремін, жүректеріңіз қуанады, және қуаныштарыңызды ешкім сіздерден алмайды. Егер мен кетсем, қайта оралып, сіздерді өзіме қабылдаймын, сонда мен барған жерде сіздер де боласыздар.'

GSAM 74.1"Осылайша, ол өзі кеткен кезде шіркеуін жұбату үшін жеке оралуға деген бақытты үміт сыйлады. Оның болмаған барлық кезеңінде ол бізге азап шегуіміз керек деді; және солай болды. Егер біз оның болмаған кезінде сыртқы бейбітшілік кезеңін сезінетін болсақ, егер оның шіркеуі әлемнің шабуылынан құтқарылса, егер бидай арасында арам шөптер өспейтін тазалық дәуірі болса, немесе ол келгенде Иеміздің даңқымен толтырылған жер бетіндегі халық оны қарсы алса, немесе тіпті жер бетінде сенімді таба алса, бұл ол үшін мүлде күтпеген таңғажайып болар еді. Иса осы мыңжылдық туралы білмеген. Біз оның бұл туралы білмегенін айтамыз, себебі ол бізге ол жайлы айтпаған; ал ол былай дейді: 'Мен сендерді достарым деп атадым, өйткені Әкемнен естігенімнің бәрін сендерге білдірдім'. Бірақ оның барлық уағыздары мен мысалдарында біз оның келуіне дейін бейбітшілік немесе даңқ дәуіріне үміт артуымыз керек деген ең кішкентай да меңзеу жоқ. Апостолдар да Мәсіхсіз мыңжылдық туралы мүлде бейхабар болған. Иеміз кеткеннен кейінгі үш жүз жыл бойы шіркеудің қасиетті үміті – оның қайта оралу үміті болды.

GSAM 74.2"Бірақ болжанған апостасияның даму барысында Мәсіхтің қалыңдығы ол жоқта Жер патшаларының достығымен өзін жұбата бастағанда, табиғи түрде ол шығыс аспаннан және дүниелік салтанатына нүкте қоятын Иесінің оралуынан көзін бұрды. Реформаторлар Ізгі хабар сурнайын ауыздарына қойған кезде... Мәсіхсіз мыңжылдық туралы армандар бірден жойылып кетті... және шіркеу қайтадан Антихристі жою үшін Иеміздің келуін күтуге кірісті... Олардың хаттарында, уағыздарында және сенім мойындауларында реформаторлар Мәсіхтің мыңжылдыққа дейін келуіне деген үміттерін жария етті.

GSAM 74.3"Вестминстер жиналысы өз сенім куәлігін Иеміздің екінші келуіне деген сенімдерін жариялайтын әрі Мәсіх мыңжылдыққа дейін келеді деп сенетіндердің сенімін толық білдіретін сөздермен аяқтайды. Олар осы салмақты сөздермен жариялайды: 'Мәсіх барлық адамды күнәдан тыю және тақуаларды қиындықтарында көбірек жұбату үшін, сот күнінің болатынына біздің нық сенімді болуымызды қалайды. Сондай-ақ ол сол күнді адамдарға белгісіз қалдырғысы келеді, сонда олар барлық тәндік сенімділіктен арылып, әрдайым сақ бола алады, себебі Иеміздің қай сағатта келетінін білмейді; әрі әрдайым Кел, Иеміз Иса, тез кел! деп айтуға дайын болады'.⁵⁶

GSAM 75.1"Біздің реформатор ата-бабаларымыз Иеміздің келуін асыға күтіп, жүректерін нығайтты және 'Орынды ұстаңдар! Өйткені Ол көмек легиондарымен келеді' деген үндеумен бір-бірін жігерлендірді. Бұл ой жақында кең танымал қайта өрлеу гимнінде бейнеленгенімен, ескі шотландиялық келісімшілерге жақсы таныс еді.

GSAM 75.2"Бірақ көп ұзамай реформаланған шіркеулер арасында сенімнен екінші рет тайғандық басталды. Шотландияда ол Модератизм деп, Англияда Арианизм деп, ал соңғы кезде Брод-Черчизм деп; Америкада Юнитарианизм деп; Германияда Рационализм деп аталды. Адам ақылын төреші етіп, біздің қазіргі заманғы шектеулі бақылауымызды дәлел ретінде қабылдап, қандай да бір оқиғаның байқалған табиғат заңдарының барысынан тыс жүзеге асу мүмкіндігін жоққа шығара отырып, ол Исаны өз дәуірінен сәл озық, бірақ заманауи ғылымнан мүлде бейхабар еврей раббиінің деңгейіне түсірді. Әрине, осындай адамның көрінбейтін әлемнен оралып, жер бетінде билік жүргізуі туралы түсінік еврей мифологиясына жатқызылды.

GSAM 75Дэниэл Уитби мыңжылдық туралы

GSAM 75.3"Оның екінші келуі мен жер бетінде билік етуі туралы уәделер жай ғана оның Ізгі хабарын тарату және әлемнің үлкен бөлігінің мың жылға, кейбіреулердің ойынша 360 000 жылға христиандыққа бағынуы деп түсіндірілді; осы уақытта адамзат өркениет өнерінде алға жылжып, бұрын-соңды болмаған бейбітшілік пен гүлденуге кенелетін болды. Ал сол ұзақ цикл аяқталғанда, оны қарапайым ақыл түсіне алмайтындай ауқымды болғандықтан, мүмкін табиғатта қандай да бір үлкен дүмпулер орын алып, Иеміз келіп әлемді жойып, адамзатты соттауға шақырады делінетін. Бұл теорияны Уитби есімді ағылшын түсіндіргіш [Дэниэл Уитби 1726 жылы қайтыс болды] дамытып, кеңінен танымал етті; оның жарияланған хат алмасулары оның арианист екенін дәлелдейді, бірақ оның түсіндірмелері өз тап өкілдері арасында кең тарады, ал оның ойдан шығарылған мыңжылдық кезеңі Еуропаның мемлекеттік шіркеулерінің көптеген ортодокс жәрдемақы алушылары мен достары тарапынан қолайлы қабылданды, себебі ол оларға ондық пен құрметтерге ұзақ мерзімді иелік етуді уәде етті. Олардың ықпалымен бұл теория Америкаға әкелініп, онда бірден трибунадағы таптаурын сөздер мен қорытынды сөздердің материалы ретінде пайдаланылды."

GSAM 76.1Жердің әр түкпірінде осындай теориялар қалыптасты, біз Иеміздің келуі туралы «есік алдында» деген салмақты ескертуін жіберген уақытқа жақындаған сайын.