Adventist Pioneer
Library
aplib.orgCauk Inn
17 / 31

Dal 14 — Kharmi innka

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“An lei dingah an kal lai ah nupi tthitu cu a ra; a timhtu hna cu amah hnenah nupi tthitnak ah an lut, cun innka cu khar a si.”1

GSAM 214.2Tahchunhnak chung i a langmi nupi tthitu ratnak cu leitlun ah Khrih ratnak a si lo, nupi tthitnak ah a ratnak a si. Nupi tthitnak cu Bawipa rat hlanih a ummi thil a si. Luka nih a nganmi Thawngtha chungah hitin a lang: “Nan taisawm cu fek tein i sawmh uh, nan meivul cu alhter uh; nan Bawipa nupi tthitnak ihsin a kir tikah a ra hngahmi miphun vekin um uh; cun a ra in innka a kingh tikah, rang tein amah caah hun uh.”2

GSAM 214Ramuknak cohlan cu Nupi tthitnak ti a si

GSAM 214.3Daniel 7:13, 14 ah nupi tthitnak ah Nupi tthitu a ratnak cu a lang, cu hmunah Khrih nih Pa hnenah a ramuknak co a lak. Hlanlai ah siangpahrang nih a khua-pi ah a rat in a laltuannak le a ram co a lak tikah cu cu nupi tthitnak tiah an ko. Cu thil—khua-pi cu nupi vekin cohlan—cu nupi tthitnak taktak puai le hminthannak in an lawm. Curuangah vancung Pa hnen ihsin Khrih nih a ramuknak a cohlan tikah, a nupi, Jerusalem thar (Thuphuan 21:9), he nupi tthitnak a tuah tiah an ti; cun tahchunhnak chungah “nupi tthitnak” tiah a si.

GSAM 214.4Ni 2300 a cem hnuah, October 22, 1844 ah, Adventist mi hna nih an tonmi thil le nichuahlei ram i nupi tthitnak thiltiang an zohkhen in, “Khrih cu nupi tthitnak ah a lut zo” tiah an ti. Ni 2300 cemnak ah a ra ummi thil kha an theih fiang deuhdeuh tikah, an zumhnak nih Khrih cu a thawkmi rian ah a zulh; cu ruangah zumhnak in, “amah he nupi tthitnak ah an lut.”

GSAM 215“Ka Kir Sal Ding”

GSAM 215.11845 ah Harmon nu hnenah pekmi langhnak ah, vancung Hmun thiang chung i Khrih nih a umnak hmun pakhat ihsin a pahnihnak hmun ah a kal lai ah hitin kan hmu: “‘Hika ah hngak. Ramuknak co dingah ka Pa hnenah ka kal. Nan puan hna cu thiangfai tein khum uh, caan tawite ah nupi tthitnak ihsin ka kir ding ih, ka hnenah nan lak ding.’ Cule meikhuang vekin a lingmi rial le vancungmi hna in a kulhmi khua-meihol kerpi cu Jesuh umnak hmunah a ra. Amah cu kerpi chungah a luh ih, Pa a tohnak hmun, hmun thiang bik ah an put.”3

GSAM 215Innka Khar Hnuah Zahngaihnak

GSAM 215.2Tahchunhnak chungih innka khar a si cu vancung khua-arkap chungah Mi Fapa a rat taktak hlanih a cangmi thil a si ko ding; ziangahtile innka khar hnuah nupi thiang dang hna cu an ra in innka an kingh, cun an Bawipa ratnak ni le caan an thei lo ruangah “zohkhen” tiah an ti. Cun, fimmi nupi thiang hna cu Nupi tthitu he nupi tthitnak ah an luh hnuah innka cu a khar a si.

GSAM 215.3Nupi thiang tahchunhnak i a langmi holh kha zoh tikah, nupi tthitnak ah an lut hnuah “aa” nupi thiang hna khal Nupi tthitu cohlan dingin an timh khawh lai tiah a lang. “Zohkhen” tiah thu pek an si. Zohkhen le hngahnak cu Bawipa ton dingih timhtuahnak dik he pehtlaihnak a si. Curuangah tahchunhnak chungih innka khar a si hnuah zahngaihnak cu lak sal a si lo tiah a lang.

GSAM 215Luka 13:25-28 I Innka A Si Lo

GSAM 215.4Hlan ah tahchunhnak chungih innka tiah a simi le Luka 13:25-28 ih innka tiah a simi an komhrawi ruangah diklonak a um. Cu hmunah hitin a ngan: “Inn ukpa a thowh ih innka a khar hnuah nan lenglamah nan ding ih innka nan kingh lai, ‘Bawipa, Bawipa, kan caah hun’ tiah nan ti tikah, anih nih nan hnenah, ‘Nan ra ih nan umnak hmun ka thei lo’ tiah a ti ding.... ‘Sual tuahmi hna, ka hnen ihsin kal uh.’ Abraham le Isaac le Jacob le profet hna cu Pathian ram chungah an ummi nan hmu lai ih, nanmah cu lenglamah hlonh nan si ruangah tapnak le ha-hawhnak a um lai.” Cu holh ihsin cu innka khar tikah lenglamih an tangmi hna caah an covo cu a rak khiah dih zo tiah a fiang. Caan cu Pathian ram a ra cang zo; ziangahtile annih nih runsuahmi hna cu ram chungah an hmu lai. Asinain, nupi thiang tahchunhnak ah Bawipa cu a ramuknak ah a lut hrih lo, a ram co dingah Pa hnenah a kal zo a si.

GSAM 216Tahchunhnak A Simi Hmun Thiang Rian Ah Innka Khar

GSAM 216.1Ni 2300 caan a cem hnuah—October 22, 1844—zumhnak in Khrih rian a zulhtu hna nih tahchunhnak a simi hmun thiang rian ah remnak ni a rat tikah puithiam lian nih hmun lenglam innka a khar ih hmun thiang bik ah lutnak innka a hun, Hmun thiang chungih an phuangmi sual hna an thianfai dingih rian a tuah tiah an hmu. Cuti vekin kan puithiam lian Khrih nih vancung Hmun thiang inn ih hmun lenglam innka a khar ih, “a thupek ca kuk” a umnak hmun cu a hun tiah an hmu.4

GSAM 216Tuah Diklo Tu Hna Cu Zohman An Si?

GSAM 216.2Cu caan ah Adventist zumtu hna lakah Khrih Hmun thiang rian chungih eng fiang an co hrih lo mi hna an um; Vancungmi pathumnak biacah kha zohkhen dingin chimh an si hrih lo. Hihi nih hmun thiang lenglam innka cu Luka 13:25-28 ih innka kharmi he an komhrawi. Asinain hi hna cu Ni sarihnak Adventist hna an si lo. Asinain annih cu aho hna dah an si, cu biacah cu ziangtin a chuah, le cuvek khruahnak ah ziang thil nih a hruai, kan langhter ding.

GSAM 217.1Khrih ratnak biacah phuangnak hnuaiah hmin lawng Khrihfabu hna ihsin an i thiarfialtu mi hna le an i thiarfialnak hmun ih mi hna cu Thuphuan ih Khrihfabu sarih lakih a panganak le a paruknak caah tehte khannak chungah an um. Sardis Khrihfabu caah zohkhenhnak cu hitin a si: “Curuangah ziangtin na cohlan ih na theih ti ruat hna, cun fek tein kai, na sual ngaichih. Zohkhen lo ahcun rukru vekin ka ra ding; ka ra caan ziangtik a si ti na thei lo ding.”5 Hi holh ihsin a fiangmi cu, hi hna nih Bawipa ratnak biacah an theih zo. An cohlan zo tiah an phuang, asinain atu cu an hnong ding lai.

GSAM 217Philadelphia Khrihfabu

GSAM 217.2Philadelphia Khrihfabu, Thawngtha Khrihfabu umtuning a paruknak, cu atu kan chim ding mi a si. Hi Khrihfabu nih Thuphuan 14 ih Vancungmi pakhatnak le pahnihnak biacah phuangnak hnuah suahpi mi mi hna a zohter. Hi Khrihfabu hnenah Bawipa nih hitin a ti: “Zoh, rang tein ka ra ding; na co mi kha fek tein kai, zohman nih na bawi luchin lak lo ding.”6 Cule hitin an hnenah a ti hrih: “Himi thil hna cu thiangmi, dikmi, David tawl a ngeitu, a hunmi ih zohman nih a khar thei lo, a kharmi ih zohman nih a hun thei lo tu nih a ti. Na rian hna ka thei; zoh, na hmaiah innka aa hungmi ka ret, zohman nih a khar thei lo; na cahnak cu a malte, ka thu na kai, ka hmin na phat lo.”7

GSAM 217Himi Tahchunhnak I Kharmi Innka Cu Ziang A Si?

GSAM 217.3A cungih kan relmi ca chungih innka aa hungmi le kharmi innka nih ziang an khawh ti kan theih ding? Hi thusuhnak caah a lungtongmi letnak cu hitin a um: Adventist hna lakah eng thar an co mi, Khrih nih vancung Hmun thiang chungih a rian cu hmun pakhat ihsin hmun pahnihnak ah a thleng ti an cawnpiak mi hna an um; cun innka aa hungmi le kharmi innka thu cu theih duhmi hna hnenah dik tein an rel. Mi dang pawl nih hihi an dodal ih, innka aa hungmi cu khar in kharmi innka cu hun tiah zumhnak an tuah. Cu tiin an tuahnak nih leitlunih Bawipa rian a tuantu hna caah lam an khar, asilole an rian an kham. Vancung Hmun thiang ih innka hun le khar cu Khrih cahnak in a si—“a hunmi ih zohman nih a khar thei lo.” Philadelphia Khrihfabu hnenih holh ah, thu kai, thu zohkhen, a hmin phat lo mi mi hna nih teinak an co, cu teinak nih zohman nih a khar thei lomi innka a hun. Hihi mi hna hnenah lutnak innka a si, cu innka cu mi nih an khar dih zo vekin a lang; asinain an feknak cohlanhnak ah Bawipa nih a fekmi hna hmaiah “innka aa hungmi” a ret, zohman nih a khar thei lo.

GSAM 218Holhphuannak Innka

GSAM 218.1Ca thiang chungah innka cu himi sullam in hmanmi thil tamtak an um. Korint mi hna hnenah Paul nih hitin a ngan: “Ka caah innka lian le rianthawhnak aa hung, cun dodaltu tamtak an um.”8 A pahnihnak Korint ca ah hitin a ngan hrih: “Khrih Thawngtha phuang dingah Troas ah ka thlen tikah Bawipa nih ka caah innka a hun, asinain ka unaupa Titus ka hmuh lo ruangah ka thlarau ah cawlh hah a um lo.”9 Cule Kolose mi hna hnenah hitin a dil: “Thlacamnak chungah pehtlai in um uh, cun lunglawihtnak in zohkhen uh; kan caah khal thlacam uh, Khrih thuthup kan rel khawhnak dingah Pathian nih holhphuannak innka kan caah a hun dingin, cu thil ruangah thonginn ah ka um.”10

GSAM 218.2Hi ca thiang hna ihsin biadik phuangnak caah lam aa hungmi hna cu innka aa hungmi tiah an ko tiah a lang. Philadelphia Khrihfabu hnenih holh ihsin khal, hi mi hna an suahpi caan ah mi nih an caah holhphuannak innka khar dingin an zuam tuk tiah a lang. Philadelphia Khrihfabu nih hniksaknak a lan tikah a “thu” le a “hmin” cu fek tein an kai; Bawipa nih an hnenah zohman nih a khar thei lomi innka aa hungmi a ret ding tiah a ti.

GSAM 219October 22, 1844 Hnuah Umnak

GSAM 219.1Cimchungnak holh ih a relmi thil cu kan hmaiah kan ngeih zo ruangah thil a cangmi vekin cu caan kha kirin kan zoh hna. A cungih kan langhter zo vekin April, 1844 tiang Khrih ratnak biacah phuangnak caah Khrihfabu hna nih an innka an hun; rian tuaktu caah auhnak cu nungmi phuangtu hna nih an pek khawhmi hnakin a tam deuh. 1844 thal a thawknak caan ah hnabei a dong hnuah, biacah cu fek tein an cohlan lomi hna nih an dodal. 1844 fur caan ah Thuphuan 14 ih Vancungmi pahnihnak biacah le “zanttim aunak” (Mathai 25) an phuang tikah, Bawipa a ra nai tiah an zum ngam hrihmi hna cu an hremnak a khat bik a suah. Hi dodaltu hna nih lam dangdang in thil cu an kham, cun “a dothlatnak caan cu a thlen zo” tiah an phuangtu hna rian cu an kham thei bik. William Miller nih hi dodalnak thu ah, “Hi cu a ningcang a si lo bik le a ruang hngalh khawh lo bik a si,” tiah a ti. Ni 2300 a cem zawn ah dodalnak a fek tuk ruangah Geo. Storrs nih, “Hmin lawng Khrihfabu hna le mi sual hna he kan pehtlaihnak cu a cem zo, hi aunak nih an cungah hmual a ngeih khawhmi tiang tel lo,” tiah a ti.

GSAM 219.2Caan cu a cem hnuah, mi sual hna ih dodalnak le hnihsawhnak a voihnih le a voithum in a karh hnuah, William Miller nih umnak thu ah hitin a ti: “Sualtu hna cu ralrin peknak in kan rian kan tuah zo, cun hmin lawng Khrihfabu harhter dingin kan zuam zo. Pathian nih a remruatnak in innka a khar zo.”11

GSAM 219Sualtu Hna Lungṭamnak Taktak

GSAM 219.3Hnihsawhtu leitlun nih hi cawnnak in sualtu hna cu Khrih ratnak biacah an dodalnak ah a ṭamter lawng si lo, hmin lawng Khrihfabu chungih mi hna tehte khannak khal hitin a si: “Dik tein a thlengmi mi cu ‘malte le kar lakah’ an um ti kan ruat tikah, sualtu hna ih ningzah hngalh lonak le ṭamhriaknak hi a tlukpi a um lo zik ruangah, kan duh lo tein, ‘Pathian nih zahngaihnak tuah a philh zo maw? asilole zahngaihnak innka cu a khar zo maw?’ tiah kan au.”12

GSAM 220.1Rian tuaktu dang pakhat hnen ihsin chimchungnak caan a cem hnuih umnak thu dang kan rel hrih: “Cule zumlotu hna hnenah lutnak hmuh cu a har tuk, ziangahtile 1844 hnabei donghnak nih mi tamtak thinlung a buaiter, cun thil cu ziangtin a si ti relnak khal an ngaithlak duh lo.”13

GSAM 220Zumlotu Hna Hnenah Lutnak Innka Hmuahhmuah Khar

GSAM 220.2Cuvek umnak nih caan tawite caah, Khrih rang tein a ra ding ti zumhnak le hngahnak cu fek tein kai hrihmi hna tel lo, mi dang hmuahhmuah hnenah lutnak innka a khar vekin a lang. Holhphuannak innka cu khar dih vekin a lang ih, Adventist mi hna nih tahchunhnak chungih an tonmi he pehtlaihnak innka kharmi an hmuh tikah, sualtu hna caah zahngaihnak a um sal lo tiah an ruat khawh; asilole mi hna nih “zahngaihnak innka a khar zo” tiah an ti. Himi cu tahchunhnak chungih innka kharmi le Luka 13 ih innka kharmi cu an bangaw tiah an ruat ahcun a fiang deuh. Mi hna nih ngaithlak an duh lo tuk in an thinlung an ṭamter ahcun, ziangtin an tlun sal ding?

GSAM 220Diklo Kharmi Innka Cu Zohman Nih A Hmasa Bik In A Cawnpiak?

GSAM 220.3Tu ah thusuhnak a suak: “Sualtu hna caah zahngaihnak a um sal lo” ti a simi biacah cu zohman nih a hram a thok? Zohman nih an zum? Zohman nih an hnong? Hmasa bik thusuhnak letnak ah, 1845 thal a thawknak caan ah J. V. Himes nih Maine peng a tlawh laiih a nganmi relnak kan zohter ding. Anih nih hitin a ti:

GSAM 220.4“Unaupa Joseph Turner le midang hna nih kan umnak cu Sabbath lianngan caan a si—kum 6000 a cem zo—cu ruangah Adventist zohman nih kut rian an tuah sal lo ding tiah an ti. An ruahnak ah cu ti tuah cun an cemnak dingah an sual tuk ding.

GSAM 220.5“Leitlun kut rian tuahnak ah rianglo tein hi umtuning ah an hngah lai ah Unaupa Turner thinlung ah eng thar a tle—an ruah vekin—cu cu Nupi tthitu CU A RA ZO tiah a si. Judah mi kum liam ta ih thla sarihnak ni hra ah a ra; cu caan ah nupi tthitnak a um; nupi thiang hna hmuahhmuah cu cu caan ah, sullam pakhat in, amah he nupi tthitnak ah an lut; cun innka cu a khar!—Hika chungih ummi zohman an hloh lo, lenglamih ummi zohman runsuah an si lo. Hi leitlun lianngan ih thlarau lam thil hmuahhmuah cu a cem dih zo.”14

GSAM 221Diklo Ruahnak Cu Zohman Nih Fek Tein An Dodal?

GSAM 221.1Upa Turner nih Paris, Maine ah a “zahngaihnak a um sal lo” biacah a cawnpiak, cun cu ram pengah caan tawite ah a zulhtu tamtak a ngei. Adventist hna lenglamih mi hna hnenah lutnak innka a khar tuk ruangah, biaknak a zum tiah a phuangtu siseh a phuang lo tu siseh, mi tamtak nih Turner ruahnak lamah an luang tlang.

GSAM 221.2Adventist tiah kan ti mi cu an theihsual lo dingah, atu hnuah hi mi hna cu Zarh ni hmasa Adventist hna tiah kan ko ding; hi pawl lakah mi tamtak nih Mr. Turner ruahnak an cohlan. Annih nih Sabbath biadik an hmu hrih lo, an thei hrih lo, Vancungmi pathumnak biacah khal an thei hrih lo. Hi mi hna thu ah Pi White nih a ca nganmi pakhat chungah hitin a ti:

GSAM 221.3“1844 ah an hngahmi caan a liam hnuah, Adventist hna nih Khamhtu ratnak cu a nai tuk hrih tiah an zum; annih nih caan hleice an thlen zo tiah an ruat ih, Pathian hmaiah mi hna ai-awh tu Khrih rian cu a cem zo tiah an ruat. Dothlatnak a nai zo ti ralrin an pek zo ruangah, leitlun caah an rian cu a cem zo tiah an ruat ih, sualtu hna runnak caah an thinlung ih zohkhenhnak cu a hloh. Pathian zahngaihnak a hnongtu hna ih hnihsawhnak le Pathian hmin a sualpiaknak nih Pathian Thlarau nih a zahngaihnak a hnongtu hna cu a kaltak zo ti an ruahnak cu a thazangter. Himi hmuahhmuah nih hniksak caan a cem zo, asilole an holh vekin, ‘zahngaihnak innka a khar zo’ tiah an zumter. A tarlan zo vekin, Adventist hna cu caan tawite ah zahngaihnak innka a khar zo ti zumhnak ah an i pumhkhawm.”15

GSAM 222.1Hi relmi ah Pi White nih Zarh ni hmasa Adventist hna ih umtuning a rel. Anih nih hi thil a zum tiah a sim lo. A cungih kan langhter zo vekin, hi biacah cu hmasa bik in Joseph Turner nih Paris, Maine ah a cawnpiak. Pi White (cu caan ah Harmon nu) nih 1845 thal a thawk pek caan ah hika hmun ah Joseph Turner a ton ih, “Adventist hna caah kut rian a um sal lo, sualtu hna caah zahngaihnak a um sal lo” ti a cawnpiakmi a thei. Amah cu fiang tein, “Na cawnpiakmi cu biacah diklo a si; sualtu hna caah zahngaihnak a um hrih ih, theih fiangnak in biadik an hnong lomi hna caah khal a um hrih,” tiah a ti.

GSAM 222“Zahngaihnak A Um Sal Lo” Ruahnak A Dodahtu

GSAM 222.2J. N. Andrews, 1844 le 1845 ah Paris, Maine ih a ummi, cu hmunih mi hna umtuning le zahngaihnak a um sal lo tiah a cawnpiaktu Joseph Turner thu a thei fiangmi nih, cu caan ah cu thil thu ah Harmon nu umtuning hitin a sim: “Langhnak nih hi ruahnak an cohlanter lo; cun a langhnak nih cu ruahnak ah a um hrihmi hna cu a diklonak a langhter.”16

GSAM 222.3Harmon nu nih 1845 fur ah Paris, Maine a voi pahnihnak a tlawh. Hi tlawh thu ah cu caanih Paris ih um Mrs. Truesdail hnen ihsin kan rel ding. Anih nih hitin a ti:

GSAM 222.4“Harmon nu nih 1845 fur ah Paris, Maine a tlawh tikah, ka rualpi duhtak pakhat ih pa nih pumhkhawmnak kan neih hmunah a fehter lo, cu ruangah eng a hnongmi a si lo, tiah ka sim. Amah nih hnihnak in, ‘Cuvek mi hna caah runsuahnak a um lo tiah Pathian nih ka hnenah a langter dah lo. An hnenah biadik eng a pekmi ih theihfiangnak in a hnongtu hna lawng an si,’ tiah a ti.”17

GSAM 222.5Cule Mrs. Truesdail nih Harmon nu 1846 ah Paris a tlawh voithumnak thu khal hitin a rel:

GSAM 222Diklo Ruahnak Sualphawtnak Dang

GSAM 222.6“1846 ah Paris, Maine ih langhnak pekmi thil dang, rel tlak zet a um. Harmon nu cu Satan nih thinlung thiangmi hna an rian hmuahhmuah an tuah khawhnak a kham thei lo tikah, rian hnakin hleice ah a luatter dingin a thiamnak a hmang tiah a langter. Unaunu tha pakhat nih Pathian nih khrihfabu hna a hnong zo tiah an hnenah a rel, ziangahtile vancung ihsin an runsuahnak caah pekmi biacah an hnong ruangah. Unaunu Harmon hnenah a biacah cu diklo a si tiah a langter, ziangahtile Khrihfabu chungah biadik an cohlan dingmi mi tamtak an um hrih; cun cu Khrihfabu chungih mi hna caah vancungmi tha hna cu rian ah an kal hrih ding, an kal tikah hi unaunu cu a biacah he [a “zahngaihnak a um sal lo” biacah sullam in] innka lenglamah an chiah ding.”18

GSAM 223Aa Kalhnak A Um Lo

GSAM 223.1Pi White nih hmasa ah “sualtu hna caah zahngaihnak a um sal lo” ti ruahnak a cawnpiak ih, atu cu a kalhmi a cawnpiak tiah an i zuam tukmi hna an um ruangah, 1845 ihsin a rian theitu hna ih tehte khannak in sualtu hna an thleng dingih a rian tuahnak thu kan rel ding. Himi cu New York ram, Madison County, Brookfield ih Ira Abbey nih a nganmi a si:

GSAM 223.2“1846 le 1850 karlak ah Unaupa le Unaunu White nih kan inn an ra, cun fa hna le biadik an hnong hrih lomi hna caah an thinlung an pek tuk. Annih nih runsuah lomi mi hna caah rian an tuah, cun biadik an hnong lomi hna le lam kir saltu hna caah beiseinak a um lo tiah Unaunu White nih a ti ka theih dah lo.”19

GSAM 223Zarh chung ni hmasa bik Adventist hna tehte khannak

GSAM 223.3New England i Zarh chung ni hmasa bik Adventist hna nih Kharmi innka kong a luan tukmi cawnpiaknak an hngalhnak kong cu a tanglei ca nih tehte khan seh:—

GSAM 223.4“1891 kum thla 8 ni 5 in ni 9 tiang ah, mibu 30,000 tluk an umnak Brookston khua ah Upa Miles Grant he bia kan i el. Bia i elnak cu thlam nganpi chungah a si i, khuapi uktu pawl hruaitu a rak simi Pu John Barbour nih a hruai. Hi khuapi cu Boston in peng 20 tluk a hlat. Kan i elmi bia cu Sabbath kong a si, sihmanhsehlaw Pu Grant nih hi rian chung i Unaunu White tonnun kong kha bia i elnak chungah a telh duh. Anih nih, ‘1844 kum lio te ah, minung nih sualnak an sir khawhnak caan a liam cang i, misual hna caah zahngaihnak zeihmanh a um ti lo, ti Unaunu White sinah langhter a si,’ tiah a puh.”

GSAM 224.1“Ka leh tikah, anmah he kan i tthen hlanah Zarh chung ni hmasa bik Adventist hna cu a zapi deuh nih cu bantuk zumhnak an rak ngei, tiah ka chimh. Sihmanhsehlaw Pi White nih cu zumhnak kha a rak thlawp hrimhrim lo, a hramthok i an langhtermi thil hna lakah cu zumhnak cu ‘a hmaan lo’ i, misual hna caah zahngaihnak a um rih, timi a tel, tiah ka chimh. ‘Hi cu a si ning a si, cun Upa Grant nih a si ning kha a hngalh,’ tiah ka ti. Cuticun ka chim lioah ka hmai i a ummi Zarh chung ni hmasa bik Adventist tampi hna nih [thlam nganpi chung a khatmi mipi lakah anmah cu tampi an si] ka chimmi kha a hmaan hrimhrim ti an langhternak ah an lu an thing. Upa Grant nih cu bia cu bia i elnak ah a chim ti lo, ti hi chim a za cang lai.” Ming a nganmi cu, “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 1895 kum thla 12 ni 6.”

GSAM 224Pi White nih misual hna khamhnak a kawl zungzal

GSAM 224.31844 kum in atu tiang Pi White nih misual hna an sualnak sirnak caah rian a ttuan zungzal ti cu hi thil hna nih a langhter chap: 1848 kum thla 4 ni 20 in hramthok in, anih le Upa White nih Rocky Hill, Conn., i Albert Belden inn ah pumhkhawmhnak an tuah. Cu pumhkhawmhnak ah vawlei lei in a rami mi hna caah rian ttuan a si. Upa White le a nupi nih cu thlarau hna caah an lungthin an pek hleice. Cu kong ah, cu mi hna lak i Upa White kut in tipilnak a dongmi pakhat tehte khannak kan langhter lai. John Y. Wilcox nih Kensington, Conn., in 1891 kum thla 2 ni 22 ah ca a ngan i, hitin a ti:—

GSAM 224.4“Rocky Hill, Conn., i Unaupa A. Belden inn i a dih rih lomi innkhan cung ah pumhkhawmhnak tuah a si lioah biadik chungah hruai ka si. Atu lio biadik ceunak ka hmuh cu Unaupa White le Unaunu White rianttuanhnak thawngin a si. Cu hnu rei loah Unaupa White nih ti a ka pil. Anmah hna sinin ka hmuhmi thazang peknak le thazang thawng a si lo ahcun, Bawipa nih a ka cohlan, ti ka ruah ngam lai maw, ka lungthin ah ka theih ngam lai maw, ti ka hngal lo. Annih nih ka kongah an lungthin an pek ngai i, bawmh ka si nakhnga rian an ttuan.”

GSAM 225.1Topsham, Maine, i Stockbridge Howland sinah a nganmi ca ah Upa White nih cu pumhkhawmhnak kong hitin a chim: “Unaupa Bates nih nawlbia hna cu fiang tukin a chim i, thazang a ngei tukmi tehte khannak hna nih an biapitnak cu lungthin chungah an luhter. Bia nih biadik chungah a um cangmi hna cu a hngeter i, fiang tein bia a khiah rih lomi hna cu a thanghter hna.”

GSAM 225Oswego, N.Y., i misual hna caah rianttuanhnak

GSAM 225.21849 kum ah Upa James White le a nupi nih Oswego, N.Y., ah rian an ttuan. Cu pumhkhawmhnak hna ah, i tthit dingin bia a i kammi Hiram Patch le Nunu Benson cu Pathian le Atu lio biadik lei ah an i mer.

GSAM 225.31850 kum thla 3 ah Oswego ah pumhkhawmhnak tuah a si tthan. Thla 4 chuahmi Atu lio biadik ah Upa White nih cu pumhkhawmhnak hna kong hitin a chim:

GSAM 225.3“Hi khuapi chung i A tangmi hna fale lakah lunglutnak a chuahter tukmi rian cu atu ah ttuan a si lio. A liammi Sabbath ni pahnih chung kan pumhkhawmhnak hna ah an khamhnak cu kan i ruahmi bia a biapi bik a si i, Pathian nih khuaruahhar tein thluachuah a kan pek. Biadik nih kan fale cung lawng si loin kanmah cung zongah tthatnak a chuahter. A liammi Zarh chung ni hmasa bik hnu zanlei ah, anmah hna caah a hleicein pumhkhawmhnak kan tuah i, kan lakah Bawipa Thlarau cu thlet a si. Ngakchia hna vialte cu Bawipa hmaiah an i kun i, nawlbia hna, a hleicein a panganak, zulh le Jesuh Khrih thawngin khamhnak kawl cu a biapitning kha an thei tiah a lang. Hi pumhkhawmhnak cu ka rak hmuhmi pumhkhawmhnak hna lakah lunglutnak a ka chuahter bikmi pakhat a si.”

GSAM 225.41849 kum thla 11 chuahmi Atu lio biadik ah Upa White nih an sualnak an sir i tipilnak a dongmi mi tampi kong a chuahter; cun 1850 kum i hi cazeih a donghnak chuahmi ah Waitsfield, Vt., i an tuahmi pumhkhawmhnak kong le vawlei lei in Pathian lei ah a i mer thar cangmi Heman Churchill a ratnak kong ngan a si. Cu ca chungah anih cu “unaupa” tiah auh a si. Misual hna caah zahngaihnak a um ti lo ahcun zeitindah cuticun a si khawh lai?

GSAM 226Tehte 21 tehte khannak

GSAM 226.1Hi kong he a pehtlaimi ah, 1888 kum ah mi 21 nih min an thutmi tehte khannak kan langhter. Anmah hna pakhat cio cu 1844 kum i Khrih ratthannak cawlcanghnak chungah an rak um i, Vancungmi pathumnak biacah a chuahthoknak kong an hngalh. An zapi cu 1851 kum hlanah Biacah chungah an rak um cang, a tam deuh hna cu Biacah a chuahthoknak deuh in Ni sarihnak Adventist hna he an rak i pehtlai:—

GSAM 226.2“A tanglei ah min a thutmi kanmah hna nih, 1844 kum i caan khiahmi a liam tikah Khrih ratthannak cawlcanghnak kong cu ttha tein kan rak hngalh i, 1850 kum lio te ah Vancungmi pathumnak biacah biadik zong kan rak cohlan cang caah, cu Biacah a chuahthoknak in a cung i kan chimmi kum le cu hnu tiang, Vancungmi pathumnak biacah a zumtu hna nih an ngeihmi Kharmi innka cawnpiaknak kong a tanglei chimmi hi lunglawm tein kan min kan thutpiak.

GSAM 226.3“Biathlam 3:7, 8 le Cathiang dang hna he a i rualin, Daniel 8:14 i Ni 2300 a dongh tikah, Khrih nih vancung i Hmun thiang a innkhan pakhatnak chung i a rian cu a donghter i, a thianghlim biknak hmun ah a rianttuanhnak cu a thial i, biaceihnak rian a thok, tiah an zum. Cuticun khamhnak khuakhannak he a pehtlaihnak cu cu lei ah a thleng. Hika ah innka pakhat cu on a si i, innka pakhat cu khar a si.

GSAM 226.4“Vancungmi pakhatnak biacah kong i fiangmi ceunak a rak ngei i, a ralchan le khauh tukin a rak do hna cu Pathian nih a hlawt hna, tiah an zum. Sihmanhsehlaw ceunak a rak hmu lomi hna, asiloah 1844 kum hlanah anmah tein bia an khiah khawhnak kum a phak rih lomi hna nih, lungthin hmaan tein Pathian an kawl ahcun hlawt an si lai tiah an zum lo.

GSAM 226.5“Caan khiahmi a liam hnu te ah, William Miller le Adventist hna a tam deuh he, vawlei caah an rianttuanhnak a dih cang i, Bawipa cu rei lo teah a ra lai, tiah an rak zum. Sihmanhsehlaw Hmun thiang le Vancungmi pathumnak biacah kong ceunak nih an Hnabei donghnak a fianter hnuah cu, ceunak a hlawttu hna caah lo ahcun zahngaihnak caan a liam cang tiah an zum lo.”

GSAM 227.1Min a thutmi hna cu, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Pi Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Pi F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Pi Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Pi Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Pi Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Pi Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Pi Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Pi R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Pi Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227A sullam hmaan loin an lakmi Langhnak

GSAM 227.2Topsham, Maine, ah 1849 kum thla 3 ni 24 ah Pi White sinah pekmi Langhnak cu misual hna caah zahngaihnak a um ti lo, timi a hmaan lomi cawnpiaknak a cawnpiak tiah a sullam lak an i zuam. Hi Langhnak cu “Rochester i khawnnak hna” (mithi thlarau he pehtlaihnak zumhnak) a chuahthok lioah pek a si. Pi White nih a thli tein a ummi hmelchunhnak hna le khuaruahharnak hna, le a deu a simi remhtthannak hna cu an karh i an darh lai, ti a hmu. Hi remhtthannak hna cu a hmaan lomi in biadik lei ah remhtthannak an si lo (cu bantuk remhtthannak a um bal lai lo, tiah a chim lo; sihmanhsehlaw mi nawlngeihnak an hmannak, anih sinah langhtermi cu bantuk hna cu cuticun an si, tiah a chim), a sia in a sia deuh lei ah an i thlengmi an si. Zeicahtiah lungthin kan i thleng tiah a chimtu hna nih an lungthin sualnak a khuhmi biaknak puan an i khuh lawng a si. Cheukhat hna cu an sualnak an sir taktak bantukin an lang i, cuticun Pathian mi hna hlen khawhnak an ngei; sihmanhsehlaw an lungthin kha hmuh khawh a si ahcun, hlan bantuk tein a dum khohmoh in an lang lai.

GSAM 227.3Cu hnuah hitin a ti: “Ka he a ummi vancungmi nih, hlan bantuk i misual hna caah lungthin fah in i zuamnak kha zoh dingin a ka fial. Ka zoh, sihmanhsehlaw ka hmu kho lo; zeicahtiah an khamhnak caan cu a liam cang.”20

GSAM 228.1Hi Langhnak nih misual hna caah zahngaihnak a um ti lo tiah a cawnpiak, tiin chim a si. Sihmanhsehlaw 1845 kum thal caan ah Joseph Turner nih cu cawnpiaknak a cawnpiak hmasa bik lio te in Pi White nih a rak do i, cu hnu vialte ah misual hna sualnak sirnak le khamhnak caah taima tein rian a rak ttuan zungzal ahcun, zeitindah cuticun a si khawh lai, tiah kan hal?

GSAM 228.21854 kum ah chuahtermi Tonnun le hmuhmi hna a chapmi ca ah Pi White nih hitin a ti: “Kan chimmi ‘a deu a simi remhtthannak hna’ cu a fiang deuh in hmuh ding an um rih. Hi Langhnak nih a hleicein Khrih ratthannak cawnpiaknak ceunak a rak thei i a rak hlawttu hna kong a chim. Anmah cu hlenhnak fak chungah chiah an si. Cu bantuk mi hna nih hlan bantuk i ‘misual hna caah lungthin fah in i zuamnak’ an ngei lai lo.”21

GSAM 228.3A dotu hna nih, hi Langhnak chungah Pi White nih a hmuhmi kong cu anihmah nakin kan hngal deuh, tiin an chim. Anmah nih a sullam an lakning he pehtlai in caan tawite kan zoh hmanh: an chimmi cu anih nih thlarau thanghtertu hna umtuning a zoh loin misual hna umtuning a zoh, timi a si. Cuticun, ‘misual hna caah lungthin fah in i zuamnak’ kha hmuh dingin misual hna a zoh, ‘sihmanhsehlaw a hmu kho lo.’ Misual hna zoh lawngin misual hna caah lungthin fah in i zuamnak kha aho nih dah a hmuh bal? Sihmanhsehlaw kan halmi cu, a cung i tehte khannak chungah a telmi mi hna, mi an her nakhnga minung nawlngeihnak le mi lungthin dawi in uknak lawng a hmang i, cu cu Pathian Thlarau rian a si tiah a chimtu hna cu zeitindah an si? Pi White nih a luan tukmi ‘Kharmi innka’ zumhnak a cawnpiak ti langhter a duh tukmi hi a dotu hna nih, cu thlarau thanghtertu hna cu mi thianghlim an si i, an sualnak a sir taktakmi mi hna an chuahter, ti an cohlan ngam maw?

GSAM 228.4Hi kongah chimmi mi hna cu ceunak le biadik an hlawt cang nain, misual hna caah lungthin fah in kan i zuam tiah a chim i, mi an her nakhnga mi lungthin dawi in uknak a hmangtu hna an si, ti cu lungthin a hmaanmi poh nih fiang tein an hmu. Cu bantuk mi hna cu anmah hrimhrim thiam lo coternak a phumi an si ruangah, misual hna caah lungthin fah in i zuamnak taktak an ngei kho lo; zeicahtiah ‘anmah hna [anmah te] khamhnak caan cu a liam cang.’

GSAM 229.11849 kum thla 3 ni 24 i Pi White Langhnak in, mi cheukhat nih misual hna caah zahngaihnak a um ti lo tiah a cawnpiak, tiin bia an lak duh. Sihmanhsehlaw 1845 kum ah Paris, Maine, ah anih nih, theih le hngalh cingin ceunak le biadik a hlawt lomi vialte caah zahngaihnak a um, ti a rak cawnpiak cu kan langhter cang. 1846 kum ah cu hmun ah pekmi Langhnak ah, Bawipa nih ‘khrihfabu hna chungah biadik a hlawt lomi mi hna’ a ngei, ti langhter a si. Cu bantuk a ruah lomi mi hna cu cawnhrinh an si i, Pathian vancungmi hna nih cu mi hna caah rian an ttuan rih lai, an ttuan tikah anmah hna a puhchiattu hna cu lengah an tang lai, tiin chim an si.

GSAM 229.2Cun 1848 kum thla 4 ah, Upa White le a nupi nih Rocky Hill, Conn., ah misual hna sualnak sirnak caah rian an ttuan. Cu vialte nih 1849 kum thla 3 ni 24 i Langhnak cu 1846 kum i Paris, Maine, ah pekmi he a i rual i, 1848 kum thla 4 ah Pathian siahhlawh hna nih an rak zulhmi lam he zong a i rual, ti a langhter.

GSAM 229A deu a simi thlarau thanghtertu pakhat a sung

GSAM 229.3Hi Langhnak cu 1849 kum ah Connecticut ah chuahter hmasa bik a si. Cu hmun ah biaknak saya pakhat nih mi an her nakhnga taima tukin rian a ttuan i, holh phunphun chim khawhnak laksawng hmanh ka ngei tiah a chim. Rocky Hill i Sabbath a ultu pawl tlawmpal cungah nawlngeihnak ngeih a zuam. Anmah lak i pakhat cu “Bawipa mi thianghlim dawtmi” tiah a auh. Anih hmaiah Pi White nih Langhnak a hmu i, a rianttuanhnak hlenhnak a sining le a “mi thianghlim dawtmi” nih nawlbia a pasarihnak he a i rual lomi lam a zulh, ti langhter a si. Hi “mi thianghlim” nunau nih cu puhnak kha a el i, biaknak saya nih a auhmi “Bawipa mi thianghlim zaangfah awk” kha an zahngaih nakhnga bia khauh tein a nawlpiak. Cu hnu zan ah hi nunau no cu paw fah le luak zawtnak nih a tlunh i, thi ka si lai tiah a ruah. Pi White a auhter i, a kong i langhtermi cu a hmaan, Pi White nih a chimmi kha ka rak tuah hrimhrim, tiah a phuan. Cuticun hi a deu a simi rianttuan tu nih cu pawl cu a hlen khawh lo i, a rian sining cu phuan a si caah cu hmun i a rianttuanhnak cu khulrang tein a dongh.

GSAM 230Oswego, N.Y., i a deu a simi thlarau thanghtertu dang pakhat

GSAM 230.1A cung i tehte khannak nih a langhtermi biahram cu fiang deuhter nakhnga le, 1849-50 kum ah Upa White le a nupi nih misual hna sualnak sirnak caah rian an ttuan rih ti langhter nakhnga, New York peng, Oswego khrihfabu i a hmasa chungtel hna lak i Elias Goodwin le a dang hna nih ka sinah an chimmi hi thil hna kan langhter:—

GSAM 230.2Cu lioah (1849) cu hmun ah Hiram Patch timi tlangval pakhat a um. Nunau no pakhat he i tthit dingin bia an i kam i, rei lo hnuah an i tthit. An sualnak a sir rih lomi mi hna an si nain, Upa White le a nupi nih an tuahmi pumhkhawmhnak hna ah an rak kai i, Khrihfami si dingin an lungthin a tlai deuh cang. Hi caan ah Oswego khrihfabu pakhat chungah thlarau thanghthannak hramthok a si; biaknak saya hna nih a si lo, chungtel hna lak i a langmi, pengte tangka vawngtu pakhat nih a thok. Hi pa cu taima tukin a lang i, misual hna caah phurrit nganpi ka ngei tiah a chim. An sualnak a sir rih lomi hna caah thla a cam tikah a kut pahnih cu a i merh, an hlohnak ruangah lungthin fah tuk bantukin a lang.

GSAM 230.3Pu Patch le a tthit dingmi nunau nih hi thlarau thanghthannak pumhkhawmhnak hna ah an kai i, bia zeitindah an khiah lai ti an i hnawng. Voikhat ah an um lioah Pi White nih Langhnak a hmu i, Hosea 5:6, 7 kha hmuh dingin kawhhmuh a si. Cu ah, “An tuurual le cawrual hna he Bawipa kawl dingin an feh lai; sihmanhsehlaw an hmu lai lo; anmah hna sinin amah te a i hrawk cang. Bawipa cungah phatsannak an tuah cang; zeicahtiah fale dang hna an hrin cang: atu ah thla khat nih anmah le an covo hna cu a ei dih hna lai.” tiah a ti. Hi thlarau thanghthannak a hruaitu hna cu Pathian he an i rem lo i, misual hna caah thlarau phurrit taktak an ngei lo, ti langhter a si.

GSAM 231An sunghnak ding chimchungnak

GSAM 231.1Cu hnuah Pu Patch sinah hitin a ti: “Hi kongah Cathiang bia cu a biafang ning tein a tling lai, ti nangmah ka chimh dingin fial ka si. Thla khat hngah, cun hi thlarau thanghthannak ah a tel i, misual hna caah phurrit nganpi kan ngei tiah a chimtu hna sining cu nangmah tein na hngalh lai.” Pu Patch nih, “Ka hngah lai,” a ti.

GSAM 231.2Hi Langhnak pek a si in ni 14 chungah, misual hna caah cu tluk thlarau fahnak ka ngei tiah a chimmi cu tangka vawngtu cu, a i der in lungthin fahnak a langhter lioah a paw chung i thisen zung pakhat a kuai i, thisen a hlo tuk caah ihphah cungah chiah a si a hau. Tangka vawngtu riankhan rian hna cu pengte dan kilvengtu hotu nih lak a hau. Anih le dan kilvengtu pakhat nih tangka vawngtu cauk chung i a tang dingmi tangka zat an zoh i, rian cu lak hlanah tangka an rel tikah, mangbang za in $1,000 ciah a tlin lo!

GSAM 231.3Dan kilvengtu hotu le a bawmtu nih, thlarau thanghthannak ah cu tluk a taimami pa nih tangka a lak a si lai ti cu a si kho lo tiah an ruah. Tangka a pek cang i, cauk chungah ngan ding a hngalhchih lo a si lai; asiloah tangka inn ah a chiah cang i, tangka chiahnak bawm chung i cazin ah a lang lo a si lai, tiah an ruah. Zeital a si zongah, lung a tlinter khawh dingmi fianternak kha anih sinah an hal a hau; sihmanhsehlaw ralring tein tuah a hau, zeicahtiah tangka a ngeih ahcun thuh a zuam hrimhrim lai. Cucaah, anmah lak i pakhat cu a hma in a feh i, inn hnu lei i thlam chungah a i thuh lai, thil zeital a cang ahcun hnu lei innka kha a zoh lai; cu lioah dan kilvengtu hotu cu hmai lei innka in a lut lai, tiah an i ruah. Dan kilvengtu hotu cu inn a nai i, hmai lei innka in a lut tikah, hnu lei innka in a chuak lio te a simi nunau angki kha a hmu. Thlam chung i pa nih nunau cu vur pum khat sinah rang tein a feh, vur chungah khur a tawh, thil pakhat a chiah, vur in a khuh i, inn chungah a lut tthan, ti a hmu.

GSAM 232.1Dan kilvengtu hotu cu tangka vawngtu ihphah kiangah a ra i, a ngandamnak kong a hal hnuah, riankhan chung i an lung a buainak kong kha a kawh, anih nih cu harnak cu a fianter kho men lai, ti a langhter. Cu pa cu a buai tuk i, a kut van lei ah a thlir, Pathian cu tehte ah a auh i, tangka kong zeihmanh ka hngal lo tiah a ti. Cu lio teah a nupi a lut i, zeidah a cang i, a pasal cu zeiruangah a buai tuk ti a hngalh duh. Cu pa nih, “An tangka cu kanmah nih kan ngei tiah an ruah,” tiah a leh. Cu nunau nih zong cutin a kut a thlir i, cu tangka kan ngei lo, cu kong zong zeihmanh kan hngal lo, ti ah Pathian cu tehte ah a auh. Hi bia a chim dih lio teah, nunau inn chungah a luh lio i a i thuhnak in vur pum sinah rang tein a rak fehmi dan kilvengtu nih bia a tan i, “Pi, hi zeidah a si? Inn chungin rang tein na chuah i, hi thil cu vur pum chungah na chiah kha ka hmu, cun hika i a ummi hi a hlo a simi tangka bu a si, a cungah $1,000 tiah ngan a si,” tiah a ti.

GSAM 232.2Ruah a si khawh bantukin, cu thlarau thanghthannak cu ruah lo piin a tlul. Pu Patch le a tthit dingmi nunau nih, thlarau thanghthannak a hruaitu sining an hngalh hnuah, biadik lei ah an ding i, Ni sarihnak Adventist hna he an i pehtlai. An thihni tiang cu khrihfabu i a tlakmi chungtel hna an si zungzal.

GSAM 232.3Fiang tein hmuh khawh a si bantukin, hi Langhnak cu an sualnak a sir rih lomi hna caah lungthin peknak le a hleice in anmah bawmhnak caah pek a si i, misual hna sualnak sirnak a chuahter. Sihmanhsehlaw a chimmi a si hmasa bikmi hna cu, anmah te misual an si i, an i dernak ruangah Bawipa nih a hlawtmi hna an si. Annih nih “Bawipa cungah phatsannak an tuah cang;” misual hna caah lungthin fah tukin kan i zuam tiah an chim nain, “fale dang hna” lawng an hrin.

GSAM 232Camden, N.Y., i a i dermi rianttuan tu pakhat

GSAM 232.41849-50 kum khuasik caan ah Upa White le Pi White nih an tlawnmi hmun hna lakah Camden, N.Y., khua zong a tel. Cu khua cu an um rihnak Oswego in peng 40 tluk a hlat. Cu pumhkhawmhnak kong ah Pi White nih hitin a ti:

GSAM 232.4“Kan feh hlanah, cu hmun i biadik kan zum tiah a chimmi pawl tlawmpal cu langhter ka si, cun an lakah Pathian upatnak nganpi ka ngei tiah a chimmi nunau pakhat ka hmu; sihmanhsehlaw anih cu a i dermi a si i, Pathian mi hna cu a hlen hna.”22

GSAM 233.11884 kum thla 1 ah New York peng chungah rian ka ttuan lioah, a cung i kan chimmi pumhkhawmhnak tuah a si lio i Camden ah a rak ummi Pu Preston sinin, a tanglei thil hna hi ka hngalh. Upa White le a nupi cu pumhkhawmhnak lioah anih inn ah an rak riak:—

GSAM 233.2“Hi nunau nih thianghlimternak kongah a luan tukmi ruahnak hna a cawnpiak. Minung nih Pathian daan a cunglei ah hrimhrim a um khawhnak a famkimmi dinhmun a phak khawh, tiah a ti i, cu famkimnak dinhmun cu ka phak cang, tiah a chim. Hi thianghlimnak cawnpiaknak in Camden i kan mi cheukhat hna lungthin cu a hnawh hna. Hi nunau nih thianghlimnak a i der chawmh chawmh nain, a lungthin cu sualnak in a dum i, a nunnak cu a rawk, ti Unaunu White sinah langhter a si.

GSAM 233.3“Hi hmun ah an um lioah, an sualnak a sir rih lomi hna caah thlarau phurrit nganpi a ngei bantukin a langmi hi nunau hmaiah, Unaunu White cu Langhnak dang pek a si. Sihmanhsehlaw Unaunu White nih, misual hna caah a ngeihmi lungthin fah in i zuamnak cu a ngaingaimi a si lo, zeicahtiah a nunning hrimhrim ruangah anih cu Pathian hmaiah a ding kho lo, tiah a chimh. Pu Preston nih, ‘Cucaah Camden Langhnak tiin auhmi cu cu nunau kongah fiang te le a hleicein a pehtlai, misual hna vialte umtuning a chimmi a si lo, cun cu lioah cuticun kan rak hngalh,’ tiah a ti.”

GSAM 233.4Pi White nih a Langhnak a chim dih hnuah, cu nunau a tho i, “Pathian nih ka lungthin a hngalh, cun nan hmuh khawh ahcun, a thianghlim i a thiang ti nan hmu lai,” tiah a ti. Cuticun pumhkhawmhnak cu a dih. Sihmanhsehlaw rei lo hnuah cu nunau a zaw fak tuk i, thi ka si lio tiah a ruah. Anih nih, “Unaunu White ka hmuh hrimhrim a hau; anih sinah ka phuan dingmi ka ngei. Mi ttha ka si, ka thianghlim, tiah ka rak chimh. A si lo. Kei cu nunau sual ka si. Ka umpi lio hi pa cu ka pasal a si lo. England ah pasal ttha pakhat le ka fa hmete pakhat ka chuahtak i, hi pa he kan tli. Kan i tthit bal lo. Siibawi ka si tiah ka rak chim, cun palang khat ah $1 ka dih tiah biaceihzung ah ka siatcammi sii ka zuar; sihmanhsehlaw palang khat ah $0.12 lawng a dih. Mi farah pakhat sinah kan zuarmi caw cu $30 a dih tiah zong ka siatcam, sihmanhsehlaw $20 lawng a dih,” tiah a ti.23

GSAM 234.1Pi White nih “misual hna caah lungthin fah in i zuamnak” kong a chimmi bia hna cu cu bantuk a i der i a hmaan lomi bia a chimtu hna kongah a pehtlai, misual hna vialte kongah a si lo. A cung i langhtermi thil hna kan ruah tikah, misual hna caah “zahngaihnak a um ti lo” timi cawnpiaknak cu 1845 kum thal caan ah chim a si hmasa bik lio te in a hmaan lo tiah fiang tein rak el a si, ti kan hmu; cun cu caan in Pi White nih misual hna sualnak sirnak caah taima tein rian a ttuan zungzal ti zong kan hmu. Cuti a si ahcun, 1851 kum ah a cauk Tonnun le hmuhmi hna chuah a si tikah, “misual hna caah khamhnak a um ti lo” ti cawnpiak a tum, ti aho nih dah a zum khawh lai?

GSAM 234Zahngaihnak a um ti lo a timi pa pakhat

GSAM 234.21848 kum tiang hmanh, misual hna caah zahngaihnak a um ti lo tiah a zummi mi pakhat khat cu hmun cheukhat ah an um rih. Sihmanhsehlaw anmah hna cu Ni sarihnak Adventist hna an si lo. Cu bantuk mi lak i Sweet timi pakhat cu Rochester, N.Y., khuapi ah a um. Ka zumhnak mipi hmaiah ka phuan i, Zarh chung ni hmasa bik Adventist hna lakah tipilnak ka hmuh hnu te ah, Upa J. C. Bywater le Upa Geo. W. Burnham nih an hruaimi Canandaigua, N.Y., i Thlam chung i Pathian biak pumhkhawmhnak ah ka kai lio a si. Hi pa Sweet cu a um i, ka biaknak tonnun a ngaingaimi a si maw ti a lunghrinnak a ngan tukmi a chim; zeicahtiah anih nih “atu ah misual hna nih an sualnak an sir khawh ti lo tiah a ruah.”

Notes

  1. Mathai 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Early Writings, p. 55. ↩
  4. Thuphuan 11:19. ↩
  5. Thuphuan 3:3. ↩
  6. Thuphuan 3:11. ↩
  7. Thuphuan 3:7, 8. ↩
  8. 1 Korint 16:9. ↩
  9. 2 Korint 2:12, 13. ↩
  10. Kolose 4:2, 3. ↩
  11. Advent Herald, December 11, 1844. ↩
  12. Circleville, Ohio, Religious Telescope, 1844. ↩
  13. Pi E. G. White, Advent Review chungah, November 20, 1883. ↩
  14. Upa Himes nih Maine ih a rian tuahnak thu a nganmi, Zingthawng Zohkhenhnak, New York City, June 6, 1845. ↩
  15. Chimchungnak Thlarau, bung 4, p. 268, 271. ↩
  16. J. N. Andrews ca, September, 1874. ↩
  17. Mrs. Truesdail ca, August 17, 1875. ↩
  18. Mrs. Truesdail ca, January 27, 1891. ↩
  19. Ira Abbey ca, March, 1885, April 7, 1885 Review and Herald ah relmi. ↩
  20. A hmasa i nganmi ca hna, cahmai 45. ↩
  21. A hmasa i nganmi ca hna, cahmai 45, i fianternak kha zoh. ↩
  22. Ellen G. White nunnak kong tawi, cahmai 129. ↩
  23. Pu Preston nih Camden pumhkhawmhnak kong a chimmi cu Ellen G. White nunnak kong tawi, cahmai 129-130, ah chimmi he a i rual i, cu hmun ah chim lomi a cung i thil hna zong a telh chap. ↩

Note

Back