Capitulo 7 — E progreso rapido di e mensahe
GSAM 126.1“Y mi a mira un otro angel poderoso baha for di shelo, bisti cu un nubia; un arco iris tabata riba su cabes, su cara tabata manera e solo, y su pia tabata manera pilanan di kandela; den su man e tabatin un buki chikito habri; el a pone su pia drechi riba laman, y su pia robes riba tera, y el a grita cu un bos grandi, manera un leon ta rui: y ora el a grita, shete dondernan a papia.... Y e angel cu mi a mira para riba laman y riba tera a halsa su man pa shelo, y a hura pa esun cu ta biba pa semper y semper, esun cu a krea shelo, y e kosnan cu ta den dje, y tera, y e kosnan cu ta den dje, y laman, y e kosnan cu ta den dje, cu lo no tin mas tempo: pero den e dianan di e bos di e di shete angel, ora e kuminsa sona, e misterio di Dios lo ta termina, manera el a declara na su sirbidonan e profetanan.”1
GSAM 126Un angel como simbolo di mensaheronan humano
GSAM 126.2Manera a wordo mustra caba, e trabou di predica e evangelio a wordo confia na hende, y e Señor a priminti su bendicion riba e medio aki te na e “fin di mundo”.2 P'esey e angel cu ta hiba e mensahe aki mester ta un simbolo di un mensahe tocante tempo cu mester wordo predica na e habitantenan di tera. E mensahe ta wordo proclama for di un buki cu ta “habri”, claramento ta mustra cu un biaha el tabata sera. Dios ta tene e mensaheronan aki na gran estima; pasobra e “arco”, un señal di e pacto di Dios, ta riba nan, y nan ta para bisti cu e lus di gloria di Dios, y ta declara e mensahe cu autoridad di e Kreador di tur kos. Loke ta declara aki ta un mensahe di tempo, un biaha “sella”, pero awor ta wordo proclama for di un buki “habri”.
GSAM 127.1Den capitulonan anterior a wordo proba cu e Señor a marca e tempo ora e lus mester wordo duna en relacion cu e sera di e gran periodo profetico—2300 dia—cu ta hiba na e huicio di investigacion; cu e prediccion cu conocemento lo aumenta a wordo cumpli exacto door di lanta hopi hende na kende el a revela e lus aki; y cu tambe el a marca e tempo ora e “parabola di e palo di higuera” mester wordo siña, door di lanta su maestronan e ora aki pa bai anunsia e parabola na mundo. Asina mes exacto el a marca e momento ora e mensahe di tempo mester a bira un grito fuerte, y asina mes exacto esaki a wordo cumpli.
GSAM 127E grito fuerte di e prome mensahe
GSAM 127.2E momento di tempo ora e grito fuerte di e proclamacion aki mester wordo hasi ta un pregunta interesante. Aki el ta pone entre e sono di e di seis trompeta y e di shete trompeta, loke por wordo mira no solamente door di su posicion den e relato di Skritura, sino tambe door di e mes mensahe, cu ta bisa: “Den e dianan di e bos di e di shete angel, ora e kuminsa sona, e misterio di Dios lo ta termina, manera el a declara na su sirbidonan e profetanan.” Esaki ta evidencia concluyente cu e tempo proklama den e mensahe aki ta extende te na e sono di e di shete trompeta.
GSAM 127E tempo di e grito fuerte
GSAM 127.3Ora e di shete angel ta sona, nos ta lesa cu “e templo di Dios a wordo habri den shelo, y den su templo tabata wordo mira e arca di su pacto.”3 Den e servicio di e santuario terestre, e apartamentu cu tabata contene e arca—e lugá santisimo—tabata habri solamente un biaha pa aña; esaki tabata riba e dia di expiacion, y pa e proposito di kita piká—e purificacion di e santuario. E tempo di cual e profetanan a papia, ora e trabou di purificacion aki, cumpli pa Kristu, mester tuma lugá, ta na e sera di e 2300 dia.4 Tambe ta wordo bisa cu ora e di shete angel ta sona, bosnan den shelo ta bisa cu e tempo a yega pa huzga e mortonan.5
GSAM 128.1E simbolo profetico aki di Revelacion 10 ta presenta e tempo ora e mensahe mester bai dilanti “cu un bos grandi”, y finalmente, “manera ora un leon ta rui”. E tempo ora, segun e profesia aki, e mensahe mester aumenta te su “grito fuerte” ta for di e sera di e di seis trompeta te na fin di e periodo profetico aki cu ta hiba na e purificacion di e santuario; na otro palabra, te na fin di e 2300 dia. E prome cuater trompetanan a haña nan cumplimiento den e guerran di e Gotonan, Vandalan, Hunonan, etc., cu a parti Roma Occidental den dies parti of reino.
GSAM 128E di cinco trompeta
GSAM 128.2E di cinco trompeta ta presenta e lanta di mahometanismo cu su nubia di erornan, pero specialmente e periodo di “cinco luna”, of shen y cincuenta aña literal for di e tempo cu nan “tabatin un rey riba nan”. 27 di yüli 1299, Othman, e fundador di e imperio otomano, a invadi e teritorio di Nicomedia. For di e tempo ey, e otomanonan a hostiga y “tormenta” e imperio oriental di Roma te 27 di yüli 1449, e shen y cincuenta añanan di e sono di e di cinco trompeta. Na e momento ey e turconan a bin cu nan forsa contra e mes ciudad di Constantinople, usando polvora den nan guera; y for di un kanon grandi, cu historiador Gibbon ta bisa tabata mester di sesenta buey pa hala, nan a tira piedra grandi contra e murayanan di Constantinople.
GSAM 128E sera di e di seis trompeta
GSAM 128.3Mas o menos na e tempo aki John Palleologus, cu historiadornan ta anota como e ultimo emperador griego, a muri. Constantine Decozes tabata e heredero legitimo di e trono, pero ta wordo bisa cu su temor pa Amurath, e sultan turco, cu tabata hasi guera contra dje, a hiba dje pidi permiso di Amurath pa subi e trono. Un acto asina casi por parce un renuncia di e trono na e turconan. De hecho, den poco tempo e otomanonan tabatin posesion di e ciudad di Constantinople y e imperio oriental di Roma. Asina nan a “mata” (politicamente) e imperio cu nan a “tormenta” promé. Nan mester a “mata” dje pa “un ora, y un dia, y un luna, y un aña.”
GSAM 129.1Si nos tuma esaki como tempo profetico, un dia pa un aña, cuanto tempo lo e ta? E problema ta simpel: un aña, 360 dia, of añanan; un luna, 30 dia, of añanan; y un dia, un aña—huntu, 391 dia, of, literalmente, 391 aña. Un ora, siendo e di binticuater parti di un dia, como simbolo, lo ta mitar di un luna, of diescinco dia. Pues e tempo henter di dominio independiente mahometano riba teritorio romano oriental lo ta 391 aña y 15 dia. Agrega esaki na 27 di yüli 1449, y nos yega na 11 di agosto 1840, pa e terminacion di e periodo di independencia turco, manera ta presenta bou di e di seis trompeta.
GSAM 129Dr. Josiah Litch ta predici e kaida di e imperio otomano
GSAM 129.2Den 1838 Dr. Josiah Litch, di Philadelphia, Pa., despues cu el a acepta e berdad presenta pa William Miller, a uni den e trabou pa duna e mensahe mas publicidad. El a prepara articulonan pa e prensa publico tocante e tema di e shete trompetanan di Revelacion. El a tuma e posicion sin reserva cu e di seis trompeta lo stòp di sona y e poder otomano lo kai riba e dia 11 di agosto 1840, y cu esaki lo demostra na mundo cu un dia den profesia simbolico ta representa un aña di tempo literal.
GSAM 129.3Algun di e rumannan, asta esnan cu tabata kere cu dje riba e punto aki, a tembla cu temor pa e resultado “si esaki no bin pasa” manera el a bisa. Esaki no a desanima dje, sino el a sigui dilanti pa hasi tur loke el por pa duna publicidad na su opinionnan riba e cuestion turco. Revistanan publico a plama e reclamo cu el a hasi riba e tema. Clubnan infiel a discuti e cuestion den nan reunionnan, y a bisa: “Aki ta un homber cu ta riska algo, y si e asunto aki sali manera el ta bisa, esaki lo establece su reclamo sin duda cu un dia den profesia ta simbolisa un aña, y cu 2300 dia ta tantu aña, y cu nan lo termina na 1844.”
GSAM 130.1E publicacion di e conferencia di Dr. Litch a causa un agitacion general, y hopi mil a wordo yama asina pa warda e terminacion di e dificultadnan cu a surgi entre Mehemet Ali, e pasha di Egipto, y e sultan turco. Cientos a bisa: “Si e asunto aki termina manera e dokter a afirma, esaki lo establece e principio ‘aña-dia’ di interpretacion di tempo simbolico, y nos lo bira adventistanan.”
GSAM 130E sultan turco den guera cu e pasha di Egipto
GSAM 130.2Pa varios aña promé cu 1840, e sultan tabata embolbi den un guera cu Mehemet Ali, pasha di Egipto. Den 1838 e problema entre e sultan y su vasayo egipcio tabata, pa e momento, frena pa e influencia di e embahadornan extranjero. Pero den 1839, hostilidatnan a cuminsa atrobe, y a sigui te ora, den un bataya general entre e ehersitonan di e sultan y Mehemet, e ehersito di e sultan a wordo totalmente derota y destruí, y su flota a wordo captura pa Mehemet y hiba Egipto. E sultan a wordo reduci asina completamente cu, ora e guera a cuminsa atrobe den agosto, el tabatin solamente dos barco di prome rango y tres fragata como e resto tristu di e flota turca cu un biaha tabata poderoso. Mehemet a nenga positivamente pa entrega e flota aki y manda bek na e sultan, y a declara cu si e potencianan purba kita dje, el lo kema dje. Den e situacion aki e asunto tabata, ora den 1840 Inglaterra, Rusia, Austria y Prusia a interbení, y a determina un arreglo di e dificultad; pasobra tabata evidente cu, si nan laga dje so, Mehemet lo bira pronto dueño di e trono di e sultan.
GSAM 131Interbencion di e potencianan aliá
GSAM 131.1“E sultan a acepta e interbencion di e potencianan aliá, y asina a entrega voluntariamente e cuestion den nan man. Un conferencia di e potencianan aki a wordo tene na Londres, cu e sheik, Effendi Bey Likgis, presente como plenipotenciario otomano. Un ultimatum a wordo prepara pa presenta na e pasha di Egipto, segun cual e sultan lo ofrece dje e gobernacion hereditario di Egipto, y tur e parti di Siria cu ta extende for di Golfo di Suez te na Lago di Tiberias, huntu cu e provincia di Acre, pa bida; y el, na su parti, mester evacua tur otro parti di e dominionan di e sultan cu el tabata ocupa e ora, y manda bek e flota otomano. Si el nenga e oferta aki di e sultan, e cuater potencianan lo tuma e asunto den nan mes man, y usa cualke otro medio pa trece dje na acuerdo manera nan mira bon.”
GSAM 131.2“Tabata evidente cu mes ora cu e ultimatum aki wordo pone den man di Mehemet Ali, e asunto lo ta pa semper fo'i control di e prome [e sultan], y e disposicion di su asuntonan lo ta, for di e momento ey, den man di e potencianan extranjero.
GSAM 131E profesia cumpli—fin di independencia turco
GSAM 131.3“E sultan a manda Rifat Bey riba un vapor di gobierno pa Alexandria, pa comunica e ultimatum na e pasha. E ultimatum a wordo pone den su man, y el a tuma cargo di dje, riba e di diesun dia di agosto 1840! Mes dia e sultan a dirigi un nota na e embahadornan di e cuater potencianan, preguntando cua plan lo wordo adopta si e pasha nenga cumpli cu e terminonan di e ultimatum; nan a contesta cu provision a wordo hasi, y no tabatin nesesidat pa el alarma su mes tocante ningun eventualidat cu por surgi. E dia aki e periodo di tres shen y nobentiun aña y diescinco dia, asigna pa e continuacion di e poder otomano, a termina; y unda tabata e independencia di e sultan?—Desaparesé!”6
GSAM 132.1For di e dia ey te awor e sultan a mester move bou di e dictado di e potencianan, y mira e desmembramento di su reino, mientras parti tras parti nan a apropia dje pa nan propio uso.
GSAM 132Interes publico den profesia a wordo desperta
GSAM 132.2E cumplimiento impresionante di e profesia aki a tin un efecto enorme riba e mente publico. El a intensifica e interes di e pueblo pa tende tocante profesia cu a wordo cumpli y cu ta wordo cumpli. Dr. Litch a bisa cu den algun luna despues di 11 di agosto 1840, el a ricibi carta di mas cu mil infiel prominente, algun di nan lider di clubnan infiel, den cual nan a declara cu nan a desisti di e batalla contra e Beibel, y a acepta dje como revelacion di Dios na hende. Algun di nan a wordo converti completamente na Dios, y algun a bira bon orador den e gran movemento adventista di e segundo binida. Algun a expresa nan mes na Dr. Litch asina: “Nos a bisa cu e expositornan di profesia ta cita for di e paginan polvoriento di historia pa sostene nan reclamo di cumplimento di profesia; pero den e caso aki nos tin e factonan bibu mes dilanti di nos wowonan.”
GSAM 132.3Pa ilustra con, mes na e sera di e di seis trompeta, e mensahe di segundo binida a cuminsa bai “cu un bos grandi”, mi lo menciona un caso manera un di e aktornan den e mensahe aki a relata na mi.
GSAM 132.4Den aña 1840, E. C. Williams, un fabricante di tent y bela cu un negoshi grandi, di Rochester, New York, a acepta e mensahe, y a invita Pastornan Miller y Himes pa bin Rochester y papia na e miles di habitantenan di e ciudad. Nan a contesta cu nan no tabatin e placa necesario pa haya un salon di suficiente grandura pa acomoda e pueblo. El a contesta: “Mi tin un tent circular cu un diametro di 120 pia. Mi lo planta dje, pone asiento y cuida dje, gratis. Bini y proclama e mensahe.” “Nan a bin,” el a bisa mi, “y e tent no a por contene ni mitar di esnan cu a bin pa tende, asina mi a pone un pieza di cuarenta pia, haciendo un tent di 160 x 120 pia. E tent aki tabata yen di hende tur dia, y cientos di hende tabata reuni pafor, cerca di e tent, tur nan ansioso pa tende e palabra.”
GSAM 133Cientos ta proclama e mensahe
GSAM 133.1Pa responde na e interes cu tabata crece, a usa tent grandi, y a tene reunionnan den boske durante e temporada di verano. Algun di e edificionan di iglesia y salonnan publico mas grandi a wordo usa den invierno, y tur tabata yen te na nan capacidad maximo cu oyentenan interesá. En bes di Pastor Miller awor para, manera el tabata haci promé cu 1840, “casi so”, declarando e mensahe, alrededor di tres shen a uni cu dje den proclamacion publico di e terminacion di e periodo di 2300 dia, y den duna e grito: “No lo tin mas tempo,” y “E ora di su huicio a yega.” Asina nos ta mira con, ora e tempo di Señor a yega pa e mensahe hasi su progreso mundial, su palabra a wordo cumpli, y e millonnan a wordo move cu deseo pa tende e yamada.
GSAM 133.2Loke tabata berdad di e movemento adventista na America tabata berdad tambe den otro paisnan. For di aña 1840, en bes di algun individuo plama nan publicacionnan, decenanan a sali, manera, dilanti pa proclama e grito. Na Inglaterra tabatin shete shen ministro di e Iglesia di Inglaterra so cu tabata proclama e mensahe, sin conta e decenanan di otro cu tabata ocupa den e mes trabou. Den mas cu binti paisnan di e nacionnan lider di tera, un mensahe tabata bai cu e zelo cu a haci e observador bisa: “E pueblo aki ta terriblemente serio.”