Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Pạṭh 26 — Aleakʼ bides porcar kạmiko

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Ol akan do: Okoe ṭhen uni reakʼ katha bako lại akatʼ, onko uniko ńelea; ar okoe bako ańjom akatʼ, onkoko bujhạua.”1

GSAM 403.2United States bahre aleakʼ pạhil porcar kạmi do 1874 salre ehopʼena, tinre Murubi J. N. Andrews do Switzerland teko kol kedea, ar onḍe uni do kạmiye ehopʼ keda.

GSAM 403Tala Europe reakʼ porcar ṭoṭha

GSAM 403.3Un jokhecʼ noa porcar kạmire 8 disom tahẽkana; onako do Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal ar Greece. Noa ṭoṭhare 140,000,000 hoṛko tahẽkana.

GSAM 403.4Noa ṭhạ̃ire ona obostha reakʼ katha lại do mon lagao lekakʼ hoyokʼa, oka iạte ale ren hoṛko do nonḍekʼ osar ṭoṭhare porcar kạmi ehopʼ lạgitʼko lahayena, tinre aleakʼ dhorom dolre hoṛkoakʼ lekhạ do ạḍi kom tahẽkana.

GSAM 403Murubi Czechowski

GSAM 403.51865 salre Murubi M. B. Czechowski, uni do mon ạcur akan Poland ren Kạtholik dhorom pujạri tahẽkana ar Nitokʼ reakʼ sạriakʼe aṅgocʼ akatʼ tahẽkana, uni do Tala Europe re porcaricʼ leka kolkoe lạgitʼ ale ren hoṛko ṭhen as tahẽkantaya. Un jokhecʼ ona do baṅ hoe daṛeakʼte, uni do Boston, Massachusetts ren Hapta reakʼ pạhil mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko ṭhen acʼakʼ katha lạiye sodor keda. Onko do, hoy daṛeakʼa, uni do ale ren hoṛko khon purạ puri bhin gea menteko uihạr leda. Jãhãnakʼge hoyokʼ, onko do lạkti ṭạkạko jarwa keda, ar uni do acʼakʼ as reakʼ porcar kạmi ṭhạ̃i teko kol kedea.

GSAM 404Switzerland re Jirạukʼ mãhã manaoicʼko

GSAM 404.11866 salre uni do Tramelan, Switzerland re Jirạukʼ mãhã reakʼ sạriakʼ ar Tesar dutakʼ sombad e cetʼatʼkoa. Noa kurumu te Jirạukʼ mãhã manaoicʼkoakʼ mitʼ dol hoeena. Ona tayom usaṛage uni do onko bagi katʼe Hungary re Sombad cetʼako lạgitʼe calaoena. America re aleakʼ kạmi babot Tramelan ren noa dol ṭhen uni do cetʼ hõe baṅ lại leda; menkhan onko modre Albert Vuilleumier do Iṅgrejiye paṛhao daṛeakʼ tahẽkana. Uni do acanak te Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ reakʼ mitʼ kopiye ńel keda. Noa horate barea disom tala ciṭhi ol-anol ehopʼena.

GSAM 404Murubi Erzenberger do America teko kol kedea

GSAM 404.21869 salre Tramelan ren James Erzenberger do Iṅgreji pạrsi cetʼokʼ ar Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ sikhạuna ar riti-niạm ạḍi napae te baḍae lạgitʼ America teko kol kedea. Jun 18 re uni do Battle Creek e seṭerena, ar America re 1½ sal e tahẽkana. Ruạṛ sen okte 1870 sal Sepṭembar 9 re uni do New York e bagi keda. Ona sal reakʼ Jun candore Ademar Vuilleumier do noa disomteye hecʼena, ar nonḍe 4 sal lekaye tahẽkana. Acʼakʼ disomte ruạṛ jokhecʼ Murubi Andrews do uni sãoteye tahẽkana. 1874 sal Okṭobar 16 re onkin do Neuchatel rekin seṭerena.

GSAM 404.31875 salre Murubi D. T. Bourdeau ar uniren gharońj do America khon France teko calaoena, onḍe kạmi lạgitʼ sạmiti do onkoe bachao akatʼkoa.

GSAM 404Phransi pạrsite mitʼ khobor sakam ehopʼena

GSAM 404.4Tayom sal, 1876 sal Julai candore, Basel, Switzerland re Phransi pạrsite Les Signes des Temps (Okteko reakʼ cinhạko) ńutumte mitʼ khobor sakam chapa oḍok ehopʼena. 6 sal tayom, 1882 sal Me 13 re, Murubi Haskell do New York nagar khon jahajte Europe teye calaoena. Noa porcar kạmi reakʼ dara re uni do Switzerland re hõ kom-baṛti okteye khemao keda.

GSAM 405Murubi Whitney do Basel teye senena — Murubi Andrews akʼ gujukʼ

GSAM 405.11883 sal Julai 26 re Murubi B. L. Whitney ar uniren gharońj do Basel reko seṭerena. Maraṅ bạisi reakʼ sạmiti do uni noa porcar kạmi calao reakʼ bhạr emadea, jemon Murubi Andrews e jirạu daṛeakʼa, ente uniakʼ hoṛmo boge do usaṛa te komokʼkan tahẽkana. Kạṭicʼ cando tayom, ona sal reakʼ Okṭobar candore, uni doye gucʼena.

GSAM 405.2Murubi Andrews do jion reakʼ ehopʼ oktere cetan iskul ar mohabidaloyre paṛhao reakʼ subitạ bae ńam leda, menkhan uni do ạḍi cetʼ akan hoṛe tahẽkana. Dhạrtiren hoṛko do noa lekan hoṛ acʼte cetʼ akan se acʼte teṅgo akan hoṛko metakoa. Paṛhaore acʼakʼ mon lagao te Latin, Grik ar Hibru pạrsire uni do daroe ńam keda, ar tayom salko re Phransi pạrsi hõ. Tala Europe reakʼ porcar kạmi ehopʼ ar lahanti lạgitʼ goro ńam as te uni do Phransi pạrsiye cetʼ keda. Acʼakʼ jion reakʼ mucạtʼ 6 sal onḍeye kạmi keda; Phransi pạrsi reakʼ Okteko reakʼ cinhạko lạgitʼe ol keda ar chapae oḍok keda, ar ona pạrsite hõe porcar keda. Noṅka kạmi kan okterege uni do gujukʼ reakʼ tireye paṛaoena.

GSAM 405Europe re Daktar Kellogg

GSAM 405.31883 sal reakʼ baha oktere Daktar J. H. Kellogg do rạn reakʼ sendra-baḍae lạgitʼ Europe teye dara keda. Aleakʼ joto porcar ṭhạ̃ire uni do kạṭicʼ mãhãye khemao keda, ar uniakʼ dara do kạmi hoṛko lạgitʼ ạḍi uskur reakʼ etohop hoeena. Bises katʼe Basel reakʼ kạmi babot uniakʼ poramors do Murubi Andrews ạḍi gonoge emadea.

GSAM 405Murubi Butler do Europe reye dara keda

GSAM 405.41883 sal Okṭobar candore hoe akan Maraṅ bạisi re, jãhã tin usaṛa hoe daṛeakʼ, England re mitʼ khobor sakam chapa oḍok ehopʼ lạgitʼ poramors emena. Noa bạisi re goṭa akan eṭakʼ mitʼ ray leka, Murubi Geo. I. Butler, M. C. Wilcox ar A. C. Bourdeau do Europe ar England reakʼ kạmire goro lạgitʼ onḍeteko senena. Murubi Butler do 1884 sal Phebruyari 27 re Glasgow, Scotland re jahaj khone ạṛgoyena. Bides porcar kạmi ṭhạ̃iko re Murubi Butler akʼ dara reakʼ mitʼ jos do, bidesko re kạmi lahanti reakʼ muskilko acʼte ńel katʼe baḍae, ar onako cetʼleka jitạu hoyokʼa, ona baḍae tahẽkana. Uni hõ do Basel ar Tala Europe reakʼ ṭoṭhare kom-baṛti okteye khemao keda. A. C. Bourdeau do Alps reakʼ baidko re Phransi hoṛko tala, Waldenses ko ṭhene kạmi keda; ar M. C. Wilcox do England re chapa ar khobor sakam sajạu reakʼ kạmireye joporawena, ar 1886 sal reakʼ mucạtʼ hạbicʼ onḍeye tahẽkana.

GSAM 406Basel re Chapa oḍok oṛakʼ teyarena

GSAM 406.11884 salre Basel re Imprimerie Polyglotte ńutuman Chapa oḍok oṛakʼ teyarena; noa ńutum reakʼ mane do ạḍi lekan pạrsite chapa. 1885 sal Marc candore Maraṅ bạisi reakʼ sạmiti do H. W. Kellogg e kol kedea, jemon uni do Basel sen katʼe chapa oṛakʼ lạgitʼ lạkti kal-kobjae kirĩńa. Uni do ona kạmiye purạu keda, ar noṅka Basel reakʼ mare nagarre Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ, napae kal-kobja mena reakʼ mitʼ chapa ṭhạ̃i do teṅgoena.

GSAM 406.2Murubi Butler Europe reye dara kan oktere, Basel reakʼ kạmi oṛakʼre Herold der Wahrheit ńutuman mitʼ Jarman khobor sakam chapaena. Ona salrege noa kạmi oṛakʼ khon Adevărulu Prezentu (Nitokʼ reakʼ sạriakʼ) ńutuman mitʼ Romạni khobor sakam hõ chapa oḍokena. Arhõ Itạli pạrsite L’Ultimo Messagio (Mucạtʼ sombadko) ńutuman mitʼ khobor sakam chapaena. Tayom ńutum akan barea khobor sakam do 16 puṭhạ reakʼ tahẽkana, ar 3 cando te mitʼ dhaoko oḍokʼ tahẽkana. 1884 sal Okṭobar candore Switzerland ren kạlisiạkoakʼ bạisi re lại sodorena je, ona salre noa ponea khobor sakam reakʼ 146,000 kopiko chapa keda ar pasnao keda. 1895 sal hạbicʼ, tinre Basel re sasetʼ iạte chapa kạmi oṛakʼ do ona nagar khon Hamburg, Germany teko ocog keda, onḍe 11 bhin pạrsite puthi ar huḍiń dhorom puthiko chapa oḍok akatʼ tahẽkana; onako do Phransi, Jarman, Itạli, Romạni, Ispạni, Bohemi, Rus, Ḍac, Haṅgeri, Armeni, Turki ar Turki-Grik. Noṅka noa ṭhạ̃i do acʼakʼ ńutum reakʼ mane leka “ạḍi lekan pạrsite chapa” reakʼ saṅsthạ tahẽkana.

GSAM 407Mrs. White do Europe reye dara keda

GSAM 407.11885 sal Sepṭembar 3 re Mrs. White, uniren hopon W. C. White ar gharońj do Basel reko seṭerena. Mare disomko re onko do 1½ salko tahẽkana, ar Tala Europe reakʼ ṭoṭhare menakʼ porcar ṭhạ̃iko reko dara keda; onḍe bhin bhin porcar kạmiko re onko do ạḍi gonogan sewa ko em keda.

GSAM 407Switzerland ren kạlisiạkoakʼ bạisi reakʼ gãota hoeena

GSAM 407.21885 sal Sepṭembar 10 re Switzerland ren kạlisiạkoakʼ bạisi reakʼ gãota hoeena. Un oktere em akan khoborre lại sodorena je, noa bạisi re 1 Abhisek akan dhorom porcaricʼ, porcar reakʼ anumoti ńam akan 7 hoṛ, 10 kạlisiạ ar 224 somangko tahẽkana. Onko do laha salre Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń leka $1,645.11 ko em akatʼ tahẽkana. Ona chada hõ kạmi lạgitʼ $2,041.22 reakʼ dạn em akan tahẽkana.

GSAM 407Europe re Murubi Waggoner

GSAM 407.3Mrs. White do W. C. White ar gharońj sãote 1887 salre America teko ruạṛena. Ona salrege Murubi J. H. Waggoner do Tala Europe reakʼ porcar kạmire joporawokʼ lạgitʼ neota emadea. Noa ṭoṭhare uni do 2 sal khon baṛtiye khemao keda, ar un oktere Basel rege acʼakʼ oṛakʼe doho keda. Laha lại akan leka, noa nagarrege 1889 sal April 20 re uni doye gucʼena.

GSAM 407.4Murubi Whitney akʼ hoṛmo boge komokʼ ar tayomte uniakʼ gujukʼ (1889 sal April 9) do noa porcar kạmi lạgitʼ eṭakʼ mitʼ ạḍi duk reakʼ ạghạt tahẽkana.

GSAM 407Europe re Murubi Robinson

GSAM 407.5England re kạmi kan Murubi D. A. Robinson do Murubi Whitney akʼ ṭhạ̃i reye bachaoena. Noa ṭoṭhare uni do 6 sal leka napae teye kạmi keda; ona tayom 1895 salre Maraṅ bạisi reakʼ neotate uni do India teye calaoena. Uniakʼ calao iạte arhõ mitʼ ṭen kạmi ńel jotonicʼ bachao reakʼ lạkti hoeena.

GSAM 408Murubi Holser do ṭoṭha reakʼ kạmi ńel jotonicʼ

GSAM 408.1Murubi H. P. Holser do noa ṭhạ̃i lạgitʼ bachaoen hoṛe tahẽkana, ar noa bhạr chada gota Tala Europe reakʼ porcar kạmi calaoicʼ leka hõe bachaoena. Nonḍe uni do bin thakao ar napae te 1901 sal hạbicʼe kạmi keda, tinre rua reakʼ jor te uni hõe hạri hoyena. Uni do 1901 sal Sepṭembar 11 re Canyon City, Colorado reye gucʼena.

GSAM 408.2Noa lekan ulṭạ obosthako tahẽn rehõ porcar kạmi do haraena ar lahayena. 1895 salre Maraṅ bạisi ṭhen em akan khobor do noage udukʼeda. Ona re lại akan do, Tala Europe ren kạlisiạkoakʼ bạisi re 19 kạlisiạ ar 484 somangko menakʼkoa; onko do laha salre Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń leka $4,378.18 ko em keda. Un oktere onko ṭhen 4 Abhisek akan dhorom porcaricʼko ar porcar reakʼ anumoti ńam akan 5 hoṛko tahẽkana.

GSAM 408Jarman-Rus porcar kạmi

GSAM 408.31870 salre Elberfeld, Prussia sor reakʼ mitʼ kạlisiạren palok J. H. Linderman ar ona ren 40 somangko do Baibel paṛhao khon eaeakʼ mãhã reakʼ Jirạukʼ mãhã manao ko ehopʼ keda. Dhạrtire eṭakʼ mitʼ ṭen Isại dol ona mãhã Jirạukʼ mãhã lekako manao kana, ona do onko bako baḍae tahẽkana. Noa dol reakʼ khobor ale ren hoṛko ṭhen do mitʼ bhin horate seṭerena. Mitʼ ṭen bhiṅkhạ khojicʼ do Jirạukʼ mãhã re Basel reakʼ porcar oṛakʼreye hecʼena. Gharońjren hoṛko do onkoakʼ samangre Baibel jhicʼ doho katʼe Jirạukʼ mãhã iskul reakʼ paṛhaoko paṛhao kan tahẽkana. Noa ńel katʼe uni doye hahaṛayena, ar kuklikoe ehopʼ keda.

GSAM 408Elberfeld ren dol

GSAM 408.4Onko do Jihudi baṅ, menkhan eaeakʼ mãhã reakʼ Jirạukʼ mãhã manaoicʼ Isại hoṛko kana, noa baḍae katʼe uni do Elberfeld reakʼ noa dol babote lại keda. Murubi Andrews do noa katha sendra ńel do bogea menteye uihạr keda. Ona iạte 1875 sal reakʼ ehopʼre Murubi Erzenberger sãote uni do Prussia teye senena; onḍe lại akan lekage ona dolkin ńam keda. Murubi Erzenberger do Germany reakʼ ona ṭoṭhare kạmi atʼe kạṭicʼ okteye tahẽkana, ar 1876 sal Januyari 8 re Elberfeld re 8 hoṛko baptismaena. Noa do Germany re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ pạhil baptisma tahẽkana.

GSAM 409.11882 sal khonge Russia re sạriakʼ do ṭhạ̃iye ńam akatʼ tahẽkana. America ren Jarman Boehako do Russia reakʼ Jarman basạko re menakʼ onko ren gateko ṭhen paṛhao reakʼ olko kol akatʼte noṅka hoeena.

GSAM 409Europe re Murubi Conradi

GSAM 409.21885 salre Murubi L. R. Conradi do Jarman hoṛko tala kạmi lạgitʼ America khon Tala Europe reakʼ ṭoṭhateye calaoena. 1886 sal Jun 28 re uni do Basel khon Crimea, Russia teye calaoena. Nonḍe Murubi Perk sãote uni do Berdebulat teye senena; onḍe 2 Miserakin baptismaena ar 19 somangkoakʼ mitʼ kạlisiạ gãotaena. Noa do Russia re pạhil Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ kạlisiạ tahẽkana.

GSAM 409Murubi Conradi ar Perk do jehelrekin dohoena

GSAM 409.3Noa tayomtege Murubi Conradi ar Perk do Orthoḍoks biswạs reakʼ ulṭạ sikhạuna em iạtekin sapʼena, ar Perekop re 5 hapta jehelrekin dohoena. United States ren raj dutakʼ goro te chadao ńam tayom Murubi Conradi do Purub Russia reye dara keda, ar ona tayom Switzerland teye ruạṛena.

GSAM 409Volga, Russia re kạmi

GSAM 409.4Noa salrege Murubi Laubhan do Russia re, Volga gaḍa ṭhen menakʼ acʼakʼ oṛakʼ sorre, kạmiye ehopʼ keda. 1880 salre Kansas ren Murubi Klein do Russia reakʼ Jarman ṭoṭhare kạmiye ehopʼ keda. Noṅka noa ạḍi muskil ar kosto reakʼ ṭoṭha lạgitʼ kạmi hoṛko teṅgo akana; ar biswạsiko do disom khon oḍok kol ar jehelre dohoko sahao akatʼ rehõ, Probhu do noa kạmi hahaṛa lekae bor keda.

GSAM 409Germany re Dhorom puthi ạkhrińicʼkoakʼ lahanti

GSAM 409.51888 salre Dhorom puthi ạkhrińicʼko do Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden ar Alsace re kạmiko ehopʼ keda. Noa 8 se 10 jut ar pạtiạr kạmi hoṛko do nonḍekʼge lahanti ńam keda je, mitʼ salre noa lekhạ puthiko ạkhrińena: Kristo akʼ jion, 3,000; Eden khon Eden hạbicʼ, 2,000; ar 12,000 huḍiń puthi. Noa kạmi reakʼ jo do, puthiko ạkhriń ar paṛhao akan joto ṭhạ̃irege mitʼ se ona khon baṛti hoṛko sạriakʼko aṅgocʼ keda.

GSAM 410Hamburg re porcar kạmi ehopʼena

GSAM 410.11889 sal Me candore Murubi Conradi do Hamburg, Germany re porcar kạmiye ehopʼ keda, ar ạḍi kom okte bhitrirege kạmi hoṛko cetʼako lạgitʼ mitʼ iskul teṅgoena. Ona tayom Okṭobar candore 28 somangkoakʼ mitʼ Jirạukʼ mãhã iskul gãotaena. Noa salrege Murubi Haskell do noa porcar ṭhạ̃ireye dara keda, ar 20 somangkoakʼ mitʼ kạlisiạ gãotaena, ar puthi doho reakʼ mitʼ oṛakʼ hõ teṅgoena.

GSAM 410.2Un oktere Murubi J. T. Boettcher do Barmen re Jarman kạmireye lagao akan tahẽkana. 1890 salre Maraṅ bạisi ṭhen mitʼ khobor emena; ona re lại akan do, Jarman-Rus porcar kạmire 9 gãota akan kạlisiạko ar joto milạu katʼe 422 somangko tahẽkana. Onko chada hõ, nahaṅ gãotare baṅ bolo akan 75 Jirạukʼ mãhã manaoicʼko tahẽkana. Ona salrege April 7 re arhõ 12 hoṛko baptismaena ar Hamburg reakʼ kạlisiạreko mesayena. Ḍisembar candore noa kạlisiạren somangkoakʼ lekhạ 40 hạbicʼ baṛtiena. Hamburg reakʼ puthi doho oṛakʼ khon Hamburg, Holland, Russia ar Germany reakʼ bhin bhin ṭoṭhako re puthi ạkhrińte $5,000 ńamena.

GSAM 410Europe re lahanti

GSAM 410.3Tala Europe reakʼ porcar kạmi do dhire dhire, menkhan niscit te lahayena, 1891 sal reakʼ Maraṅ bạisi re em akan khobor leka. Un oktere Germany re 5 kạlisiạko ar 140 somangko tahẽkana; onko modre 64 do Hamburg reakʼ kạlisiạren somangko tahẽkana. Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń leka $1,000 emena. Hamburg re jahaj porcaricʼ do jahajko re $500 reakʼ puthiye ạkhriń keda, ar gota ṭoṭhare Dhorom puthi ạkhrińicʼkoakʼ sal bhar reakʼ ạkhriń do $6,000 tahẽkana. Austria re 150 hoṛko sạriakʼko aṅgocʼ akatʼ tahẽkana, ar Russia re 13 kạlisiạko ar 400 somangko tahẽkana.

GSAM 411Russia ren 5 Jirạukʼ mãhã manaoicʼko do disom khon oḍok kolena

GSAM 411.1Noa okte leka (1891), Russia reakʼ mitʼ kạlisiạren 5 somangko, onko ren ạyuricʼ hõ, raj reakʼ kạlisiạ sikhạuna reakʼ ulṭạ cetʼako iạteko sapʼ akan tahẽkana, ar Trans-Caucasus te 5 sal lạgitʼ oḍok kol reakʼ saja emakan tahẽkantakoa. Onko do mitʼte sikhṛite tolko ar 500 mail taṛam ocoko reakʼ hukum tahẽkana. Noa bidạure onkoakʼ biswạs do onkoe teṅgo ketʼkoa, ar Probhu re onko do rạskạte tahẽkana. Ona salre Rus pạrsite Baibel paṛhao reakʼ dharan te mitʼ huḍiń puthi sapṛao akan tahẽkana. Ona reakʼ katha do Kristo akʼ dukko, gocʼkoakʼ jạpitʼ, oka mãhã ar cetʼ lạgitʼ, ar abon dobon baḍae daṛeakʼa se baṅ?

GSAM 411.21895 sal reakʼ Maraṅ bạisi jokhecʼ Germany re somangkoakʼ lekhạ 368 hạbicʼ baṛti akan tahẽkana, ar laha sal reakʼ Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $2,327.43 tahẽkana.

GSAM 411Russia re arhõ Jirạukʼ mãhã manaoicʼko

GSAM 411.3Russia khon ạḍi utạr hoṛko eṭakʼ disomteko calao akan rehõ, somangkoakʼ lekhạ 467 hạbicʼ baṛti akan tahẽkana. Onko do Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń leka $841.60 ko em keda.

GSAM 411.41896 sal reakʼ binti hapta lạgitʼ paṛhao re bides porcar kạmi reakʼ sompadokakʼ lại khon ale do noa le baḍaea je

GSAM 411.4“Jarman-Rus ṭoṭhare laha sal bhitrire onkoakʼ lekhạ do bar gun sor baṛti akan tahẽkana; 400 khon baṛti hoṛ mesate noa lekhạ baṛtiena. Berlin, Germany re 60 hoṛko niạm leka Jirạukʼ mãhã reakʼ sewareko hecʼ kan tahẽkana. Hamburg re porcar kạmi reakʼ binti oṛakʼ teyarena iạte onḍen kạmi do jor ńam keda. Bavaria reakʼ Munich re tinạkʼ hoṛko baptisma lạgitʼko tạṅgi kan tahẽkana. Germany reakʼ Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart ar eṭakʼ maraṅ nagarko re biswạsiko tahẽkana. Rotterdam, Holland re hõ mitʼ dol tahẽkana.

GSAM 412.1“Russia re Dhorom puthi ạkhrińicʼko do sorkar khon anumotiko ńam akatʼ tahẽkana. Leṭiś ar Estoni pạrsite puthiko torjoma akan tahẽkana. Jarman khobor sakam do Basel khon Hamburg te ocog akan tahẽkana, ar ona kạmi oṛakʼre 14 pạrsite sạriakʼko chapa kan tahẽkana.”

GSAM 412Hungary re baptisma

GSAM 412.2Ona salre Hungary re pạhil baptisma hoe akan tahẽkana, ar Bohemia re pạhil dhorom riti reakʼ sabha hoe akan tahẽkana. Roumania reakʼ Galatz re Danube ar Hende Dorea lạgitʼ jahaj porcar kạmi teṅgo akan tahẽkana.

GSAM 412Germany re puthi ạkhriń kạmi

GSAM 412.31895 sal Ḍisembar reakʼ Disom bhitri ren porcaricʼ re Murubi Spies do Jarman ṭoṭha reakʼ puthi ạkhriń kạmi babote men keda,

GSAM 412.3“Noa ṭoṭhare puthi ạkhriń kạmi ehopʼen oktere, ona reakʼ bhạr ńam akan hoṛko do ona lahanti reakʼ kurumu bako thir leda, jãhãe jãhãe Leipsic ren maraṅ chapa oḍokicʼko ar puthi kạmi hoṛko do ‘laha khon kirĩńicʼkoakʼ ńutum ol jarwa katʼe puthi ạkhriń do bae calakʼa’ menteko lại atʼko rehõ.

GSAM 412.4“1887 sal Agosṭ candore Kristo akʼ jion reakʼ pạhil chapa do Jarman pạrsite oḍokena. Noa ńutuman puthi pasnao lạgitʼ sapṛaoen okte leka, Basel re Dhorom puthi ạkhrińicʼko cetʼako reakʼ mitʼ sabha hoeena. Noa do Germany rege baṅ, menkhan gota Europe re puthi ạkhriń kạmi reakʼ ehopʼ cinhạ hoeena. Nit do noa puthi reakʼ eaeakʼ chapa Jarman pạrsite chapa oṛakʼ khon oḍok akana.

GSAM 412.5“1895 sal Januyari 1 khon 12 nawa Dhorom puthi ạkhrińicʼko noa ṭoṭhareko bolo akana. 1895 sal Jun candoren khobor do ạkhrińre 50 sotangso baṛtiye udukʼ keda. Nit do aleakʼ Jarman khobor sakam Herold der Wahrheit salakʼ bises kurumu hoyokʼ kana. Tinạkʼ kạlisiạko, onako do ạḍi maraṅ baṅ rehõ, 50 khon 200 kopi hạbicʼko hataoa arko ạkhrińa. Ar kirĩńicʼko sãote onkoakʼ ạḍi rạskạ reakʼ aṭkar hoeenakoa. 1896 sal Phebruyari 18 reakʼ Hijukʼ reakʼ ńel ruạṛ re Murubi Conradi doye men keda, ‘1895 sal reakʼ mucạtʼre ale do Jarman-Rus ṭoṭhare 1,500 Jirạukʼ mãhã manaoicʼko salakʼle menakʼa.’”

GSAM 413Scandinavia reakʼ porcar kạmi

GSAM 413.1Scandinaviaren hoṛko ṭhen porcar kạmi do Murubi John Matteson 1877 salre ehopʼketʼa. Jun cando reakʼ 6 mãhã uni do Denmark reakʼ Jyeland re Vejle-e seṭerena. Uni ona disomte senlen jokhecʼ, America-ren gateko kul akatʼ khobor sakam ar huḍiń dhorom puthiko paṛhao kate, thoṛa hoṛko Jirạukʼ mãhã manao ehopʼ akatʼ tahẽkana.

GSAM 413.2Noa kạmi reakʼ ehopʼ ńelletʼ khan, abo badaea je 1850 salre Norway khon America reko calao akana upun hoṛ Probhuakʼ Jirạukʼ mãhã manao ko ehopʼketʼa. Onko do Wisconsin reakʼ Oakland reko tahẽkana. Onko modre bar hoṛ do Murubi O. A. Olsen ren baba ar ayo kin tahẽkana. 1863 salre Murubi John Matteson eaeakʼ mãhã reakʼ Jirạukʼ mãhã manao-e ehopʼketʼa. Uni do Wisconsin reakʼ Poysippi reye tahẽkana. Ona tayom turui cando bhitrire uniakʼ kạmi hotete 40 leka Danish-Norwayren hoṛko Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ sikhạuna ko aṅgocʼketʼa. Uni songe porcar kạmire milạu akana pạhil usạricʼ porcaricʼ do Minnesota-ren Murubi J. F. Hanson e tahẽkana.

GSAM 413Danish-Norway pārsire chapa oḍok akana pạhil puthi

GSAM 413.31866 salre Murubi John Matteson do Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphisren ạyurko ṭhen-e nehorletʼa, Scandinaviaren hoṛko lạgitʼ onkoakʼ pārsire huḍiń puthi ar dhorom sakamko chapa oḍok lekha hoyokʼa se baṅ, ona badae lạgitʼ. Uni metae hoyena je ạphisre ṭaka kom menakʼte onko do ona bako cekae daṛeakʼa; menkhan Wisconsin ar Minnesota re uniakʼ jạtren hoṛko menakʼkoa, onko do apnar ayo pārsire sạriakʼ chapa ńel lạgitʼ aḍiko hạliạkʼkana. Onko ṭhen komge dhon tahẽkana ar onko 50 hoṛ khon hõ komko tahẽkana, enhõ $1,000 nagod ṭakako jarwaketʼa ar ona kạmi lạgitʼ uniakʼ tireko emketʼa. Noa ṭaka ar bes sạphi kate ol teyar akatʼ thoṛa sakam idikate Murubi Matteson do Battle Creek-e hecʼena, ar puthi chapa oḍok lạgitʼ dohṛa nehor-e emketʼa. Laha em akan baṅ rạji reakʼ kathako reakʼ utạr em lạgitʼ uni sapṛao akane tahẽkante, uniakʼ nehor aṅgocʼena. 1867 sal reakʼ Marc 18 re uniakʼ puthi, Liv og Død (Jion ar Gocʼ), lạgitʼ ol teyar akatʼ sakam Murubi J. N. Andrews ar iñ ṭhen paṛhao-e ehopʼketʼa; un jokhecʼ ạli do chapa oḍok reakʼ bạisiren sodos kin tahẽkana. Ona reakʼ mane do, uniakʼ ol sakamre Danish-Norway pārsire oka ol tahẽkana, ona ạli do iṅglis pārsiteye udukʼạlikin tahẽkana.

GSAM 414Murubi Matteson chapa kạmi-e sikʼketʼa

GSAM 414.1Un jokhecʼ uniạkʼ lạgitʼ chapa akhor sajạu kạmire emokʼ daṛeaeicʼ jãhãe chapa kạmi hoṛ bạnuicʼ tahẽkana. Onate uni apante ona akhor sajạu sikʼ lạgitʼ sulukʼ-e nehorletʼa. Uni noa kạmireye lagaoena, jạbicʼ apnar pārsire huḍiń puthi ar dhorom sakam reakʼ 1,000 leka sahṭa chapa oḍokena.

GSAM 414.2Apnar hoṛko talare sạriakʼ pasnao lạgitʼ noa nawa upạy ńam kate, uni nawa sahos salakʼ-e oḍokena ar nana ponotre sabhako-e dohoketʼa. Ona okte khon Scandinaviaren hoṛko talare kạmi do aḍi usạra lahayena.

GSAM 414Eṭakʼ pārsire pạhil niạmte oḍokʼ sakam

GSAM 414.3Danish-Norwayren hoṛko talare kạmi do inạkʼ pasnao akana je cando hilokʼ oḍokʼ mitʼ khobor sakam reakʼ dorkar hoyena, jate ona jạtren hoṛko apnar pārsire sikhạuna ar sahos ko ńam daṛeakʼa. Onate 1872 sal reakʼ Janwari 1 re Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ reakʼ ạphis khon Danish pārsire mitʼ candosia sakam chapa oḍokena. Ona do 24 sahṭa reakʼ patrika leka tahẽkana, ar ona reakʼ ńutum tahẽkana Advent Tidende (Hijukʼ reakʼ sombad). Inạ tayom salre noa patrika do 32 sahṭa hoyena. Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko hotete bides pārsire oḍok akana pạhil niạmte oḍokʼ sakam noa ge tahẽkana.

GSAM 414.41874 salre Swedish pārsi roṛ biswạsiko talare inạkʼ mon lagao hoyena je ona pārsire 16 sahṭa reakʼ mitʼ candosia sakam ehopʼena, ona reakʼ ńutum tahẽkana Svensk Härold.

GSAM 414.5Murubi Matteson purạna disomre Scandinaviaren hoṛko ṭhen porcar kạmi-e ehopʼletʼ jokhecʼ (Jun, 1877), America khon cando hilokʼ Tidende reakʼ 266 nokol Denmark te ar 60 nokol Norway te kulokʼ tahẽkana. Noa patrikako paṛhao hotete Scandinavia re thoṛa hoṛko laha khonge Jirạukʼ mãhã ko manaokana. Denmark re mitʼ serma uniakʼ kạmi reakʼ jo do, nana ṭhãire biswạsikoakʼ dolko teyarena.

GSAM 415Norway re mitʼ chapa ạphis

GSAM 415.1Noa tayom Murubi Matteson Norway teye senena. Ona re Christiana re uniakʼ kạmi reakʼ jo leka, 1879 sal reakʼ Jun 7 re 38 sodoskoakʼ mitʼ kạlisiạ-e gãotaketʼa. Noa okte leka America khon Murubi J. P. Jasperson hecʼkate uni songe porcar kạmireye mucaṛena. Ona salre Norway re mitʼ chapa oḍok sãota hõ gãotaena. Chapa ạphis, kạlisiạ reakʼ sewa sabha lạgitʼ jarwa oṛakʼ ar tahẽn bakhrako lạgitʼ Christiana re $14,580 te jạgạ ar oṛakʼ kirinena. Thoṛa din lạgitʼ Christiana ạphis khon Tidernes Tegn (Okteko reakʼ cinhạko) ńutum mitʼ sakam kom nokolte hapta hilokʼ oḍokʼ tahẽkana.

GSAM 415.21880 sal reakʼ patjhaṛ ehopʼre, Scandinavia reakʼ kạmi maraṅ lạgitʼ goṛo ńam mon kate Murubi Matteson America teye hecʼena. Uni ona sal reakʼ Maraṅ bạisi reye seṭerena, ar aḍi sahos ńamkate 1881 sal reakʼ April re Europe teye ruạṛena. Uniakʼ ruạṛ tayom thoṛage, mitʼ silinḍar chapa kol kirin kate Christiana ạphisre dohoena.

GSAM 415Danish ar Swedish pārsire hoṛmo boge reakʼ patrikako

GSAM 415.3Onko usạrage Danish pārsire hoṛmo boge reakʼ mitʼ patrika chapa oḍok ko ehopʼketʼa, ona reakʼ ńutum tahẽkana Sundheds Bladet (Hoṛmo boge reakʼ sakam). 1883 salre uni Swedish pārsire ona lekage mitʼ patrika, ar Sanningens Härold (Sạriakʼ reakʼ sombad porcaricʼ) ńutum mitʼ dhorom patrika-e oḍokketʼa. 1884 salre onko ṭhen ạphis reakʼ $2,563 daman kol-kobja tahẽkana. Noa salre joto 115,000 sakam chapa ar pasnao hoylena, ona chạḍa hõ hajar hajar huḍiń dhorom puthiko ar thoṛa puthiko chapa ar pasnao hoylena.

GSAM 415Scandinavia re Murubi Haskell

GSAM 415.41882 salre Murubi Haskell akʼ daṛan hotete Scandinavia disomko reakʼ kạmi aḍi goṛo ńamketʼa. 1884 salre Murubi Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen ar E. G. Olsen koakʼ kạmi hotete hõ onko aḍi goṛoko ńamketʼa.

GSAM 416Mrs. White Scandinavia-e aḍi goṛoketʼa

GSAM 416.11885 salre Mrs. E. G. White ar uni ren hopon W. C. White Scandinavia te kin daṛanena. Ona reakʼ goṛo do ona ṭhãi reakʼ kạmi lạgitʼ ạḍi daman tahẽkana, oka reakʼ dam baṅ gontea daṛeakʼa. Thoṛa hoṛko mone akatʼ tahẽkana je ona disomren reṅgecʼ hoṛko Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń bako em daṛeakʼa, ar oṛakʼ-oṛakʼ senkate puthi ạkhriń lạgitʼ kurumu do bekar gea. Mrs. White emletʼ Goha do ṭhik oktere tahẽkana, ar hoṛko ona besgeko aṅgocʼketʼa. Noa kathate em akan onkoakʼ utạr khon ona ńamokʼa: “Probhu jãhã jotoe men akatʼa, ona joto ale dolekʼ kạmia ar uniakʼ kathale manaowa.” Noa daṛan oktere Scandinavia reakʼ kạmi ṭhãire purạ bodol hoyena; ona do baṛtige Mrs. White akʼ begor thạku kạmi hotete hoyena.

GSAM 416Norway re nawa ạphis oṛakʼ benaoena

GSAM 416.21886 salre Murubi O. A. Olsen ar N. Clausen Scandinavia disomko te kin daṛanena; dosaricʼ do ona re aḍi din-e tahẽyena. 1885 salre Christiana re mitʼ nawa ạphis oṛakʼ benaoena. 1886 sal reakʼ September 1 re mucạtena serma lạgitʼ, ạphis do puthi ar huḍiń dhorom puthi ạkhriń khon eskar $5,386.68 ńamketʼa, ar niạmte oḍokʼ sakamko hatao lạgitʼ em akan candạ khon $3,146.03 ńamena.

GSAM 416Scandinavia re 25 kạlisiạko

GSAM 416.31889 salre Maraṅ bạisi ṭhen em akan mitʼ khoborre men tahẽkana je Scandinavia reakʼ kạmi ṭhãire 25 kạlisiạko ar 926 sodosko menakʼkoa. Onko Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $2,548.75 ko emletʼa. Ona re turui dhorom porcariko, upun porcar reakʼ anumoti ńam akatʼko ar 52 Dhorom puthi ạkhrińko hõ tahẽkana. Pe cando bhitrire Norway ar Sweden reakʼ puthi ạkhriń do $2,161.26 tahẽkana.

GSAM 416Christiana re iskul

GSAM 416.4Noa oktere Christiana re mitʼ iskul calakʼ tahẽkana, ona re 50 pạṭhuạko tahẽkana. 1891 salre Murubi O. A. Olsen ar E. J. Waggoner Christiana re Baibel sikʼ reakʼ mitʼ sikhạuna kin calaoletʼa, ona re 100 pạṭhuạko seṭer akana. Noa sikhạunare oṛakʼ-oṛakʼ senkate puthi ạkhriń kạmi reakʼ pura cetʼako hoylena.

GSAM 4171895 salre Scandinavia re 40 kạlisiạko

GSAM 417.1Turui serma tayom, 1895 salre, Murubi D. A. Robinson emletʼ mitʼ khobor abo ńelakʼa. Un jokhecʼ uni bides kạmi ṭhãi reakʼ jila ạyuricʼ-e tahẽkana. Ona khobor do noa okte bhitrire kạmi reakʼ maraṅ lahanti inạkʼ sạphige udukʼeda je ale noa lekale uddhạr akatʼa: “Scandinavia re 40 kạlisiạko ar 1,458 sodosko menakʼkoa. Ona serma reakʼ Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $5,585.55 tahẽkana. Ona re 15 Abhisek akan dhorom porcariko ar 11 porcar reakʼ anumoti ńam akatʼko menakʼkoa, ar ona serma reakʼ puthi ạkhriń do $40,000 hoyena. Noa maraṅ ṭaka do baṛtige Dhorom puthi ạkhrińkoakʼ kurumu reakʼ jo kana. Ar ona hõ ona disomre, oka re 1885 salre puthi ạkhrińko, ar aleakʼ biswạsren dhorom porcariko hõ, men akatʼ tahẽkana je oṛakʼ-oṛakʼ senkate puthi ạkhriń do baṅ hoy daṛeakʼa.

GSAM 417Scandinavia reakʼ pe bạisiko

GSAM 417.2Nit oktere Scandinavia reakʼ kạmi ṭhãire pe Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi menakʼa. Ona gãota reakʼ tarik do noa leka kana: Denmark, 1880 sal reakʼ Mai 30; Sweden, 1882 sal reakʼ Marc 12; Norway, 1887 sal reakʼ Jun 10. Murubi John Matteson, okae pạhil Scandinavia reakʼ porcar kạmi ehopʼletʼa ar uniakʼ saphol kạmite hor-e udukʼletʼa, ar okae ona hoṛkoakʼ lahanti lạgitʼ aḍi mon lagao ar apnar suk-bes chạḍạukate kạmi akatʼ tahẽkana, uni do gocʼ ocokʼkan jokha-khasu rua-e ńamketʼa. Uni 1896 sal reakʼ Marc 30 re California reakʼ El Monte re 61 serma umerreye gocʼena.

GSAM 417Britain reakʼ porcar kạmi

GSAM 417.3William Ings do England reakʼ Hampshire ren hoṛ-e tahẽkana, menkhan gạdrạ okte khonge United States reye tahẽn akante, uniakʼ mone ar sikhạunare do Americaren hoṛ lekae tahẽkana. Uni Basel, Switzerland khon 1878 sal reakʼ Mai 23 re Southampton-e seṭerena. Noa dhao uni ona re kom din, bar haptageye tahẽyena; inạ tayom thoṛa din lạgitʼ Europe reakʼ maraṅ otreye ruạṛena. Menkhan thoṛage din tayom uni Southampton te dohṛae senena. Ona re upun cando dhạbicʼ oṛakʼ-oṛakʼ senkate huḍiń dhorom puthiko hạṭiń ar jãhã leka porcar kạmi ńamena ona kạmi tayom, gel hoṛ Jirạukʼ mãhã ko manaokana mente khobor-e emketʼa. Ona sal reakʼ December 30 re iñ ar iñ ren orakʼ hoṛ Southampton re ạli seṭerena. Rabạṅ dinre Shirley sabha oṛakʼre ar aleakʼ bhạṛạ hatao akatʼ oṛakʼre sabha doho lạgitʼ aleakʼ kạmi do Murubi Ings akʼ kạmi salakʼ mesalena. 1879 sal reakʼ sitoṅ dinre ale Southampton re Tạmbure dhorom sabhako le doholetʼa. Noa okte ar ṭhãire kũạṛi Maud Sisley (nitokʼ Mrs. Boyd) kạmi salakʼ-e milạuena; uni Baibel paṛhao ar oṛakʼ-oṛakʼ senkate kạmi-e ehopʼketʼa. Noa kurumu reakʼ jo leka thoṛa hoṛko sạriakʼko aṅgocʼketʼa. Inạ tayom rabạṅ dinre ale Ravenswood Villa reakʼ mitʼ sabha bakhrare sabhako le doholetʼa; ona oṛakʼrege alele tahẽkana ar aleakʼ puthi-jogao ṭhãi hõ tahẽkana.

GSAM 418England re Tạmbure dhorom sabha

GSAM 418.11880 sal reakʼ sitoṅ dinre Murubi Andrews, hoṛmote uni komjor tahẽn re hõ, Switzerland khon Romsey re mitʼ Tạmbure dhorom sabha re goṛo lạgitʼ-e hecʼena. Ona re ar hõ hoṛko Sombad ko aṅgocʼketʼa.

GSAM 418.21880 sal reakʼ Janwari 11 re mitʼ huḍiń dhorom puthi pasnao sãota gãotaena. Noa kạmire sodoskoakʼ aḍi mon lagao tahẽkana, ar aḍi gạn paṛhao jinish hạṭiń hoyena.

GSAM 418.31880 sal reakʼ Phebruari 8 re aleakʼ pạhil bapṭisma hoyena ar turui hatao sanae hoṛko bapṭisma emako hoyena. 1881 sal reakʼ Julai 2 dhạbicʼ Southampton re 29 hoṛ dạkre ḍubạukate bapṭisma emako hoy akana.

GSAM 418England re kạmi hoṛko baṛtiyena

GSAM 418.41881 sal reakʼ patjhaṛre hoylena Maraṅ bạisi reakʼ bhoṭ goṭa leka, Murubi A. A. John ar uni ren orakʼ hoṛ, Geo. R. Drew ar kũạṛi Jennie Thayer England teko senena ar ona porcar ṭhãi reakʼ kạmireko milạuena. 1882 salre Murubi Haskell Europe reakʼ kạmi ṭhãireye daṛanena. Uni England reakʼ porcar kạmiko salakʼ thoṛa dine tahẽyena ar solha ar ạyur katha emkate aḍi daman goṛo-e emketʼa.

GSAM 418.51882 sal reakʼ Marc re Okteko reakʼ cinhạko salakʼ bar sahṭa reakʼ Britain lạgitʼ joṛa sakam chapa oḍok ehopʼena. America khon kulokʼkan Okteko reakʼ cinhạko reakʼ 1,000 nokol salakʼ noa joṛa sakam seletʼ hoyena. Noako do Great Britain re porcar kạmire beohar hoyena. 1883 sal reakʼ October 1 tarik reakʼ kạmi khobor udukʼeda je ona dinre 100 Jirạukʼ mãhã manaoiko tahẽkana. Porcar kạmi ehopʼ khon em akan Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $2,078.71 tahẽkana.

GSAM 419Jahaj hotete porcar kạmi

GSAM 419.1Jahajren jotonkoakʼ daya hotete Murubi Ings do huḍiń dhorom puthi ar khobor sakamkoakʼ goṭha be damte kul lạgitʼ anumoti-e ńamletʼa. Noako do Dakhin Africa, Purub ar Pochim Indies, Tala America ar Bay Islands re “Upodip ar Purub reakʼ Bhap Jahaj Sãota” reakʼ 80 mukhia bandorko te kulokʼ tahẽkana. Noa leka kul akan paṛhao jinishkoakʼ probhab hotete Demarara dipre pạhil mon lagao jiwetʼena. Noa khobor do ona dip khon kul akan ciṭhiko hotete alele ńamletʼa.

GSAM 419England reakʼ puthi-jogao oṛakʼkore “Jirạukʼ mãhã reakʼ itihãs” dohoena

GSAM 419.2Murubi Andrews akʼ Jirạukʼ mãhã reakʼ itihãs reakʼ mitʼ mitʼ nokol Great Britain ren sadharon hoṛko lạgitʼ 60 puthi-jogao oṛakʼ ar be damte paṛhao bakhrakore hõ doho akana. Ona puthiko nit hõ ona rege menakʼa, ar paṛhao sanae hoṛko ona itihãs ko udukʼakoa.

GSAM 419.31884 salre Murubi Butler, noa ṭhãi lạgitʼ eṭakʼ kạmi hoṛko salakʼ, England-e daṛanletʼa. Murubi S. H. Lane ar Robert Andrews Great Britain reakʼ porcar kạmire milạukʼ lạgitʼ 1885 sal reakʼ Mai 9 re Boston khon jahajte kin oḍokena. Mrs. White akʼ England daṛan do kạmi hoṛko lạgitʼ daṛe ar sahos reakʼ upạy tahẽkana. Mrs. White ar uni ren hopon Europe reakʼ kạmi ṭhãi khon America te ruạṛ laha, ona re thoṛa hapta kin tahẽyena.

GSAM 419“Nitokʼ reakʼ sạriakʼ” ehopʼena

GSAM 419.41884 sal reakʼ ehopʼre, Murubi Butler England re seṭer tayom thoṛage, Grimsby re Nitokʼ reakʼ sạriakʼ ńutum irạl sahṭa reakʼ sakam cando re bar dhao oḍok lạgitʼ goṭaena; M. C. Wilcox do ona ren sapṛaoicʼ-e tahẽkana. Ona ge nit England reakʼ London re 16 sahṭa reakʼ haptasia sakam leka chapa oḍokʼkana, ar hapta hilokʼ 18,000 leka nokol oḍokʼkana.

GSAM 420.11889 salre Murubi Holser khobor-e emletʼa je Britain reakʼ porcar kạmi ṭhãire irạl kạlisiạko ar 200 Jirạukʼ mãhã manaoiko tahẽkana, onko modre 65 hoṛ London reko tahẽkana. Laha sal reakʼ Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $1,244.58 tahẽkana. Bar Abhisek akan dhorom porcariko, bar porcar reakʼ anumoti ńam akatʼko, bar jahaj reakʼ porcar kạmi hoṛ ar eae Baibel kạmi hoṛko tahẽkana. Noa okte leka Murubi Wm. Hutchinson ar Francis Hope England reakʼ porcar kạmire kin milạuena.

GSAM 420London re Pacific chapa oṛakʼ

GSAM 420.21890 salre Oakland, California reakʼ Pacific chapa oḍok sãota, London reakʼ 48 Paternoster Row re mitʼ ḍạr ạphis, ar 451 Holloway Road, London, utạr re mitʼ chapa ạphis ehopʼketʼa. Pạhil serma ona ạphis khon paikari damte puthi ạkhriń do $9,556.89 tahẽkana.

GSAM 420.31895 sal reakʼ Phebruari re Murubi Robinson noa khobor-e emletʼa:

GSAM 420.3“Great Britain re 11 kạlisiạko, 363 sodosko, mõṛẽ dhorom porcariko ar mitʼ porcar reakʼ anumoti ńam akatʼ hoṛ menakʼkoa. Sencaoena serma reakʼ Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $5,077.20 tahẽkana, se sadharon hisạbte sodos pichạ $13.98. Chapa oḍok ạphis reakʼ jạgạ ar oṛakʼko do nit Joto disom reakʼ huḍiń dhorom puthi sãota, simạ akana reakʼ kana, ar ona hotetege calaokʼkana; noa do England reakʼ mitʼ niạmte gãota akan sãota kana.”

GSAM 420.41895 sal reakʼ December re bides porcar kạmi ren sompadok Great Britain re 560 sodosko menakʼkoa mente khobor-e emletʼa. Ona salre Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń reakʼ ṭaka $1,000 baṛti akana. Ona dinre London reakʼ nana ṭhãire irạl dol Jirạukʼ mãhã reko jarwakʼ tahẽkana.

GSAM 420.5Noa lekate noa porcar ṭhãi reakʼ kạmi lahayena; tinạkʼ dhao do ona lahanti jhalakʼ hõ baṅ ńelokʼkana. Joto lekan hasare do itạ ona usạrate baṅ oḍokokʼa, oka leka eṭakʼ hasare oḍokokʼa. Ona reakʼ omonokʼre deri hoyokʼa, menkhan ona reakʼ hara do baṛti nisṭa ar daṛe salakʼ hoyokʼa. Noa rajre tesar sombad reakʼ sạriakʼ hõ ona lekage hoyena. Ona reakʼ itạ her akana, rehed oḍok akana, ar dhire dhire hara hara nit do eṭakʼ okte são joṛa ńel khan maraṅge hoy akana.

GSAM 421Australasia reakʼ porcar kạmi

GSAM 421.11885 sal reakʼ Mai 10 re Murubi S. N. Haskell, J. O. Corliss ar uni ren ghoronjrenko, M. C. Israel ar uni ren ghoronjrenko, Wm. E. Arnold ar Henry Scott, Australia reakʼ ṭhãire porcar kạmi ehopʼ lạgitʼ San Francisco khon jahajteko oḍokena. Noa khon 11 serma laha, 1874 salre Battle Creek re hoylena mitʼ sabhare Mrs. White menletʼa je aḍi jạtren hoṛko nit hõ sạriakʼko aṅgocʼa, ar uni nana disomre chapa kol calakʼ ar puthi ar khobor sakam chapaokʼe ńel akatʼa. Oka oka disom reakʼ katha kana mente sposto udukʼ lạgitʼ kukli hoylenre, uni utạr-e emletʼa je Australia reakʼ ńutum eskar uniakʼ monere menakʼa.

GSAM 421Baibel reakʼ saṛa ruạṛ

GSAM 421.2Murubi Haskell ar uni ren dolkoakʼ mon lagao ar saphol kạmi hotete Sombad do inạkʼ usạra lahayena je Australia re mitʼ sakam chapa oḍok dorkar mente bujhạuena. Ona leka chapa oḍok reakʼ bondobos hoyena, ar 1886 sal reakʼ Janwari 1 re Melbourne re 16 sahṭa reakʼ mitʼ candosia sakam oḍokena, ona reakʼ ńutum tahẽkana Baibel reakʼ saṛa ruạṛ ar Okteko reakʼ cinhạko. Pạhil lekha reakʼ 6,000 nokol chapa hoyena, menkhan niạmte oḍokʼ lekha do 3,000 eskar tahẽkana.

GSAM 421Australia re pạhil kạlisiạ gãotaena

GSAM 421.3Hapta reakʼ pạhil mãhã, 1886 sal reakʼ April 10 re, Australia re pạhil Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ kạlisiạ gãotaena. Ona re 18 hoṛko seṭer akana, onko niạm-bondhonreko suhi akatʼ tahẽkana; ar eṭakʼ eae hoṛ bapṭisma hotete bhorti lạgitʼ nehor ko emletʼa. Inạ tayom Jirạukʼ mãhã re onko bapṭisma emako hoyena. Thoṛa hapta dhạbicʼ joto Jirạukʼ mãhã rege sodosko seletʼena, jạbicʼ kạlisiạren hoṛko 55 hoyena. 1886 sal reakʼ Mai dhạbicʼ joto ńutum ol akan hoṛko do 90 tahẽkana. Onko chạḍa hõ eṭakʼ ṭhãikore 35 leka hoṛko Jirạukʼ mãhã ko manaokana.

GSAM 421.4Chapa ạphisre bar bes chapa kol ar mitʼ injin tahẽkana. Ona joto reakʼ dam em caba akana ar ona do aḍi saṅgin ona disomren Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ tahẽkana—California reakʼ Oakland re menakʼ aleakʼ maraṅ ạphis khon 7,000 leka mail saṅginre.

GSAM 422.11886 salre Sombad do New Zealand dhạbicʼ pasnaoena. Australia reakʼ kạmi ṭhãi khon mitʼ khobor udukʼeda je New Zealand re 50 Jirạukʼ mãhã manaoiko tahẽkana. Ạphisre puthi ạkhriń khon ńam akan ṭaka do $700 tahẽkana. Noa chạḍa hõ Dhorom puthi ạkhrińko New Zealand re Maraṅ laṛhại reakʼ 400 nokol ar Australia re Daniel babot mone kathako reakʼ 1,000 nokolko ạkhriń akatʼ tahẽkana.

GSAM 422Australia re chapa kạmi oṛakʼ

GSAM 422.2Julại 19, 1889 re em akan kạmi reakʼ khobor khon noa kathako ale ńam keda: Melbourne re chapa kạmi lạgitʼ mitʼṭen oṛakʼ teyar caba akana; ona bhitrire kạlisiạ reakʼ sewa lạgitʼ mitʼṭen ardas oṛakʼ hõ menakʼa.

GSAM 422Tasmania re kạmi ehopʼena

GSAM 422.3Australia ar New Zealand, barea disomre ge Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi gãota akana, ar Murubi Israel ar Murubi Steed do Tasmania hạbicʼ noa kạmi kin pasnao keda. Tasmania re laharege 3 kạlisiạ gãota akana, ar sanam milạu 136 hoṛko menakʼkoa. Onko chada hõ Jirạukʼ mãhã manaoiko eṭakʼ-eṭakʼ ṭhãireko menakʼa, menkhan nit hạbicʼ onko do bako gãota akana.

GSAM 422.4Australia reakʼ kạmi ṭoṭhare ona serma reakʼ Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń do $9,371 tahẽkana. Ona ṭoṭhare 15 Dhorom puthi ạkhrińiko tahẽkana, ar onkoakʼ puthi ạkhriń do $19,500 hoe akana.

GSAM 422.5Murubi Haskell dhạrti beṛhae dosar dhạoe berayetʼ okte, uni do arhõ Australiae senena. Agost, 1889 re onḍe hoe akan bạisireye jarwaena, ar ạḍi lekan napay goro em katʼe uni do nawa gãota akan dolren hoṛkoakʼ ạḍi manote ńam keda. Isorakʼ kạmi teyar ar kạṛa lạgitʼ—noa mitʼṭen maraṅ uddes lạgitʼ—America khon eṭakʼ-eṭakʼ kạmi hoṛko do okte-okte Australia ko sen akana.

GSAM 422Australia re Mrs. White

GSAM 422.61891 serma reakʼ pata ńur riture Mrs. E. G. White, uni ren hopon W. C. White, Murubi Geo. B. Starr ar eṭakʼko do Australia sen lạgitʼ California khonko oḍokena. Disemborre onḍeko seṭerena—ona mahadipre ona okte do tala sitoṅ ritu kana. Ona disomre 9 serma tahẽn okte hoṛmo reakʼ baṅ daṛe salakʼ kạmiye keda, enrehõ Mrs. White akʼ Goha do Tesar dutakʼ sombad reakʼ ạtma ar bhab salakʼ kạmi ṭhik sombondhore doho lạgitʼ ạḍiye goro keda. Onko Australiare tahẽn okte Murubi J. O. Corliss do noa ṭhãiren kạmire arhõe jutena, ar W. A. Colcord ar eṭakʼko do dhorom porcariko, cetʼakoiko ar eṭakʼ lekan kạmi hoṛko leka noa ṭoṭhareko boloyena.

GSAM 423Australia re Murubi Olsen

GSAM 423.1Murubi O. A. Olsen, Maraṅ bạisi ren sabha-mukhia tahẽkan okte, disom reakʼ joto sećre aleakʼ sanam mukhiạ saṅsthạkoye ńel berayetʼ keda. Noa lạgitʼ ạḍi saṅgiń berayetʼ hoe entaya—gota dhạrti beṛhae mitʼṭen jatra. Eṭakʼ-eṭakʼ porcar ṭoṭhakoakʼ obostha ar onkoakʼ dorkar bugin leka baḍae katʼe, sanamko soman leka goro lạgitʼ sapṛaokʼe men keda; ona lạgitʼge noa jatraye keda. Noa jatrare, 1893 re, uni do Australiare katich haptae tahẽlena.

GSAM 423Australasia reakʼ Jut bạisi

GSAM 423.2Noa oktere Australasia reakʼ Jut bạisi gãotaena. Australia ar New Zealand reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi ar Australia reakʼ porcar ṭoṭhako noa bạisireko jutena. Noa bạisi do bar serma khon mitʼ dhạoe jarwaokʼa, ar eṭakʼ disomko reakʼ Jut bạisi lekage noa do calaokʼa. 1893 sermare noa ṭoṭhare tahẽkan katich Dhorom puthi ạkhrińiko do “Jisu ṭhen senokʼ hor” reakʼ mitʼṭen chapa reakʼ 5,000 puthiko ạkhriń keda, ar onka tinạkʼ puthi arhõ dosar dhạo chapaena. 1894-95 reakʼ sitoṅ riture, pon cando bhitrire, maṅgao katʼe ạkhrińokʼ puthi lạgitʼ 4,000 boratko ńam keda.

GSAM 423Australia re Murubi Prescott

GSAM 423.31895 re dhorom sãota ren sikhạuna sompadok Murubi W. W. Prescott do noa bạisire ạḍi candoe tahẽlena, ar noa kạmi reakʼ hạṭiń lạgitʼ ạḍi okte ar mon-dhian em keda. Ona oktere uni do mitʼṭen sikhạuna cetʼokʼ sabhaye ạyur keda, ona do onko lạgitʼ ạḍi napay hoyena.

GSAM 424.1Ona serma reakʼ kạmi khobor do Murubi W. C. White, Maraṅ bạisi ṭhene em keda, ar ona do noṅka kana:

GSAM 424.1“Australia reakʼ Jut bạisire 17 kạlisiạ ar 1074 hoṛko menakʼkoa. Onko do laha sermare Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń $9,810.10 ko em keda. Noa bạisire 12 Abhisek akan dhorom porcariko, porcar reakʼ anumoti ńam akan 2 hoṛ, 3 Baebel kạmi hoṛ ar 50 Dhorom puthi ạkhrińiko menakʼkoa. Noa ạkhrińiko do ona sermare $28,731.11 reakʼ dam puthiko ạkhriń keda. Ona sermare 6 kạlisiạ ar 321 hoṛ salakʼ New South Wales upnibes do Australia reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi khon bhinạuena, ar ona do New South Wales reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi ńutumena.”

GSAM 424Dakhin Africa reakʼ porcar kạmi

GSAM 424.21886 re Battle Creek re hoe akan Maraṅ bạisire Dakhin Africa re porcar kạmi ehopʼ reakʼ katha bicạrena. Noa kạmi ehopʼ reakʼ pokhore goṭaena, onate 1887 reakʼ sitoṅ ritu ehopʼre ona saṅgiń disomre kạmi teyar reakʼ ceṣṭa hoyena. Onḍe katich hoṛ do laharege Jirạukʼ mãhã manao ko ehopʼ akada ar kạmi hoṛko lạgitʼko hoho kan tahẽkana.

GSAM 424Dakhin Africa re Murubi Boyd ar Murubi Robinson

GSAM 424.3Noa lạgitʼ Mei 11 re Murubi C. L. Boyd ar uni ren gharońj, Murubi D. A. Robinson ar uni ren era, eṭakʼ kạmi hoṛko salakʼ, Liverpool ar London hor te Africa sen lạgitʼ New York nagraha khon jahajteko oḍokena. Pe serma tayom Maraṅ bạisire P. W. B. Wessels doye men keda je, noa kạmi hoṛko Africa re seṭeren okte, 40 lekha hoṛ do onḍe laharege ponakʼ hukum reakʼ Jirạukʼ mãhã ko manao kan tahẽkana. Noa bisoe reakʼ chapa akan puthiko paṛhao ar Sonot Puthi cetʼokʼ reakʼ jote do noa tahẽkana.

GSAM 424.4Murubi Robinson ar Murubi Boyd do Cape Town re porcar kạmi kin ehopʼ keda. Onḍe khon ona do uttar-purub seć, 800 mail lekha saṅgiń, hira ṭhãi Kimberley hạbicʼ pasnaoena.

GSAM 424.51889 serma hạbicʼ eken 2 dhorom porcariko, porcar reakʼ anumoti ńam akan 1 hoṛ, 4 kạlisiạ ar 80 hoṛko tahẽkana; onko do Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń $2,798.36 ko em keda. Ona sermare America ren Murubi Ira J. Hankins do Cape Town re napay jote ńam lekae kạmi keda. Druillard ar uni ren era do noa ṭhãire kạmire jutokʼ lạgitʼ Nebraska khonkin hecʼena, jemon noa ṭoṭhare pạhil kạmi ehopʼ lạgitʼ hoho akan hoṛkoakʼ khạṭni ar osubidạre akin hõkin hạṭińokʼ. Druillard ren era akʼ kạmi do asolte puthi doho oṛakʼre tahẽkana, ar noa hạṭiń reakʼ bepar ạyur bhạr do uni rege dohoena. Druillard do sanam lekan porcar kạmireye lagao akan tahẽkana. Ona sermare noa bandorre thir akan jahajkore uni do $750 dam reakʼ puthiye ạkhriń keda.

GSAM 425Africa re Murubi Haskell

GSAM 425.1Ona serma reakʼ Agostrege Murubi Haskell do Cape Town reye seṭerena. Dakhin Africa reakʼ eṭakʼ-eṭakʼ dolko ṭhen berayetʼ ar onko salakʼ kạmi kate 5 cando bugin lekage paromena. Noa sen-ńel te kạmi do kạṛa ar lahanti hoyena; ar uni acʼakʼ kạmi reakʼ jote ńel kate acʼakʼ mon hõe rạskạ ocoyena. Sikhạuna kạmire mon em reakʼ uskur hoyena, ar ona iạte Africa khon 12 paṛhaokʼko aleakʼ dhorom sãota reakʼ iskulre paṛhaokʼ lạgitʼ America ko hecʼena.

GSAM 425.2Noa oktere puthi ạkhriń kạmi hõ do dorkar leka nojor ńam keda. Noa kạmi lạgitʼ Cape Town re mitʼṭen cetʼokʼ sabha hoyena, ona do E. M. Morrison e ạyur keda. Ona te Sombad reakʼ noa dorkari hạṭiń do nawa jion ar daṛeye ńam keda. Noa sabhare sikhạuna em tayomge, 13 Dhorom puthi ạkhrińiko do 6 cando bhitrire $5,621.28 dam reakʼ puthi ạkhriń kate hoṛko ṭhenko seṭer keda. Sạrite borat do unạkʼ ạḍi hoyena je, London reakʼ kạmi oṛakʼ do ona purạu do bako daṛeada; dorkar purạu lạgitʼ unạkʼ usạra puthi bako sapṛao daṛeada.

GSAM 425.31892 sermare Murubi A. T. Robinson do Dakhin Africa reakʼ kạmireye jutena. Ona oktere kạmi do unạkʼ lahanti akan tahẽkana je, mare puthi doho oṛakʼ reakʼ bodol mitʼṭen nawa oṛakʼ dorkarena. Onate mitʼṭen nawa oṛakʼ teyarena, ona do kạlisiạ jarwaokʼ lạgitʼ hõ ṭhãi em hoyokʼ leka maraṅ tahẽkana.

GSAM 426Africa re ucca sikhạuna oṛakʼ

GSAM 426.1Noṅkage kạmi do hạṭiń-hạṭiń katʼe lahanti idi ena, ar mucạtre Cape Town reakʼ bạhire tola Claremont re $35,000 khorocate ucca sikhạuna oṛakʼ teyarena. America ren Boehako ṭhen eken noa goro ko khoj leda je, ucca paṛhao cetʼ lạgitʼ joggo cetʼakoikoakʼ dol onḍeko kolko; khoroc do onko nijge ko emea. Noa nehor purạuena, ar Phebruạri 1, 1893 re iskul jhicʼena.

GSAM 426Dakhin Africa reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi

GSAM 426.2Dakhin Africa reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi do 1892 re gãotaena. 1893 reakʼ Maraṅ bạisire bhot em kate ona do Maraṅ bạisire jutena. Ona oktere onḍe 5 kạlisiạ ar 138 hoṛko tahẽkana; onko do laha sermare Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń $34,077.32 ko em keda. Noa bạisire Dakhin Africa reakʼ bạisi seć khon Peter Wessels e tahẽlena, ar uni do khola mon te Maraṅ bạisi $16,000 e dan keda. Dakhin Africa re kạmi ehopʼ lạgitʼ Maraṅ bạisi jãhã tinạkʼe khoroc leda ona khon hõ noa do baṛti tahẽkana. Noa dan chada, uni ar uni ren mitʼ Boeha do Chicago nagrahare bin damte ran-joṅ kạmi ehopʼ lạgitʼ $40,000 kin dan keda.

GSAM 426.31895 reakʼ Maraṅ bạisire Bides porcar kạmi ren sompadok do Africa reakʼ kạmi ṭoṭha bisoe noṅkae men keda:

GSAM 426.3“Dakhin Africa reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi gãota do eken 2 serma hoyena, menkhan ona okte bhitrire Maraṅ bạisi do ona ṭoṭhare 12 kạmi hoṛe kol akatʼkoa. Onko khon 2 hoṛ do acʼte acʼakʼ khoroc purạu porcariko leka bhitri disomrekin sen akana, ar eṭakʼko do eṭakʼ-eṭakʼ hạṭiń reakʼ kạmireko boloyena. Ona bạisire mitʼṭen lahantikʼ iskul, engat-apatʼ bạnuʼ gidrạkoakʼ oṛakʼ, ar teyarokʼkan mitʼṭen hoṛmo boge oṛakʼ menakʼa. Hisạb lekate onkoakʼ hoṛ do 184 kana.”

GSAM 426Dakhin Africa re chapa oḍok akan khobor sakamko

GSAM 426.4Dakhin Africa re dhorom manao reakʼ sadhinota bisoe te, parom akan katich candore ale ren hoṛko do barṭen khobor sakam chapa lạgitʼko uskurena. Mitʼṭen do Holland paṛsite “Horhoicʼ” ńutumte, ar eṭakʼakʼ do Iṅgreji paṛsite “Dakhin Africa ren Horhoicʼ ar Bugin Sombad reakʼ Ruạṛ Aṛaṅ” ńutumte. Tayomakʼ do 4,000 nokol baṇṭaokʼ kana.

GSAM 427Dakhin Africa reakʼ Jut bạisi

GSAM 427.1Janwạri, 1903 re Dakhin Africa reakʼ Jut bạisi gãotaena. Ona re Cape Colony ar Natal-Transvaal reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi, ar Jut bạisi akʼ ạyur latarre Basutoland ar Matabeleland porcar ṭoṭhako jut akana. Noa bạisire 595 hoṛ salakʼ 15 gãota akan kạlisiạ, 90 hoṛkoakʼ 9 baṅ gãota akan dol, ar bhinạ-bhinạ ṭhãire 30 Jirạukʼ mãhã manaoiko menakʼkoa—sanam milạu 715 hoṛ, okoe Gel hạṭiń khon mitʼ hạṭiń $7,850 ko em keda. 39 kạmi hoṛko tahẽkana, onko khon 21 hoṛ do eṭakʼ-eṭakʼ bạisi khon betan ńamkoakʼ ńutumreko tahẽkana.

GSAM 427Polynesia reakʼ kạmi ṭoṭha

GSAM 427.21876 sermare Murubi James White ar noa olokʼicʼ do “Okteko reakʼ cinhạko” reakʼ mitʼṭen jild ar katich huḍiń dhorom puthi, mitʼṭen ciṭhi salakʼ, Pitcairn tapu lạgitʼliṅ kol keda. Cape Horn beṛhae New York senokʼkan mitʼṭen jahajre noa ol-pạṛhaoko dohoena. Jahaj do Pitcairn re thir hoyokʼa ar onḍe noa poṭla emokʼa mente ale do bhorsale ńam leda. Tapuren mitʼ hoṛ hõ ale do bale badae kedea, ar tapu bisoe hõ cetʼ bale badae leda, eken ona ren hoṛko do bhokti ar Isor manao hoṛ kana mente ńutum tahẽkantakoa. Cetʼ jote hoyokʼa bale badae kan enrehõ noa sakamkole kol keda.

GSAM 427Pitcairn re sen-ńel

GSAM 427.31886 sermare, 10 serma tayom, John I. Tay tapure bae sen ńel hạbicʼ, onḍeren hoṛko se aleakʼ puthiko reakʼ cetʼ khobor hõ bale ańjom leda. Uni senen tayom ale do noale badae keda: “Okteko reakʼ cinhạko” reakʼ jild ar huḍiń dhorom puthiko paṛhao reakʼ jote te, mitʼ okte gota tapuren hoṛko do Hapta reakʼ pạhil mãhã khon eaeakʼ mãhãre ardas reakʼ din bodol kate Probhuakʼ Jirạukʼ mãhã manao lạgitʼ prae ko goṭa leda. Menkhan Tay senen hạbicʼ onko do noa bako kạmi leda. Aḍi din khonge uni do noa tapu sen ńel reakʼ bhab monteye aṭkar kan tahẽkana, menkhan onḍeren hoṛko nijte bae badaeletʼkoa, ar sạriakʼre laharege uskur akan onkoakʼ mon reakʼ hõ bae badae leda.

GSAM 428.1America ruạṛ hecʼ tayom, Pasific somudre mitʼ tapu khon eṭakʼ tapu porcarikoko idi lạgitʼ mitʼṭen jahaj teyar reakʼ uni do ạḍi mon khone nehor keda. 1889 sermare hoe akan Maraṅ bạisire uni do noa bhab monte sab kateye jarwaena, ar onḍe Polynesia reakʼ tapuko lạgitʼe nehor keda. Noa kạmi reakʼ lab ńel kate, bạisi do Pasific somud reakʼ tapukore kạmi lạgitʼ mitʼṭen jahaj teyar se kirin lạgitʼ dan talate $12,000 jarwa reakʼ goṭa keda.

GSAM 428Pitcairn teyarena

GSAM 428.2Noa goṭa leka 1890 reakʼ sitoṅ riture Pitcairn jahaj do California reakʼ Oakland khon 30 mail lekha saṅgiń, Benicia surre, $12,035.22 khorocate teyarena. Mitʼ serma reakʼ pe cauthại hạṭiń okte bhitrire noa ṭaka jarwaena. Jirạukʼ mãhã iskulko do eken noa kạmi lạgitʼge noa dan ko em keda; unạkʼ rạskạ ar uskur salakʼ dan do jãhãtin hõ baṅ em akan tahẽkana. Septembor 25, 1890 re Oakland, California re jahaj do Isorakʼ kạmi lạgitʼ soprot hoyena. Noa porob ńel lạgitʼ 1,500 lekha hoṛ jahaj ar ghatreko jarwaena.

GSAM 428Pitcairn reakʼ pạhil somud jatra

GSAM 428.3Oktobor 20 re jahaj do aćakʼ saṅgiń kạmi ṭoṭha sen lạgitʼ San Francisco khon pạhil somud jatrare oḍokena. Porcariko leka Murubi E. H. Gates ar uni ren era, Murubi A. J. Read ar uni ren era, John I. Tay ar uni ren era jahajreko tahẽkana. Jahajren mukhiạ Marsh akʼ ạyurre porcar kạmi hoṛkoakʼ jahaj calaokʼ dol hõ onḍeko tahẽkana. Noa jahaj do pạhil Pitcairn tapu senena, ona do San Francisco khon 4,000 mail dakhinre menakʼa; Novembor 25 re onḍe seṭerena. Disembor 17 re jahaj tapu khon oḍoken okte, 82 harako baptisma ńam akatʼ tahẽkana, ar Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ kạlisiạreko gãota akan tahẽkana. Ina tayom jahaj do Society, Hervey, Samoa, Friendly ar Fiji tapu dolkore senena. Iṅgreji roṛ hoṛko ṭhen dhorom puthi ar hoṛmo boge doho ar nasạ chadao reakʼ huḍiń puthiko dohoena. 1891 reakʼ Septembor hạbicʼ, 8 cando bhitrire, porcariko do ạḍi ol-paṛhao bin damte baṇṭao salakʼ $1,900 dam reakʼ puthiko ạkhriń keda.

GSAM 429.1Porcariko do noṅka ṭhãireko dohoena: Murubi Read do Tahiti re; Murubi Gates do onḍe ehopʼ akan kạmi purạu lạgitʼ Pitcairn reye tahẽyena; ar Tay do Fiji tapure kạmi lạgitʼe bachao keda. Epril 14, 1904 reakʼ “Ńel ruạṛ ar sombad porcaricʼ” re Murubi Fulton do Fiji reakʼ kạmi bisoe noṅkae men keda: “Noa porcar ṭoṭhare nit do 150 khon baṛti Jirạukʼ mãhã manaoiko menakʼkoa.” Dorkar maramot ar sudhrạu, ar puthi ńam lạgitʼ hõ, Fiji khon jahaj do New Zealand reakʼ Auckland senena.

GSAM 429Porcarikoakʼ gujukʼ

GSAM 429.21 serma, 11 cando ar 18 mãhã bạhire tahẽn tayom Pitcairn do San Francisco ruạṛena; Oktobor 9, 1892 re onḍe seṭerena. Noa okte bhitrire jahajren mukhiạ Marsh doye gocʼlena, ar New Zealand tapureko topa kedea. Tay do phephṛa reakʼ haso ńumonia teye ńamena, ar ona khon ar bae bogelena. Uni hõ sulukteye gocʼena, ar Fiji saṅgiń disomreko topa kedea. Noṅka Polynesia reakʼ porcar kạmi lạgitʼ barṭen daman jion ạḍi usạrage emena.

GSAM 429.3Tahiti tapu reakʼ Papaete re doho akan porcariko do aćkoakʼ kạmi reakʼ jote usạrage ńel kateko rạskạena. Ona oktere 40 hoṛ mon ruạṛ kate Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsicʼ kạlisiạre gãota akana mente, aćkoakʼ disomre rạskạ reakʼ khobor kol ko daṛeada.

GSAM 429Pitcairn reakʼ dosar jatra

GSAM 429.4Janwạri 17, 1893 re jahaj do San Francisco khon dosar jatrare oḍokena. Noa porcariko jahajreko tahẽkana: B. J. Cady ar uni ren era, J. M. Cole ar uni ren era, E. C. Chapman ar uni ren era, ar ranicʼ M. G. Kellogg, M.D. Ohio ren kũṛi Hattie Andre do Pitcairn tapuren cetʼakʼicʼ leka onko salakʼe senena. 1893 reakʼ pata ńur riture Cady do Society tapu dol reakʼ Raiatea re 60 paṛhaokʼko salakʼ mitʼṭen iskule jhicʼ keda. Pạhil paṛhao okte mucạtre paṛhaokʼkoakʼ lekhạ do 105 hoe akan tahẽkana. Dosar paṛhao okte ehopʼre 120 paṛhaokʼko onḍeko tahẽkana.

GSAM 430Pitcairn reakʼ tesar jatra

GSAM 430.1Jahaj reakʼ tesar somud jatra do 1893-94 re hoyena. Noa jatra ren porcariko do G. O. Wellman ar uni ren era ar Lillian White tahẽkana; sanamko Michigan ren kana. Onko do Murubi Cady akʼ kạmire goro lạgitʼ Raiatea sen reakʼko sapṛao akan tahẽkana. Stringer ar uni ren era do acʼte acʼakʼ khoroc purạu porcariko leka kin senena. Onko do Rurutu rekin thirena. Raratonga re, onḍeren hoṛko do Robibar reakʼ bodol Sanibar ko manao kan tahẽkana, ranicʼ Caldwell ar uni ren era kin dohoena. California ren Murubi Buckner ar uni ren era do Pitcairn rekin dohoena. Uni noa hoṛko salakʼ tahẽn okte ạḍi nawa hạtiạr kạmiko ehopʼena, ona do tapuren hoṛko lạgitʼ ạḍi lekan lab em akada. Pạhil do nit tapureko casokʼkan jondra piṣao lạgitʼ hoe daṛete calaokʼ mitʼṭen jãtạ teyarena; ona hoe daṛetege huḍiń jontorko hõ calaokʼ kana. Ona te tapuren hoṛko lahare bako badae akan eṭakʼ hạtiạr kạmiko ehopʼ akana.

GSAM 430Pitcairn reakʼ ponakʼ jatra

GSAM 430.2Disembor 15, 1895 re Bides porcar kạmi ren sompadok doye men keda:—

GSAM 430.3“Pitcairn do aćakʼ ponakʼ somud jatra khon nit bandorre menakʼa.... 9 bhinạ tapu dolre kạmi roho akana, ar onḍe noa kạmi hoṛko lagao akana:—

GSAM 430.4“Pitcairn tapure cetʼakoiko E. S. Butz ar uni ren era, ar Hattie Andre. Norfolk tapure, Australia khon hecʼ akan acʼte acʼakʼ khoroc purạu katich porcariko do noa ṭhãire kạmireko lagao akana. Society tapukore, dhorom porcaricʼ B. J. Cady; ran-joṅ porcarikin R. A. Prickett ar uni ren era. Raratonga re, ran-joṅ porcariko ranicʼ J. E. Caldwell ar uni ren era, kũṛikin Lillian White ar Maude Young; cetʼakoiko G. O. Wellman ar uni ren era, Murubi J. D. Rice ar uni ren era. Fiji re, Murubi J. M. Cole ar uni ren era. Friendly tapukore, Murubi E. Hilliard ar uni ren era. Rurutu re, Stringer ar uni ren era, acʼte acʼakʼ khoroc purạu porcarikin. Hawaii re, Murubi E. H. Gates ar uni ren era; cetʼakoikin H. H. Brand ar uni ren era. Samoa re, ranicʼ F. E. Braucht ar uni ren era. Murubi D. A. Owen ar uni ren hopon ar kũṛi hopon do acʼte acʼakʼ khoroc purạu porcariko kana.

GSAM 431.1“Aćakʼ pon dhạo jatrare Pitcairn do ạḍi ol-paṛhao ạkhriń ar bin damte em akada. Ona reakʼ jote te ạḍi ṭhãire Jirạukʼ mãhã manaoiko oḍok akana. Pitcairn tapure, Norfolk ar Tahiti re kạlisiạko gãota akana.”

GSAM 431Pitcairn jahaj ạkhrińena

GSAM 431.2Jahaj benao okte Polynesia reakʼ kạmi ṭhãire seṭerokʼ reakʼ oka subita ban tahekan, nit do ona subita menaakʼ. Onate jahaj ạkhrińena, ar kạmi laha idikʼ lạgitʼ eṭakʼ upạiko hatao akana. Murubi E. H. Gates nit do Polynesia reakʼ kạmi ṭhãiren ạyuricʼ kanae, ar bhin bhin ṭapu gãotako reakʼ lahanti sombad em kanae.

GSAM 431Pachime Indies

GSAM 431.31889 sal reakʼ rabaṅ okte, Americaren Gomke Wm. Arnold Pachime Indies-re Dhorom puthi ạkhrińicʼ reakʼ kạmi ehopʼketʼa. Noa kạmi okte uni 1200 hoṛkoakʼ ńutum ar ṭhikạnạe jarwaketʼa, ar porcar kạmire beohar lạgitʼ Disomko talaren huḍiń dhorom puthi reakʼ sãota ṭhene kolketʼa. Onko ṭhena ciṭhi ar paṛhaokʼ jinisko kolte sạriakʼ re onkoakʼ mon jagạuena. Noa leka Isorakʼ katha porcarte sukạl sombad pasnaokʼ reakʼ hor jhicʼena.

GSAM 431.4Dhorom porcar kạmi lạgitʼ hoho reakʼ tela emte, Murubi D. A. Ball 1890 sal Nowembor cando re Barbadoes ar eṭakʼ ṭhãiko re kạmi lạgitʼe senena. Uniakʼ kurumu reakʼ jote do sanam khon tinaṅ hoṛko sạriakʼ ko hataoketʼa. 1892 salre, Californiaren Gomke Patterson ṭapuko re “Baibel pạṭhko” puthi ạkhriń lạgitʼe hiṛińena, ar boge jote ńamena. 1893 salre, Gomke Arnold baṅ tahekan okte puthi ạkhriń kạmi ạyur lạgitʼ B. B. Newman Florida khon Jamaica-e senena. Ona salge Gomke Evans ar Gomke Hackett hõe Indies-kin senena, noa hạṭiń reakʼ kạmire lagao lạgitʼ. Me cando re Murubi Haysmer ar uni ren era, hor jhicʼokʼ leka kạmi lạgitʼ, noa ṭhãirekin boloyena. Ona tayom thoṛage okte Gomke Arnold-e ruạṛena; noa dhạo hoṛmo boge babot puthiko ạkhriń lạgitʼ. 1895 sal Julại cando hạbicʼ Jamaica eskarre noa lekan puthi $8,200 reakʼ ạkhriń lena, ar dhorom puthiko $7,654 reakʼ, joṛao do $15,854. Nitokʼ ḍher puthi pasnaote Kingston-re 75 hoṛko ren mitʼṭen bes gãota akan kạlisiạ benao ar ṭapu reakʼ eṭakʼ hạṭińkore dhorom porcar kạmi reakʼ horko jhicʼre ạḍi goṛo ńamena.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Noa ṭhãire kạmi do Jamaica leka ehopʼlena. 1889 salre aleakʼ dhorom gãota reakʼ puthiko sodor lạgitʼ Gomke F. B. Grant ar uni ren era noa ṭapu ńel lạgitʼ neõtakin ńamlena. Neõta leka Murubi Flowers ar uni ren era hõe onkin tayomkin senena, hor jhicʼokʼ leka kạmi lạgitʼ. Onkin boge jotekin ńam kana tahekan, menkhan Murubi Flowers ruae ńamena, ar ona rua te 1894 sal Jun 29 re uni-e gocʼena. Uni bodolte Murubi E. W. Webster-e bachaoena, ar 1895 sal Agosṭ cando re uni New York khon jahajte calaoena.

GSAM 432.21896 salre Pachime Indies-ren kạmi hoṛko do noko tahekan: Jamaica-re Murubi A. J. Haysmer ar W. W. Eastman; ar Bahama ṭapuko re tinaṅ Dhorom puthi ạkhrińko tahekan. Huḍiń Antilles-re Murubi E. Van Deusen ar uni ren era, ar Baibel kạmi hoṛ leka C. F. Parmlee ar uni ren era, puthi ạkhrińko leka Gomke Bean ar Gomke Hackett tahekan. Trinidad-re Murubi E. W. Webster ar uni ren era, ar ran goṛo porcar kạmi lạgitʼ Kuwãṛi Stella Colvin tahekan. Jote do—Jamaica-re 110 Jirạukʼ mãhã manaoiko, ar Trinidad-re Couva sorsoḍe re 50 Jirạukʼ mãhã manaoiko; Barbadoes-re mitʼ kạlisiạ, ar Huḍiń Antilles reakʼ Antigua-re mitʼ biswạsi gãota.

GSAM 432Tala America

GSAM 432.31891 sal Nowembor 16 re Murubi F. J. Hutchins ar uni ren era Joṛao America khon Bay ṭapuko lạgitʼkin oḍokena. Ona okte biseskate Ruatan-re 20 leka hoṛko gel hukum leka ponakʼ hukum reakʼ Jirạukʼ mãhãko manao kana tahekan. Ḍak te kol akan paṛhaokʼ jinisko khon pạhil onko noa sạriakʼ babotko baḍaelena. Pe serma tayom, 1894 salre, W. A. Miller ar uni ren era California khon Bonacca-kin senena. Ona re Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko benao akan iskul oṛakʼre 1894 sal Julại 4 re jhicʼlena iskulre cetʼakoicʼ lekakin lagaoena. Pạhil paṛhao okte re goṛhonte 34 gidrạko hijukʼ kana tahekan. 1895 salre gidrạkoakʼ sonkha 45 hạbicʼ baṛtiyena, ar iskul do acʼ khoroc acʼge tul daṛeakʼ kana menteko sodorketʼa.

GSAM 433.11895 sal reakʼ Maraṅ bạisire Murubi Hutchins-e sodorketʼa je ṭapuko re 100 hoṛ Sombadko manao kana, ar Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ barṭen jarwa oṛakʼ hõe benao akana. Hasa kom tahekan ar casa lạgitʼ ona reakʼ dam ạḍi ḍher tahekan te, noa sewa oṛakʼ mod khon mitʼṭen dakʼ cetanreko benaoketʼa. Noa bar oṛakʼ ar iskul oṛakʼ do Maraṅ bạisi reakʼ sãota ńutumte dolilko emketʼa. Ṭapure bạisi reakʼ sompot reakʼ dam $1,789.60 leka hisạb lena. 1895 hạbicʼ $2,243 reakʼ puthiko ạkhrińlena.

GSAM 433Tala America lạgitʼ huḍiń jahaj

GSAM 433.2Mitʼ ṭapu khon eṭakʼ ṭapu porcar hoṛko idikʼ lạgitʼ huḍiń jahaj tahelenkhan oka subita ar labh hoyokʼa, ona secʼ bạisi reakʼ mon hecʼena. Onate Bay ṭapuko re kạmi lạgitʼ onkan mitʼ jahaj benaokʼ reakʼ goṭa hoyena; ona reakʼ khoroc $3,000 khon alom baṛtikʼma mente.

GSAM 433.31896 salre Tala America-re pon hoṛ eskar kạmi hoṛko tahekan: Murubi F. J. Hutchins ar uni ren era, ar Spanish Honduras-re Murubi J. A. Morrow ar uni ren era. British Honduras reakʼ rajdhani Belize-re mitʼ biswạsi gãota tahekan; onko ponakʼ hukum leka eaeakʼ mãhãko manao kana. Noa kạmi ṭhãire maraṅ hạṭiń kạmi do Caribbean somodor reakʼ ṭapukore hoy akana. Noa ṭhãire tinaṅ hajar ḍolar reakʼ puthiko ạkhriń akana, ar 60 hoṛ Tesar dutakʼ sombad reakʼ sạriakʼreko rạskạkʼ kana tahekan.

GSAM 434Murubi Hutchins-akʼ gocʼ

GSAM 434.1Murubi F. J. Hutchins 12 serma leka Tala America reakʼ kạmi ṭhãire ạḍi biswạs ar mon lagao tuluce kạmi akatʼa. Mucạtre uniakʼ sahao daṛe cabaena, ar rua te uni-e gocʼena. Nit uni jạpitʼre jirạu kanae, Probhuakʼ hoho tạṅgite—ona hoho do biswạsre tahekan hoṛkoe beretʼkoa.

GSAM 434Dakhin America

GSAM 434.2Chapa akan puthiko tege Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ mot pạhil Dakhin America-re seṭerlena. 1891 sal Okṭobor cando re Gomke Snyder, Stauffer ar Nowlin Argentina-re Dhorom puthi ạkhrińko leka akoakʼ kạmiko ehopʼketʼa. 1893 salre Maraṅ bạisi reakʼ goṭa leka, Illinois-ren Jarman dhorom porcaricʼ Murubi F. H. Westphal noa porcar ṭhãi reakʼ kạmire lagaoena. 1894 salre Californiaren Frank Kelley acʼ khoroc acʼge tul porcaricʼ leka Colombia reakʼ Joṛao rajko secʼe senena. Tinaṅ cando tayom eṭakʼ kạmi hoṛko hõe hecʼena; noa leka noa nawa porcar ṭhãire kạmi ehopʼena. 1896 salre noa ṭhãi reakʼ kạmi babot noa sombad emlena: Chile-re mitʼ dhorom porcaricʼ, Murubi G. H. Baber, menakʼena, uni 1895 sal Okṭobor 19 re seṭerlena; ar bar Dhorom puthi ạkhrińko, F. W. Richards ar F. H. Davis. Argentina-re hõe bar dhorom porcarikin, F. H. Westphal ar Jean Vuilleumier; ar bar Dhorom puthi ạkhrińkin, O. Oppegard ar C. A. Nowlin. Onko chada pon Baibel kạmi hoṛko menakʼkoa: Lucy Post, Gomke Snyder ar uni ren era, ar John McCarthy. Brazil-re bar dhorom porcarikin, Murubi W. H. Thurston ar H. F. Graf; ar pe Dhorom puthi ạkhrińko, A. B. Stauffer, J. F. Berger ar J. A. Berger. British Guiana-re bar dhorom porcarikin, Murubi W. G. Kneeland ar Murubi P. Giddings; ar bar ran goṛo porcar kạmi hoṛkin, Ḍạkṭar B. J. Fercoit ar uni ren era.

GSAM 435.11896 salre Chile-re 1,000 ḍolar reakʼ puthiko ạkhriń akana tahekan. Dhorom puthi ạkhrińko ṭhen khon kirin akan puthiko paṛhaote 30 Jirạukʼ mãhã manaoiko Jirạukʼ mãhã ar ona songe milạu sạri kathako hatao akatʼa. Brazil ar Argentina-re 10,000 ḍolar reakʼ puthiko ạkhrińlena; ar ona khon hõe boge katha, 100 hoṛ Jirạukʼ mãhãko manao kana tahekan. Mitʼ kạlisiạ ar mõṛẽ Jirạukʼ mãhã iskulko gãota akana tahekan. Argentina-re pe gãota akan kạlisiạ tahekan: Buenos Ayres, Crespo ar San Cristobal-re mitʼ mitʼ. British Guiana-re hõe mitʼ gãota akan kạlisiạ ar 50 Jirạukʼ mãhã manaoiko tahekan. Noa leka Dakhin America-re joṛao 150 Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko tahekan.

GSAM 435Dakhin porcar kạmi reakʼ sãota

GSAM 435.2Ṭhik leka roṛlekhan, noa sãota bides reakʼ men baṅ gaṛawa, enrehõ aleakʼ disomre bidesren hoṛko, arthạṛ Africarenko, ṭhen sukạl sombad porcar kạmi kanae. Nit hạbicʼ ńam akan jote lạgitʼ Isorakʼ borkot tuluce Murubi J. E. White-akʼ baṅ thakạu kurumu aema sarhao ńam jog kana.

GSAM 435.31893 sal reakʼ rabaṅ okte, iń Illinois Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi ren mukhiạ lekaiń kạmi kana tahekan okte, Murubi White Dakhin rajkoren hende hoṛko lạgitʼ monre ạḍi bhạr sabte iń ṭhene hecʼena. Uni Chicago-re tinaṅ haptae tahekan te, ona nagar ren hende hoṛko lạgitʼ kạmi reakʼ chạṛe khojketʼa. Aema rạskạ tuluce noa khoj hataolena, ar ona rege noa dukhi hoṛko lạgitʼ uniakʼ kạmi sạrige ehopʼena.

GSAM 435Murubi White-akʼ porcar kạmi reakʼ dhũạ jahaj

GSAM 435.4Ona okte khonge uni Dakhin reakʼ kạmi ṭhãi lạgitʼe koejoṅ ar monsubạ kana tahekan. Uni bhạbi kana kana uniakʼ monsubạ pạkạuena; mucạtre Michigan doho sorre “Setakʼ Ipil” ńutuman dhũạ jahaj benaoena. Noa dakʼre bhãsaokʼ “Bethel” ńamte, uni Chicago-e senena; ona khon Illinois ar Mississippi gaḍa latelao te 1895 sal Janwari 10 re Mississippi reakʼ Vicksburg-e seṭerena. Noa ṭhãire tinaṅ goṛoicʼko songe uni laha baṅ kạmi akan ṭhãire acʼ kạmie ehopʼketʼa.

GSAM 436Dakhin porcar kạmi reakʼ sãotaakʼ kạmi

GSAM 436.11903 sal April 9 re Maraṅ bạisire Murubi White em akan sombad khon ale noale hatao kana. Noa kạmi reakʼ jote sodor kana ar ona din Dakhin porcar kạmi reakʼ obostha udukʼ kana:—

GSAM 436.2“Aleakʼ sãota Mississippi-re mõṛẽ iskul benao akatʼa ar nit hõe calao kana.... Noa iskulko do Vicksburg, Yazoo City, Columbus ar Jackson-re menakʼa.... Ale ren kạmi hoṛko Tennessee reakʼ Nashville, Memphis ar Edgefield Junction-re, ar Kentucky reakʼ Louisville ar Bowling Green-re hõe kurumuko laha idi akatʼa.

GSAM 436Dakhinren kạmi hoṛko

GSAM 436.3“Nitokʼ okte sãota reakʼ bhin bhin hạṭińkore 27 hoṛko kạmi kana. Dakhin porcar kạmi reakʼ sãotaakʼ kạmire mõṛẽ Abhisek akan dhorom porcariko teyạr akana.... Gel pe iskul cetʼakoiko bhin bhin hor te akoakʼ kạmi lạgitʼ teyạr akana.... Mitʼ juạn hoṛ do sãota reakʼ khoroc te Nashville reakʼ Meharry ran cetʼokʼ maraṅ iskulre ḍạkṭar hoyokʼ lạgitʼe paṛhaokʼ kana, ar eṭagicʼ do ona iskul rege acʼ paṛhaore goṛoe ńam kana.... Tinaṅ boge Baibel kạmi hoṛko teyạr akana. Cetʼakoiko modre tinaṅ hoṛ noa hạṭiń reakʼ kạmire hõe bes kạmi hoṛko hoyokʼ kana.

GSAM 436“Setakʼ Ipil” dhũạ jahaj

GSAM 436.4“Setakʼ Ipil do ińakʼ nijer sompot kana, iń nijer ṭakate benao akan. Noa chada, noa jahaj calao reakʼ sanam khoroc hõe iń nijer ạy khonge em akana. Iń noa hõiń men daṛeakʼa je jahajre tahe ar jom reakʼ khoroc do jạoge ińgeiń em akatʼa. Aema dhạo gãotare 10 khon 18 hoṛko tahekan.... Sãota ṭhen kạmi hoṛkoakʼ serma serma reakʼ betan hõ dạn ṭaka khon baṅ, iń nijer ạy khonge em akana.

GSAM 437Dakhin porcar kạmi lạgitʼ ṭaka cetʼ lekate hecʼena

GSAM 437.1“Kukli hijukʼ daṛeakʼa, ‘Noa ṭaka am okoe ṭhen khonem ńamketʼa?’ Probhuge ale-e emalegea. Tinaṅ huḍiń puthiko chapa oḍoklena. Pạhil do “Sukạl sombad reakʼ ehopʼ puthi”; noa puthi reakʼ pạhil monsubạ do hende hoṛko cetʼako lạgitʼ beohar tahekan. Tinaṅ hajar puthi ạkhrińokʼ reakʼ ạs tahekan, menkhan aleakʼ hahaṛa, ona reakʼ ạkhriń gel lakh sor hạbicʼ seṭer akana.

GSAM 437.2“Ayo [Gomini E. G. White] “Kristo, abo ren bańcaoicʼ” puthite ale-e goṛo akatʼlea; ona pe se pon lakh ạkhriń akana. “Joto khon boge kạhniko” reakʼ bar se pe lakh puthi ạkhriń akana. Hisạb leka “Hijukʼkan Raja” reakʼ nitokʼ puthi pasnao akana je ona mitʼṭen thambha leka jarwalenkhan pon mail usul hoyokʼa. Noa puthiko khon ńam akan lekhokakʼ hạṭiń ṭakate, eṭakʼ aema monsubạ ar kạmiko calao songe, ale Setakʼ Ipil jahajle benaoketʼa.”

GSAM 437Aema disomre

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Noa disomre aleakʼ kạmi 1894 salre Guadalajara-re mitʼ ran goṛo porcar ṭhãi benaote ehopʼlena. 1896 salre kạmi hoṛko babot noa sombad emlena: Murubi D. T. Jones ar uni ren era porcar kạmi ạyurkin tahekan. Cetʼakoiko do Ora A. Osborne, Gomini A. Cooper, Kate Ross ar mitʼ ona disomren goṛoicʼ tahekan. Ran goṛo porcar kạmi hoṛko do Ḍạkṭar J. A. Neal, A. Cooper, Gomini A. J. Rice, Gomini Bartlett ar Gomini Rachel Flowers tahekan. Mãhã mãhã 40 rua hoṛ ran lạgitʼ noa porcar ṭhãiko hijukʼ kana tahekan, ar porcar iskulre 40 gidrạko paṛhaokʼ kana tahekan. Ona okte $12,000 khoroc te mitʼ nawa ran ar jirạu oṛakʼ benaokʼ kana tahekan.

GSAM 437Tala Africa

GSAM 437.41893 salre Tesar dutakʼ sombad reakʼ kạmi nitokʼ lahanti akan tahekan je Maraṅ bạisi reakʼ kạmi gãota Tala Africa-re mitʼ porcar ṭhãi benao reakʼ salah em do ṭhik kana mente bujhạuketʼa. Onate noa goṭa hoyena, “Jokhon daṛeakʼge Matabeleland-re mitʼ porcar ṭhãi jhicʼokʼma.” Noa goṭa leka 1894 salre Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ mitʼ gãota ona disomre boloyena, ar 12,000 ekor reakʼ mitʼ casa ṭhãiko bachao loetʼa. 1895 sal reakʼ bạisire Murubi C. B. Tripp ar uni ren era, W. H. Anderson ar uni ren era, ar Ḍạkṭar A. S. Carmichael noa saṅgiń ṭhãi lạgitʼ porcar hoṛko lekako bachaoena. Onko khange noa jeling hor lạgitʼ sapṛaoko ehopʼketʼa, ar boge jahaj dạṛạn tayom 1895 sal Julại 26 re akoakʼ seṭer ṭhãiko seṭerena.

GSAM 438Sona dhạr

GSAM 438.1Aema serma dhạbi Africa reakʼ pachime somodor dhạr khon goṛo lạgitʼ Macedonia lekan hoho Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko ṭhen hecʼ akan tahekan. Dosar hijukʼre biswạsicʼkoakʼ chapa puthiko paṛhaote sạriakʼre mon jagạu akan tahekan, menkhan 1894 sal se ona sor hạbicʼ goṛo baṅ kollena. Ona tayom Maraṅ bạisi reakʼ kạmi gãota Murubi Sanford ar Gomke Rudolph noa ḍher din tạṅgire tahekan kạmi hatao lạgitʼ neõtakin ematʼkina. Onkin uskur mon ar sahos tuluce kạmi ṭhãirekin boloyena. Menkhan thoṛa okte tayom Murubi Sanford ruae ńamena; noa ṭhãire ona rua nitokʼ pasnao akana je disom do “Pũḍ hoṛakʼ kobor” mente menokʼa. Uni pe dhạo ruae ńamena, ar ona tayom jiwetʼ tahe lạgitʼ America ruạṛokʼe hoyena. Eṭakʼko pachime dhạr secʼ kolena; onko modre Murubi D. U. Hale, Geo. F. Kerr ar uni ren era, ar G. P. Riggs tahekan. Menkhan mucạdicʼ rua te nitokʼ kamjorena je uni jiwetʼe tahe daṛeakʼa mente ạs kom cabaena. Hawa bodolte bogee ńam daṛeakʼa mente uni England-e senena. Noa re uni ar uni ren gatekoakʼ ạs baṅ purạuena; uni aste aste aro kamjorena, mucạtre gocʼena, ar ona rege topalena. Uni hõ jibon emogicʼakʼ hijukʼe tạṅgi kana.

GSAM 438Bharot

GSAM 438.21890 sal Janwari 12 re Murubi Haskell Africa reakʼ dakhin-purub somodor dhạr reakʼ Port Durban khon Bharot reakʼ Kolkata, Chin ar Japan secʼ jahajte calaoena. Ona din laha uni ren lekhạ goṛoicʼ Percy T. Magan uni songee jarwa akan tahekan. Bharot secʼ noa dạṛạn reakʼ jos do “sendra ńel” leka tahekan: Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsiko ona ṭhãire uskur porcar kạmi ehoplekhan onko salah ar budkin em daṛeako, ona lạgitʼ khobor ńam. Bharotre mitʼ porcar ṭhãi benao reakʼ monsubạte Maraṅ bạisi 1893 salre Wm. Lenker ona disomre Dhorom puthi ạkhrińicʼ leka calaokʼ lạgitʼ salah emketʼa. Noa salah manao te uni Bharot-e senena ar Eaeakʼ mãhã manao ar dosar hijukʼre biswạsikoakʼ puthiko sodorketʼa. Ona tayom Gomke Lenker-e sodorketʼa je uni ar eṭakʼ pon hoṛ 1896 sal hạbicʼ Bharot reakʼ bhin bhin hạṭińkore puthi ạkhriń lạgitʼko hiṛiń akana ar $10,000 reakʼ chapa puthiko ạkhriń akatʼa. Ạkhriń akan puthiko te cetʼ lekan mon jagạuena ona udukʼ lạgitʼ uni aro-e menketʼa, Bharot reakʼ pachime somodor dhạr reakʼ Madras sorsoḍe re puthi ạkhriń okte, “mitʼ disomren dhorom porcaricʼ ‘Daniel ar Jạhir katha babot bhạbnạko’ reakʼ mitʼ puthi kirin lạgitʼ 60 mail taramte hecʼena.”

GSAM 439Bharotre Georgia Burrus

GSAM 439.11895 salre Kuwãṛi Georgia Burrus California khon Bharot lạgitʼe oḍokena. Ona re seṭer torage uni Baṅla pạrsi cetʼokʼe ehopʼketʼa, ar thoṛa okte tayom porcar kạmire lagaoena. Ale ren kạmi hoṛko songe mesate 1896 sal hạbicʼ tinaṅ hoṛ Probhuakʼ Jirạukʼ mãhã manao ehopʼ akatʼko tahekan.

GSAM 439.21896 salre ona kạmi ṭhãiren kạmi hoṛkin do Murubi D. A. Robinson ar uni ren era tahekan. Kuwãṛi May Taylor ar Kuwãṛi Georgia Burrus Baibel kạmi hoṛkin tahekan. Gomke Lenker ar Gomke Masters Dhorom puthi ạkhrińkin tahekan. Porcar kạmi reakʼ tahe ṭhãi lạgitʼ mitʼ manot oṛakʼ ńam akan tahekan. Onko cetanre hecʼ akan aema lạgti purạu lạgitʼ ḍạkṭar, rua hoṛ jotonko ar aro goṛoicʼko kol lạgitʼ nijer disom ṭhen hoho kol akan tahekan. Noa hoho reakʼ tela emte Murubi Brown eṭakʼko songee hecʼena. Uni ar Murubi D. A. Robinson bạrkin 1899 sal Disembor cando reakʼ mucạtʼre Bharot reakʼ Baṅgạl ponot reakʼ Karmatar-rekin gocʼena.

GSAM 439Hawaii, Sandwich ṭapuko

GSAM 439.31884 salre Gomke La Rue ar Henry Scott akin nijer khoroc te porcar hoṛ leka Hawaii-kin senena. Onkin mitʼ mitʼ hoṛ ṭhen porcar ar puthi ạkhrińte akin kạmikin ehopʼketʼa. Noate ṭapure nitokʼ mon jagạuena je Maraṅ bạisi 1885 sal Nowembor cando re goṭaketʼa, Murubi Wm. Healy tayom hijukʼ okte re Hawaii secʼ kạmi lạgitʼe calaokʼma, ar noa lạgitʼ California Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisi mitʼ tạmbu udhạr em lạgitʼ koeokʼma. Noa leka sapṛaote Murubi Healy ar ṭapure laha khon tahekan hoṛko 1886 sal reakʼ sitũṅ okte Tạmbure dhorom sabhako calaoletʼa. Noa kurumu reakʼ jote do tinaṅ hoṛ Sombadko hataoketʼa. Gomke La Rue 1889 sal hạbicʼ Honolulu-re taheena; ona sal uni Chin reakʼ Hong Kong lạgitʼ jahajte calaoena.

GSAM 440Hawaii-re Chin hoṛko lạgitʼ kạmi

GSAM 440.11895 sal Marc cando re Maraṅ bạisi jarwaokʼ hạbicʼ ṭapu lạgitʼ ạḍi kom dhorom porcar kạmi em akan tahekan. Ona bạisi okte noa goṭa hoyena, “Murubi Gates ar uni ren era, Chin hoṛko lạgitʼ cetʼakoikin leka Gomke Brand ar uni ren era songe, porcar kạmi lạgitʼ Honolulu-ko calaokʼma.” Cetʼako reakʼ kạmi torage ehopʼena, ar Murubi Gates, hoṛmo kamjor tahekan enrehõ, kạmi laha idikʼ lạgitʼ acʼ daṛe lekae kurumuketʼa. Thoṛa okte tayom mitʼ ḍạkṭar ar rua hoṛ jotonko hõe porcar hoṛko tayom hecʼena, ar Sombad reakʼ ona hạṭińren kạmi bes leka ehopʼena.

GSAM 440Porcar kạmiko reakʼ kạṭicʼ hisạb, 1903 sal Janwari 1

GSAM 440.2Bides porcar kạmi reakʼ lekhạ goṛoicʼ 1902 sal Disembor 31 re em akan sombadre Joṛao America bahre Sombad reakʼ kạmi noa leka calao akan udukʼ kana:—

GSAM 440.3Australia reakʼ mitʼ gãota bạisi do Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Dakhin Australia, Tasmania ar Pachime Australia reakʼ Ponotren kạlisiạkoakʼ bạisiko te benao akan.

GSAM 440.4Europe reakʼ Maraṅ bạisire Jarman mitʼ gãota bạisi, Pachime Jarman, Purub Jarman, Dakhin Jarman, Holland ar Flemish Belgium, Austria-Hungary ar Balkan rajko, Jarman Swiss, Dakhin Russia, Utar Russia ar Tala Russia menakʼa.

GSAM 440.5Scandinavia reakʼ mitʼ gãota bạisire Denmark, Norway, Sweden, Finland ar Iceland menakʼa.

GSAM 441.1British mitʼ gãota bạisire Utar England, Dakhin England, Ireland, Scotland ar Wales menakʼa.

GSAM 441.2French Latin mitʼ gãota bạisire French-Swiss, France ar Italy menakʼa.

GSAM 441.3Purub reakʼ porcar kạmi ṭhãire Misor, Syria ar Turkey menakʼa.

GSAM 441.4Dakhin Africa reakʼ mitʼ gãota bạisire Cape raj ṭhãi, Natal-Transvaal, Basutoland ar Matabeleland menakʼa.

GSAM 441.5Eṭakʼko: Bermuda, Brazil, British ar Dutch Guiana, Tala America (Dakhin), Chin, Fiji, Bharot, Jamaica, Japan, Huḍiń Antilles, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society ṭapuko, Sumatra, Tonga, Trinidad, Pachime dhạr (Dakhin America) ar Pachime dhạr (Africa).

GSAM 441.6Noa bhin bhin kạmi ṭhãiko re dhorom porcariko, chạṛ ńam akan porcariko, Baibel kạmi hoṛko, Dhorom puthi ạkhrińko ar oṛakʼ oṛakʼ senkate puthi ạkhrińko joṛaote uskur kạmi hoṛkoakʼ sonkha do 754 kana.

GSAM 441Kạmi laha idikʼ reakʼ mạni ṭhãiko benaoena

GSAM 441.7Aleakʼ porcar kạmiko babot noa kạṭicʼ kathako khon abo hõe men daṛeakʼa, jemon 1896 salre Bides porcar kạmi reakʼ lekhạ goṛoicʼe menletʼa:

GSAM 441.7“Dhartire prae sanam hạṭińkore nit Sombad noa mạni ṭhãiko sab akatʼa. Noate Isor acʼakʼ baṅ cabaokʼ daṛete ạḍi kạṭicʼ oktere mitʼ maraṅ ar daṛean kạmie purạu daṛeakʼa. Uni dhoromte acʼ kạmi usạrae cabaea.”

Notes

  1. Rom 15:21. ↩

Note

Back