Pạṭh 18 — Chapa oḍok kạmire Isorakʼ joton
GSAM 281.1“Probhu baḍae lạgitʼ abo jodi pańja idi lekhan, un jokhen abo unibon baḍaeya; uniaḱ oḍokʼ do setakʼ reakʼ marsal leka goṭa akana.”1
GSAM 281.21849 sal reakʼ Jun cando hạbicʼ Murubi White, uni ren orakʼ hor ar Murubi Bates onkoakʼ kạmi do New England ponotkorege tahẽkana. Un okte Connecticut reakʼ Middletown ren kuṛi Clarissa Bonfoey do Murubi White ren ghorõj saṅgeye jorawena. Ona khon thoṛa din laha uni ren go doe gocʼena, ar huḍiń leka oṛakʼ-duạr calao lạgitʼ joto jạrur jinis uni lạgitʼe bagi keda. Noa talate Murubi White do ar hõ oṛakʼ-duạr calao reakʼ upạyye ńam keda; ar Connecticut reakʼ Rocky Hill re Belden babuakʼ oṛakʼ reakʼ mitʼ hạṭińreye ona keda.
GSAM 281Nawa jugre gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạs reakʼ ehopʼ
GSAM 281.31849 sal reakʼ Marac 24 re Topsham, Maine re mitʼṭen joto hoṛkoakʼ sabha hoyena. Ona Jirạukʼ mãhã re Mrs. White do mitʼṭen Dorson emadeya; ona reakʼ katha do ạḍi maraṅ jạrurakʼ tahẽkana. Un okte reakʼ obostha do pạhilre mota-muti bujhạu lekhan, ona Dorson reakʼ mane do ar hõ napae te bujhạu ńam daṛeakʼa.
GSAM 281.41848 sal reakʼ Marac cando reakʼ tayom hạṭińre New York reakʼ Wayne jila reakʼ Hydesville re “bhed reakʼ aṛaṅko” ehopʼena; noage tayomte “ạtma koakʼ ṭhok-ṭhok aṛaṅ” hoyena. Noa do pạhil Fox ghorõjkoakʼ oṛakʼre hoyena. Sitũṅ okte reakʼ tayom hạṭińre ona ghorõj do Rochester, New York sećko senena. Onḍe Corinthian sabha-oṛakʼre joto hoṛko samanreko udukʼ keda. Ona kạmi lạgitʼ nagraha ren bhage hoṛko khon bạchạu akan maejiuko ar koṛakoakʼ komiṭiko do onko kuṛiko ạḍi napae te jãc ketʼkoa. Hoṛko talare ạḍi utạr hoṛ do ona ṭhok-ṭhok aṛaṅ do eṛe se ti reakʼ calaḱi kanako hudis leda. Enrehõ okoeko usạra biswạsokʼ onko hõ do noa ńokʼte noṅka maraṅ hoyokʼa mente ạḍi komko hudis leda.
GSAM 282Gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạs bạbutʼ laha reakʼ kathako
GSAM 282.1Ceṭanre ol akan Dorson re Mrs. White doe ńel keda je Rochester ar eṭakʼ ṭhãikore ona bhed reakʼ ṭhok-ṭhok aṛaṅ do Soetanakʼ dạṛe kana, ar noṅkanakʼ do ar hõ baṛti hoy idiokʼa. Ona do dhorom reakʼ bes aṅgrokʼa, jemon eṛe re paṛao akan hoṛko do ar hõ napaete menakʼlea menteko hudis arko thiṛokʼa. Ar hoy daṛeakʼ lekhan, Isor ren hoṛkoakʼ mon hõ noako seć ạcur katʼe Sonot Atmaakʼ sikhạunako re sondehko ocoako.
GSAM 282.2Un okte prạe okoe hõ mitʼṭen huḍiń hudis hõ bako ńam leda je, laha lại akan leka, gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạs do gota dhạrtire pasnaokʼa; se niạm leka gãota akan kạlisiạko ar onko ren pạdhriko saṅge noa do mitʼṭen dhorom kana mente dạbiya.
GSAM 282Laha lại akan katha purạuena
GSAM 282.3Menkhan onko ren soṅgikoakʼ lekha abon hudis lekhan, ona nạbi katha purạu akan do phuṭge ńelokʼa; ente khobor ńam akan leka eken United States rege onko do 10,000,000 menakʼkoa. Niṭ onkoakʼ dhorom bes bạbutʼ Washington, D.C. khon 1903 sal reakʼ Nobhember 12 re oḍokʼ akan Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ khon latar reakʼ kathako ale em kana:—
GSAM 282.4“Noa nagrahare thoṛa din laha hoy akan gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạsikoakʼ des gãota reakʼ bạisire mitʼṭen nawa dhorom niạmko aṅgocʼena. Pạdhriko se dhorom porcaricʼko ‘abhisek’ emako reakʼ upạy benaoena, ar gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạsikoakʼ mitʼ dol do mitʼ ‘kạlisiạ’ menteko aṅgocʼ keda. Nawa dhorom niạm reakʼ noa hạṭiń paṛhao lekhan noa baḍae ńamokʼa:—
GSAM 282.5“‘Dhorom reakʼ purkha itihạs khonge abhisek reakʼ sewa mente baḍae akan niạm leka pạhilre bidhi leka pạd em begor okoe pạdhri se dhorom porcaricʼ hõ mitʼ kạlisiạ se sãota cetanre bako doho daṛeaya. Mitʼ kạlisiạ se sãota ren pạdhri hoyokʼ lạgitʼ hoho baye ńam hạbicʼ, se ona ponotre dhorom gãota mente dạkhil akan mitʼ ponot reakʼ gocʼkoakʼ ạtma saṅge joporokʼre biswạsikoakʼ sãota se United States of America reakʼ des gãota talate porcar kạmi lạgitʼ baye bạchạu hạbicʼ, okoe hõ abhisek ńam reakʼ prạrthi bae hoy daṛeakʼa. Pạdhri pạd se porcar kạmi reakʼ prạrthi joto hoṛko do kom khon kom pe serma mitʼ noṅkan biswạsikoakʼ kạlisiạ se sãota saṅge purạ puri joporokʼre tahẽn hoyokʼtakoa. Ar kom khon kom bar serma bidạu porcaricʼ leka ponot reakʼ sãota se des gãota talate hukum ar porcar reakʼ chạṛ ńam akan tahẽn hoyokʼtakoa. Panji reakʼ pura mitʼ serma khon kom din lạgitʼ doho akan pạdhriko do abhisek ńam reakʼ hok bako ńama.’”
GSAM 283Oswego, New York re Murubi White
GSAM 283.1Chapa oḍok kạmi do Oswego, New York re tahẽkan khạtir, 1849 sal reakʼ pata jhaṛ oktere Murubi White do Connecticut khon noa ṭhãireye hecʼ tahẽnena. Ar ona serma reakʼ Nobhember 3 re noḍe biswạsikoakʼ mitʼ bạisi hoyena. Ona tayom reakʼ akinakʼ kạmi bạbutʼ Mrs. White noṅkae meneda:—
GSAM 283.2“Un jokhen ale goṭa keda je New York ponotre kạmi do aleakʼ dạitto kana. Iń ren herel do ol ar chapa oḍok reakʼ bhạr aćreye ạtkar keda. Oswego re mitʼṭen oṛakʼ ale bhạṛa keda, boehako khon oṛakʼ reakʼ jinis ale rin keda, ar oṛakʼ-duạr calao ale ehopʼ keda. Onḍe iń ren herel doe ol keda, chapa oḍok keda ar porcar keda. Joto okte uni do lạṛhại reakʼ sajoṅ aṅgroge tahẽn jạrur tahẽkantaya, ente Dosar hijukʼre biswạsiko menkatʼeoko roṛokʼ, menkhan bhul sikhạuna em, goṭa akan din-okte porcar ar aleakʼ biswạs birudre jãhã tinaḱ hoṛko daṛeakʼ onkoakʼ mon ạcur lạgitʼ ceṣṭako kạmi kan tahẽkana, onko saṅge uni do gạṛicʼ-gạṛicʼe tarka hoyokʼtaya.”2
GSAM 283Dosar hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ chapa oḍokena
GSAM 283.31850 sal reakʼ pata jhaṛ oktere ar mitʼ dhạo bohol do napae kana mente hudisena. Ona leka Murubi White do Paris, Maine reye senena. Onḍe Dosar hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ ar jirạukʼ mãhã reakʼ porcaricʼ reakʼ pạhil bhạg do cando re bar dhạo chapa oḍokena. Ona re gel-pe aṅko tahẽkana; mitʼ mitʼ aṅkore do bar khạmbạ lekha iṛạl sahta tahẽkana, ar chapa akan sahta reakʼ osar do eae ar iṛạl hạṭiń khon mitʼ hạṭiń inci, jeling do gel ar pon hạṭiń khon mitʼ hạṭiń inci tahẽkana. Pạhil aṅko re ona tayom hijukʼ Nobhember reakʼ tạrik ol tahẽkana, ar mucạtʼ aṅkore 1851 sal reakʼ Jun 9 tạrik tahẽkana.
GSAM 284.1Nitokʼ reakʼ sạriakʼ khon noa khobor kagoj reakʼ baṛti maraṅ akan joḱ do sạriakʼ reakʼ ona leka pasnao, noa kạmire kạmi hoṛko ar goro emokʼkoakʼ lekha baṛti akan reakʼ ạḍi napae cinhạ tahẽkana. Kagoj reakʼ dam do bạnuḱ tahẽkan khạtir, noa kạmi ren gateko do noa chapa oḍok lạgitʼ goroako mente ãs tahẽkana; ar onko do onkageko keda. Biswạsiko talare ạḍi utạr do sạdhạron obostha ren hoṛko tahẽkana; enrehõ Probhu jemon lahanti emakatʼkoa, onkageko goro keda ar sạriakʼ reakʼ gạḍi laha idi lạgitʼ akoakʼ dạṛe lekako kạmi keda.
GSAM 284J. N. Andrews porcare ehopʼ keda
GSAM 284.2Noa okte Paris, Maine re tahẽnicʼ J. N. Andrews do bhage sombad ren porcaricʼ ar dhorom kathako ren olokʼicʼ leka hoṛko talare kạmie ehopʼ keda. 1851 sal reakʼ Me cando reakʼ Ńel ruạṛ re pe sombad bạbutʼ uniaḱ mitʼṭen ol do mõṛẽ sahta khon baṛtire chapaena. Noa re uni do Sodor puthi 13 reakʼ bar diri janwar reakʼ nạbi katha do United States saṅgeye joṛao keda. Eken ona nạbi katha reakʼ dạṛete uni do noa kathae doho keda je, Hapta reakʼ pạhil mãhã do Jirạukʼ mãhã leka jor te manao ocoege noa desre mucạtre kạlisiạ ar raj reakʼ joporokʼ reakʼ bhiṭ hoyokʼa. Uniaḱ tarka do purạ puri nạbi katha rege dãṛã akan tahẽkana, ente un okte mitʼ ạndolon hõ ona seć noṅka ãṭ cinhạ bae udukʼetʼ tahẽkana. Ona sapha seć reakʼ joto khon dạṛe akan katha do Isại goṛoicʼ ar khobor kagoj khon hatao akan Ḍakṭor Durbin reakʼ mitʼ katha tahẽkana. Ona noṅkae men leda:—
GSAM 284.3“Isại dhorom do raj reakʼ napae-bạṛicʼ ar ạtma reakʼ jion jokhen hoyokʼa, un jokhen raj do ać bańcao reaḱ upạy leka, ać ren bicạricʼko talate, sonot Jirạukʼ mãhã do joto hoṛ samanre atikrom reakʼ kạmi rokao lạgitʼe bạdhi hoyokʼa.”
GSAM 285Kạmire goro lạgitʼ cas jomiko ạkhriń
GSAM 285.1Noa oktege New York ren Hiram Edson ar Jackson, Michigan ren Cyrenius Smith leka hoṛko do akoakʼ cas jomi ạkhriń lạgitʼ uskur ńam ketʼkoa. Akinakʼ jomi do mitʼ mitʼ hoṛakʼ $3,500 dam tahẽkana. Akoakʼ beohar lạgitʼ do eṭakʼ cas jomikin bhạṛa keda, jemon Sombad reakʼ kạmi laha idire oḍokʼkan bhinạ bhinạ kạmiko re goro lạgitʼ ṭạkạ tahẽntakin.
GSAM 285Chapa oḍok kạmi Saratoga seć idiena
GSAM 285.21851 salre Murubi White do Paris, Maine khon Saratoga Springs, New York reye senena. Noḍe ar hõ rin akan oṛakʼ reakʼ jiniste oṛakʼ-duạre ehopʼ keda, ar Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ reakʼ dosar bhạge chapa oḍok keda; ona reakʼ pạhil aṅko re ona sermage reakʼ Agost 5 tạrik ol tahẽkana. Noa bhạgre gel-pon aṅko tahẽkana ar cando re bar dhạo oḍokʼkan tahẽkana. Mucạtʼ aṅko do 1852 sal reakʼ Marac 23 re chapa oḍokena. Kagoj reakʼ ńutum do 1 bhạgre tahẽkan Dosar hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ khon thoṛage bohol katʼe Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ ar jirạukʼ mãhã reakʼ porcaricʼ hoyena; pon hisi ar barakʼ bhạgre hõ ona ńutumge nit hạbicʼ tahẽ akana. Kagoj reakʼ joḱ do baṛti katʼe pe khạmbạ ar iṛạl sahta hoyena. Chapa akan sahta reakʼ osar do iṛạl ar pon hạṭiń khon mitʼ hạṭiń inci, ar jeling do gel-mitʼ ar pon hạṭiń khon pe hạṭiń inci tahẽkana.
GSAM 285.3Oka kagoj do dhorom gãota reakʼ tahẽkana ar nit hõ menakʼge, ona reakʼ baṛti joḱ khon baḍae ńamokʼa je, joto bohol do ar hõ napae seć hoyena. Ona do jothesto lahanti reakʼ cinhạ tahẽkana ar Tesar dutakʼ sombad reakʼ kạmi do “noḍe tahẽn lạgitʼ hecʼakana” mente sapha parman emetʼ tahẽkana.
GSAM 285Rochester re chapa oḍok — Ti te calaokʼ chapa kol reakʼ malik
GSAM 285.41852 sal reakʼ Me 6 re Rochester, New York re Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ ar jirạukʼ mãhã reakʼ porcaricʼ reakʼ 3 bhạg reakʼ pạhil aṅko chapa oḍokena. Ona do Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ chapa kol ar chapa ạkhor te chapaena. Hiram Edson do mitʼ Washington ti te calaokʼ chapa kol, chapa ạkhorko ar kạmi-oṛakʼ sajo lạgitʼ jinis kirin lạgitʼ ṭạkạ laha emakatʼ tahẽkana. Sạriakʼ ren gateko khon dạn hijukʼ leka uni do aćakʼ ṭạkạ ruạṛe ńama mente goṭa akan tahẽkana. Ona ti te calaokʼ chapa kol do Battle Creek, Michigan re Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ kạmi-oṛakʼre 1902 sal reakʼ Disembor 30 reakʼ seṅgelre jol caba hạbicʼ tahẽkana. Un jokhen ona do kạmi-oṛakʼ reakʼ joto khon napae chapa bidạu kol menteko hudisetʼ tahẽkana. 3 bhạg, 12 aṅko, 1852 sal reakʼ Okṭobor 14 re ghosnaena je, noa chapa kol ar jiniste kạmi-oṛakʼ sajo reakʼ khoroc do $652.93 tahẽkana, ar ona lạgitʼ ona tạrik hạbicʼ ńam akan ṭạkạ do $655.84 tahẽkana. Noa kagoj reakʼ gel-bar aṅko reakʼ mitʼ mitʼ aṅkore 2,000 nokol chapa oḍok katʼe dam begor hạṭiń akan tahẽkana.
GSAM 286Juạnko cetʼakoicʼ ehopʼena
GSAM 286.1Agost cando re Ńel ruạṛ reakʼ kạmi-oṛakʼre cando re mitʼ dhạo oḍokʼkan Juạnko cetʼakoicʼ reakʼ chapa oḍok ehopʼena. Nit do hapta re mitʼ dhạo oḍokʼa, ar mitʼ mitʼ aṅkore un okte tahẽkan paṛhao reakʼ jinis khon pon guṇa baṛti menakʼa.
GSAM 286Uriah Smith kạmi-oṛakʼ saṅgeye jorawena
GSAM 286.21853 salre Murubi Uriah Smith do Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ kạmi-oṛakʼre kạmie ehopʼ keda. Onḍe uni do ạdhạ saẽ serma mitʼ dạitto akan pạdreye tahẽkana. Ona sermage (1853) Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re pạhil dhạo lạiena je, okoeko khojokʼ onko do khoroc reakʼ dam em katʼe aleakʼ chapa oḍok jinisko kirin daṛeakʼa. Eṭakʼ joto hoṛko lạgitʼ chapa jinisko do dam begor tahẽkana, ente dạn emokʼ ar sanam monte goroakʼ hoṛkoakʼ dạnte kom paṛao ṭạkạ purạukʼkan tahẽkana. 1854 salre ghosnaena je, cando re bar dhạo oḍokʼkan Ńel ruạṛ reakʼ dam do serma re $1.00 kana. Ona sermage reakʼ Julai cando re Macomb jila, Michigan re hoy akan mitʼ Tạmbure dhorom sabha re aleakʼ chapa oḍok jinisko ạkhriń reakʼ ceṣṭa hoyena. Noa sabha oktere $50 dam reakʼ puthiko ạkhrińena. Noa ceṣṭa bạbutʼ Murubi White do Ńel ruạṛ talateye men keda, “Noa te ńelokʼ kana je aleakʼ puthiko do ạkhriń daṛeakʼa.”
GSAM 286Huḍiń dhorom puthi lạgitʼ $500 dhon reakʼ hoho
GSAM 286.31854 sal reakʼ Okṭobor 12 ar Disembor 24 reakʼ Ńel ruạṛ re huḍiń dhorom puthiko lạgitʼ $500 dhon reakʼ hoho hoyena, jemon kạmi-oṛakʼ do dhorom porcaricʼko akoakʼ kạmi saṅge dam begor hạṭiń lạgitʼ huḍiń dhorom puthiko em daṛeakʼako. Ar noa reakʼ hõ hoho hoyena: “kạmi-oṛakʼ lạgitʼ $500 goro dhon, jemon ṭạkạ bạnuḱte majhe-majhe mitʼ hapta reakʼ chapa oḍok bagi bodol, Ńel ruạṛ do joto hapta niạm leka chapa oḍok daṛeakʼa.”
GSAM 287J. P. Kellogg ar Henry Lyon akoakʼ cas jomikin ạkhriń keda
GSAM 287.1Noa okterege Tyrone ren J. P. Kellogg ar Plymouth, Michigan sorre tahẽnicʼ Henry Lyon do akoakʼ cas jomikin ạkhriń keda. Mitʼ mitʼ jomi reakʼ dam do motamuti $3,500 tahẽkana. Akinakʼ eken mitʼṭen monsubạ do kạmi laha idi lạgitʼ beohar reakʼ ṭạkạ ńam tahẽkana. Noṅka Michigan ren ar bar boeha ṭhik oktere sapṛao ṭạkạ ar rạji monte lahakin hecʼena, jãhãre goro reakʼ jạrur do joto khon baṛti tahẽkana, onḍe goro lạgitʼ. Pạhilicʼ do Jackson, Michigan re jonoḱ benao kạmireye lagaoena, ar dosaricʼ do Battle Creek re sen katʼe ać ren ghorõj posao lạgitʼ dạru miśtri reakʼ kạmireye lagaoena.
GSAM 287$3.00 te aleakʼ joto kagoj ar puthiko
GSAM 287.26 bhạg reakʼ mucạtre, 1855 sal reakʼ Jun cando re, $3.00 te mitʼ serma lạgitʼ Ńel ruạṛ ar Juạnko cetʼakoicʼ ńam daṛeakʼ tahẽkana. Ona saṅge joto huḍiń puthiko, huḍiń dhorom puthiko ar un okte beoharokʼkan mitʼṭen seren puthi reakʼ pura mitʼ joṛa hõ ńamokʼkan tahẽkana—joto mesate hisi turui huḍiń puthi ar huḍiń dhorom puthi tahẽkana. Juạnko cetʼakoicʼ reakʼ gel-bar aṅko lạgitʼ goṭa akan dam do hisi mõṛẽ senṭ tahẽkana.
GSAM 287Ńel ruạṛ reakʼ kạmi-oṛakʼ Michigan re hohoena
GSAM 287.31855 sal reakʼ Epril cando re Murubi White ar uni ren orakʼ hor do ar hõ Michigan kin senena, ar ạḍi gaḍ ṭhãikore sabhakin keda. Ona candoge reakʼ 28 ar 29 re Battle Creek re mitʼ bạisi hoyena. Ona oktere Battle Creek ren boehako do Ńel ruạṛ reakʼ kạmi-oṛakʼ Rochester khon Battle Creek re ạgu lạgitʼ Murubi White hohoae reakʼ kathare bhoṭko em keda. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg ar Henry Lyon do mitʼ mitʼ hoṛ $300 katʼe sud begor em lạgitʼko rạjiena. Noa te joto $1200 hoyena, jemon mitʼṭen jomi kirin katʼe chapa oḍok reakʼ kạmi-oṛakʼko benao daṛeakʼ. Ona leka onko do West Main ar Washington rạsṭạ reakʼ dakhin-purub koṇa re mitʼ jomiko ńam keda, ar onḍe 20 x 30 phuṭ joḱ reakʼ bar tala kāṭ oṛakʼko benao keda; ona reakʼ khuṇṭi do hisi phuṭ jeling tahẽkana.
GSAM 288Battle Creek re pạhil jarwa-oṛakʼ
GSAM 288.1Ona rituge re Battle Creek re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼkoakʼ pạhil jarwa-oṛakʼ benaoena; ona reakʼ joḱ do 18 x 24 phuṭ tahẽkana. Noa sạdhạron oṛakʼ do cetan khon latar seć kāṭ paṭako lagao katʼe ar ona jopotko re soru kāṭ paṭate dạl akan tahẽkana. Ona do Van Buren ar Cass rạsṭạ reakʼ utor-pocim koṇa sorre tahẽkana.
GSAM 288Aleakʼ pạhil chapa-oṛakʼre
GSAM 288.2Battle Creek re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ kạmi-oṛakʼre chapa oḍok akan Ńel ruạṛ reakʼ pạhil aṅko re 1855 sal reakʼ Disembor 4 tạrik tahẽkana. Un jokhen kagoj reakʼ hisi turui aṅko reakʼ mitʼ bhạg lạgitʼ dam do $1.00 goṭaena; menkhan ńam reakʼ hok akan rengecʼ hoṛko ṭhen dam begor kagoj kol lạgitʼ dạnko nehor keda. Noa okte khon Murubi Waggoner ar Murubi Cottrell do Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ reakʼ khạmbạkore prạe joto okte olkin emetʼ tahẽkana.
GSAM 288.31855 sal reakʼ Disembor 18 reakʼ Ńel ruạṛ re chapa oḍok komiṭi mitʼṭen kathako lại keda; nit kạmi-oṛakʼre kạmi hoṛko lạgitʼ ona ańjomre hahaṛa bujhạukʼa. Ona noṅka tahẽkana: “Kạmi-oṛakʼre okoeko kạmia onko akoakʼ sewa lạgitʼ jothesto mojuṛi ńam do cedakʼ ṭhik bạnuḱa, noa do ale babon bujhạu kana. Kagoj sajoicʼ do eṭakʼ ṭhãire oka mojuṛi ńam daṛeakʼtaya, ona reakʼ eken ạdhạgeye ńametʼ kana.” Noa lại do napae hoyokʼa je, un okte reakʼ sạdhạron mojuṛi do nitokʼ reakʼ mojuṛi reakʼ ạdhạ hõ bạnuḱ tahẽkana. Ar un okte reakʼ ạdhạ mojuṛi do nit kạmi-oṛakʼre ona leka kạmi lạgitʼ oka dam emokʼ kana, ona reakʼ pe hạṭiń khon mitʼ se pon hạṭiń khon mitʼ hạṭiń khon baṛti bạnuḱ tahẽkana. Un okte kạmi-oṛakʼre kạmi hoṛko do akoakʼ sewa reakʼ dam reakʼ ạdhạ dạnko emetʼ tahẽkana, jemon nitokʼ reakʼ sạriakʼ reakʼ bhage sombad chapa oḍok daṛeakʼa.
GSAM 288Dạṛete calaokʼ chapa kol ar injin reakʼ hoho
GSAM 288.41857 sal reakʼ Marac 19 reakʼ Ńel ruạṛ re pạhil dhạo noa salah emena je kagojko, huḍiń dhorom puthiko ar puthiko chapa lạgitʼ dạṛete calaokʼ mitʼ chapa kol ar injin jạrur menakʼa ar ona kirin hoyokʼa. Epril 2 re lại akan leka, mitʼ Adams dạṛete calaokʼ chapa kol kirin reakʼ goṭaena, ar eae hoṛ do ona kirin lạgitʼ mitʼ mitʼ hoṛ $100 em reakʼ kathako em keda. Ona tayom aṅkore lạiena je, chapa kol ar injin reakʼ dam do motamuti $2,500 hoyokʼa, ar em reakʼ katha do ontege $1,700 hạbicʼ seṭer akan tahẽkana.
GSAM 289.11857 sal reakʼ Agost 13 reakʼ Ńel ruạṛ re Murubi White reakʼ kagoj sajoicʼakʼ olre noa sahos emokʼ katha menakʼa: “Aleakʼ kạmi-oṛakʼ do rin khon chạṛakana. Puthi reakʼ sạdhạron dhon do $1,426 menakʼa, oka do nit puthire lagao akana. Nawa dạṛete calaokʼ chapa kol do kạmi kana ar ạḍi napaete calaokʼ kana; ãs do bhage menakʼa je, thoṛa din tayomge noa do lolo bhaṕ reakʼ dạṛete calaokʼa ar joto dam hõ em cabaokʼa. Aleakʼ tạmbu reakʼ kạmi do laha khon ạḍi baṛti goro ńametʼ kana.”
GSAM 289Puthi ạkhriń reakʼ pạhil khoj
GSAM 289.229 Oktobar 1857 re Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re khoj emena je laha barea serma reakʼ puthi ạkhriń do $1,287.91 tahẽkana. Ona mãhã hạbicʼ noa lekan khoj do pạhil dhạwge em akan tahẽkana. Noa do dhorom kạmi lahanti reakʼ mitʼ cinhạ tahẽkana; onate jiwire raṛeć em akatʼa, ente noa te ńelokʼkana je sạriakʼ do arhõ bol ńamkana, ar “marsal dhạrạ leka gota dhạrti re hor benao idi kana.”
GSAM 289Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis: nirạpod ṭaka doho ṭhãi
GSAM 289.313 Agost 1858 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re ale hoṛko ṭhen pạhil dhạw noa budhi emena je bạṛti ṭaka doho lạgitʼ ạphis beohar ganokʼa. Okoe ṭhen ṭaka menakʼa, menkhan nitge beohar reakʼ bạṛti baṅ menakʼa, onko do ạphis reko doho daṛeakʼa; ar jokhon lạgitʼa, hukum emteko hatao ruạṛ daṛeakʼa. Noa lekate ạphis hõ ona ṭaka beohar reakʼ upkạr ńam daṛeakʼa. Noa budhi lekako kạmiketʼte, kạmi reakʼ ṭaka bol arhõ bạṛtiyena.
GSAM 289.4Ona okte khon nit hạbicʼ (1905), aleakʼ Chapa oḍok oṛakʼko ṭhen noa leka ạuri em akatʼ ṭaka khon okoeakʼ hõ mitʼ ḍolar hõ baṅ atʼ akana, ar jokhonko khoj akatʼa, ṭaka ńam re okoe hõ baṅko cuka akana. Sạri mon ar hudis menakʼ hoṛko do aleakʼ chapa oḍok ạphisko bạṛti ṭaka doho lạgitʼ beṅk khon hõ nirạpod ṭhãiko mone akatʼa, ente beṅk do bare bareko buḍạukʼa. Beṅk do dhạrtiren hoṛkoakʼ biswạs ńam akatʼa, menkhan aleakʼ Chapa oḍok oṛakʼko reakʼ “deṅga” do gota dhorom gãota reakʼ bol kana.
GSAM 290Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ Chapa oḍok sãota gãotayena
GSAM 290.13 Me 1861 re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ Chapa oḍok sãota gãotayena. Mul punji re hạṭiń kirin lạgitʼ ol sakamko kulketʼa; mitʼ mitʼ hạṭiń reakʼ dam do $10 tahẽkana. Barea hapta bhitrire udugena je punji hạṭiń lạgitʼ $4,080 reakʼ joma em angikar lahaetege huy akana.
GSAM 290.2Ona serma reakʼ 11 Jun khon Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ do Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ Chapa oḍok sãota hotete chapa oḍokʼ ehopʼena. Sãota reakʼ pạhil ạphis oṛakʼ do Main ar Washington kulhi reakʼ dakhin-purub koṇ re benaoena. Lahare ona ṭhãire menakʼ purạṇ kạṭ reakʼ oṛakʼ do Kalamazoo kulhiteko uṭhạu idi akatʼ tahẽkana. Noa do barea tala reakʼ oṛakʼ, moṭa iṭạ bhit menakʼ. Noa reakʼ benao do Grik krus leka tahẽkana, ar samaṅ duạr do Main kulhi secʼ, utạr secʼ tahẽkana. Purub khon pocim hạbicʼ reakʼ osar do 44 phuṭ, ar utạr khon dakhin hạbicʼ reakʼ jeliń do 72 phuṭ tahẽkana.
GSAM 290Eṭakʼ pạrsiko re pạhil chapa oḍokʼko
GSAM 290.3Sombad do dhire dhire lahayena, ar mitʼ mitʼ laha idi kạmi do gota kạmi bol em ar jumi lạgitʼ deṅgaetʼ tahẽkana. Noa okte aleakʼ Chapa oḍok oṛakʼ do bides pạrsite more goṭen huḍiń puthiko chapa oḍokʼketʼa: pe goṭen Denmạrki-Norweji pạrsite ar barea Phorasi pạrsite. Noa lekate bides disomko lạgitʼ chapa kạmi ehopʼena.
GSAM 290.4Dhorom gãotaren hoṛko jaoge bạṛti idi sãote ṭaka punji hõ jaoge bạṛti idiyena. 16 Me 1863 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re em akan khoj te noa ńelokʼkana. Onḍe sãota ren sekreṭari do jo̠to ńam akan ṭaka reakʼ hisạb noa lekay em akatʼa:—
| Nit hạbicʼ sãota do punji hạṭiń ar dạn khon ńam akatʼ ṭaka | $10,374.13 |
| Rochester ạphis khon ńam akatʼ ṭaka | 700.00 |
| Bạṛti jinisko lạgitʼ ńam akatʼ ṭaka | 300.00 |
| Puthi tahobil re ńam akatʼ ṭaka | 1,355.00 |
| Bolte calaokʼ chapa kol ar injin lạgitʼ ńam akatʼ ṭaka | 2,500.00 |
| Jo̠to | $15,229.13 |
GSAM 291.1Sekreṭari do arhõy menetʼa:
GSAM 291.1“Sãota reakʼ dhon-sompot reakʼ bhage hisạb lekate, ona reakʼ dam do $20,000 khon baṅ kom goṭa akana. Noa do dhorom kạmi ren gateko em akatʼ khoroc khon pạiṭi $5,000 bạṛti kana. Noa do Boeha White ar unisão Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis re kạmi akatʼ hoṛkoakʼ sạri ar biswạs pạtiạr reakʼ bhage goha emetʼa. “E. S. Walker, sekreṭari.”
GSAM 291Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ sãota ṭhen soprotʼ
GSAM 291.2Murubi White akʼ duk-bhạgi kạmi ar apnar sukh bagi te chapa oḍok kạmi do noa dhạbicʼ hecʼ akana. Onate noa khon ńamokʼ labh do sạrige uniakʼ tahẽkana, ente noa labh do uniakʼ apan ichạ bagiyetʼ, bepar reakʼ budhi ar joton lekate calaokʼ kạmi khon hecʼ akan tahẽkana. Menkhan noa, ar baṅ noa reakʼ mitʼ hạṭiń hõ, hak baṅ khoj kate, uni do rạskạte jo̠toy kạlisiạ ṭhen soprotʼketʼa. Arhõ, sãota gãotayena tayom uniakʼ sewa lạgitʼ mitʼ hapta re $6 emako lạgitʼko goṭaketʼ rehõ, uni do mitʼ hapta re $4 ge hataoketʼa.
GSAM 291Pacific dorea aṛe re mitʼ khobor sakam
GSAM 291.321 Epril 1874 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re Murubi White akʼ mitʼ onol tahẽkana. Onḍe Pacific dorea aṛe reakʼ kạmi kathay roṛ katey menetʼ tahẽkana je ona aṛere dhorom kạmi reakʼ bạṛti lạgitʼ mitʼ hapta reakʼ khobor sakam ehopʼ do usạrage lạgitʼokʼa. Noa tayom thorạ din bhitrire Oakland re thorạ chapa ạkhor ar jinisko kirin reakʼ hor jhicʼena. Ona jiniskote Jun cando re Okteko reakʼ cinhạko ńutuman mitʼ cando re barea dhạw oḍokokʼ sakam chapa ehopʼena.
GSAM 291Ṭaka jarwa
GSAM 291.4Okteko reakʼ cinhạko reakʼ turui goṭen sakam chapa kate, Murubi White do purub secʼ ruạṛena. Uni do California Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi ṭhen sakam chapa oḍok lạgitʼ bebostha koṛa lạgitʼe nehõrketʼa. 15 Agost 1874 reakʼ Maraṅ bạisi re purubren boehako ṭhen mitʼ budhi emena je, Pacific dorea aṛeren boehako do ạphis lạgitʼ oṛakʼ benao reakʼ oṛe ar jo̠thạt oṛakʼ lạgitʼ $4,000 ko jarwa lekhan, onko do Okteko reakʼ cinhạko reakʼ ạphis lạgitʼ chapa kol, injin ar chapa ạkhor kirin lạgitʼ $6,000 ko jarwa ma.
GSAM 292.1Murubi George I. Butler do ona okte Maraṅ bạisi reakʼ kạmi jhund ren mitʼ hoṛe tahẽkana. Uni do California reakʼ Yountville re Ḍerare jarwa dhorom sabha rey seṭerena ar boehako ṭhen ona budhiy dohoketʼa. 11 Oktobar 1874 re onko do hoho reakʼ tela em kate sonot ṭaka te $19,414 em reakʼ angikarko emketʼa.
GSAM 292Pacific Chapa oḍok oṛakʼ thaponena
GSAM 292.22 Februwari 1875 re Murubi James White ar uniakʼ bạhu do Murubi J. H. Waggoner ar eṭakʼ jog hoṛko sãote Oakland rekin seṭerena. Ona cando reakʼ 12 mãhã re California Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi reakʼ mitʼ bises duruṗ hohoena, Okteko reakʼ cinhạko reakʼ ạphis lạgitʼ oṛakʼko benao ṭhãi bichạr lạgitʼ. Bhage lekate hudis kate, 11 ar 12 kulhi tala re Castro kulhi reakʼ pocim aṛe reakʼ oṛeko hatao lạgitʼ goṭaena. Ona mãhãge Murubi White ar John Morrison do ona oṛekin kirinketʼa, ar apnar apnar ńutumte oṛe reakʼ dolilkin hataoketʼa. Noa bujhạu tahẽkana je sãota gãotayena lekhan, sãota reakʼ beohar lạgitʼ tinaṅ oṛe lạgitʼ moneokʼa, tinaṅge onakin dolil em ruạṛa.
GSAM 292.31 Epril 1875 re Oakland re Pacific Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ Chapa oḍok sãota gãotayena, ar ona reakʼ mul punji do $28,000 goṭaena. Katha leka Castro kulhi reakʼ oṛe reakʼ tala hạṭiń do sãota ṭhen dolil emena. Michigan reakʼ Battle Creek ren O. B. Jones do songege mitʼ oṛakʼe benaoketʼa. Ona reakʼ benao ar maraṅtetʼ do Battle Creek re benao akan ạphis lekan tahẽkana; khạli Oakland reakʼ oṛakʼ do iṭạ bodolte kạṭte benao akan tahẽkana. Noa oṛakʼ beohar lạgitʼ sapṛaoena re, Sukur, 27 Agost 1875 re Okteko reakʼ cinhạko do ona nawa ṭhãite uṭhạu idi ena.
GSAM 293Mountain View te uṭhạu idi
GSAM 293.1Noa oṛakʼre 1904 hạbicʼ sakam ar puthi chapa oḍok kạmi do bhage lekate calao idiyena. Ona serma chapa kol-oṛakʼ ạtu secʼ uṭhạu idi lạgitʼ bebostha huyena. Noa bodol reakʼ karon do Pacific Chapa oḍok oṛakʼ ren calaokʼicʼ noa kathatey em akatʼa:
GSAM 293.1“Ạḍi serma khon Pacific Chapa oḍok sãota ren calaokʼko mone akatʼa je nit onkoakʼ Chapa oḍok oṛakʼ menakʼ oṛe do ạḍi daman kana, ar ạḍi kom jayga menakʼa. Noa do mitʼ maraṅ sohor reakʼ talare, hoṛko basao ṭoṭhare menakʼa; onate kol-kạrkhanạ lạgitʼ baṅ jo̠thạtʼa. Ạḍi hor te noa do budhian kạmi kana je ạtu secʼ mitʼ ṭhãi sendra, okare oṛe reakʼ dam kom, okare kạmi hoṛko do hoṛmo lạgitʼ boge phedre oṛakʼko ńam daṛeakʼa, bạgạn, jo dare ar sahẽtʼ hatao lạgitʼ pạrić jayga menakʼa, ar jinisko kul idi-ạgu reakʼ subita hõ bhage menakʼa. Noa lekan ṭhãi do San Francisco khon 39 mail dakhin secʼ Santa Clara jila reakʼ Mountain View ạture ńam ar hatao akana. Noa ṭhãire sohor reakʼ ạḍi subita sãote boge hoṛmo emokʼ ạtu jion reakʼ upkạr menakʼa.”
GSAM 293Bides disomko re chapa kạmi ehopʼena
GSAM 293.2Sạriakʼ pasnao reakʼ cinhạ leka ale do noa katha bon ńela je 1875 khon 1878 tala re Basel, Switzerland, ar Norway reakʼ Christiana re chapa kạmi ehopʼena.
GSAM 293.31875 reakʼ pataṅ joṛaokʼ okte Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re khoj emena je 1868 khon 1875 hạbicʼ eae serma re khạli Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis khon puthi ạkhriń do $85,644.54 tahẽkana. Noa do ona laha reakʼ eae serma khon pạiṭi turui gun bạṛti tahẽkana. Ar Michigan, California, Switzerland ar Norway reakʼ pon ạphis jo̠to khon, 1875 khon 1878 hạbicʼ pe serma re ạkhriń do $98,163.73 tahẽkana.
GSAM 293.417 Oktobar 1878 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re noa katha emena je 1864 laha re Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis chapa akatʼ jo̠to puthi, huḍiń puthi ar dhorom sakamko reakʼ sahṭa jo̠to do 50,058,000 tahẽkana. 1864 khon 1878 hạbicʼ sahṭa reakʼ lekha do 158,130,951 tahẽkana; ar jo̠to mili do 208,188,951 sahṭa tahẽkana.
GSAM 294Juạnko cetʼakoicʼ do hapta sakam benaoena
GSAM 294.11 Janwari 1879 hạbicʼ Juạnko cetʼakoicʼ do cando cando chapa oḍokokʼ tahẽkana. Menkhan ona mãhã khon, ona reakʼ 27 serma re bolokʼ sãote, ona do hapta hapta chapa oḍokʼena; noa lekate ona reakʼ upkạr do pon gun bạṛtiyena.
GSAM 294Murubi White do sãota ṭhen cetʼe soprotʼketʼa
GSAM 294.223 Janwari 1879 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re Murubi White do dhorom kạmi são uniakʼ jopoṛao reakʼ tinaṅ kathay em akatʼa. Ona kathako do noḍe doho jo̠thạtʼa, ente ona khon chapa oḍok kạmi lạgitʼ apnar sukh bagi reakʼ arhõ bes marsal ńamokʼa. Ona katha do noa kana:—
GSAM 294.3“1861 re Michigan reakʼ Battle Creek re Chapa oḍok sãota thaponena jokhon, ale do aleakʼ sakam kirin hoṛkoakʼ ńutum talika ar aleakʼ jo̠to ol puthi arhõ chapa oḍok reakʼ hok sãota ṭhenle emketʼa. Tayom noa reakʼ dam $10,000 tahẽkana mente goṭaena. Noa tayom ale ṭhen $1,000 reakʼ dhon ge tahẽyena. Ar ale do mitʼ hapta re $6 ńamte sampadok, calaokʼicʼ ar dhorom porcaricʼ leka kạmile idi akatʼa.
GSAM 294.4“1866 re ạḍi duk hasu tayom Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis rele ruạṛena jokhon, ale ńelketʼa je calaokʼko do hạjạr hạjạr ṭaka re 10 sotkora sutko emetʼ tahẽkana, ar mul punji do kom kate $32,000 tahẽyena;3 Menkhan pon serma bhitrire Isorakʼ asis te jo̠to rin cụkạuena, punji do $75,000 hạbicʼ bạṛtiyena, ar ale [sãota] reakʼ $5,000 beṅkko re tahẽkana.”
GSAM 2941880 re Chapa oḍok oṛakʼ reakʼ obostha
GSAM 294.515 Janwari 1880 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re Murubi Butler do noa kathay menetʼa:—
GSAM 294.6“Aleakʼ Chapa oḍok oṛakʼ (Battle Creek) do dher din baṅ huyena, purub secʼ reakʼ barea oṛakʼ talare mitʼ tala hạṭiń benaote maraṅ akana. Noate jo̠to reakʼ kạmi daṛe ar subita do ạḍi bạṛti akana. Bijli hotete chapa chãc benao, ạkhor khon thir chãc benao ar puthi reakʼ sab khon bhage bãdhao kạmi lạgitʼ subitako menakʼa. Sạrige, noa katha baḍae lạgitʼ jogo menakʼ hoṛko do men akatʼa je Michigan ponot re noa do sab khon purạu ar jo̠to jinisko menakʼ Chapa oḍok oṛakʼ kana.”
GSAM 295.1Noa leka maraṅena rehõ, seṭoṅ okte mucạtʼ laha, mul oṛakʼ reakʼ dakhin secʼ chapa kol doho lạgitʼ mitʼ nawa oṛakʼ benao lạgitʼena. Noa koṭhạte sãota reakʼ more goṭen bolte calaokʼ chapa kolko uṭhạu idi ena. Noa kolko modre mitʼṭen do ona laha ona ạphis re beohar akan jo̠to kol khon maraṅ tahẽkana. Ona soman maraṅ ar ona lekan mitʼ chapa kol do California reakʼ Oakland re Okteko reakʼ cinhạko reakʼ ạphis rehõ nạrge doho akan tahẽkana.
GSAM 295.217 Me 1881 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re Battle Creek reakʼ tala Chapa oḍok oṛakʼ re chapa kạmi reakʼ lahanti kathay roṛ kate Murubi White do noa kathay menketʼa:—
GSAM 295.3“Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ Chapa oḍok sãota reakʼ dhon-sompot reakʼ joton hisạb khon jo̠to rin oḍokʼkate, thir ar calao daṛeakʼ dhon-sompot re $105,000 khon baṅ kom sarecʼokʼa. Noa khon ale ren jo̠to hoṛko do punji hạṭiń, dạn ar moron tayom em akan dhon te $34,432.17 ko em akatʼa. Ar tinaṅ biswạs pạtiạr menakʼ hoṛ ar maejiuko, okoeko apnar jion noa kạmi lạgitʼ em akatʼa, onko do [dạnte do baṅ, apnar sukh bagi ar joton lekate calaote] $70,567.83 ko joṛao akatʼa.”
GSAM 295Puthi ạkhriń lạgitʼ hoṛko ṭhen sen kạmi ehopʼena
GSAM 295.41881 serma ehopʼ khon ale ren hoṛko do mitʼ nawa kạmiko ehopʼketʼa, ar aleakʼ chapa oḍok puthiko ạkhriń lạgitʼ hoṛko ṭhen sen kạmi reko boloyena. Dhorom puthi ạkhrińko do 1884 serma hạbicʼ onkoakʼ ạkhriń reakʼ ṭhik khoj bako em akatʼ tahẽkana. Onate ona okte reakʼ aleakʼ khoj do pon Chapa oḍok oṛakʼko em akatʼ ạkhriń reakʼ khoj khon benao akana. Onkoakʼ hisạb lekate more serma reakʼ ạkhriń do $221,248.69 tahẽkana. Tala Europe ar Scandinavian disomko re aleakʼ porcar ṭhãiko khon kạmi reakʼ probhab pasnao idiyena, ar bides pạrsiko re chapa oḍok puthi ar sakam reakʼ khoj hõ bạṛtiyena.
GSAM 296Gel serma reakʼ puthi ạkhriń
GSAM 296.11884 khon 1894 hạbicʼ gel serma re aleakʼ maraṅ bãdhao puthiko reakʼ ạḍi bạṛti ạkhriń do Dhorom puthi ạkhrińko hotete huyena. Noa okte re onkoakʼ ạkhriń do $4,031,391.26 tahẽkana. Noa okte re Australia; Pacific dorea reakʼ dhipko modre Tahiti; Finland reakʼ Helsingfors; Germany reakʼ Hamburg; ar eṭakʼ ṭhãiko re Chapa oḍok oṛakʼko thaponte aleakʼ kạmi arhõ pasnaoyena. 1895 serma do ạḍi haron okte tahẽkana rehõ, khoj lekate ona serma re Dhorom puthi ạkhrińkoakʼ jo̠to ạkhriń do $357,467.23 tahẽkana. Ale laha em akatʼ ạkhriń hõ joṛaote, jo̠to mili do $4,816,773.73 huyena.
GSAM 29650 serma reakʼ ạkhriń $11,000,000
GSAM 296.21854 khon 1 Janwari 1896 hạbicʼ jo̠to ạkhriń reakʼ hisạb baḍae lạgitʼ, cetan ol akan gel serma re jo̠to Chapa oḍok oṛakʼko khoj em akatʼ bepar lạgitʼ puthi, huḍiń puthi, dhorom sakam ar citarko reakʼ ạkhriń hisạb arhõ joṛao lạgitʼa. Ona reakʼ hisạb do $3,458,278.23 kana. Noate dhorom gãota reakʼ 22 serma reakʼ puthi ạkhriń jo̠to mili do $8,275,051.96 huyokʼa. Eṭakʼ lekate menkate: 30 serma (1854 khon 1884) reakʼ ạkhriń do $424,915.24 tahẽkana, ar ona tayom reakʼ 12 serma re, 1 Janwari 1896 hạbicʼ, do $7,850,136.72 tahẽkana. Tayom reakʼ irạl serma re puthi ạkhriń lạgitʼ sen hoṛko kom akana rehõ, bhage hisạb lekate men daṛeakʼa je 1854 khon nit okte (1905) hạbicʼ $11,000,000 khon bạṛti dam reakʼ Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ chapa oḍok jinisko ạkhriń akana.
GSAM 296Pạiṭi 40 pạrsiko re chapa
GSAM 296.3Chapa te Sombad reakʼ lahanti do phuṭ ńelokʼkana jokhon bon hudisa je pạiṭi 40 goṭen maraṅ pạrsiko re chapa ehopʼ akana. Noako do Arbi, Armeni, Basuto, Bohemi, Bulgari, Bhạrot reakʼ Baṅgla, Cini, Denmạrki, Iṅgreji, Estoni, Fin, Phorasi, Fiji, Grik, Jarman, Dac, Haṅgeri, Hawaii, Itali, Iceland, Japani, Kaffir, Leti, Lavoni, Maori, Poli, Portugij, Romani, Rusi, Serbi, Ispeni, Swidi, Tahiti, Tonga, Wels ar eṭakʼ pạrsiko kana. Noa bhin bhin disom ar jạtiko re kạmi re uskur hoṛko menakʼkoa; onko do tesar sombad reakʼ sạriakʼko laha idiyetʼa.
GSAM 297.1Bhin bhin pạrsiko re chapa akan puthi, huḍiń puthi ar dhorom sakamko reakʼ lekha do 1,187 khon bạṛti kana. Mitʼ mitʼ reakʼ mitʼ nakol, ar dhorom gãota reakʼ bhin bhin pạrsiko re 87 goṭen niạm lekate oḍokokʼ sakam reakʼ mitʼ serma reakʼ jo̠to nakol ńam lạgitʼ, pạiṭi $340 lạgitʼa.4
GSAM 29720 Chapa oḍok oṛakʼko reakʼ ṭhãiko
GSAM 297.2Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko reakʼ 20 Chapa oḍok oṛakʼko do noa ṭhãiko re menakʼa: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, Dakhin Africa; Calcutta, Bhạrot; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Noa Chapa oḍok oṛakʼko chaḍa hõ ale ren hoṛko do China reakʼ Hong Kong; Japan reakʼ Tokio; Egypt reakʼ Cairo; Dakhin America; ar Fiji dhipko re khobor sakam ar dhorom sakamko chapa oḍokʼetʼa.
GSAM 297Pạhil huḍiń puthi chapa oḍokʼ
GSAM 297.3Ehopʼ kạmi hoṛko do oka subitako sãote kạmi lạgitʼ huy akatʼkoa, ona secʼ mitʼ ghaṛi lạgitʼ tayom secʼ bon ńel ruạṛa. 1853 reakʼ pataṅ joṛaokʼ okte, Washington chapa kol te chapa akan pạhil puthi—“Sonot ṭhãi”—benao jokhon, miserako mitʼ sãote chapa akan sahṭako laṭum ar jumiketʼa, sulạpite ton lạgitʼ sapṛaoketʼa. Ona tayom noa olokʼicʼ do khil ḍhaba lạgitʼ beoharokʼ sua te ona sahṭakorey bhugaṛketʼa. Ar molat lagao tayom Uriah Smith do mitʼ sojhe aṛe reakʼ jiniskote ar mitʼ leser huḍiń chuṛi tey gehecʼ saphaetʼa. Ona hạṭiń reakʼ kạmi lạgitʼ jo̠thạt kol banukʼte noa leka kạmi huyena.
GSAM 298.11861 lekan nạr reakʼ okte rehõ dhorom gãota reakʼ jo̠to ol puthi-sakamko do mitʼ Adams bolte calaokʼ chapa kol te chapaokʼ tahẽkana, oka do barea ghoṛa reakʼ bol menakʼ injinte calao akan tahẽkana. Nit bhin bhin chapa oḍok ạphisko re 40 khon bạṛti bhap bolte calaokʼ chapa kolko jaoge calao idiyetʼa, Nitokʼ reakʼ sạriakʼ chapa oḍokʼetʼa. Kạmi calao idi lạgitʼ noa ạphisko re 500 khon bạṛti hoṛko kạmi kana, ar so so Dhorom puthi ạkhrińko do hoṛko talare puthiko ạkhrińetʼa.
GSAM 298.21862 serma re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko chapa oḍok akatʼ jo̠to puthi-sakam reakʼ mitʼ purạu jumi do $7.50 te kirin ganokʼ tahẽkana. 1904 re, jemon udug akana, mitʼ purạu jumi ńam lạgitʼ $340 lạgitʼa. Sạrige, noako jo ńam oco lạgitʼ hoṛakʼ monsubạ khon bạṛti mitʼ bol kạmi akana.
GSAM 298.31848 re laha kathao akan leka, Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko talare chapa oḍok kạmi reakʼ rakapʼ do sạrige siń cando reakʼ lahanti leka huy akana: “Arhõ lo̠lo̠kʼa—apnar marsal dhạrạe kulta”—“Siń cando leka apnar hor tey calao idiokʼa, menkhan tis hõ bae hạsurukʼa.”
GSAM 298Biswạste laha calakʼ—Murubi Stone akʼ goha
GSAM 298.4Tesar dutakʼ sombad reakʼ kạmire laha calao akan hoṛkoakʼ uskur ar jiwimonte kạmi do Murubi Albert Stone ạḍi bhage kathatey udug akatʼa. Uni do dhorom kạmi ren ehopʼ hoṛko modre mitʼ hoṛ kana, ar 90 serma reakʼ hara umor hạbicʼe jivetʼ tahẽkana. 5 Februwari 1884 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re uni do noa kathay men akatʼa:—
GSAM 298.5“Dhorom kạmi reakʼ ehopʼ itihạs do huḍiń jinisko reakʼ mãhã tahẽkana, ar beohar akan dhon do kạmi lạgitʼ baṅ pạrić leka ńelokʼ tahẽkana. Menkhan biswạs menakʼ hoṛ ar maejiuko do ehopʼ khongeko baḍae akatʼa je Probhuakʼ bol menakʼ ti do noa kạmi re jopoṛao akana. Onko do baḍae akatʼa je Sion daya ńam reakʼ goṭa akan okte hecʼ seṭer akana, ar Probhu do uni ren hoṛko jarwa lạgitʼ apnar tiye doho akatʼa. Onko ńelketʼa je Probhu do disạ ạyur ṭhãire menaya, ar Bhage Sombad reakʼ Jahaj, Sarecʼ akan hoṛko reakʼ kạlisiạ ar ona reakʼ ruạṛ ńam akan sạriakʼ, biṛạu akan biswạs ar purạu dulạṛ reakʼ bojha ạgu kate, nirạpodte jahaj ṭhekao ṭhãire seṭerokʼa.”