Pạṭh 4 — Mucạtʼ reakʼ okte
GSAM 77.1“Unre iń doń menketʼa, E ińren Probhu, noa kathako reakʼ mucạtʼ do cetʼ hoyokʼa? Ar uni doe menketʼa, Daniel, am do amakʼ hore calakʼme; ente mucạtʼ reakʼ okte dhạbicʼ kathako do bond ar chạp akan menakʼa. ... Bạṛicʼ hoṛko do bạṛicʼ kạmige kạmia; ar bạṛicʼ hoṛko modre okoe hõ bako bujhạua; menkhan budạnko do bujhạua.”1
GSAM 77.1“Uni doe metadińa, E manwa hopon, bujhạume; ente Dorson do mucạtʼ reakʼ okte lạgitʼ kana.”2
GSAM 77.1“Menkhan am, E Daniel, kathako bondme, ar mucạtʼ reakʼ okte dhạbicʼ puthi chạpme; ạḍi hoṛko do noṅka hoṅka dạṛạya; ar badae do baṛtikʼa.”3
GSAM 77.1Noṇḍe “mucạtʼ reakʼ okte” do cetʼ metakʼ kana? Noa do sạri mucạtʼge do baṅ hoy daṛeakʼa, ente onka khan Danielakʼ nạbi katha reakʼ oka hạṭiń “bond akan” tahẽkana, ona do manwakoakʼ jahan kạmi hõ ban hoyokʼa. “Oka kathako sodor akana, onako do aboakʼ kana,”4 onate noa hạṭiń do jahan oktere kạmire lagao hoyokʼa. Onate “mucạtʼ reakʼ okte” katha do mucạtʼ reakʼ thoṛa laha okteye udukʼeda, unre Daniel ṭhen laiadeya kathako bujhạukʼa.
GSAM 77Uniakʼ sapṛaokʼ reakʼ mãhã
GSAM 77.2Noa do nạbi Nahum “uniakʼ sapṛaokʼ reakʼ mãhã” metakʼ oktegeye udukʼeda, noare sondeho baṅ. Noṇḍe nạbi do Nineveh nagraha naṣṭokʼ reakʼe roṛetʼ tahẽkana, “cạbuk reakʼ saṛe, cạkạkoakʼ gaṛgaṛ saṛe, deṅga deṅgakan sadomko ar don donkan roṭkoakʼ saṛe” salakʼ.5 Nạbiakʼ mon do pạhilre ona khon hõ maraṅ bipod secʼ ạcur ocoyena, oka do goṭa dhạrti cetanre hijukʼa; unre “uniakʼ botorte buruko dal dalaokʼa ar ḍuṅgriko galakʼa; uniakʼ samaṅre dhạrti seṅgelte jola, hẽ, goṭa dhạrti ar onare basokʼ sanamko. Uniren edre samaṅre okoe teṅgo daṛeakʼa? Ar uniakʼ edre reakʼ jạlạ okoe sahao daṛeakʼa? Uniakʼ edre do seṅgel leka jorokʼa, ar uni do dhiriko rapud giḍiya. ... Uni doe purạ mucạtʼa; sạsại do dosar dhao ban birida.”6
GSAM 78Jolokʼkan masal salakʼ roṭko
GSAM 78.1Nạbi do noa sapṛaokʼ reakʼ mãhã bạṛtiye roṛeda: “Uniakʼ sapṛaokʼ reakʼ mãhãre roṭko do jolokʼkan masal salakʼ tahẽna, ar phir dareko do ạḍi aṭko hilạukʼa. Roṭko do kulhire ạḍi aṭko dạṛa; osar horkore mitʼṭen eṭakʼṭen salakʼ sapaṭokʼa; onako do masal lekako ńelokʼa, ar bijli leka dạṛa. Uni do acʼren birkoe lekha ruạṛkoa; onko do taṛamre ṭokorokʼa; onko do ona bhit secʼ usạra calakʼa, ar rukhiyạ do sapṛaokʼa.”7
GSAM 78.2Noa jug reakʼ bijli leka usạra dạṛạukʼ loho gaḍi reakʼ tinạkʼ ṭhik biboron kana! Gaḍi ạyuricʼ do mitʼ thomokʼ ṭhãi khon eṭakʼ thomokʼ ṭhãi dhạbicʼ acʼren jatrikoe lekha ar lekha ruạṛetʼkoa, ar gaḍi calaokʼ oktere onko do taṛamre ṭokorokʼa. Ar loho gaḍi reakʼ hor latar bichaokʼ kaṭko, thuni cetanre benaokʼ kạmiko, ar boroph khon rukhiyạ reakʼ chạuni, ar eṭakʼ jinisko lạgitʼ phir dareko do ạḍi utạr kạmiye lagao ocokʼa. Ko meneda je Sierra Nevada buruko cetan mitʼ gaḍi horre phir dare kaṭte benao boroph khon rukhiyạ reakʼ chạuni do 47 mail menakʼa. Ar nạbi doe menketʼa je noa do “uniakʼ sapṛaokʼ reakʼ mãhã” re hoyokʼa.
GSAM 78.3Nạbi Joel hõ noa mucạtʼ reakʼ okteye roṛeda, tinre Probhuren gutiko noa hukum emokʼ kana: “Sionre siṅgạ phuṅpe, ar ińakʼ sonot burure sontor reakʼ saṛepe; disomren sanam hoṛko thorthoraokʼ ma; ente Probhuakʼ mãhã hijukʼ kana, ona do surge seter akana.”8
GSAM 78.4Ar nạbi Sephania talate hõ noa men akana: “Jarwajoṅpe, hẽ, mitʼṭhene jarwajoṅpe, E baṅ kusi ocokʼkan jạt; hukum purạukʼ laha, mãhã do husạ leka paromokʼ laha, ape cetan Probhuakʼ jạlạ edre hijukʼ laha, ape cetan Probhuakʼ edre reakʼ mãhã hijukʼ laha. E dhạrtiren sanam lebṛa hoṛko, uniakʼ bicạr oka apepe manao akada, Probhu sendraipe; dhorom sendrape, lebṛa gun sendrape; hoy daṛeakʼa je Probhuakʼ edre reakʼ mãhãre ape do oko ocokʼa.”9
GSAM 79.1“Mucạtʼ reakʼ okte” kathate cetʼ metakʼ kana, ar ona tinre ehobokʼa, noa besko bujhạu lạgitʼ, ona katha ar mitʼ ṭhene beohar akan bon ńela. Daniel reakʼ geleakʼ mitʼ pạṭhre mitʼ sạsại emokʼ daṛe reakʼ katha menakʼa, oka do mucạtʼ reakʼ okte dhạbicʼ acʼakʼ raj calaotaya. Ona sạsại emokʼ daṛe reakʼ Probhu doe menketʼa, “Bujhạu hoṛko modre tinaṅko ńurokʼa, onko biḍạu, saphae ar ponḍ oco lạgitʼ, mucạtʼ reakʼ okte dhạbicʼ; ente ona [mucạtʼ reakʼ okte] do nit hõ goṭa akan okte lạgitʼ menakʼa.”10
GSAM 79Huḍiń deri reakʼ kạmi
GSAM 79.2Protestant kathako bujhạu emokʼko do sadharonte noa daṛe ar Daniel reakʼ 7 pạṭh reakʼ “huḍiń deri” do Romi kạlisiạge kana mente mitʼ mone menakʼkoa, oka kạlisiạakʼ tire “goṭa akan” okte lạgitʼ raj calaokʼ daṛe tahẽkana. Ona goṭa akan okte do “mitʼ okte, bar okte ar ạdha okte” tahẽkana.11 Noa do huḍiń deri reakʼ raj calaokʼ 1260 nạbi mãhã—1260 serma—tahẽkana, oka do Jisu janam tayom 538 khon 1798 dhạbicʼ tahẽkana. Mucạtʼ salre, “goṭa akan okte” re, huḍiń deri reakʼ raj calaokʼ daṛe do hataoena. Onate ona oktere hoṛko do ona daṛeakʼ tite laha leka “ńurokʼ” do thamenako. Onate noa serma—1798—do noa nạbi kathare “mucạtʼ reakʼ okte” metakʼ okte reakʼ ehopʼe udukʼeda.
GSAM 79.31798 sermare “mitʼ hajar bar sae turui gel mãhã”—1260 serma—mucạtʼena, oka oktere Probhuren “Bar Goha” (Mare ar Nawa Niam) “bosta kicricʼ horokʼkate ... nạbi katha roṛ” hoyokʼtakin tahẽkana.12 Sạsại reakʼ ńut jugre Sonot sostor do Grik ar Latin pạrsite doho akan tahẽkana, ar noa pạrsiko do sadharon hoṛko bako bujhạuetʼ tahẽkana. Sonot sostor nonka ạṭkạu doho do ona “bosta kicricʼ” horokʼ oco salakʼ tulạ akan menakʼa.
GSAM 80Bar Goha goj ocoyenakin
GSAM 80.1“Tinre unkin do akina Goha [bosta kicricʼ horokʼ akan obosthare] purạukʼa, unre bhitri reakʼ mucạtʼ bạnuakʼ gạḍha khon oḍokokʼ janwar unkin birudre lạṛhạiya [Soetan dhạrtiren hoṛkoe uskạuketʼkoa ar onko talateye kạmietʼa], ar unkin doe jitaokin ar gojkin. Ar unkina goj hoṛmo do ona maraṅ nagraha reakʼ kulhire giḍi akan tahẽna, oka do ạtmạ hisạbte Sodom ar Misor ko metakʼa, oka ṭhãire aboren Probhu hõ krusre ṭhokaolena [“krusre ṭhokaokʼ kana,” Denmark pạrsi ar sudhrạu akan torjoma]. Ar hoṛko, bõsko, pạrsiko ar jạtko khon hoṛko do unkina goj hoṛmo pe mãhã ar ạdha dhạbicʼko ńela, ar unkina goj hoṛmo do koborre dohoy lạgitʼ bako em ocoea.”13
GSAM 80Botor reakʼ raj
GSAM 80.2Noa Bar Goha goj do France reakʼ “botor reakʼ raj” oktere purạuena, 1792 khon 1795 dhạbicʼ—pe serma ar ạdha. France reakʼ hul do turui se eae serma calaolena re hõ, pạhil pe serma ar ạdha bhitritege onko do Baibel, dhorom, ar noa banar modre jahanakʼ seckhon roṛ reakʼ sahos dohokʼ sanam hoṛko naṣṭo lạgitʼ ạḍi aṭko kurumuleda. France reakʼ hul do raj ar naekekoakʼ ṭhok kạmi birudre lạṛhạikʼ kana mente menakʼ tahẽkan re hõ, sạrite ona do Isor ar Baibel mucạtʼ reakʼ lạṛhại hoyena. Hul reakʼ ṭhik laha okteko reakʼ abon noa bon paṛhaoa,
GSAM 80.2“Noa do tis hõ alope hiṛińa je, 1792 reakʼ hul laha, France re Isor baṅ patiaukʼ reakʼ porcaricʼko do mitʼ serma bhitrite ako modre £900,000 [$4,500,000] ko jarwaleda ar khorocʼleda mente laiyokʼ kana; ar eken mitʼ dhaoge do baṅ, bar bar ko nonkaleda. Hoṛkoakʼ mon bạṛicʼ ar botoran kạmi lạgitʼ onko sapṛao lạgitʼ puthiko kirin, chapa ar hạṭińre ona ṭaka ko lagaoleda.”14
GSAM 80Isor baṅ patiaukʼ olokʼko
GSAM 80.3“Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D’Alembert, Condorcet, Rousseau ar onko lekage eṭakʼ hoṛkoakʼ olte noa lekan hul reakʼ hor sapṛaolena. Onkoakʼ olre, sirjạu jinisko khon badae akan dhorom ar Isor acʼte sodor akan dhorom, noa banar hõ ultạu gidiyakʼ sikhạuna pasnao lạgitʼko kurumuleda. Isorakʼ sodor katha do eken dos oco do baṅ, menkhan purạ pheraolena; Isor do goṭa sirjạu khonko oḍok giḍikedea, ar uniakʼ ṭhãire “Bujh reakʼ Debi” ńutumte mone goroṅ mitʼ chạiya ko doholeda.”15
GSAM 81.11793 sermare hoṛkoakʼ mone do nonkan tahẽkana je, nạṭokre enecʼ hoṛko Isor ar Baibel birudre ninda ar landa kate roṛlekhan ạḍi jor taṛiteko johar ocokʼ tahẽkana. Mitʼ namuna leka ale noa le udukʼeda:
GSAM 81.1“St. Roche reakʼ kạlisiạ oṛakʼ [Paris] re landa ocoicʼ Monert do dhorom birud kạmi reakʼ mucạtʼ dhạbicʼe seterlena. Uni doe menketʼa, ‘E Isor, amem tahẽn khan, amakʼ apoman akan ńutum reakʼ bodol hataome! Iń do am tulucʼ lạṛhại lạgitʼ taheń kana. Am doem hạpi akan. Amakʼ gurgurakʼ aṛakʼ reakʼ sahos bạnutama. Noa tayom am menama mente okoe patiaua?’”16
GSAM 81France reakʼ Lyonsre Isor ninda kạmi
GSAM 81.2Goha gojketʼkin hoṛko do cetʼ lekate “Isorren Hopon ar mitʼ dhaoko krusre ṭhokaokedea ar sanamko samaṅreko laj oco kiadea” (Ibriko 6:6), noa do Lyonsre Fouché dohokatʼ porob reakʼ kạmiko khon ńelokʼa. Ona porob do Lyonsren sạsonicʼ Chalier, okoe goj oco akana, uniakʼ man lạgitʼ hoylena. Lyonsre acʼ seter laha Fouché doe hukumleda je
GSAM 81.2“sanam dhorom reakʼ cinhạko naṣṭo hoyokʼa; ar kạlisiạ reakʼ kobor ṭhãikoakʼ duạr cetanre noa ol hoyokʼa, Gocʼ do jaejug reakʼ jạpitʼ kana. ... Chalierakʼ bohokʼ ar kuṛạm reakʼ murti do kulhi kulhiteko idileda, ar uni tayom ạḍi maraṅ gadel hoṛ gojicʼko ar beswạko tahẽkana. Onko tayom mitʼ gadha hejʼena, ona do suk sombad puthi, krus ar Probhubhoj reakʼ bạsạniye gogetʼ tahẽkana. Noako do usạrage seṅgelreko giḍileda, ar gadha do Probhubhoj reakʼ bạṭi khon sonot akan aṅgur rạsi ńũi lạgitʼko jorledeya.”17
GSAM 81.3Parisre hoylen Bujh reakʼ porob do noṅka biboron akan menakʼa:
GSAM 81.3“Onko do julus te bạisi ṭhenko calaoena, ar gaḍbaḍ hoṛko ... dhorom reakʼ niạmko do ạḍi landa oco lekan horateko nakolleda. ... Hoṛko do naekekoakʼ ponḍ kicricʼ ar cetan horokʼnakʼ horokʼkate, halleluya serẽńkate ar Carmagnole enecʼkate bạisi reakʼ samaṅko seterena. Oṇḍe onko do sonot ruṭi, ona doho reakʼ bakosko, ar sona ar rupa reakʼ murtiko doho giḍileda. Onko do landa oco lekan kathako roṛleda. ... St. Denis khon hecʼlen mitʼ dol do hoho kateko menketʼa, ‘E ape, dhorom andha biswạs reakʼ hạtiạrko, sanam lekan bhor akan sonot hoṛko, mucạtʼre disom dulạṛko hoyokʼpe, sanamko mitʼte biridpe, ar galakʼ lạgitʼ ṭaka benaokʼ oṛakʼte calakʼkate disom sewaepe.’”18
GSAM 82Isorakʼ katha oko khon oḍokokʼ kana
GSAM 82.1“Pe mãhã ar ạdha tayom Isor ṭhen khon jion reakʼ Ạtma unkinreye boloyena” (Bar Goha), ar unkin do “rimilre sermatekin rakapʼena.”19 Isorakʼ katha oko khon oḍokkate ar mitʼ dhao goṭa dhạrti samaṅre doho lạgitʼ uniakʼ okte seterlena. Goṭa dhạrtire porcar kạmi lạgitʼ okte seterlena (1798). 1804 re Briṭen reakʼ Baibel Sãota benaolena. Ona tayom ạḍi utạr eṭakʼ Baibel sãotako benaolena, ar nit do dhạrti reakʼ sanam pradhan pạrsikore Baibel torjoma akana. Nonkate Sonot sostor, metakʼme Bar Goha, sanam hoṛko ńel ar paṛhao daṛeakʼ lạgitʼ samaṅte oḍokokʼ do, unkin rimilre sermate rakapʼ salakʼ tulạ akan menakʼa.
GSAM 82.2France reakʼ hul oktere Voltaire doe menleda je mitʼ sae serma bhitrite Baibel do purạ beohar khon pheraokʼa. Ona katha roṛ reakʼ mitʼ sae serma purạukʼ salre, eken France rege, Voltaire noa khạli boṛai roṛled oktere tinạkʼ Baibel menakʼa mente badae tahẽkana ona khon hõ ḍher Baibel hạṭińlena. Ar oka oṛakʼre uni noa katha roṛleda, ona oṛakʼge nit do Baibel reakʼ oṛakʼ leka beoharokʼ kana mente laiyokʼ kana.
GSAM 82Rosetta dhiri ńamena
GSAM 82.31798 serma ar Franceren hoṛko salakʼ joporawakan banar katha bon ńel hoyokʼa. Pạhil, ona sermare Maraṅ lạṛhại ạyuricʼ Berthierakʼ ạyurte Franceren lạṛhại dol do Romere popakʼ sạsonko ultạuleda. Nonkate, onko bako badae re hõ, ona ghaṭna reakʼ nạbi katha ko purạuleda, oka do onko birudre lạṛhạilen ona puthirege ol akan tahẽkana. Dosar, ona sermarege, Nil gada reakʼ Rosetta hạṭiń dhạr Fort St. Julienre, Franceren lạṛhại dol do hasa la oktere ńutum akan Rosetta dhiriko ńamleda. Ona dhiri nit do Briṭen reakʼ Mare jinisko doho oṛakʼre menakʼa. Noa dhirire pe lekan ol menakʼa: citer cinhạ reakʼ ol, oka naekeko beoharleda; sadharon hoṛko beohar reakʼ demotik ol; ar Grik ol. Noage ona cạbhi kana, oka do un dhạbicʼ oko katha lekan demotik ar citer cinhạ reakʼ olko reakʼ duạr jhijʼkeda. Nit do, eṭakʼicʼ roṛakʼ leka, “gạiti ar kudạli do hasa bhitri khon demotik cinhạte ol akan noako oḍokʼkate, Sonot sostor acʼ chạḍạ eṭakʼ jahanakʼ khon ńamokʼ parman khon hõ ḍher parman emeda je, Baibel reakʼ mare biboronko do sạri kana.” Onate okoe hoṛko Baibel naṣṭo lạgitʼko moneleda, onkoge, ako bako badae re hõ, 1260 serma mucạtʼre popakʼ raj hataote nạbi katha purạu lạgitʼ beohar ocolenako. Ar onko do ona olko reakʼ cạbhi hõko ńamleda, oka do onko ạḍi aṭ naṣṭo lạgitʼ kurumuletʼ Sonot sostor reakʼ sạriakʼe parmaneda.
GSAM 83“Am do amakʼ hạṭińre teṅgokʼa”
GSAM 83.1Dut do Daniel ṭhen mucạtʼ reakʼ oktere cetʼ hoyokʼa mente laiadea? Tinre uni do sonot hoṛakʼ noa katha añjomleda, “2300 mãhã dhạbicʼ; ona tayom Sonot ṭhãi saphaekʼa,”20 unre khonge uniakʼ mon do cintạte perejʼena je “noa kathako reakʼ mucạtʼ” do cetʼ hoyokʼa, ar ona “tinạkʼ din” tahẽna.21 Mucạtʼre uni do bujhạu ocolena je ona okte reakʼ badae do uniakʼ mãhã lạgitʼ do baṅ kana. Uni do noa metadea, “Mucạtʼ dhạbicʼ am do amakʼ hore calakʼme; ente am doem jirạua, ar mãhãko reakʼ mucạtʼre amakʼ hạṭińrem teṅgokʼa.”22
GSAM 83.2Tinaṅ hoṛko do noa katha dhạrti reakʼ mucạtʼe udukʼeda menteko bujhạu akada, ar ona oktere Daniel do Probhuren eṭakʼ hoṛko salakʼ acʼakʼ inạm ńamkate acʼakʼ uttaradhikar reakʼ hạṭińre teṅgokʼa menteko mone akada. Ale do laiyokʼ kana je, uttaradhikar reakʼ hạṭiń, disom reakʼ hạṭiń, ar eṭakʼ noako lạgitʼ Ibrani katha do gheh-vel kana. Noa sostorre “hạṭiń” mente torjoma akan katha do ona baṅ kana; noṇḍe katha do goh rahl kana. Ibrani badaeko aleko lai alea je noa goh rahl katha do Mare Niamre 76 dhao menakʼa, ar noa do ona kathage kana oka do cinhạ lekan Sonot ṭhãi saphae reakʼ biboronre beohar akana; oṇḍe banar merom modre oka do goj hoyokʼa noa goṭa lạgitʼ guṭi ko giḍileda. Maraṅ naeke do Probhuren meromakʼ mayam hataokate saphae kạmi lạgitʼ Sonot ṭhãi bhitriteye bololen oktere, sanam Israel hoṛko do bahreko teṅgo akan tahẽkana; onko do akoakʼ mon duk oco ar akoakʼ kaiko kobulko dohoetʼ tahẽkana, jemon onko do saphaeko teṅgo daṛeakʼa, ar maraṅ naeke Sonot ṭhãi khon oḍokʼ oktere uniakʼ bhor ko ńam daṛeakʼa. Nonkate ona mãhãre Israel do akoakʼ hạṭińre teṅgo akan tahẽkana.
GSAM 84.1Tinre 2300 mãhã reakʼ mucạtʼre mucạtʼ Sonot ṭhãi saphae reakʼ okte seterokʼa, unre sanam dhorom gocʼ hoṛkoakʼ biboron salakʼ Danielakʼ biboron hõ Isor samaṅre ńel bicạr hoyokʼa. Nonkate Daniel do acʼakʼ hạṭińreye teṅgo akana.
GSAM 841798 dhạbicʼ chạp akan kathako
GSAM 84.2Danielakʼ kukli, “E ińren Probhu, noa kathako reakʼ mucạtʼ do cetʼ hoyokʼa?”23 noa reakʼ ror ruạṛre uni do noa metadea, “Mucạtʼ reakʼ okte dhạbicʼ kathako do bond ar chạp akan menakʼa.”24 Danielakʼ mon ạḍi bhạbna ocoakʼ do “tinre?”, “tinạkʼ din?”, ar “mucạtʼ do cetʼ hoyokʼa?” tahẽkana. Noa kuklikoge nạbiakʼ monko gaḍbaḍao ar duk ocoetʼ tahẽkana, ar eken noa kathakoge “mucạtʼ reakʼ okte” dhạbicʼ bond ar chạp hoyokʼ tahẽkana; tinaṅ hoṛko moneletʼ leka Danielakʼ goṭa puthi do baṅ. 1798 reakʼ noa okte laha, nạbi katha paṛhaoko do eae gel hapta reakʼ marsal ko ńam akatʼ tahẽkana, ar onako do Jisu janam laha 457 re ehopʼlena menteko bujhạuleda. Ona tarikh khon turui gel are ar eae gel hapta lekha leka, Mạsiakʼ sanamko samaṅre sewa kạmi, uniakʼ gocʼ ar eṭakʼ ghaṭnako do ṭhikge purạulena. Noa lekha salakʼ milạukate Bańcaoicʼakʼ kạmi nonka ṭhik purạulena iạte onko do ạḍi aṭ parman ko ńamleda je uni do sạri Mosiha kanae, ar nonkate eae gel hapta reakʼ ehopʼ tarikh do baṅ bodol daṛeakʼ lekate goṭaena. Onko do eae gel hapta do 2300 mãhã reakʼ pạhil hạṭiń kana mente bako sendra ńamleda; onate, nạbi kathare laha laiyakan leka, ona katha do 1798 tayom dhạbicʼ chạp akange tahẽyena.
GSAM 842300 mãhã reakʼ cạbi
GSAM 84.3Nit do noa katha reakʼ sạriakʼko bon ńel lege. 1798 sal hạbicʼ nạbi katha bujhạu ocoakoicʼko do 2300 mãhã tishoń mucạdokʼa, ona reakʼ marsal do bako ńamletʼa. Onko do Danielakʼ puthire cinhạko, murti ar janwarko ko bujhạu daṛeakʼ tahẽkana, menkhan 2300 mãhã oka oktere mucạdokʼa ona do bako lại daṛeakʼ tahẽkana, ente ona mãhãko tishoń ehopʼlena ona do unre hạbicʼ bako bujhạuletʼa. Noa katha reakʼ parman lekate, unre New York nagraha khon chapa oḍokʼkan Dosar hijukʼre biswạsicʼkoakʼ khobor sakam, Tala ńindạ reakʼ hoho, reakʼ 1842 sal Jun 15 reakʼ aṅkore bon paṛhaoa: “1798 khon oka bhinạ bhinạ lekhokko, mitʼicʼakʼ katha eṭagicʼ baṅ baḍae kate, laharere okoege bako ńelletʼakʼ onako ńelkeda, baṅma 70 hapta do 2300 mãhã reakʼ cạbi kana, onko ńam do sạrige ạḍi rạskạwakʼ katha kana.”
GSAM 85Ạḍi hoṛko marsal ko ńamkeda
GSAM 85.1Probhu aćren hoṛkoakʼ bujhạure noa baḍae udukʼ lạgitʼ okteye goṭa akatʼ ona hecʼ hạbicʼ noa baḍae do “chạp lagao katʼe doho akatʼ” tahẽkana. Onkage “Mucạtʼ reakʼ okte” hecʼenre, noa kathako sendra ńam lạgitʼ ạḍi hoṛko Sonot Puthire “noṅkare ar hankare” ko sendra hoyokʼ tahẽkana. Noa ayetʼ reakʼ tinạkʼga torjomako mitʼ sãote ńel lekhan, noa hudis do ạḍi phorcadege bujhạukʼa.
GSAM 85.2Dr. Adam Clarke doye mena: “Ạḍi hoṛko ona reakʼ mane sendra ńam lạgitʼko kurumuṭua; ar noa hotete baḍae do baṛtikʼa.”
GSAM 85.3Lutherakʼ sudhrạu akan Jarman pạrsi Baebelre bon paṛhaoa: “Onkate ạḍi hoṛko noa cetanteko calakʼa, ar maraṅ bujhạuko ńama.”
GSAM 85.4Jarman pạrsi reakʼ Parallel Baebelre noṅka menakʼa: “Ạḍi hoṛko noa gotegeko sendra paroma, ar onkate baḍae do baṛtikʼa.”
GSAM 85.5L. Van Ess akʼ Jarman pạrsi Baebel, oka do pop hõ Katholik paṛhaoko lạgitʼe manao akatʼa, onare noṅkako torjoma akatʼa: “Ạḍi hoṛko noa gotegeko sendraya, ar baḍae do maraṅokʼa.”
GSAM 85.6Suiḍis pạrsi Baebelre noṅka menakʼa: “Ạḍi hoṛko noa bhitrireko sendraya, ar baḍae do maraṅokʼa.”
GSAM 85.7Sudhrạu akan Ḍenis-Noruejiyan pạrsi Baebelre noṅka menakʼa: “Ạḍi hoṛko ạḍi sanaṅte ko sendraya, ar baḍae do ạḍi baṛtikʼa.”
GSAM 85.81798 laha chạp lagao katʼe doho akatʼ baḍae noa leka sendra ar ńam reakʼ katha, Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ 1842 sal Jun 15 reakʼ aṅkore bon paṛhaoa: “Mitʼicʼ eṭagicʼakʼ katha baṅ baḍae kate hõ, nunạkʼ lekhokko do pray mitʼ oktere mitʼge katha ko goṭaketʼa; noa do cetʼ mitʼṭen hahaṛawakʼ mitʼokʼ baṅ kana?”
GSAM 86.1Nonḍe ale do 20 bhinạ bhinạ hoṛ ar dolkoakʼ ńutumle emeda. Onko do mitʼicʼ eṭagicʼ sãote katha jopṛao hotete baṅ, menkhan Isorakʼ ạtma reakʼ ạyur lekate Sonot Puthi mon lagao katʼe sendra hotete, 2300 mãhã reakʼ mucạtʼ bisoe sạriakʼko ńamkeda. Noa ńutumko reakʼ pạhilre New York ponotren William Miller le dohoeya; uni tayom Pennsylvania reakʼ Philadelphia ren A. J. Krupp; Maine reakʼ Falmouth ren David McGregor; England ren Edward Irving; Scotland ren Archibald Mason; South Carolina ren W. E. Davis; Asia reakʼ bhinạ bhinạ ṭhãire kạmi akan Joseph Wolff; 1829 re Robert Owen sãote aćakʼ jukti joṅre Alexander Campbell; England reakʼ Liverpool ren jahajren mukhiạ A. Landers; Germany reakʼ Stuttgart ren Leonard Heinrich Kelber; Spain ren Lacunza; Holland reakʼ The Hague ren Hentzepeter; Holland reakʼ Amsterdam ren Dr. Capadose; Bavaria ren Rau; 1821 re Tartary ren pujạriko; Yemen ren Baebel paṛhaoko, akoakʼ “Seera” ńutuman puthire; Germany reakʼ eṭakʼ mitʼ ṭhãiren Hengstenberg; Caspian dorea ṭhenren Rus hoṛko; Baltic dorea are ren Molokan hoṛko, ar eṭakʼko.
GSAM 86.2Mitʼicʼ eṭagicʼ reakʼ katha baṅ baḍae kate hõ, nạbi katha paṛhaoko ṭhen okte oktere noa bisoe cetʼleka phorokʼ idi lena, ona do latar reakʼ kathako udukʼa:—
GSAM 86.3Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ 1842 sal Jun 15 reakʼ aṅkore noa kathako menakʼa: “Nitge mitʼṭen puthile ńamkeda, ona reakʼ ńutum do noa kana: ‘Danielakʼ 2300 mãhã reakʼ nạbi lekha bisoe barea onol, ar kạlisiạ reakʼ baṅcao bisoe sendra reakʼ mitʼ Isạiakʼ kạmi; Archibald Mason, bhage Sombad porcaricʼ, Wishawtown, Scotland, hotete ol akan; Newberg. Glasgow reakʼ chapa khon Ward M. Gazeley hotete chapa akan, 1820.’ Noa puthire Mason doye mena: ‘Dạrigere mitʼṭen huḍiń puthiń ńel akatʼa, oka do pạhil America re South Carolina ren dhorom porcaricʼ Wm. E. Davis chapa oḍokletʼa, ar 1818 re England reakʼ dakhinre Warkington re arhõ chapa oḍoklena. Noa lekhok doye mena je 2300 mãhã do 70 hapta sãotege ehopʼlena (pạṭh 9:24). Noa hudis do manao lạgitʼiń bạdhokʼ kana.’”
GSAM 87South Carolina ren Davis
GSAM 87.1Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ onage aṅkore sapṛaoicʼ doye menkeda: “Davis akʼ puthi do pray 1810 re ol akan hoyokʼa.” Puthire em akan juktiko reakʼ katha roṛ kate uni doye mena: “Paṛhaoicʼ do sạrige noṅkaye hudis daṛeakʼa je Miller, Litch, Stores, se Hale akʼ olakʼgeko paṛhaokʼ kana; menkhan ale do noṅkale biswạsa je hola reakʼ hapta hạbicʼ, nitokʼ Dosar hijukʼ reakʼ lekhokko modre okoege noa puthi menakʼa mente bako baḍaeletʼa. Noa khobor sakam [Hoho] ren sapṛaoicʼ hõ noa laha noa reakʼ do tisge bae ańjomletʼa. Mason okae manaoletʼa, okte bisoe Davis akʼ ona hudis do noa tahẽkana je 2300 mãhã do Jihudikoakʼ 1843 sal sãote mucạdokʼa—baṅma aleakʼ 1844 salre.”
GSAM 87Joseph Wolff ar eṭakʼ 20 hoṛ
GSAM 87.2Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ 1843 sal Agosṭ 31 reakʼ aṅkore bon paṛhaoa je, “1822 re England ren Joseph Wolff do ‘Uni arhõe hijukʼa, serma reakʼ rimilre Manwa Hopon’ ńutuman mitʼṭen puthiye chapa oḍokkeda.” Arhõ noa je, “1826 re, sanam mare biswạs manao dolko khon 20 hoṛ, gomke Wolff sãote, Baebel paṛhao lạgitʼ London reko jarwalena. Onko sanamko mitʼ monte onage kathako goṭaketʼa. Onko do 1260 sãote 45 sermako seletʼkeda.” 1798 re mucạtʼ akan 1260 serma sãote 45 serma seletʼ lekhan, abo do Jihudikoakʼ 1843 sal reakʼ mucạdre bon seṭerokʼa, oka do sạrite aboakʼ 1844 kana.
GSAM 87Alexander Campbell akʼ hudis
GSAM 87.3Khobor sakam reakʼ onage aṅkore Alexander Campbell bisoe noṅka menakʼa je, “1829 re uni do obiswạsi Robert Owen sãote aćakʼ unum akan jukti joṅ hoyolentaya. Onare uni do noa kathae teṅgo akatʼ tahẽkana je Danielakʼ Dorsonko do okte reakʼ mucạtʼ hạbicʼ seṭerokʼa, 2300 mãhã do sermako kana, ar Mosiha janam khon pray 1847 serma mucạdre onako mucạdokʼa. Aćakʼ udukʼ lekage uniakʼ janam do sanamkoakʼ lekha khon pon serma laha hoyolena.” Onate aćakʼ lekha lekate, 2300 mãhã do sạrite Jihudikoakʼ purạ 1843 serma reakʼ mucạdre mucạdokʼ tahẽkana, Mosiha janam tayom reakʼ lekha khon—baṅma 1844 re.
GSAM 88.1Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ 1843 sal Sepṭembor 21 reakʼ aṅkore, noa ńutuman ńam akan mitʼṭen puthi reakʼ katha menakʼa: “Britain ar America lạgitʼ mitʼṭen araṅ: aboren Probhu ar Baṅcaoicʼakʼ Dosar hijukʼ bisoe Sonot Puthi reakʼ katha; ona lạgitʼ abo do din hilokʼ noṅka bon koejoṅ kana, ‘Amakʼ raj hijukʼma, amakʼ sana serma leka dhạrtire hõ purạukʼma,’25 Liverpool ren jahajren mukhiạ A. Landers hotete ol akan, S. Kent ar uni sãoterenko hotete chapa oḍok akan, 1839.”
GSAM 88.2“Uni hõ eṭakʼko lekage okte reakʼ lekhaye emeda, ar 2300 mãhã reakʼ mucạtʼ do Mosihaakʼ asol janam khon 1847 serma mente udukʼeda.” Ona do aboakʼ 1844 hoyokʼa, ente sanamkoakʼ lekha khon pon serma laha uni doye janamlena.26
GSAM 88Leonard Heinrich Kelber
GSAM 88.3Review and Herald khobor sakam reakʼ 1892 sal Mae 17 reakʼ aṅkore Germany reakʼ Hamburg ren dhorom porcaricʼ L. R. Conradi akʼ mitʼṭen onol menakʼa, onare uni doye mena:—
GSAM 88.4“Ale ren paṛhaoko modre ạḍi hoṛko do hoy daṛeakʼa unum akan Lutheran maraṅ dhorom ạyuricʼ Bengel reakʼko ańjom akatʼa. Parom akan sae sermare [Schaff akʼ katha lekate Bengel do 1751 reye goclena], uni do aboren Probhuakʼ sodorokʼ okte do 1836 sal mente goṭaletʼa; uniakʼ lekha do Johan Sodor reakʼ 666 lekha cetanre teṅgo akan tahẽkana. Menkhan noa okte mucạdokʼ reakʼ ạḍi laha, eṭakʼ mitʼ hoṛ olokʼe ehopʼena; uni do Leonard Heinrich Kelber ńutuman mitʼ iskulren mukhiạ mastor tahẽkana. Uniakʼ pạhil huḍiń puthi do 1824 re oḍoklena, ona reakʼ ńutum ‘Mucạtʼ sorrege menakʼa’ tahẽkana. Onare Mathae 24 ar 25 reakʼ mane bujhạu ol akan tahẽkana. Ona do Bavaria re chapa oḍoklena. Menkhan 1835 re onage ńutumte 126 sahṭa reakʼ artetʼ maraṅ mitʼ puthi Stuttgart re oḍoklena. Noa do ạḍi rạskạwakʼ hoyokʼa, ar ale ren paṛhaoko ar bes bujhạu emako lạgitʼ, ńutum sahṭa reakʼ mitʼṭen torjomań seletʼeda: ‘Mucạtʼ hijukʼ kana: Isorakʼ katha ar nitokʼ ghoṭna khon napaete ar mon manao oco lekate parman akan; aboren Probhuakʼ hijukʼ tạṅgi se okte reakʼ lekha birudre laha khonge sapʼ akatʼ sanam bhul hudisko baṅ sạri mente phorcade udukʼ katʼe; maraṅ ar goṭawakʼ sal bisoe maraṅ dhorom ạyuricʼ Bengel cetʼleka eae serma bhulketʼa ona phorcadege udukʼeda; ente 1836 do baṅ, 1843 salge mucạtʼ kana, unre marsal ar ńut reakʼ maraṅ lạṛhại mucạdokʼa, ar aboren Probhu Jisuakʼ ạḍi din khon tạṅgi akan suluk reakʼ raj dhạrtire ehopʼokʼa.’
GSAM 89.1“Dosar chapa do 1841 re Stuttgart rege oḍoklena, ar ińakʼ baḍaere eṭakʼ mitʼ chapa Saxony re hõ oḍoklena. Ńutum sahṭa leka, pạhil khonge sanamkoakʼ sapʼ akatʼ bhul hudisko reakʼ jopab em tayom, noa puthi do Daniel 8 reakʼ 2300 mãhã ar Daniel 9 reakʼ 70 hapta talare menakʼ jopṛao do phorcade ar bes algate udukʼeda, ar onako do 1843 sal hạbicʼ seṭer ocokʼa (Jihudikoakʼ 1843—aboakʼ 1844). Ina tayom puthi reakʼ sarecʼ hạṭińre uni do okteko reakʼ cinhạko hotete noae udukʼeda je noa ghoṭna do sorrege hoyokʼ hoyokʼa.
GSAM 89.2“Noa reakʼ ạḍi chapa oḍoklena, noa mitʼ katha hotetege ona tinạkʼ sanaṅe benaoletʼa ona do baḍae daṛeakʼa. Nit Australia re tahẽnkan Boeha Schäche do saṅgiń Silesia ponotre hõ ona reakʼ mitʼṭen khobor em olakʼe ńelletʼa. Ona ạguy lạgitʼ kol tayom, duạrko siń kate ạḍi rạskạ salaṅe paṛhaoletʼa. Noa puthire cetʼge cinhạ baṅ ńamokʼa je lekhok do dhạrtire noṅkan eṭakʼ jãhãn ạndolon reakʼ katha hõe baḍaeletʼa; enhõ Isorakʼ ạtma hotete uni do onage kathaye goṭaketʼa.
GSAM 89.3“1842 re uni do Stuttgart rege 286 sahṭa reakʼ artetʼ maraṅ mitʼ puthiye olkeda, noa bisoe: ‘Dhạrti benao ar tahẽn reakʼ okte bisoe mul ar Sonot Puthi reakʼ hudisko; se noa kukli reakʼ napae jopab: Isor do cetʼakʼ lạgitʼ turui mãhã lagatarte dhạrtie benaokeda—Mosiha-birudhicʼ bicạre lạgitʼ aboren Probhuakʼ hijukʼ sorrege menakʼa—1843 sal reakʼ maraṅ ar rạskạwakʼ ghoṭnako.’”
GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)
GSAM 89.4Pray 1812 salre Spain re Lacunza do mitʼṭen puthiye chapa oḍokkeda, ona reakʼ ńutum do Maraṅ man ar mohima salaṅ Mosihaakʼ hijukʼ. Lekhok do aćakʼ asol ńutum oko kate “Ben Ezra” ńutumteye olkeda, ar uni do biswạs bodol akan mitʼ Jihudi hoyokʼa menteko hudiskeda. England ren Edward Irving do Dosar hijukʼ bisoe aćakʼ kạmi ehopʼen tayom, ona puthi do Iṅgreji pạrsiteye torjomakeda. Onate khom khon hõ bar pạrsite ona do aćakʼ kathae sodorkeda.
GSAM 89.5Ạḍi serma paromen tayom, parom akan sae serma reakʼ ehopʼ khon 1840 hạbicʼ bhinạ bhinạ paṛhaoko 2300 mãhã reakʼ okteko lekhaketʼa ar 70 hapta do ona okte reakʼ pạhil hạṭiń menteko dohoketʼa, onkoakʼ goṭawakʼko mitʼ sãote jarwa do sạrige ạḍi rạskạwakʼ katha kana. Ar ina tayom noabon ńamkeda je ona okte do 1844 re mucạdokʼa, noa bisoe onko sanamko mitʼge kathako manao akatʼa.
GSAM 901844 do 2300 mãhã reakʼ sạri mucạtʼ kana
GSAM 90.1Noa kukli beretʼ daṛeakʼa: 2300 mãhã reakʼ mucạtʼ do 1844 ge sạri din-okte kana, noa do abo niścinte bon manao daṛeakʼa se? Hẽ! Ente nạbi katha reakʼ eṛe purạukʼ do sạri purạukʼ reakʼ ṭhik oktere baṅ hoy daṛeakʼa; noa jemon sạri kana, onkage 2300 mãhã reakʼ ṭhik mucạtʼ do 1844 sal kana, noa katha goṭa hõe hoyokʼa. Isor do 1798 hạbicʼ ona baḍae chạp lagao katʼe doholetʼa, ar unre marsal phorokʼa mente kirạye argoletʼa. Uni do okte reakʼ ṭhik bujhạu lạgitʼ mon khon uni sendraetʼkan hoṛko, aćakʼ begor bhul ạtmateye ạyurketʼkoa. Noa bisoe “baḍae baṛtikʼ” reakʼ uniakʼ okte hecʼlena, ar uni do sạri marsale emkeda.
GSAM 90.2“Mucạtʼ reakʼ okte” re hoṛkoakʼ bujhạure ạgu akan ona okte reakʼ mucạtʼbon ńam akatʼ khan, noa ńam reakʼ mane cetʼ kana, ona sendra do bes hoyokʼa. Abo do bon ńamkeda je ona oktere, bhage Sombad porcar kạmi mucạdokʼ jokhecʼ, bicạr sabha reakʼ goṭa akan okte porcar hoyokʼa. Johon doye mena, “Ar iń doń ńelkeda serma talare eṭakʼ mitʼ dut doe apṛaokʼ kana. Uni ṭhen jaejug reakʼ bhage Sombad menakʼtaea, dhạrtire tahẽnkan hoṛko, sanam jạtko, bõsko, pạrsiko ar hoṛko ṭhen porcar lạgitʼ. Uni do maraṅ araṅteye meneda, Isor botoraepe ar uni mohima emaepe; ente uniakʼ bicạr reakʼ okte do seṭer akana. Ar serma, dhạrti, dorea ar dakʼ reakʼ jharnako benaoicʼ uni sewaepe.”27 Asol dutko do manwako ṭhen bhage Sombad bako porcara. Dhạrti reakʼ mucạtʼ hạbicʼ aćakʼ bhage Sombad porcar lạgitʼ, Probhu aćge manwaye bachao akadea.28 Onate noa dut do bhage Sombad reakʼ mitʼ cinhạ kana, oka do bicạr “Isorakʼ oṛakʼre ehopʼokʼ” reakʼ okte hecʼ akana mente sodora.29 Bicạr hạbicʼ ạgukʼ okte Sonot Puthire bako sendra ńam hạbicʼ, Sonot Puthi khon noṅkan Sombad em do baṅ hoy daṛeakʼ tahẽkana. Laha udukʼ akan leka, 2300 mãhã reakʼ okte do Isor ren hoṛkoakʼ Sendra-bicạr hạbicʼ seṭerokʼa.
GSAM 91Kại ikạ reakʼ mãhã do bicạr reakʼ okte kana
GSAM 91.1Kại ikạ reakʼ mãhã, baṅma dhạrti reakʼ Sonot ṭhãi saphae, do bicạr reakʼ mãhã kana mente Jihudiko do laha hõko bujhạuletʼa ar nit hõko bujhạu kana. Ar nit hõ, onko chitar bitạr akan obosthare, ona gambhir mãhã sãote jopṛao akan mare okte reakʼ sanam sewa bako purạu daṛeakʼ rehõ, ona do bicạr reakʼ mãhã lekateko manaoeda. Noa reakʼ parman lekate, pạhil do San Francisco, California khon chapa oḍokʼkan Jihudikoakʼ mitʼ khobor sakam khonle dohraea. Ona reakʼ ńutum do Jihudi katha bujhạuicʼ; ona do Rocky Mountains reakʼ pachimre mare biswạs manao Jihudikoakʼ khobor sakam kana. 1892 sal Sepṭembor reakʼ aṅkore noa khobor em akan tahẽkana je eṭakʼ aṅko oḍokʼ laha, eaeakʼ cando ar kại ikạ reakʼ mãhã hecʼokʼa. Onkoakʼ eaeakʼ cando reakʼ ńutum do Tishree, ar turuiakʼ reakʼ do Ellul. Onate khobor sakam doye menkeda: “Ellul cando do hecʼ akana, ar Shofar reakʼ cehaona araṅ [eaeakʼ cando reakʼ pạhil khon gelakʼ mãhã hạbicʼ oka saṅkhwa saṛe hoyokʼa, Serẽko 81:3, 4] do din hilokʼ setakʼ, mare biswạs manao Jihudikoakʼ jarwa oṛakʼkore ańjomokʼa, monre doho reakʼ mãhã ar Yom Kippur reakʼ mucạtʼ bicạr lạgitʼ sapṛaokʼ reakʼ cehaona emokʼ kana.” Onko do turuiakʼ Ellul cando reakʼ mucạdreko tahẽkan ar eaeakʼ Tishree cando ehopʼokʼ reakʼ tahẽkana. Onate gel mãhã dhạbicʼ, setakʼ hilokʼ onko do saṅkhwa reakʼ araṅko ańjoma, oka do ona cinhạ reakʼ niạmre sal reakʼ mucạtʼ bicạr do sodoreda.
GSAM 91Mitʼ Jihudi rabbi akʼ Goha
GSAM 91.2Arhõ 1902 salre, San Francisco, California re Jihudikoakʼ mitʼ maraṅ jarwa ren Rabbi Isidore Myers do kại ikạ reakʼ mãhã sodor jokhecʼe menkeda: “Mitʼ sal khon eṭakʼ salre okte reakʼ duạr paromokʼ jokhecʼ, Israel ren hoṛ do benao reakʼ ar Benaoicʼakʼ sanam cetanre raj reakʼ katha jorte monre ạgu ocoakʼ kana, ar saṅkhwa saṛete okte reakʼ janam ar maraṅ Rajawakʼ raj muṭukʼ horokʼ reakʼ serma purạu parob manao lạgitʼ uni hoho ocokʼ kana. Ar onage saṅkhwa, baṅma Shofar, reakʼ araṅte, parom akan salre aćakʼ kạmi ruạṛ ńel ar napaete sendra lạgitʼ uni hoho ocokʼ kana; unre do uni, bicạr reakʼ siṅghạsonre dudupʼ akan jaejug reakʼ Hok Bicạrakʼ sanamakʼ ńeńel metʼ samaṅre botorte thartharaokʼkateye teṅgo akana.”
GSAM 92.1Jihudikoakʼ mondil seware Sonot ṭhãi do sal hilokʼ mitʼ dhao saphae hoyokʼ tahẽkana. Onate Daniel ṭhen noa do phorcade tahẽn hoyokʼa je 2300 mãhã reakʼ mucạdre noa Sonot ṭhãi saphae do sal hilokʼ cinhạ reakʼ sewa chaḍa eṭakʼakʼ sãote jopṛao menakʼa. Probhu do laha khonge aćren hoṛkoe cetʼ akawatʼkoa je nạbi kathare cinhạko beohar jokhecʼ, em akan okte do “mitʼ mitʼ mãhã do mitʼ mitʼ serma lạgitʼ” lekha hoyokʼa.30 Onate, jemon abo bon ńel akatʼa, noa 2300 mãhã reakʼ okte do serma reakʼ Sonot ṭhãire maraṅ pujạri lekate Mosihaakʼ kạmi reakʼ mucạtʼ hạbicʼ seṭerokʼa—baṅma kại aṅgocʼ hotete okoeakʼ katha serma reakʼ Sonot ṭhãire seṭer akan, onkoakʼ Sendra-bicạr hạbicʼ.
GSAM 921844 re bicạr reakʼ Sombad em reakʼ okte
GSAM 92.2Sonot hoṛkoakʼ bicạr oka oktere ehopʼokʼa ona sendra ńam enteye, hor phoroyena jemon nạbi kathare cinhạ akan, Probhuakʼ ghoṭna reakʼ thạr lekate noa Sombad em daṛeakʼa: “Uniakʼ bicạr reakʼ okte do seṭer akana.” Noa do monre dohope, ona okte sendra ńam jokhecʼge Sombad porcarokʼa mente do baṅ meneda; menkhan laha “chạp lagao katʼe doho akatʼ” marsal do phorcadege udukʼokʼa mente. Abo do phorcadege bon ńeleda je noa purạu akana. Tayom reakʼ pạṭhkore ńelokʼa je Dosar hijukʼ reakʼ Sombad tishoń porcarokʼa ona okte hõ Probhu do onkage ṭhikṭhak cinhạ akatʼ tahẽkana, ar onage lekate dhạrtire porcar hõ hoylena.
Notes
- Daniel 12:8-10. ↩
- Daniel 8:17. ↩
- Daniel 12:4. ↩
- Dosar Biboron 29:29. ↩
- Nahum 3:2. ↩
- Nahum 1:5-9. ↩
- Nahum 2:3-5. ↩
- Joel 2:1. ↩
- Sephania 2:1-3. ↩
- Daniel 11:35. ↩
- Daniel 12:7. ↩
- Johan Sodor 11:3. ↩
- Johan Sodor 11:7-9. ↩
- Andersonakʼ Iṅgreji Baibel reakʼ serma serma biboron, sahta 494. ↩
- Thomas Dickakʼ Sãota reakʼ lahanti, sahta 154. ↩
- Thierakʼ France reakʼ hul, hạṭiń 2, sahta 371. ↩
- Ona puthige, sahta 338. ↩
- Ona puthige, sahta 365. ↩
- Johan Sodor 11:11, 12. ↩
- Daniel 8:14. ↩
- Daniel 12:6-8. ↩
- Daniel 12:13. ↩
- Daniel 12:8. ↩
- Daniel 12:9. ↩
- Mathae 6:10. ↩
- Mathae 2:1 reakʼ are re ol akan din-okte. ↩
- Johan Sodor 14:6, 7. ↩
- Mathae 28:19, 20. ↩
- 1 Patras 4:17. ↩
- Numeri 14:34; Jeheskel 4:6. ↩