Adventist Pioneer
Library
aplib.orgKütüphane
22 / 29

21. Bölüm — İşteki Rehber El

John Norton Loughborough

GSAM 322.1“EĞİTECEĞİM seni, gideceğin yolu göstereceğim.”1

GSAM 322.2Rab’be güvenen kişiye, O’nun ilgisi sürekli olarak kendini gösterir. Ancak, bu ilginin daha özel olarak fark edildiği zamanlar da vardır; örneğin, görünen ve görünmeyen kötülüklerden ve tehlikelerden özel kurtuluşlar ve O’nun gerçeğinin yayılması için ilahi takdirle açılan fırsatlar gibi. Bu bölümde işlenecek konular bunlardır.

GSAM 322Michigan’daki İlk Görüm

GSAM 322.31853 yılının Mayıs ayında, Pastör White ve eşi Michigan’ı ziyaret ettiler. Bu, New York eyaletinin Buffalo kentinin batısına ilk kez gitmeleriydi. Mayıs ayının son Sebt günü Tyrone’daydılar ve orada Bayan White’a, eyaletteki çeşitli Sebt’i kutlayan gruplar bir görümde gösterildi; bu görümde, onlara karşı etki yaratabilecek unsurlar konusunda uyarılar da yer aldı. 2 Haziran’da Jackson’da, kendisine gösterilen bazı şeyleri anlatarak sekiz sayfa foolscap kâğıdına bir yazı kaleme aldı. Bana, ona kalem ve mürekkeple yazılmış düzgün bir kopya hazırlamam şartıyla, bu görümün kurşun kalemle yazılmış bir kopyasını verdi.

GSAM 322Kutsallığını İddia Eden Bir Kadın

GSAM 322.4Görüntülenen diğer şeylerin yanı sıra, halkımızın arasına sızmaya çalışan bir kadının durumu da anlatılıyordu. Bayan White, bu kadının büyük bir kutsallık iddiasında bulunduğunu söyledi. Bayan White bu kadınla hiç tanışmamıştı ve bu görümde kendisine aktarılanlar dışında onun hakkında hiçbir bilgisi yoktu. O, sadece kadının davranış biçimini anlatmakla kalmadı, aynı zamanda kadının azarlandığında ikiyüzlü bir ifade takınarak, “Rab… kalbimi… bilir” diyeceğini de belirtti. Bu kadının, yaşlı kocası evde kalıp onların kötü yaşam tarzını sürdürmelerini sağlamak için çalışırken, genç bir adamla birlikte ülkeyi dolaştığını söyledi. Bayan White, Rab’bin kendisine “kadının kutsallık iddialarına rağmen, kendisinin ve genç adamın yedinci emri ihlal etmekten suçlu olduklarını” gösterdiğini söyledi. Bu olayın yazılı açıklamasını cebimde taşıyarak, işlerin nasıl gelişeceğini görmek için biraz endişeyle bekledim.

GSAM 323Vergennes, Michigan’daki Toplantı

GSAM 323.1Jackson, Battle Creek, Bedford ve Hastings’te toplantılar düzenledik ve ardından kadının yaşadığı yerin de olduğu ortaya çıkan Kent İlçesi, Vergennes’e geldik. 11 Haziran’da, Sebt’ten biraz önce, bu geceyi geçireceğimiz yere vardık. Konaklayacağımız yer, eskiden Christian mezhebinin vaizi olan White adında bir pastörün eviydi. Burası yeni yerleşim yeri olduğu için, toplantılarımız için üç mil ilerideki yeni inşa edilmiş büyük bir ahırda hazırlıklar yapılmıştı ve görümde görülen kadının, daha sonra anlaşıldığı üzere, toplantı yerinden iki mil daha ileride yaşadığı ortaya çıktı.

GSAM 323Fanatiğe Verilen Tanıklık

GSAM 323.212 Haziran sabahı saat 10:30’da, toplantı için ahırda toplandık. Bayan White kürsünün sol ucunda oturdu, ben onun yanına, Pastör Cornell de benim yanıma oturdu; Pastör White ise kürsünün sağında konuşuyordu. Yaklaşık on beş dakika konuştuktan sonra, yaşlı bir adam ve genç bir adam birlikte içeri girip kürsünün yanındaki ön koltuğa oturdular. Onlara eşlik eden uzun boylu, zayıf, esmer tenli bir kadın da kapının yanındaki koltuğa oturdu. Pastör White’ın kısa bir konuşmasının ardından Bayan White ayağa kalktı ve “temizlenin, Ey RAB'be tapınma araçlarını taşıyan sizler!” ayetini kullanarak, vaizlerin kendilerine emanet edilen işi bozmamak için göstermeleri gereken özen hakkında konuşarak sözlerine başladı. Bir kadının kocası dışında başka bir erkekle birlikte ülke çapında seyahat etmeye çağrılmasının Tanrı’nın düzenine uygun olmadığını söyledi. Sonunda açıkça şöyle dedi:

GSAM 323.2“Kısa bir süre önce kapının yanına oturan o kadın, Tanrı’nın kendisini vaaz vermeye çağırdığını iddia ediyor. O, az önce masanın önüne oturan bu genç adamla birlikte seyahat ediyor; oysa kocası olan bu yaşlı adam —Tanrı ona merhamet etsin!— evde, onların günahlarını sürdürmek için kullandıkları parayı kazanmak uğruna ter döküyor. Kendisini çok kutsal, kutsanmış biri olarak tanıtıyor; ancak tüm bu kutsallık iddialarına rağmen, Tanrı bana onun ve bu genç adamın yedinci emri ihlal ettiklerini gösterdi.”

GSAM 324.1Orada bulunan herkes, Bayan White’ın bu kişileri ahıra gelene kadar hiç görmediğini biliyordu. Onları ayırt edip karakterlerini bu şekilde betimlemesi, orada bulunanların zihinleri üzerinde etki yarattı, güvenlerini artırdı ve görümlere olan imanlarını pekiştirdi.

GSAM 324Öngörüldüğü Gibi Söylenen Sözler

GSAM 324.2Bayan White tanıklığını verirken, azarlanan kadın olan Bayan Alcott’a endişeyle bakılıyordu; söylenenleri nasıl karşılayacağını, ne yapacağını ve ne söyleyeceğini görmek için. Kendisine yöneltilen suçlamadan masum olsaydı, doğal olarak ayağa kalkıp her şeyi inkâr etmesi beklenirdi. Suçluysa ve aşırı derecede yozlaşmışsa, bunun doğru olduğunu bildiği halde her şeyi inkâr etmekten çekinmeyebilirdi. Bunun yerine, tanıklıkta azarlandığında yapacağı söylenenin aynısını yaptı. Herkesin gözü ona dikilmişken yavaşça ayağa kalktı ve ikiyüzlü bir ifade takınarak yavaşça, “Rab… kalbimi… bilir,” dedi ve tek kelime daha etmeden oturdu. Tanıklıkta söyleyeceği söylenenin aynısını söylemişti ve aynı şekilde söylemişti.

GSAM 325Suçun Kabul Edilmesi

GSAM 325.1Doğru, Tanrı onların kalplerini biliyordu ve onlar da bu suçlamadan suçlu olduklarını biliyorlardı; zira daha sonra genç adam, konuyla ilgili olarak onu ayrıntılı bir şekilde sorgulayan aynı yerin sakini Bay Gardner’a şöyle dedi: “Bay Gardner, Bayan White’ın hakkımızda söyledikleri fazlasıyla doğruydu;” ve kadın da, 1862’de Greenville’de Bayan Wilson’a, “Tanrı’ya karşı savaştığı anlaşılmasın diye Kardeş White aleyhinde tek kelime bile söylemeye cesaret edemeyeceğini” söyledikten sonra, kendisi ve genç adam hakkında ortaya konulanların doğru olduğunu kabul etti.

GSAM 325Messenger Grubu

GSAM 325.21853 sonbaharında, Michigan’daki birkaç hoşnutsuz kişi bir araya gelerek Messenger of Truth adlı bir gazetenin yayınlanmasına başladı. Bu gazetenin ve yöneticilerinin misyonu, inşa etmek yerine yıkmak ve karalamak gibi görünüyordu. Sayfalarında pek çok yalan yer aldı; bu da mesajı yayma çalışmalarımızı aksattı; ve bu tür açık bir saldırıyla ilk kez karşılaştığımız için, iftira niteliğindeki ifadelerini çürütmeyi görevimiz olarak gördük. Bunu yapmak, bize emanet edilen gerçeği yaymak için harcanması gereken zamanımızı aldı ve şüphesiz bu muhalefetin kışkırtıcısı olan Şeytan’ın amaçlarına çok uygun düştü. Ve durum, Pastör White ve eşi, Pastör Cottrell ile benim New York’un Oswego kentinde bir toplantıyı yeni bitirdiğimiz 20 Haziran 1855 akşamına kadar böyle devam etti. Toplantımız sırasında, içeri girip o iftira dolu belgeleri insanlar arasında dolaştıran Lillis adlı bir kişi yüzünden rahatsız olmuştuk. Yine bu konuda görevimizin ne olduğu sorusu gündeme geldi. Onların yalanlarına cevap vermek için daha önce yaptığımız tüm çabalar, sadece onların daha fazlasını uydurmasına yol açmıştı.

GSAM 325Tavsiye ve Kehanet

GSAM 325.3O akşam Oswego şehrinde John Place’in evinde düzenlenen bir dua toplantısında, Bayan White bir görüm gördü; bu görümde, “Messenger grubu” gibi insanlara aldırış etmeden işimize devam edip gerçeği vaaz edersek, onların kendi aralarında savaşa girecekleri ve gazetelerinin batacağı, bu gerçekleştiğinde ise saflarımızın iki katına çıktığını göreceğimiz gösterildi. Bu tanıklığın Rab’den geldiğine inanarak, hemen buna uygun şekilde harekete geçtik.

GSAM 326Messenger Grubu ve Gazetesinin Çöküşü

GSAM 326.1Gerçeğin davası hızla ilerlerken, “Messenger grubu” kendi içlerinde sorunlar yaşamaya başladı. Kısa bir süre içinde grup dağıldı; liderlerinin çoğu Sebt’i terk etmişti. Gazeteleri destek bulamadığı için kısa sürede yayın hayatına son verdi ve bir süre editörlük görevini üstlenen kişi, dikkatini öğretmenliğe yöneltti; ancak önce kendini kontrol etmeyi öğrenmediği için, öğrencilerini kontrol etmede tamamen başarısız oldu. Okulundaki çocuklardan birini azarlamaya çalışırken tabancasını çekti; tabanca tıkırdadı, ancak ateş almadı. Linç edilmekten kurtulmak için gece vakti Kanada’ya kaçmak zorunda kaldı.

GSAM 326Advent Hareketi Üzerindeki Etkisi

GSAM 326.2O dönemde halkımız arasında daha önce hiç olmadığı kadar büyük bir uyum ve birlik vardı; mesajı yaymak için çaba gösterildikçe, her yönde yol açıldı.

GSAM 326.314 Ocak 1858 tarihli Review dergisinin 11. cildinin 10. sayısında, editör Messenger dergisinin çalışmalarının sonuçlarından bahsederken şöyle demiştir: “Ayrılık yaşandığı ve Review’u çökertmeye çalışıldığı dönemde, ofisteki kilise mülkünün değeri sadece 700 dolardı. O zamandan bu yana bu değer 5.000 dolara yükseldi. O zamanlar yaklaşık bin ücretli abone vardı, şimdi ise oldukça geniş bir ‘ücretsiz’ listeye ek olarak iki bin abone bulunmaktadır.”

GSAM 326.4“Messenger grubu”nun bölünüp dağıldığı ve Messenger’ın yayın hayatına son verdiği döneme (1858) gelmiş olduğumuzdan, yukarıdaki rakamlar önemlidir. Review’un ücretli abone sayısı tam olarak ikiye katlandığı gibi, inananların sayısı da ikiye katlanmaktan fazlasına ulaşmıştı. Böylece, Haziran 1855’te Bayan White aracılığıyla yapılan kehanet gerçekleşmişti.

GSAM 327Çadır Toplantıları İlk Kez Önerildi

GSAM 327.1Mesajın ilk günlerinde, daha iyi bir yer bulunamadığında okul binalarında toplantılar düzenlemek gelenekti. Bu tür bir binada bir keresinde o kadar kalabalık bir insan topluluğu bir araya geldi ki, o büyüklükteki iki okul binası bile onları barındıramazdı. Herkesin duyabilmesi için konuşmacı açık bir pencerenin önünde durdu ve içeridekilere, ayrıca arabalarında ve çimlerde oturan daha geniş bir dinleyici kitlesine hitap etti. Çadır toplantıları düzenleme fikrinin ortaya çıkmasına neden olan, işte bu büyük topluluğun görüntüsüydü.

GSAM 327Michigan, Battle Creek’teki İlk Çadır Toplantısı

GSAM 327.2Bu nedenle 22 Mayıs 1854’te, Pastör James White ve konseydeki diğer üyeler, toplantılar için çadır kullanmanın uygulanabilir bir plan olacağına karar verdiler. O dönemde büyük çadırlar, sirkler, hayvanat bahçeleri ve çeşitli gösteriler dışında nadiren kullanılıyordu. Michigan, Yedinci Gün Adventistlerinin bu çalışma alanında ilk kez girişimde bulunduğu eyalet oldu. İlk çadır toplantısı 10 Haziran 1854’te Battle Creek’te başladı. Günümüzde yaz mevsiminde toplantıları bu şekilde düzenleme geleneği büyük bir yaygınlık kazanmıştır.

GSAM 327Kamp Toplantıları Önerildi

GSAM 327.31868 yılında bir başka cesur adım atıldı. Kamp toplantıları düzenlemenin uygunluğu gereken şekilde değerlendirildi ve bunun, genel toplantılarda halkımızın büyük topluluklarını ağırlamak için mükemmel bir yol olacağına karar verildi. Halka açık ayinler için büyük bir çadır ve daha küçük aile çadırları olması sayesinde insanlar rahat edecek ve böylece birkaç gün, danışma ve ibadetle verimli bir şekilde geçirilebilecekti.

GSAM 328Wright, Michigan’daki İlk Kamp Toplantısı

GSAM 328.1İlk kamp toplantısı 1-7 Eylül 1868 tarihlerinde Michigan eyaletinin Wright kasabasında düzenlendi. Halkımızın bu önemli genel toplantıları o kadar büyüdü ki, her yıl faaliyet alanımızın çeşitli bölgelerinde elliden fazla kamp toplantısı düzenlenmektedir. Bu kamp toplantıları sadece Amerika’da değil, Avrupa, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika’da da düzenlenmektedir.

GSAM 328.2Halkımız tarafından bugüne kadar düzenlenen bu türdeki en büyük toplantı, 1893 yılında Michigan eyaletinin Lansing kentinde gerçekleşti. O büyük toplantıda, 500’den fazla aile çadırında 3.400 kişi konakladı. Kampta kurulan çeşitli çadırların yapımında 150.000 yard’dan fazla branda kullanıldı.

GSAM 328Demiryolu Felaketinden Kurtuluş

GSAM 328.3İlk 60 fitlik çadırımızı satın alma kararının alındığı günün ertesi günü (23 Mayıs 1854), o sırada Michigan eyaletinin Jackson kentinde bulunan Pastör White ve eşi, bir süre çalışmak üzere Wisconsin’e doğru yola çıkacaklardı. Öğleden sonrayı, istasyona çok yakın bir mesafede bulunan D. R. Palmer’ın evinde geçirdik. Öğleden sonra birkaç kez Pastör White şöyle konuştu: “Bu yolculuğa çıkma konusunda garip bir his içindeyim; ama Ellen, bir randevumuz var ve gitmeliyiz. Eğer bir randevum olmasaydı, bu gece gitmezdim.”

GSAM 328.4Gece çöktüğünde, trenin varış saatine yaklaşırken bir dua anı yaşadık. Herkes, bu yolculukta Pastör White ve eşinin güvenliği için dua etmeye yönlendirilmiş gibiydi. Ayağa kalktığımızda, Pastör White, Rab’bin onlara göz kulak olacağına ve onları koruyacağına olan imanını dile getirdi.

GSAM 328.5Saat sekizde, koltuklarını ayarlamalarına ve eşyalarını yerleştirmelerine yardım etmek için onlarla birlikte trene gittim. O zamanlar “yataklı vagon” olarak adlandırılan, yüksek sırtlıklı koltukları olan bir vagona bindik. Bayan White, “James, bu vagonda kalamam, buradan çıkmam lazım,” dedi. Bir sonraki vagonun ortasında bir koltuk bulmalarına yardım ettim. Bayan White, paketlerini kucağına alarak oturdu, ancak “Bu trende kendimi evimde hissetmiyorum” dedi. Zil çaldı ve onlara aceleyle “Hoşça kalın” diyerek, bu geceyi geçirmek üzere Cyrenius Smith’in evine doğru yola çıktım.

GSAM 329.1Saat on civarında, Chicago’ya doğru yoluna devam ettiğini sandığımız Pastör White’ın kapıyı çaldığını duyunca hepimiz büyük bir şaşkınlık yaşadık. Trenin Jackson’ın üç mil batısında raydan çıktığını; lokomotifle birlikte trenin büyük bir kısmının tamamen hurdaya döndüğünü; ancak birçoğu hayatını kaybetmiş olsa da kendisinin ve Bayan White’ın yaralanmadan kurtulduğunu söyledi. Kısa sürede bir at ve araba buldu ve Abram Dodge ile birlikte Bayan White’ı almaya gitti. Pastör White, Bayan White’ı kollarında bir süre taşıyarak ıslak, bataklık bir araziden ve küçük bir dereyi geçerek, felaket bölgesinden uzakta güvenli bir yere götürmüştü.

GSAM 329.2Ertesi sabah erkenden, enkazı görmek için Bay Dodge ile birlikte gittim. Yolun demiryolu hattıyla eğik bir şekilde kesiştiği bir noktada, bir öküz dinlenmek için tam rayların üzerine uzanmıştı. Lokomotifte inek tutucu yoktu; bu nedenle hayvana çarptığında rayların soluna savruldu. Lokomotifin yere çarpmasıyla oluşan ilk sarsıntıda, Pastör White’ın kitap sandığının bulunduğu bagaj vagonu raylardan tamamen fırladı ve hasar görmedi; aynı anda trenin arkasındaki yolcu vagonu, insan müdahalesi olmaksızın trenin geri kalanından ayrıldı ve rayların üzerinde sessizce durdu. Lokomotif ve tender, rayların dışındaki zeminde yaklaşık altı ila sekiz rod ilerledikten sonra, lokomotif çapı yaklaşık üç fit olan bir meşe kütüğüne çarptı. Trenin uyguladığı kuvvet o kadar şiddetliydi ki, lokomotif ters döndü ve tenderin arkası rayların karşısına doğru savruldu. Tam hızla ilerleyen trenin ana gövdesi, lokomotifin enkazına çarparak ikinci bir darbeye neden oldu. Lokomotife ilk çarpan vagon bir ekspres vagondu ve odun parçalarına dönüştü. İçindekilerle birlikte, bu vagon, tenderin üzerine ve etrafına yığılmış bir enkaz yığını haline geldi. Bir sonraki vagon, on sekiz yolcu taşıyan ikinci sınıf bir vagondu; bu yolculardan biri hayatını kaybetti, geri kalanların hepsi ise az ya da çok yaralandı. Bu vagon, içinden geçen yataklı vagon tarafından ikiye bölündü. Yataklı vagonun ön kısmı paramparça oldu ve Bayan White’ın oturmayı sürdürmekte kendini rahat hissetmediği koltuk tamamen ezildi.

GSAM 330İlahi Kurtuluşun Kanıtı

GSAM 330.1Enkazı ve ardından kaza anında Pastör White ile eşinin içinde bulunduğu, enkazdan yaklaşık on beş rod uzakta sessizce tek başına duran vagonu incelerken, kalbimizde şunu hissettik: Tanrı dualarımızı işitti ve kim bilir, belki de hizmetkârlarının zarar görmeden kurtulabilmesi için o vagonu ayırmak üzere meleğini göndermiştir? Özellikle de frenci, vagonu kendisinin ayırmadığını, üstelik olay anında platformda kimsenin bulunmadığını ve bunun nasıl gerçekleştiğinin kendisi ve tüm tren personeli için bir gizem olduğunu söylediğinde bu düşünce zihnimizde daha da derin bir iz bıraktı; ve onlar için daha da gizemli olan şey, bağlantı halkası ile cıvatanın ikisinin de kırılmamış olmasıydı; cıvata ve zinciri, sanki özenli bir el tarafından oraya yerleştirilmiş gibi, enkaz halindeki vagonun platformunda yatıyordu.

GSAM 330.224’ünün akşamı, raylar enkazdan o kadar temizlenmişti ki trenler her zamanki gibi çalışıyordu ve Pastör ile Bayan White tekrar vagonlara binerek Wisconsin’deki randevularına güvenle ulaştılar.

GSAM 330Muhaliflerin Azarlanması

GSAM 330.3Eski İsrail’de her şey “sorunsuz” değildi. Her adımda ilerlemelerini engellemeye çalışan dış düşmanları vardı. Kamp içindeki “karışık kalabalık” ve kutsanmamış kişiler, Şeytan’ın hoşnutsuzluk, çekişme, mırın kırın ve isyan kışkırtmak için kullandığı hazır araçlardı. Tanrı’nın bereket veren elinin güvenenlerin yanında olması ve çabalarının zaferle sonuçlanması, bu halkın O’nun gözünde lütuf bulduğunun — Rab’bin elinin onları yönlendirdiğinin — kanıtıydı.

GSAM 331.1Dolayısıyla, üçüncü meleğin mesajının yükselişi ve ilerlemesinde; bu ilerleme, sunulan gerçeklerin insanın doğal kalbine uygun olması nedeniyle gerçekleşmemiştir. Aksine, mesajın en temel gerçeği — Rab’bin Sebt’i — bencil, dünyevi çıkarlarla çelişir ve ona itaat edenleri haftada iki gün dünyevi işlerden ayırır. Şimdiki gerçeğin davası, bu işi yıkmak için kararlı ve ısrarcı çabalar gösteren dış düşmanlara sahip olmuştur. Onlar hakkında, Mezmur yazarının sözleriyle şöyle denilebilir: “RAB bizden yana olmasaydı, Desin şimdi İsrail: RAB bizden yana olmasaydı, İnsanlar bize saldırdığında, Diri diri yutarlardı bizi, Öfkeleri bize karşı alevlenince.”2

GSAM 331.2Sıralarımızdan zaman zaman bencil ve hoşnutsuz kişiler ortaya çıkmış, amaçlarına ulaştıklarında ne büyük işler yapılacağını anlatmışlardır; ancak bir hayalet ışığı gibi, ışıkları çoktan sönmüştür. Bu arada, şimdiki gerçeğin davası, dünya çapında emin ve istikrarlı bir şekilde yoluna devam etmiş, her ilerlemeyle birlikte istikrar ve güç kazanmıştır.

GSAM 331Pastör Stephenson ve Pastör Hall

GSAM 331.31855 yazında Stephenson ve Hall adlı pastörler, Wisconsin Eyaleti’nde bir isyan çıkarmaya çalıştılar. Önde gelen kardeşler, onların “Gelecek Çağ” doktriniyle imanımızın diğer tüm noktalarını sorgulamak istediklerini ve Yedinci Gün Adventistlerine Mesih’in ikinci gelişinden sonraki imtihan dönemi doktrininin öğretilmesini çok arzuladıklarını çok iyi biliyorlardı.

GSAM 331Onlarla İlgili Kehanet

GSAM 331.420 Kasım 1855’te Bayan White’a, bu kişilerin izleyeceği yol ve bunun nihai sonucuna dair şu sözlerle bir kehanet gösterildi: “Zayıf insan, Tanrı’nın işini durdurabileceğini mi sanıyorsun? Zayıf insan, O’nun parmağının tek bir dokunuşu seni yere serer. O sana sadece kısa bir süre tahammül edecektir.”

GSAM 332.1Rakiplerimiz, buradaki görümün bu kişilerin yakında öleceğini bildirdiğini ve onlar birkaç yıl daha yaşadıkları için görümün gerçekleşmediğini söylemişlerdir. Görümde onların ölümüne dair hiçbir şey yoktur. Onlar, üçüncü meleğin mesajının işleyişini durdurmaya çalışan kişiler olarak gösterilmiştir. Tanrı’nın onları durdurmasının ne kadar kolay olacağı onlara bildirilirken, şunu da eklemiştir: “O sana sadece kısa bir süre tahammül edecektir.” Peki ne yaptılar?—Bekledikleri gibi mücadelelerinde başarılı olmak yerine, karanlıkta yolunu bulmaya çalışan insanlar gibi kaldılar. Birkaç hafta içinde Sebt’i tamamen terk ettiler ve ona karşı çıkmaya başladılar. Kendilerini lider olarak gören bir “Gelecek Çağ” partisi kurmayı ummuşlardı. Bunda başarılı olmak yerine, Sebt’i terk ederek halkımız üzerindeki etkilerini tamamen yitirdiler. Böylece kendi davranışlarıyla, başlangıçta yapmayı planladıkları şeyi tamamen boşa çıkardılar. Halkımız şöyle dedi: “Gerçekten de, Tanrı onlara ‘sadece kısa bir süre tahammül etti.’”

GSAM 332Hayatın Üzücü Sonu

GSAM 332.2Bu iki adamın akıbetine gelince, Sebt’i terk ettikten sonra birlikte çalıştıkları kendi kardeşleri, yani “Gelecek Çağ” inananları tarafından yapılan, onların hüzünlü kaderiyle ilgili bazı açıklamaları aktarmak yerinde olabilir. Otuz yedi yıl önce Bay Hall, bir ölçüde akıl kaybına uğradı (beyin yumuşamasından kaynaklanan); bu durumun nedeni, başkalarının dolandırıcılığı sonucu oldukça büyük miktarda mal varlığını kaybetmesiydi. Dışarı çıkarsa yassılaşacağı ya da yere dümdüz yayılacağı yanılgısı altında yaşıyordu. Zararsız birisidir, ancak elbette bu uzun yıllar boyunca herhangi bir sıfatla vaizlik görevine hiç uygun olmamıştır.3

GSAM 332.3Pastör Stephenson, yaklaşık on altı yıl önce vefat etmiştir. Ölümünden önceki birkaç yıl boyunca akıl sağlığı yerinde değildi (deliydi), ancak başkaları için tehlikeli değildi. Bu duruma gelmeden önce, benimsediği hukuksuzluk teorisiyle sahip olduğunu sandığı özgürlük kapsamında, ahlaki açıdan hiçbir kusuru olduğu ileri sürülmeyen kendi karısını terk etti (sadece sahtekâr bir avukat tutarak boşanabilmişti) ve eski karısından çok daha genç başka bir kadınla evlendi. Bu eylem, ahlaka o kadar bariz bir aykırılıktı ki, kendi “Gelecek Çağ” kardeşleri bile onun bu davranışını onaylamadı ve artık onlar adına vaaz vermesine izin vermediler.

GSAM 333.1Bu adamların son günlerine ilişkin kendi kardeşlerinin ifadeleri en derin acıma duygusunu yansıtmaktadır; ancak bunlar, kötü niyet veya önyargı olmaksızın aktarılan, abartısız gerçeklerdir. Bununla birlikte, tanıklığın bedensel açıdan uygulanması konusunda kendi sonuçlarını çıkarmaları için okuyucularımıza söz bırakıyoruz.

GSAM 333Pastör J. H. Waggoner Mesajı Kabul Eder

GSAM 333.21852 yılında, Wisconsin’de bir ilçe gazetesi yayınlayan Pastör J. H. Waggoner, şimdiki gerçeği kabul etti ve ertesi yıl kendini tamamen vaaz hizmetine adadı. 1857’de, her biri yaklaşık iki yüz sayfa uzunluğunda iki çok önemli broşür yazdı. Bunlardan ilki The Nature and Tendency of Modern Spiritualism başlığını taşırken, ikincisi ise A Refutation of the Age-to-Come başlığını taşıyordu. İlki, pek çok kişiyi Şeytan’ın bu tuzağına düşmekten kurtarmanın bir aracı olmakla kalmadı, aynı zamanda Tanrı’nın lütfuyla, bu modern tezahürleri nasıl yorumlayacağını bilemeyen pek çok kişinin gözlerini açtı.

GSAM 333.3Refutation of the Age-to-Come adlı eseri, Rabbimizin ikinci gelişinden sonra günahkârlar için imtihan dönemine ilişkin yanlış teorilerin en kapsamlı bir şekilde ortaya konmasıdır. Bu doktrini o kadar eksiksiz bir şekilde çürütmüştür ki, sadece bir cevap verilememiş olmakla kalmamış, bugüne kadar herhangi bir cevap girişimi de gözlemlenmemiştir. Kitap, mevcut dönem boyunca Mesih’in Babasının tahtında bir kâhin olarak konumunu (Melkisedek kâhinliği) ve gelecekteki ebedi krallığında kendi tahtında işgal edeceği konumu —arabulucu bir kâhinlikle hiçbir şekilde bağlantılı olmayacak bir taht— son derece açık ve özlü bir şekilde ortaya koymaktadır.

GSAM 334.1Daha sonra da Pastör Waggoner, yaklaşık aynı boyutta, The Atonement in the Light of Reason and Revelation başlıklı üçüncü bir broşür yazdı. Bu eser, 1884 yılı civarında gözden geçirilerek yaklaşık 400 sayfalık bir cilde genişletildi. Bu kitap, başlığının da belirttiği konu üzerine açık ve özlü bir incelemedir.

GSAM 334.2Bu tarihten itibaren hem yazar hem de editör olarak yayıncılık faaliyetleriyle yakından ilgilendi. Ayrıca dinî görevlerini de sürdürdü; hayatının son yıllarını Avrupa’da geçirdi.

GSAM 334.317 Nisan 1889’da, son kitabı From Eden to Eden’ı tamamladıktan hemen sonra İsviçre’nin Basel kentinde aniden vefat etti. 16’sında bütün gün yazarak çalışmış ve günlüğüne “Gün boyunca çok çalıştım” diye yazmıştı. Avrupalı kardeşlerinin hazırladığı raporundan şu ayrıntılar elde edilmiştir:—

GSAM 334.4“17’sinin sabahı, saat beş buçuk civarında, hiçbir ön uyarı olmaksızın mutfağında kalp felci geçirerek hayatını kaybetti. Yeni kitabının İngilizce baskısını tamamlamak için çok yoğun bir şekilde çalışıyordu ve önümüzdeki yaz Amerika’ya dönmeden önce, oradaki çalışmalarla ilgili olarak görev yapmak üzere ertesi Pazar günü Londra’ya gitmeyi planlıyordu.”

GSAM 334.51854 yılından itibaren Pastör Waggoner, hem vaaz kürsüsünde hem de basında, gerçeği savunmak için sürekli ve ön plana çıkarak halkın gözü önünde yer almıştı. Vefat ettiği sırada yaşı neredeyse altmış dokuzdu. 20 Nisan’da Basel’de toprağa verildi. Böylece, bu davanın ilk çalışanlarından biri daha görev başında vefat etti.

GSAM 334İmanla Şifa

GSAM 334.61858 yılının ilkbaharının başlarında Bayan White, birkaç gün boyunca büyük bir rahatsızlık çekmiş ve neredeyse çaresiz bir durumda yatağa mahkûm kalmıştı. Bir akşam, gece yarısına yakın bir saatte bayıldı; ailesi, onu bilincine kavuşturmak için bildikleri tüm yöntemleri denedi, ancak çabaları sonuçsuz kaldı. Yarım saatten fazla bir süre bu durumda kaldı; bu sırada Pastör White, Pastör Andrews ve beni aceleyle çağırarak bir dua seansına katılmamızı istedi. Yatağının başında sunulan samimi dualara yanıt olarak, Rab merhametiyle onu bilincine kavuşturdu ve her zamanki sağlığına kavuşturdu. Tanrı’ya şükürler sunarken, hâlâ yatakta yatarken bir görüme girdi. Bu görümde kendisine gösterilen bazı şeyler, “Testimony for the Church”ün 5. sayısında okunabilir.

GSAM 335Olağanüstü Fiziksel Tezahür

GSAM 335.1Bu görümle bağlantılı olarak, özellikle dikkat çekmek istediğimiz tuhaf bir fiziksel tezahür meydana geldi. Pastör White ve ben yatağın bir tarafında, Pastör Andrews ise diğer tarafında oturuyorduk. Elleri sırayla göğsünün üzerinde birleştiriliyordu ya da her zamanki özgür ve zarif tavrıyla, gördüğü farklı sahnelere doğru kollarını hareket ettiriyordu. Vücudunun üst kısmı yataktan kalkmıştı; omuzları ile yastık arasında yaklaşık sekiz ya da dokuz inçlik bir boşluk vardı. Başka bir deyişle, kalçalarından yukarısı yaklaşık otuz derecelik bir açıyla bükülmüştü. Ve o pozisyonda, otuz dakika süren görüm boyunca kaldı. Hiç kimse, eller ve kolların desteği olmadan doğal olarak bu duruşu alamazdı, hele ki o kadar uzun süre bu pozisyonda kalamazdı. İşte bu da, onun kontrolü dışında olan bir gücün bu görümle bağlantılı olduğunun bir başka kanıtıydı.

GSAM 335Başka Bir Kehanet

GSAM 335.21 Ekim 1858’de, Pastör White, Bayan White ve yazar, New York eyaletinin Rochester kentinde bir genel toplantı düzenlediler. Bu toplantının ardından yazar, onlarla birlikte New York eyaleti ve New England eyaletlerini kapsayan bir geziye çıktı. Bir Sebt günü Bayan White’a bir görüm verildi; bu görümde, diğer şeylerin yanı sıra, planladığımız yolculuğun bir noktasında Şeytan’ın kendisine güçlü bir saldırı düzenleyeceği, Pastör White ile benim imanla ona destek olmamız gerektiği ve Rab’bin onu kurtaracağı gösterildi.

GSAM 336Bayan White’ın Sıkıntısı

GSAM 336.1İşte yine, olacaklara dair bir peygamberlik sözü daha. Devamında bunun ne kadar isabetli bir şekilde gerçekleştiği görülecektir. Rochester toplantısından sonraki ilk Sebt günü Roosevelt’teydik; bir sonraki Sebt günü ise Madison İlçesi’ndeki Brookfield’da. Bunu takip eden hafta, Jefferson İlçesi’ndeki Mannsville’de Bay Ballou’nun ferah mutfağında toplantılar düzenledik. Brookfield’dan Mannsville’e trenle seyahat ederken, Bayan White’ın gözlerinin hemen altındaki yüzü iltihaplandı. Bu o kadar acı vericiydi ki, Mannsville’e vardığımızda yatağa yatmak zorunda kaldı. İltihap iki gün boyunca şiddetini artırdı; bu durum onu uykusuz bıraktı ve toplantılara katılmasını engelledi. Başı o kadar şişmişti ki her iki gözü de kapanmıştı ve yüzü o kadar deforme olmuştu ki artık bir insana benzemiyordu. Tüm bu dayanılmaz acının ve uykusuzluğun yol açtığı aşırı sinirliliğin ortasında, düşman, onu Tanrı’ya karşı mırıldanmaya sevk etmek için elinden geleni yapıyordu. Durum, planlanan toplantıların sonuna kadar bu şekilde devam etti.

GSAM 336.2Toplantılar sona erdikten sonra Pastör White, bana şöyle dedi:

GSAM 336.2“Kardeş John, bu tam da Rochester’da uyarıldığımız, Şeytan’ın karıma yönelik saldırısıdır. Hatırlarsın ki orada, mücadele başladığında bir an bile pes etmeden birlikte imanla ona destek olup onu ayakta tutarsak düşmanın gücünün kırılacağı ve onun kurtarılacağı vaat edilmişti. Hemen içeri gidelim ve dua edelim.”

GSAM 336Öngörüldüğü Gibi Kurtuluş

GSAM 336.3Hemen Bayan White’ın yatağa mahkûm olduğu odaya girdik ve onun için samimi bir şekilde dua etmeye başladık; bu sırada toplantıları yaptığımız odadaki kardeşler ise sessizce dua etmeye devam ettiler. Dua etmeye başladıktan yaklaşık on dakika sonra Rab’bin gücü indi ve odayı doldurdu. Bayan White anında tüm acılarından kurtuldu ve hemen yemek istedi. Saat öğleden sonra beş civarıydı. Saat yediye gelindiğinde yüzündeki şişlik tamamen kaybolmuştu ve o akşamki toplantıya, görünüşte her zamanki gibi sağlıklı bir şekilde katıldı.

GSAM 337.1Vatandaşların isteği üzerine akşam saatlerinde “Azizlerin Mirası” konulu bir konuşma yapıldı; konuşmanın sonunda Bayan White bir öğüt verdi. Pastör White, küçük oğlu W. C. ile dışarıda iken, Bayan White o büyük topluluğun önünde bir görüme girdi. O sırada kendisine gösterilen bazı şeyler, Mannsville, N.Y., 21 Ekim 1858 tarihli Testimony Number 5 adlı eserin son makalesinde okunabilir.

GSAM 337.2Bayan White’ın yukarıda bahsedilen olayda elde ettiği rahatlama, Rochester’da görülen görümde öngörüldüğü kadar etkili oldu. O yolculukta bu tür bir zorluk bir daha yaşanmadı ve her yerde hakikat adına muhteşem bir zafer kazandık.

GSAM 337Amerikan İç Savaşı’nın Öngörüsü

GSAM 337.31861 yılının 12 Ocak Sebt günü, Fort Sumter’a ilk top atışının yapılmasına tam üç ay kala (ki bu olay, Amerika’daki 4.000.000 Afrikalı kölenin özgürleşmesiyle sonuçlanan savaşın fiilen başlangıcıydı), Michigan eyaletinin Parkville kasabasındaki Yedinci Gün Adventistleri ibadethanesi hizmete açıldı. Ayine Pastör White ve eşi, Waggoner ve Smith adlı pastörler ile yazar katıldı. Pastör White’ın vaazının sonunda Bayan White heyecan verici bir öğüt verdi ve ardından bir sandalyeye oturdu. Bu pozisyondayken bir görüme girdi. Salon insanlarla doluydu ve ortam gerçekten de ciddiyetle doluydu. Görümden çıktıktan sonra ayağa kalktı ve salona bakarak şöyle dedi:—

GSAM 338.1“Bu ibadethanede, bu ülkeye gelecek olan felaketi hayal bile etmiş tek bir kişi bile yok. İnsanlar Güney Carolina’nın ayrılma kararını alay konusu ediyorlar, ama az önce bana çok sayıda eyaletin o eyalete katılacağı ve çok korkunç bir savaş çıkacağı gösterildi. Bu görümde, her iki tarafın da büyük ordularının savaş alanında toplandığını gördüm. Topların gümbürtüsünü duydum ve her tarafta ölüleri ve can çekişenleri gördüm. Sonra onların koşarak ileri atılıp [birbirlerine süngüyle saldırarak] göğüs göğüse çarpışmaya başladıklarını gördüm. Ardından savaş sonrası savaş alanını gördüm; her yer ölüler ve can çekişenlerle doluydu. Sonra hapishanelere götürüldüm ve yoksulluk içinde eriyip gidenlerin çektiği acıları gördüm. Sonra savaşta kocalarını, oğullarını ya da kardeşlerini kaybetmiş olanların evlerine götürüldüm. Onların kederini ve ıstırabını gördüm.”

GSAM 338.2Sonra ibadethanenin içinde yavaşça etrafa bakarak şöyle dedi: “Bu ibadethanede, o savaşta oğullarını kaybedecek olanlar var.”

GSAM 338Görümlerle İlgili Bayan Ensign’ın İfadesi

GSAM 338.3Yukarıdaki gerçeği doğrulamak, kehanetin belirtilen günde yapıldığını kanıtlamak ve cemaatin bunu nasıl anladığı ve yaydığına dair bir örnek sunmak amacıyla aşağıdaki tanıklık verilmiştir:—

GSAM 338.4“Bu belge, 1861 yılının Ocak ayında, Parkville’den yaklaşık altı mil uzaklıkta, Michigan’ın St. Joseph İlçesinde yaşadığımı teyit eder. Ben bir Adventist değildim. O ayın 12. gününde, komşularımdan birkaçı toplantılara katılmak üzere Parkville’e gitti. Eve döndüklerinde bana, toplantıda transa geçmiş bir kadın olduğunu ve bu kadının Amerika Birleşik Devletleri’nde korkunç bir savaşın yaklaşmakta olduğunu söylediğini anlattılar; hem Güney’de hem de Kuzey’de her iki tarafta da büyük orduların kurulacağını, birçok kişinin hapishanelerde acı çekeceğini; savaşta kocalarını, oğullarını ve kardeşlerini kaybetmeleri nedeniyle birçok ailenin büyük yoksulluk çekeceğini; ve o ibadethanede, o savaşta oğullarını kaybedecek erkekler olduğunu” söylediler. İmza: “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno İlçesi, Kaliforniya, 30 Ocak 1891.”

GSAM 339.1Bu korkunç savaşın öngörüsüyle bağlantılı olarak Bayan White, Yedinci Gün Adventistlerinin “savaşın bir sonucu olarak zor durumlara düşeceklerini ve önlerindeki zorlu zamanlarda ne yapacaklarını bilmeleri için kendilerine bilgelik verilmesi için ciddiyetle dua etmenin herkesin görevi olduğunu” da belirtti.

GSAM 339İç Savaşın Büyüklüğü

GSAM 339.2Görümün verildiği sırada, Kuzey halkı genel olarak yaklaşan savaş hakkında pek bir fikir sahibi değildi, hatta hiç yoktu. Hatta Başkan Lincoln bile, üç ay sonra (12 Nisan 1861), birkaç eyaletin Güney Carolina’nın ayrılma kararnamesine katıldığı ve Fort Sumter’a ilk atış yapıldığı sırada, sadece 75.000 asker çağrısında bulundu ve bunlar da üç aylık kısa bir süre için.

GSAM 339.3Savaş sırasında Birlik tarafında kayıtlı toplam asker sayısı 2.859.132 idi. Encyclopedia Britannica, “Konfederasyon ordusunun 1863 yılının başında yaklaşık 700.000 askerden oluştuğunu” belirtmekle birlikte, toplamda kaç kişinin kayıtlı olduğunu kesin olarak belirlemenin zor olduğunu eklemektedir. Ansiklopedi, Konfederasyon tarafındaki ölü sayısını “yaklaşık 300.000 asker” olarak tahmin etmektedir. Bazı yeni ansiklopediler, Birlik tarafındaki kayıpları (savaşta ölenler, yaralanmalar veya savaş alanında ya da esir kamplarında kaptıkları hastalıklar nedeniyle ölenler) 359.528 olarak vermektedir. Birlik tarafındaki borçla ilgili olarak Britannica şöyle demektedir:—

GSAM 339.4“Borç, 31 Ağustos 1865’te 2.845.907.626,56 dolara ulaşarak en yüksek seviyesine çıktı. Yaklaşık 800.000.000 dolarlık gelir de, esas olarak savaş için harcanmıştı; eyaletler, şehirler, ilçeler ve kasabalar kendi vergi gelirlerini harcamış ve savaş amaçları için kendi borçlarını biriktirmişlerdi; emekli maaşı ödemeleri sonunda muhtemelen 1.500.000.000 dolara ulaşacaktır. Konfederasyon’un harcamaları asla tam olarak bilinemeyecek; Federal ordular ve Konfederasyon orduları tarafından tahrip edilen mülklerin değeri ise neredeyse tahmin edilemez; Güney’deki kölelerin parasal değeri (2.000.000.000 dolar) ise savaşla birlikte yok oldu. Sonuç olarak, savaşın maliyeti tam olarak hesaplanamasa da, 8.000.000.000 dolar makul bir tahmindir.”4

GSAM 340Görümün Bir Başka Doğrulaması

GSAM 340.1Parkville ibadethanesindeki erkeklerin savaşta oğullarını kaybedeceklerine dair kehanete gelince, şunu belirtmekle yetineceğim: 1883 sonbaharında, Parkville kilisesinin ihtiyarıyla karşılaştım; kendisi, görümün verildiği Ocak 1861’de de ihtiyarı idi; ona, Bayan White’ın savaşla ilgili görümü anlatırken kullandığı ifadeyi hatırlayıp hatırlamadığını sordum. “Evet,” dedi, “hatırlıyorum.” “O gün o ibadethanede bulunan ve savaşta oğullarını kaybeden kaç kişi tanıdığınızı bana söyleyebilir misiniz?” O, hemen beş kişinin adını hatırladı ve şöyle dedi: “Bunların orada olduğunu ve savaşta oğullarını kaybettiklerini biliyorum; ve eğer evde olsaydım, cemaatimle konuşabilseydim, size daha fazla isim verebilirdim. Sanırım,” diye devam etti, “bahsettiğim bu kişilerin yanı sıra beş kişi daha vardı.”

GSAM 340.2Güney’in dört yılı aşkın süren inatçı mücadelesi, seferber edilen tüm kuvvetlerin neredeyse yarısının savaşta ya da hastalıktan dolayı hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı; bu da yukarıdaki öngörünün çarpıcı bir şekilde gerçekleştiğini gösteriyor.

GSAM 340Kölelik ve Savaş

GSAM 340.34 Ocak 1862’de gördüğü bir görümü anlatırken Bayan White şöyle dedi:—

GSAM 340.4“Binlerce kişi, bu savaşın köleliği ortadan kaldırmak için yapıldığı inancıyla askere alınmaya ikna edildi; ancak şimdi, bir kez askere alındıklarında, aldatıldıklarını, bu savaşın amacının köleliği ortadan kaldırmak değil, olduğu gibi korumak olduğunu anlıyorlar.”

GSAM 341.1Yukarıdaki sözler, askerlerin Birlik hatlarına kaçan tüm köleleri efendilerine iade etme işine yardım etmelerinin istendiği bir dönemde söylenmiştir; askerlerin şöyle dedikleri aktarılmaktadır: “Bu isyanı bastırmayı başarırsak, ne kazanılmış olacak?” Onlar cesaret kırıcı bir şekilde şöyle cevap vermektedir: “Hiçbir şey. İsyanın nedeni ortadan kaldırılmamıştır. Ulusumuzu mahveden kölelik sistemi, ayakta kalmaya devam edecek ve başka bir isyanı kışkırtacaktır.” “Kölelik ve Savaş” başlığı altında savaşın heyecan verici bir anlatımının tam olarak yer aldığı Testimony No. 7’den alınan bu sözler, köleliğin asla kaldırılmayacağını belirtmez; ancak o dönemde askerlerin gözünden görülen durumu yansıtır. Aynı tanıklığın biraz ilerisinde şu öngörü yer almaktadır:—

GSAM 341Kuzeyin Zaferine Dair Kehanet

GSAM 341.2“Ve yine de ulusal bir oruç ilan ediliyor! Rab şöyle der: ‘Kötülüğün bağlarını çözmek, ağır yükleri kaldırmak, ezilenleri özgür bırakmak ve her türlü boyunduruğu kırmak, işte benim seçtiğim oruç bu değil mi?’ Ulusumuz, Tanrı’nın seçtiği orucu yerine getirdiğinde, savaşla ilgili olarak dualarını kabul edecektir; ancak şu anda dualar O’nun kulağına ulaşmamaktadır.”

GSAM 341.3Savaşın tarihine aşina olanlar, 1 Ocak 1863’te köleliğin kaldırılmasına dair bildirinin yayınlandığı tarihe kadar, Kuzey’in Güney kuvvetlerini yenme çabalarıyla bağlantılı yenilgileri, felaketleri, gecikmeleri vb. bilirler. O tarihten savaşın sonuna kadar zaferler ne kadar da hızlı kazanıldı! Bu işin gidişatını izleyenler için, 4 Ocak 1862 tarihli o kehanetin gerçekleşmesi ne kadar da açıktı. Yükler kaldırıldıktan, esaret gevşetildikten ve kölelerin boyunduruğu kırıldıktan sonra! Halkı O’nun hoşuna giden orucu seçtiğinde, Tanrı’nın onların dualarını işittiği ve savaşı sona erdirme çabasını desteklediği ne kadar da açıktı!

GSAM 342Eski Vali St. John’un Tanıklığı

GSAM 342.129 Haziran 1891 öğleden sonra, Illinois eyaletinin Ottawa kentinde dinlediğim, Kansas eski Valisi John P. St. John’un yaptığı bir konuşmada, kendisi şu açıklamayı yaptı:—

GSAM 342.2“Bull Run’da [Konfederasyon güçleri] bizi mağlup ettiğinde hiç bu kadar hayal kırıklığına uğramamıştım. Ama bunların hepsi Tanrı’nın planının bir parçasıydı. Eğer biz [Konfederasyon güçlerini] mağlup etseydik, politikacılar bir barış anlaşması uydururlardı ve Birlik, kölelikle birlikte devam ederdi; bugün de kölelik hâlâ var olurdu. İki yıl boyunca [Konfederasyon] üstünlükteydi; ancak Lincoln’ün meşhur kölelikten kurtuluş bildirgesini yayınlamasından sonra, biz Tanrı’nın tarafına geçmiştik ve artık kaybetmemiz mümkün değildi.”

Notlar

  1. Mezmurlar 32:8. ↩
  2. Mezmurlar 124:1-3. ↩
  3. Son olarak belirtilen bu gerçekler, 1892 yılının Nisan ayında ailesi tarafından Dakota’dan Kardeş Frederickson’a aktarılmıştır. ↩
  4. Encyclopedia Britannica (dokuzuncu baskı), Cilt 23, sayfa 780. ↩

Not

Geri