Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Pạṭh 5 — Dosar hijukʼ reakʼ sombad

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Nitokʼ loạ dare reakʼ mitʼ jonokʼ katha cetʼpe: Tinre ona reakʼ ḍạṛ do naramge tahẽna ar sakamko oḍokokʼa, unre situm cando sorakana mentepe baḍaea; onkage ape hõ, tinre noako sanamakʼpe ńela, unre ona [dhạrre ol akanakʼ, uni] do sorakana, duạr ṭhenge menaea mente baḍaepe. Sạrige iń do metapekana, Noako sanamakʼ alo purạukʼ hạbicʼ noa piṛhi do ohoge cabaena. Serma ar dhạrti do cabaokʼa, menkhan ińakʼ kathako do ohoge cabaena.”1

GSAM 93.2Noa sostor reakʼ kathare aleakʼ mon do ona okte secʼ idiokʼ kana, tinre Mạsiakʼ hijukʼ do “duạr ṭhen” menakʼa mente baḍae daṛeakʼa. Pạhil naram sakamko oḍokokʼ bon ńellekhan situm cando sorakana mente bon baḍae leka, onkage noa hõ pustaute baḍae daṛeakʼa. Noa hõ baḍae daṛeakʼa je abo do ona piṛhire bon seṭer akana, oka do Mạsi acʼge bae hijukʼ hạbicʼ noa dhạrti reakʼ kạmi khon ohoge cabaena. Jonokʼ katha cetʼ reakʼ okte seṭerokʼ khan, ona jonokʼ katha cetʼako lạgitʼ cetʼicʼko teṅgo oco reakʼ Probhuakʼ okte seṭer akana mente sạrige men daṛeakʼa. Eṭakʼ mitʼ okte apostole kuli leda ona kulikukli do noḍe hõ onkage khạṭikʼa: “Porcaricʼ begor onko do cekate ko ańjoma? Ar bako kollekhan cekate ko porcara?”2

GSAM 93Cinhạko reakʼ okte

GSAM 93.3Laha pạṭhre ale do noa le ńel akada je 2300 mãhã reakʼ okte cabaokʼ babot cekate baḍae ńamena, ar ona okte do “uniakʼ bicạr reakʼ ghaṛi” hạbicʼ seṭerena. Noḍe em akan jonokʼ katha hotete ale do Probhuakʼ ona okte ṭhen le seṭerokʼ kana, tinre noa jonokʼ katha ar “bicạr” reakʼ sombad dhạrtire porcarokʼa. Acʼren hoṛko cetanre hijukʼkan maraṅ “sasat”, oka do “kạṭicʼ oco” hoyokʼa, ona babote men tayom Bańcaoicʼe menkeda: “Ona din reakʼ sasat tayomtege siń cando do ńutokʼa, ar cando do acʼakʼ marsal bae ema, ar ipilko do serma khonko ńurukʼa, ar sermako reakʼ daṛeko do ladạukʼa; ar unre serma re Manwa Hoponakʼ cinhạ do ńelokʼa.”3

GSAM 94.1Mon emkate ńelpe, mucạtʼre men akan cinhạ do uniakʼ hijukʼ reakʼ cinhạ kana mente bae meneda; menkhan Manwa Hopon do onḍe menaea, hijukʼkan ge uni ńelokʼ kana, ona reakʼ cinhạ kana. Noa kathare uniakʼ hijukʼ sorakana mente biswạs doho reakʼ cinhạ lekate em akan ghoṭnạko do siń cando, cando ar ipilko reakʼ cinhạko kana. Ona tayom reakʼ eṭakʼ ghoṭnạko do uni sạrige serma reakʼ rimilko re hijukʼ tulucʼ hoyokʼa. Onate noako modre tesar cinhạ, metakʼme ipilko reakʼ cinhạ, ona tayomtege Probhu do acʼren cetʼicʼkoe teṅgo ocoa, jemon Mạsiakʼ hijukʼ do duạr ṭhen menakʼa mente ko cetʼako.

GSAM 94.2Nitokʼ noako cinhạ ńelokʼ reakʼ okte babot: sasat tayomtege siń cando do ńutokʼ reakʼ tahẽkana.4 Markakʼ ol lekate ona do “ona dinko re, ona sasat tayom” hoyokʼ reakʼ tahẽkana.5 Aboren Bańcaoicʼ do ona dinko kạṭicʼ oco hoyokʼa menteye menleda. Maria Theresa akʼ hukum ar 1773 khon 1776 hạbicʼ dhorom sahao reakʼ ạinko hotete kạlisiạ birudre sasat reakʼ raṅgao do kạṭicʼ ocoena. Sasat emokʼkan daṛe do 1798 hạbicʼ disom sạson acʼakʼ tireye doho leda re hõ, ona reakʼ sasat em do 1773 serma sorre cabaena. Bańcaoicʼakʼ kathako tulạu lekhan noako modre pạhil cinhạ do 1773 ar 1798 talare hoyokʼ reakʼ tahẽkana.

GSAM 94Ńut mãhã ar ńindạ

GSAM 94.319 Mae, 1780 hilokʼ siń cando do sadharon niạm bahre ńutena. Ona do grahon bạnukʼ tahẽkana, ente ona khon mitʼ din laha cando do purun tahẽkana. Enre hõ setakʼ 11 ghaṛi khon ńindạ 11 ghaṛi hạbicʼ United States reakʼ sanam uttar-purub hạṭińre ńut tahẽkana. Un jokhecʼ siń cando eskar do bạṅ, cando hõ siń cando reakʼ marsal bae ruạṛ leda. Ona ńut do siń cando reakʼ marsal cando reakʼ goṭa guli cetanre seṭerokʼe esetʼ leda. Ar ḍher serma tayom Noah Webster doe menleda, “Noa ńut reakʼ mitʼ mon bujhạukʼ leka karon do tis hõ bako lại akada.”

GSAM 95.1Noa ńut mãhã babot serma reakʼ baḍaeicʼ Herschel doe menleda: “Uttar America reakʼ Ńut mãhã do sirjon reakʼ ona hahaṛa ghoṭnạko modre mitʼṭen tahẽkana, oka babot do hoṛko jaoge rạskạte ko paṛhaoa, menkhan oka bujhạu do baḍae-bicạr lạgitʼ hõ muskil kana.”

GSAM 95.219 Mae, 1780 reakʼ ńindạ reakʼ ńut babotko lại leda onko do, cando purun tahẽkan re hõ, ko menleda: “Goṭa sirjonre marsal emokʼ sanam jinis hõ begor ostitto hoe akan khan, unre hõ ona khon ḍher ńut do bạṅ hoe daṛeakʼa.”

GSAM 95Ipilko reakʼ ńurukʼ

GSAM 95.3Noako cinhạ modre tesarakʼ, ipilko reakʼ ńurukʼ, do 13 November, 1833 hilokʼ purạuena. Ona ńindạ, metakʼme aṅgaokʼ khon mõṛẽ ghaṛi laha khon, ipilko reakʼ mitʼ jạṛi ńurena. Adom hoṛko do serma khon phemokʼkan seṅgel dạṛ leka ko tulạu leda; eṭakʼko do maraṅ ạtisbạji khon ḍạḍạkʼkan seṅgel phulki leka ko tulạu leda. Noa ghoṭnạ do goṭa Uttar America re ńelena, dokhinre Mexico reakʼ somud khạṛi khon uttar secʼ Hudson reakʼ somud khạṛi hạbicʼ, ar pachimre Sandwich ṭạpuko khon purub secʼ Liverpool khon adom sae mail saṅgiń hạbicʼ. Jahãrege ńelena, sanam jaegare ona mitʼ lekan ạḍepạse begor thir ipil jạṛi ge tahẽkana, boroph hoe-dạkʼre boroph reakʼ phulki leka ghan ko ńurukʼ kan tahẽkana.

GSAM 95.41833 reakʼ noa ipil jạṛi babot ale do 25 November, 1833 reakʼ Connecticut Observer sombad kagoj khon ar hõ le uddhạr eda:—

GSAM 95.5“Mare disomren hoṛ reakʼ sapṛaoicʼ do ‘ipilko reakʼ ńurukʼ’ do ạḍi gahir kathae aṅgocʼ eda. Uni doe meneda, ‘Laha Budh mãhã setakʼre ale le ńel leda ona seṅgel jạṛi do, turuiakʼ chạp jhicʼokʼ jokhecʼ dhạrtiren hoṛko ńelakʼ ona maraṅ ar botoran din reakʼ mitʼ botoran rup, mitʼ pusta agom khobor emokʼakʼ ar mitʼ daya reakʼ cinhạ kana mente le meneda. Nawa Niamre eskar do bạṅ, Mare Niamre hõ ol akan ona okte do nitge sorakana; ar ạḍi daṛean hoe hotete loạ dare do acʼakʼ jo jharaokʼ reakʼ ona khon bhage citar ńel do bạṅ daṛeakʼ tahẽkana.’”

GSAM 96Thomas Burnett akʼ agom katha

GSAM 96.1Laha jugren hoṛko do noa cinhạ sạrige purạukʼ ńel lạgitʼ hoṛko cetʼako leda. Thomas Burnett do London re Mạsi janam tayom 1697 salre chapa akan acʼakʼ Theory of the Earth (Dhạrti reakʼ siddhạnto) puthire Mathae 24:29 babote menleda:—

GSAM 96.2“Bina digdhạte ona oktere sanam lekan seṅgel ipilko ńurukʼa; ar ona eṭakʼko modre ńurukʼ ipil mente ko metakʼ ona hõ tahẽna. Mitʼ mitʼte ona do baṛti maraṅ bạnukʼ re hõ, nạbiye men leka aṅgur latạ khon sakam se loạ dare khon jo leka, ạḍi ḍher lekha re jhạṛikate ńurukʼ khan, ona do hahaṛa ńelokʼakʼge hoyokʼa.... Noako do baṛtikate men akanakʼ ar kạbbo reakʼ roṛ lekage ńel bạṅ hoyokʼa, menkhan sapha nạbi katha ar sạrige hoyokʼkan ghoṭnạ lekate ńel hoyokʼa.”

GSAM 96Maraṅ cetʼicʼ Olmstead akʼ Goha

GSAM 96.3Massachusetts reakʼ Yale maraṅ iskulren maraṅ cetʼicʼ Olmstead, okoe do “America ren sanam khon maraṅ hoe-dạkʼ reakʼ baḍaeicʼ” mente ko metadea, uni do 13 November, 1833 reakʼ ipilko reakʼ ńurukʼ babote menleda:—

GSAM 96.4“1833 reakʼ ipil jạṛi do dhạrti cetan reakʼ ạḍi maraṅ hạṭińre seṭer leda, purubre Atlantic tala khon pachimre Pacific hạbicʼ; ar Dokhin America reakʼ uttar somud dhạr khon uttar secʼ Britishkoakʼ adhikar bhitrire simạ bạnukʼ ṭhãiko hạbicʼ. Ipilko reakʼ ńurukʼ do ńelokʼ eskar do bạṅ tahẽkana, sanam jaegare onage lekan ńelokʼ kan tahẽkana.”

GSAM 96.512 November ńindạ 11 ghaṛi sorre ehopʼkate 13 hilokʼ setakʼ 4 ghaṛi sor hạbicʼ calao akan noa ńelokʼakʼ babot maraṅ cetʼicʼ doe meneda:—

GSAM 96.6“13 November, 1833 reakʼ setakʼre ipilko ńurukʼ reakʼ noa ńelokʼakʼ ko ńel leda ona bhagko do, dhạrti sirjon khon nit hạbicʼ se kom khon kom itihạs reakʼ ol akan patrạkore menakʼ ona okte bhitrire, serma reakʼ sanam khon maraṅ seṅgel khela ko ńel leda mente bujhạukʼ kana.”

GSAM 97Europe re hõ ipil jạṛi ńelena

GSAM 97.11835 salre Germany reakʼ Stuttgart re Leonard Heinrich Kelber hotete chapa akan mitʼ puthi khon ale do le baḍae eda je Atlantic reakʼ ona dhạrre hõ, ona cando rege, menkhan adom din tayom, noa cinhạ ar hõ ńelena. Uni doe meneda:—

GSAM 97.2“25 November, 1833 hilokʼ Europe mohades re ipilko reakʼ ńurukʼ do aḍi mojte ńelena,” ar “Silesia reakʼ Minsterburg re ipilko do seṅgel jạṛi leka ko ńurena. Ona tulucʼ seṅgel guli hõ ńurena, ona do ńindạ nonkaye marsal keda je hoṛko do ako sorre menakʼ oṛakʼkore seṅgel lagao akana mente ko bujhạu leda.

GSAM 97.3“Onage oktere Austria reakʼ Prin re mõṛẽ sae borgo mail khon hõ ḍher jaegare ipilko ńurena. Adom hoṛko do serma khon phemokʼkan seṅgel dạṛ leka ko lại leda. Adomko do seṅgel jạṛi mente ko metakʼ leda. Ona hotete sadomko botorente otre ko ńurena. Botor hotete ḍher hoṛko hasoena.”

GSAM 97Jonokʼ katha reakʼ khạṭikʼ

GSAM 97.4Noa nạbi katha reakʼ horre lahate, tesar cinhạ, metakʼme ipilko reakʼ ńurukʼ, ona purạu tayom aboren Bańcaoicʼe meneda, “Nitokʼ loạ dare reakʼ mitʼ jonokʼ katha cetʼpe.” Aboren Probhu noa updes em jokhecʼ jiwetʼ tahẽkan piṛhi lạgitʼ noa katha do bạṅ kana, menkhan noako ghoṭnạ purạu akan ko ńelakʼ ona piṛhi lạgitʼ kana — purạukʼkan do bạṅ, purạu akange. Mạsi do duạr ṭhen menaea mente cinhạ lekate purạukʼ ghoṭnạko modre uni sạrige hijukʼkan ńelokʼ jokhecʼ serma reakʼ ladạukʼ do bạnukʼa. Uniakʼ hijukʼ sorakana reakʼ noako cinhạ modre tesarakʼ, metakʼme ipilko reakʼ cinhạ hõ menakʼa. Loạ dare reakʼ mitʼ jonokʼ katha hoṛko cetʼ lạgitʼ Probhuye goṭa akatʼ okte do 1833 tayom kana. Uniakʼ hijukʼ do duạr ṭhen menakʼa ar ona jonokʼ katha ańjomko reakʼ piṛhi cabaokʼ laha uni hijukʼa mente noa maraṅ sạriakʼ babot dhạrti ceton oco reakʼ Probhuakʼ okte do noage kana. Onate Dosar hijukʼ reakʼ maraṅ porcar dhạrtire emokʼ reakʼ okte do noa nạbi kathare cekate cinhạ akana ona ale le ńel eda.

GSAM 98Goṭa dhạrti reakʼ porcar

GSAM 98.1Noa agom katha purạukʼre ale do le ńel eda je 1833 reakʼ ona okte rege Probhu do dhạrti reakʼ bhin bhin hạṭińre acʼren sombad emokʼko se dhorom porcaricʼkoe teṅgo oco kan tahẽkana. Onko do 1833 khon 1844 hạbicʼ Mạsiakʼ hijukʼ sorakana, “duạr ṭhenge menakʼa,” mente ko hoho leda; ar uni hukum akatʼko lekage, uniakʼ hijukʼ reakʼ noako cinhạ udukʼkate loạ dare reakʼ jonokʼ katha ko cetʼako leda. Noa Sombad do jiwetʼ cetʼicʼ hotete se chapa akan patrạ hotete, dhạrti reakʼ mitʼ mitʼ dhorom porcar ṭhãire ar dhạrti reakʼ sanam somud jahaj ghạṭkore seṭerena.

GSAM 98.2Rochester, N.Y. reakʼ Sạriakʼ reakʼ aṛaṅ ren sapṛaoicʼ do January, 1845 reakʼ mitʼ oḍokre Sombad tinạkʼ saṅgiń seṭerena ona saphae sodor akada:—

GSAM 98.3“Sodor 14:6, 7 re ol akan leka jaejug reakʼ suk sombad do sanam jạti, gusti, pạrsi ar hoṛko ṭhen porcar akana; ar maraṅ aṛaṅte men akana, ‘Isor botoraepe ar unige man emape; ente uniakʼ bicạr reakʼ ghaṛi seṭer akana: ar serma, dhạrti, somud ar dạkʼ reakʼ jharṇạko benao akatʼicʼ ge sewawaepe.’ Laha reakʼ adom serma bhitrire, 1843 re Mạsi hijukʼa [1843, Jihudikoakʼ okte — aboakʼ okte, 1844], se sor rege hijukʼa mente porcar hotete, noa Sombad do serma latar reakʼ sanam jạti ar pạrsi ṭhen seṭer akana, noa katha khon sapha ghoṭnạte parman eṭakʼ katha do bạṅ hoe daṛeakʼa. Updes ar chapa oḍok puthiko hotete ona aṛaṅ do goṭa dhạrtire ar ona kathako do dhạrti reakʼ mucạtʼ hạbicʼ seṭer akana.”

GSAM 98.4Ghoṭnạko bạṅ baḍae adom hoṛko do Dosar hijukʼ reakʼ ạndolon do mitʼ nirdisṭo ṭhãi hạbicʼge tahẽkana mente ko ńel akada. United States reakʼ uttar hạṭińre William Miller ar uni tulucʼ joṛao akan adom sae dhorom porcaricʼko reakʼ kạmi kana mente ko bujhạu akada. Onko lạgitʼ noa do hahaṛa katha hoyokʼa je America reakʼ ona ạndolon, okare Murubi Miller ar Murubi Himes do ạḍi ńelokʼkan ạyurko kin tahẽkana, ona do maraṅ ạndolon reakʼ mitʼ huḍiń hạṭińge tahẽkana, oka do cetanre men akan leka “dhạrti reakʼ mucạtʼko hạbicʼ” seṭerena.

GSAM 99Bhin bhin jạtire ạndolon cekate ehopʼena

GSAM 99.1Noa porcar dhạrtire seṭerokʼ lạgitʼ Probhuakʼ okte seṭerena, ar dhạrti reakʼ isi se ona khon hõ ḍher bhin bhin hạṭińre mitʼ lekan okte sorre hoṛko teṅgo ocoena. Onko do mitʼicʼ eṭakʼicʼakʼ kạmi bạṅ baḍaekate noa Sombad dhạrti reakʼ sanam hạṭińre ańjom oco lạgitʼ ko oḍokena. 4 pạṭhre men akan hoṛko, okoe do 2300 mãhã cabaokʼ reakʼ marsal ko ńamleda, onko do mitʼicʼ A. Campbell bạgikate sanamko Sodor 14 reakʼ Pạhil dutakʼ sombad porcar kạmire lagaokʼ lạgitʼ ko uskur ocoena. Noa hõ Isorakʼ Ātma hotete sojhege hoyena, mitʼicʼ do eṭakʼicʼ ṭhen marsal e emkeda onate do bạṅ.

GSAM 99Dhorom sudhrạu tulucʼ tulạu

GSAM 99.216akʼ sae sal reakʼ maraṅ Dhorom sudhrạu ehopʼ babot D’Aubigné oka niạme khạṭi leda, onage niạm noa ạndolonre hõ bon khạṭile khan, noa do nischoyge Probhuakʼ Sombad ar Probhuakʼ oktere hoe akanakʼ mente aṅgocʼ hoyokʼa. Ona goṭa Dhorom sudhrạu babot itihạs ol icʼe menleda:—

GSAM 99.3“Germany do Switzerland ṭhen sạriakʼ bae emleda, Switzerland hõ France ṭhen bạṅ, ar France hõ England ṭhen bạṅ. Noako sanam disom do Isor khon ko ńamleda; dhạrti reakʼ mitʼ hạṭiń do eṭakʼ hạṭiń ṭhen marsal bạṅe emeda, menkhan onage marsalan guli do goṭa dhạrtire sojhege marsal e emeda, onkage. Cetan khon hijukʼkan setakʼ reakʼ marsal, sanam manwa jạti khon begor simạ cetanre manan Mạsi, uni do Mạsi dhorom gãotakʼ jokhecʼ leka, Dhorom sudhrạu reakʼ oktere hõ dhạrtire jion emokʼkan Isorakʼ seṅgel e tahẽkana. 16akʼ sae salre, ạḍi saṅgiń ar bhin bhin jạtikoakʼ oṛakʼ ar kạlisiạkore mitʼ ar onage sikhạun do mitʼ okte rege gãotaena. Noa reakʼ karon do onage Ātma sanam jaegare kạmi kan tahẽkana ar onage biswạs e janamao kan tahẽkana.

GSAM 99.4“Germany ar Switzerland reakʼ Dhorom sudhrạu do noa sạriakʼ kin parman eda. Zwingle do Luther tulucʼ uniakʼ jãhãn galmarao bạnukʼ tahẽkana. Bina digdhạte noa barea hoṛ talare mitʼ joṛao tahẽkana; menkhan ona do dhạrti cetanre bon sendra hoyokʼa. Okoe do serma khon Luther ṭhen sạriakʼe emleda, unige Zwingle ṭhen hõe emleda. Isor ge unkin talare joṛao reakʼ upạiye tahẽkana. Zwingle doe meneda, ‘Dayawakʼ 1516 salre suk sombad porcar iń ehopʼleda, metakʼme ona oktere aleakʼ disomre Luther akʼ ńutum hõ tis hõ bạṅ ańjom len tahẽkana. Mạsiakʼ sikhạun do Luther khon bạṅ, menkhan Isorakʼ katha khon iń cetʼleda. Luther do Mạsiye porcarlekhan, iń iń kạmia onage uni hõe kạmia; unạkʼge.’”6

GSAM 100.1France re Farel ar Lefèvre akʼ kạmi babot itihạs ol icʼe meneda:—

GSAM 100.2“Onate France reakʼ Dhorom sudhrạu do bides khon ạgu akanakʼ bạṅ tahẽkana. Ona do France reakʼ ot rege janamena; Paris re budạena; ar acʼakʼ pạhil redko do ona maraṅ bidyạ ṭhãi bhitrirege pasnao leda, oka do Rome reakʼ Mạsi dhorom dhạrtire dosar daṛe tahẽkana. Jãhãn eṭakʼ disomre noa kạmi ehopʼokʼ laha, Isor do noa kạmi reakʼ mul kathako Picardy ar Dauphiny ren hoṛkoakʼ sạriakʼ ontorreye doho leda.

GSAM 100.3“Ale do le ńel akada je Switzerland reakʼ Dhorom sudhrạu do Germany reakʼ Dhorom sudhrạu cetanre bạṅ nirbhor tahẽkana. France reakʼ Dhorom sudhrạu hõ ona barea cetanre bạṅ nirbhor tahẽkana. Mitʼicʼ ar eṭakʼicʼ tulucʼ jãhãn galmarao begor noa bhin bhin disomkore mitʼ okte rege kạmi ehopʼena; jemon laṛhạire sanam bhin bhin sipạhi dolko do mitʼ okte rege ko lahaokʼa. Mitʼ dol do eṭakʼ dol laha calakʼe bạṅe metakʼ re hõ, mitʼ ar onage sanam sipạhiren maraṅ ạyuricʼ khon oḍok akan mitʼ ar onage hukum sanamko ko ańjomeda. Okte purạuena, hoṛko sapṛao ocoena, ar Isor do sanam disomre mitʼ okte rege acʼakʼ kạlisiạ sudhrạu e ehopʼleda. Nonkan ghoṭnạko do 16akʼ sae sal reakʼ maraṅ Dhorom sudhrạu do Isorakʼ kạmi tahẽkana mente ko parman eda.”7

GSAM 100.4Thos. Bilney, Fryth, Tyndale ar eṭakʼkoakʼ ạyurre England reakʼ Dhorom sudhrạu babot D’Aubigné ar hõe meneda:—

GSAM 100.5“Onate England reakʼ Dhorom sudhrạu do Luther ar Zwingle cetanre bạṅ nirbhorkate ehopʼena, Isor eskar khon oḍokena. Mạsi dhorom reakʼ noako sanam disomre Isorakʼ katha do mitʼ okte rege kạmi kan tahẽkana. Oxford, Cambridge ar London re Dhorom sudhrạu reakʼ ehopʼ do Erasmus chapa oḍok akatʼ Greek pạrsi reakʼ Nawa Niam tahẽkana. [Tyndale ar Thomas Bilney do 1519 salre Cambridge kin bạgi leda.] Mitʼ din nonka hecʼena tinre England do Dhorom sudhrạu reakʼ noa cetan ehopʼ babote gorob leda.”8

GSAM 101.1Cetanre Dhorom sudhrạu babot lại akan hor lekage Dosar hijukʼ reakʼ porcar hõ ehopʼena. Dhạrti reakʼ ona khon pon gun khon hõ ḍher hạṭińre mitʼ okte rege hoṛko uskur ocoena. Onko do mitʼicʼ eṭakʼicʼ babot bạṅ baḍaekate ar akowakʼ uḭhạr hõ bạṅ udukʼ ruạṛkate, dhạrti reakʼ ponṭen jạtire eskar do bạṅ, menkhan goṭa sabhyotạ akan dhạrtire onage Sonot sostor reakʼ sạriakʼko porcar ko ehopʼleda.

GSAM 101Joseph Wolffakʼ kạmiko

GSAM 101.2Noa ṭhene Dosar hijukʼ reakʼ porcar tinaḱ hạbicʼ pasnao lena, ona reakʼ sạri ghotonako seć mon ạgu do boge hoyokʼa:—

GSAM 101.3“1831 salre Joseph Wolff, D.D., do Palestine ren Jihudiko talare kạmi lạgitʼ Great Britain khon dhorom porcaricʼ lekae kol lena. Uniakʼ din-puthiko lekate, 1845 sal hạbicʼ uni do Probhuakʼ usạra hijukʼ reakʼ kathae porcar keda—Palestine, Egypt, Arakʼ Dorea dhạrire, Mesopotamia, Crimea, Persia, Georgia, goṭa Ottoman rajre, Greece, Arabia, Turkey, Bokhara, Afghanistan, Cashmere, Hindostan, Thibet, Holland, Scotland, Ireland re, Constantinople, Jerusalem, St. Helena re, ar Mediterranean dorea reakʼ jahaj cetanre hõ; New York sohorre hõ sańam dhorom dolko ṭhene porcar keda. Uni doe laia je Jihudi, Turk, Musolman, Parsi, Hindu, Khaldi, Yesedi, Siriạ ar Sabi hoṛko talare, pạsạ, sekh, sạhko ṭhen, Organtsh ar Bokhara ren rajakin ṭhen, Greece ren rani ṭhen, ar eṭakʼko ṭhen hõe porcar akada.”9

GSAM 101.4Yemen re, Mose ren era ren apat Hobab ren bõsrenkoakʼ basokʼ disomre, Joseph Wolff do mitʼṭen puthiye ńel keda. Ona reakʼ uni noṅkae meneda: “Noa ṭhãiren Arabko ṭhen ‘Seera’ ńutuman mitʼṭen puthi menakʼa; onare ‘Mạsiakʼ Dosar hijukʼ ar mahimare uniakʼ raj!’ reakʼ ol akana.”10

GSAM 102.1Yemen re uni do Rechab ren bõsrenko sãote turui mãhãe tahẽlena. Onko reakʼ uni noṅkae meneda: “Onko do dạkhrạ ras bako ńũia, dạkhrạ bạṛi bako roeạ, hita bako era, tạmbureko basokʼa, ar Rechab ren hopon Jonadab akʼ kathako disa dohoeda. Onko sãote Dan bõsren Israel ren hoponko hõko tahẽkana; onko do Hatramawt re Terim sorreko basokʼa. Rechab ren hoponko leka onko hõ serma reakʼ rimilre Mạsi usạrae hijukʼ reakʼ asreko tahẽkana.”

GSAM 102.2Cetanre olakanakʼ khon abo dobon ńel kana je, ona gel pon sal bhitrire Wolff aćge isi khon baṛti bhinạ disomre Mạsiakʼ hijukʼ do duạr ṭhenge seṭer akana menkateye sombad emleda. Ona okterege Germany re hõ noa sikhạuna reakʼ katha ạḍi pasnao lena, biseskate dakhinre Moravian dhorom dol renko talare.

GSAM 102Germany ar Russia re Sombad

GSAM 102.3Mourant Brock ńutuman mitʼṭen England ren olokʼicʼ doe laiatʼbona je, “Württemberg re sae sae Isạikoakʼ mitʼṭen basao tahẽkana, ar onko do Mạsiakʼ usạra hijukʼko tạṅgi kan tahẽkana.” Germany reakʼ eṭakʼ hạṭińkore Hengstenberg do noa sikhạunae porcar keda. Un oktere uni do Germany ren sańamko khon baṛti ạkilạn dhorom paṛhạuicʼ kanae menkateko menetʼ kan tahẽkana.

GSAM 102.4Disembor 13, 1892 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re Germany ren dhorom porcaricʼ L. R. Conradi doe meneda:—

GSAM 102.5“Germany re Bengel do aema hoṛkoakʼ monre aboren Probhuakʼ ńeloḱ lạgitʼ dulạṛe joljol oco keda; onate hajar hajar hoṛ do lahare tiso bako paṛhao leda onka mon lagaoate nạbi kathako paṛhao ehopʼ keda.... Germany re marsal jhalkao ena, ar 2300 mãhã reakʼ katha okare cetʼ leka lagaoḱa ona udukʼ puthiko onḍeko hạṭiń keda. Ona tayom dhorom seć mon ruạṛ reakʼ uskur hoe ena, biseskate Württemberg re. Ar tạkicʼ ehopʼ enre, sae sae ghorõj do Russia reakʼ dakhin sećko sen ena, ar onḍe, aema sal lahare hećakan aḱo disomren hoṛko talare noa kathako pasnao keda. Dhorom porcaricʼko aḱoaḱ kạlisiạko siń ketʼ khan, eken mitʼ bar begor, onko do aḱo oṛakʼkore ‘stunden,’ metakʼme sabha reakʼ ‘ghoṇṭa,’ ko dohoetʼ kan tahẽkana, ar sae sae hoṛ do Isor sećko ruạṛ ena. Un oktere hõ onko talare Jirạukʼ mãhã reakʼko galmarao keda, menkhan okoe hõ bako ehopʼ letʼte ona katha do ṭhir ena. Russia ren mitʼṭen casokʼ hoṛ do noa ‘stunden’ sabhare Isor seće ruạṛ ena, ar ona tayom Russia renko talare uni hõ ona kạmiye ehopʼ keda. Mucạtre noa khonge nitokʼ din reakʼ maraṅ ‘Stundist’ ạndolon do hoe ena; ona reakʼ porbhab do Siberia ar Trans-Caucassus reakʼ sańam khon jhali koṇa hạbicʼe seṭer akana.”

GSAM 103.1Julạe 31, 1891 reakʼ Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ re dhorom porcaricʼ Conradi akʼ mitʼṭen katha menakʼa, Australia ren Boeha Schäche reakʼ. Uni oka okte reakʼe roṛ kana, un oktere Boeha Schäche do Silesia ren basokʼicʼe tahẽkana, ar aćaḱ okte reakʼ mitʼ hạṭiń do Germany ren ńutumạkʼ bhage sombad porcaricʼ ar dhorom paṛhạuicʼ Baba Gosner akʼ aḱo disomre porcar kạmi lạgitʼe kạmi kan tahẽkana. Boeha Schäche khon uni Kelber akʼ puthi reakʼ noa katha doe emeda:—

GSAM 103.2“1836 tayom, se Bengel akʼ hisạb reakʼ okte caba enre, Schweidnitz jila reakʼ khoj-khobor sakamre onḍeren Gomke Sommerfeldt akʼ puthi dukạn khon mitʼṭen elạn oḍok lena. Ona do L. Henry Kelber akʼ mitʼṭen puthi reakʼ tahẽkana; onare 1843 ar 1844 salre hoyokʼkan maraṅ ar rạskạan ghotonako reakʼ ol tahẽkana. Puthi reakʼ ṭhik ńutum do bań disaeda. Ale do ona puthile ńam keda, ar 1839-40 salre duạr sińkate kulupkate adom ona kathare mon emokʼ hoṛko sãotele paṛhao keda. Puthire Daniel, Sodor puthi ar Mathi 24 khon mucạtʼ do sorrege menakʼa menkate udukʼ tahẽkana. Cetanre emakan tạrik cetʼ leka ńam lena ona udukʼ lạgitʼ hisạb reakʼ mitʼṭen sarṇi hõ tahẽkana.”

GSAM 103Great Britain re Sombad

GSAM 103.3Hajar sal ńutuman mitʼṭen England reakʼ chapa puthire noa ol akana je, “England reakʼ kạlisiạ ren eae sae dhorom porcaricʼ do Bańcaoicʼakʼ ruạṛ hijukʼ reakʼ hohoko porcar kan tahẽkana.” 1840 khon 1844 hạbicʼ England re Dosar hijukʼ reakʼ sikhạuna porcar letʼko talare un okteren sańam khon baṛti ạkilạn dhorom porcaricʼko hõko tahẽkana. Onko talaren adomkoakʼ ńutum dobo emea: Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Ḍakṭor Nisbett, Manotan A. Dallas, M.A. [uniakʼ Jerusalem seć ńelme puthi reakʼ sahṭa 114 re uni do Mathi 24 reakʼ jonka katha noa pĩṛhiren hoṛko reye lagao akada], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, ar eṭakʼko.

GSAM 104Holland re Sombad

GSAM 104.1Holland re Hentzepeter do Dosar hijukʼ reakʼ sikhạunae porcar keda; un oktere uni do ona disomren sańam khon baṛti pạruicʼ dhorom porcaricʼ kanae menkateko menetʼ kan tahẽkana. Raja do uni The Hague re raja reakʼ lahakʼ jinisko jogao oṛakʼ ren jotonicʼ lekaye bạchao akade tahẽkana. Jun 1844 re Tala ńindạ reakʼ hoho reakʼ sapṛaokʼicʼ ṭhen ol mitʼṭen ciṭhire, uni ać reakʼe meneda je, mitʼṭen monre ạḍi seterokʼ kumuge noa katha seć pạhil uniakʼ mon do ạguleda. Uni do noa katha reakʼ Sonot sostorkoe sendra paṛhao keda, ar 1830 salre noa sikhạuna udukʼ lạgitʼ mitʼṭen huḍiń puthiye chapa oco keda. 1841 salre dhạrti reakʼ mucạtʼ reakʼ arhõ mitʼṭen huḍiń puthiye chapa oco keda. Ona ciṭhirege uni doe meneda je, William Miller ar Mạsiakʼ hijukʼ do ạḍi sor akana menkate sańamko samare porcar kan eṭakʼ hoṛko reakʼ pạhil khobor do 1842 salreye ńamleda, America khon Holland re hećakan mitʼṭen hoṛ sãote galmarao hotete.

GSAM 104Tartary re Sombad

GSAM 104.21821 sal khonge Tartary re Probhuakʼ hijukʼ reakʼ sikhạuna hoṛko biswạs ar cetʼ kan tahẽkana. Ona okte sor-somotre Ireland ren mitʼṭen dhorom porcaricʼ do ona disomreye kol lena, ar Tartar ren mitʼṭen naeke doe kukli kedea, “Mạsi do dosar dhao tise hijukʼa?” Uni doye roṛ ruạṛ keda je, ona reakʼ cetʼ hõ bae baḍaea. Unre Baebel reakʼ sikhạunako cetʼako lạgitʼ hećakan mitʼṭen dhorom porcaricʼ khon noṅkan telạ ńamkate naeke do ạḍiye hahaṛa ena, ar doe men keda je, aćakʼ bujhạure “okoe ṭhen Baebel menakʼa, uni ma noa baḍae daṛeakʼa.” Ona tayom naeke do aćaḱ bujhạue lai keda, Mạsi do Isại sal 1844 sor-somotreye hijukʼa, noṅkae monea menkate. Noa ghotona do Ireland reakʼ sakam, 1821 re ńamokʼa.

GSAM 104America, India ar Europe reakʼ maraṅ otre Sombad

GSAM 104.3Dosar hijukʼ reakʼ huḍiń puthiko, bhag 2, sahṭa 135, 1844 re England ren Mourant Brock doe meneda:—

GSAM 105.1“Bańcaoicʼ do usạrae ruạṛ hijukʼa, noa as ar cehaona reakʼ hoho do eken Great Britain rege baṅ, America, India ar Europe reakʼ maraṅ otre hõ pasnao kana. America re Sonot katha ren pe sae sor-somot dhorom porcaricʼ do noa lekate ‘raj reakʼ noa bhage sombad’ ko porcar kana; ar noa disomre England reakʼ kạlisiạ ren eae sae sor-somot hoṛ do ona hohoge ko em kana.”

GSAM 105Dhạrti reakʼ mimitʼ dorea jahaj-ghạṭ hạbicʼ

GSAM 105.2Seneca Falls, N.Y., ren E. R. Pinney do mitʼṭen mon em akan Baptist dhorom porcaricʼe tahẽkana; uni aćaḱ jion do Dosar hijukʼ reakʼ sikhạuna porcarreye em akatʼ tahẽkana. Uniakʼ Mathi 24 reakʼ bujhạu puthi, sahṭa 8, 9 re uni noṅkae men keda:—

GSAM 105.3“1842 sal hạbicʼge Europe, Asia, Africa ar America reakʼ mimitʼ dhorom porcar ṭhãire Dosar hijukʼ reakʼ chapa puthiko kol akan tahẽkana, Rocky buru reaḱ banar sećre hõ.... Aleakʼ jahaj ren ạyurko ar dorea senokʼ kạmi hoṛkole laiatʼlea je, onko do oka ghạṭrehõ bako seṭerokʼa okare noa porcar do onko khon lahare bae seṭer akana; ar noa reakʼ bare bare onkoko kukliakoa.”

GSAM 105Pe hajar hoṛ Sombadko porcar kana

GSAM 105.4Zanesville, Ohio, ren dhorom porcaricʼ G. W. Mitchel hõ uni sikhạuna porcaricʼko talaren mitʼṭen kanae. Agost 8, 1894 re Newark, Ohio, re olokʼicʼ sãote galmaraore uni doe lai kedea je, Septembor 1844 re McConnellsville, Ohio, re galmarao jokheć Murubi William Miller do uniye lai akadea je, ać ṭhen “goṭa dhạrti reakʼ bhinạ hạṭińkoren pe hajar dhorom porcaricʼkoakʼ ńutum ar basokʼ ṭhãi reaḱ ol menakʼa, okoe do ‘Isor botoraepe, ar unige man emaepe; ente uniakʼ bicạr reakʼ okte seṭer akana,’ menkateko porcar kana; onko talaren baṛti hoṛ do North America ar Great Britain renko kanako.”

GSAM 105.5Noa “hoho” reakʼ ạḍi pasnao reakʼ roṛ jokheć William Miller noṅkae men keda:—

GSAM 105.6“Goṭa dhạrti reakʼ mimitʼ disạre mitʼ bar hoṛ do noa khoborko porcar akada, ar sańamko okte reakʼ do mitʼ kathageko meneda—Asia ren Wolff; England re lahare tahẽkan Irving; Scotland ren Mason; South Carolina ren Davis; ar noa disạren hõ aema hoṛ do noa hohoko em kana, se em akada.”11

GSAM 106Hutchinson akʼ Elia akʼ araṅ sańam seć kol ena

GSAM 106.11837 salre Murubi R. Hutchinson do England khon Canada re Wesley ren pańjaicʼ dhorom porcaricʼ lekaye kol lena. Mucạtre uni do Montreal reye basao ena. Bidesko re aema hoṛ sãote uniakʼ orom tahẽkana. 1843 ar 1844 salre uni do Elia akʼ araṅ ńutuman mitʼṭen sakame chapa oco keda, onare Dosar hijukʼ reakʼ sikhạunae ol keda. Bides senokʼ jahajko ṭhen algate seṭerokʼ reakʼ hor tahẽkantaya, ar aćaḱ sakam reakʼ maraṅ maraṅ poṭomko ḍakʼ khoroc begor kol reakʼ sujog hõe ńam akatʼ tahẽkana; onate dhạrti reakʼ sańam seć ạḍi baṛti sakame kol keda. Aćaḱ kạmi reakʼ uni doe men keda je, Nova Scotia, New Brunswick, New Foundland, England, Ireland, Scotland, Wales, France, Germany, Constantinople, Rome, ar British raj ar ona reakʼ bohokʼ latarren basao disomko reakʼ sańam seć bin gonõṅte noa sakamkoe kol keda.

GSAM 106Sandwich ṭạpuko re

GSAM 106.2Oktobor 12, 1843 reakʼ Tala ńindạ reakʼ hoho re Sandwich ṭạpuko reakʼ Kaui ṭạpure Kaloa ren O. S. Burnham ńutuman mitʼṭen maejiuakʼ ciṭhi tahẽkana. Uni ar uni ren jãwae do ona ṭhãire iskulren cetʼakin tahẽkana. Unkin do Dosar hijukʼ reakʼ sikhạunakin aṅgocʼ keda ar onḍekin porcar kan tahẽkana, ar ona ṭạpuko re mitʼ dol biswạsi hoṛ unkin sãoteko sewa kan tahẽkana.

GSAM 106Baptisma emokʼicʼ Johon akʼ Sombad sãote noa Sombad reakʼ tulạjokhạ

GSAM 106.3Noṅkate abo dobon ńel kana je, Dosar hijukʼ reakʼ sikhạuna do ona reakʼ Sonot sostorren nạbi kathako purạukʼ lạgitʼ tinaḱ jạrur, unạḱ hạbicʼ sạrige porcar lena.

GSAM 106.4Mạsiakʼ pạhil hijukʼ reakʼ laha khobor emokʼ Sombad do nạbi Jesạia noa kathateye lai akada: “Bire hohoicʼakʼ araṅ: Probhuakʼ hor sapṛaoepe, rohoṛ phãka otre aboren Isor lạgitʼ maraṅ hor sojhepe. Sańam laṭar ṭhãi do tul rakaḱa, ar sańam maraṅ buru ar huḍiń buru do laṭarokʼa; ar beṅka hor do sojhokʼa, ar ạlisạḱ ṭhãiko do somanokʼa; ar Probhuakʼ mahima sodorokʼa, ar sańam hoṛko sãoteko ńelea; ente Probhuakʼ mocage noa katha do roṛ akada.”12 Noa nạbi katha do “Baptisma emokʼicʼ Johon, Jihudia reakʼ bire porcar jokheć, noṅkae men kan tahẽkana, Mon ruạṛepe; ente serma raj do sor akana.” uniakʼ kạmire purạu lena.13

GSAM 107.1Nui hoṛ ać eskar, eken Jihudia disomre turui cando kạmi talate, noa hahaṛaan nạbi kathae purạu keda. Noa nạbi katha do Johon akʼ kạmi reakʼ okte ar ṭhãi sime akatʼ tahẽkana; menkhan Dosar hijukʼ reakʼ laha khobor emokʼ nạbi kathako do onka baṅ tahẽkana, ente noa kạmi do “ãṭ araṅ reakʼ hoho” sãote, goṭa dhạrti hạbicʼ pasnaokʼ reakʼ tahẽkana.

GSAM 107.2Noṅkate emakan sạri ghotonako reakʼ marsalre ńelokʼ kana je, Dosar hijukʼ reakʼ Sombad lạgitʼ nạbi katha do tinaḱ ṭhikge purạu lena. Loa dare reakʼ jonka katha cetʼakokʼ lạgitʼ, ar Pạhil dutakʼ sombad reakʼ pạhil hoho emokʼ lạgitʼ Isorakʼ okte seṭer ena; ar uni aćren sombad emokʼkoe beṛetʼ ketʼkoa, jemon onko do sańam jạtiko, hoṛko ar pạrsi renko ṭhen noa hoho reakʼ khoborko em.

Notes

  1. Mathae 24:32-35. ↩
  2. Romiko 10:14, 15. ↩
  3. Mathae 24:29, 30. ↩
  4. Mathae 24:29. ↩
  5. Mark 13:24. ↩
  6. Dhorom sudhrạu reakʼ itihạs, puthi 8, pạṭh 1, katha hạṭiń 2, 3. ↩
  7. Onage puthi, puthi 12, pạṭh 3, katha hạṭiń 10. ↩
  8. Onage puthi, puthi 18, pạṭh 2, katha hạṭiń 12. ↩
  9. Kạlisiạ reakʼ araṅ, sahṭa 343. ↩
  10. Bokhara re Wolffakʼ porcar kạmi. ↩
  11. William Miller akʼ bakhạṇko, sahṭa 238, 1843. ↩
  12. Jesạia 40:3-5. ↩
  13. Mathi 3:1, 2. ↩

Note

Back