Adventist Pioneer
Library
aplib.orgCauk Inn
06 / 31

Dal 3 — Biakammi tefa ratnak

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“Caan a tlin tikah Pathian nih a Fapa cu a thlah, ... nawlbia tangah a chuakmi a si, nawlbia tang i a ummi hna cu tlan hna dingah le kanmah cu fa ah canter kan si khawhnak dingah a thlah.”1

GSAM 57.2“Atu ah, ka thawngttha le Jesuh Khrih kong phuannak ningin, cun vawlei a thawh in thuhmi a rak simi thuthup phuannak ningin nanmah a fekter khotu—cu thuthup cu atu ah langhter a si zo i kumkhua Pathian nawlpek ningin profet hna cathiang in, zumhnak in nawl an ngaihnak dingah, miphun dihlak hnenah hngalhter a si zo—cui a fimmi Pathian amah lawng hnenah Jesuh Khrih thawngin kumkhua in sunparnak um ko seh.”2

GSAM 57.3“A phuannak in thuthup cu keimah a hngalhter; a hlanah bia tlawmte in ka rak tial bantukin, ... cui thuthup cu hlan san hna ah minung tefa hna hnenah hngalhter a rak si lo, atu ah Thlarau nih a thiangmi tirhthlah le profet hna hnenah a phuan bantuk hin a rak si lo.... Mithiang dihlak lak i a hme bik nakin hmanh a hme deuhmi keimah hnenah hin hi vel cu pek ka si, Jentail hna lakah Khrih lennak, hawl dih khawh lomi cu ka phuan khawhnak dingah; cun thuthup chung i i tawnnak cu zei a si ti mi vialte nih an hmuh khawhnak dingah a si. Cu thuthup cu vawlei a thawh in Jesuh Khrih thawngin zeizong vialte a sertu Pathian chungah thuhmi a rak si.”3

GSAM 57.4Thawngttha cu Biakam Hlun chungah thuhmi a si i Biakam Thar chungah phuanmi a si, tiin chim a si. Mi pakhat nih a chim bantukin, “Judah mi hna cu Pathian hnen in an tlanhchih tikah biaknak tuahsernak nih a cawnpiakmi tampi cu an theihthiam ti lo. Cu biaknak cu Khrih amah rori nih a rak ser a si. A cheukip cu amah hmelchunhnak a si; nunnak le thlaraulei dawhnak in a rak khat. Sihmanhsehlaw Judah mi hna nih an biaknak tuahsernak chung i thlarau nunnak cu an hloh i a thimi lenglam pianhmang hna cu an kaih peng hna. Cui hna nih an hmuhsakmi amah cungah i hngat loin raithawinak le biaknak phung hna cu anmah rori an bochan hna.

GSAM 58Vawlei uknak hngahnak

GSAM 58.1“Judah mi hna nih Messiah ratnak cu an duh ko nain a ratnak rian cu an thei lo. Sualnak chung in tlanhnak an hawl lo, Rom mi hna kut chung in luatnak sawn an hawl. Messiah cu nehchungtu bantukin ra ding, hremtu thilti khawhnak cu keh ding le Israel cu vawlei cung vialte uk dingah cawisang ding tiin an ruahchan. Cu bantukin Khamhtu an hnawt khawhnak dingah lam cu timhcia a si.

GSAM 58.2“Mipi cu muihnak le hremnak chungah an um i, uk khawhnak a halmi hruaitu hna cu an ral a nehtu ding le Israel hnenah ram a pekthantu ding ratnak an hngah tuk. Chimchungnak hna cu an cawn hna nain thlaraulei theihthiamnak an ngei lo. Cucaah Khrih voikhatnak ratnak i a hnuaidornak a hmuhsaktu cathiang hna cu an hmu lo i, Khrih voihnih ratnak sunparnak kong a chimmi hna cu an hman sual hna. An porhlawtnak nih an mit cu a khuh; chimchungnak cu anmah duhthusam le hmasial duhnak ningin an fianter.

GSAM 58.3“Judah mi hna nih Khamhtu ratnak cu kum thongkhat leng an rak hngah. Hi thil cang ding cungah hin an hnabeiseinak a ceu bik cu an rak hngat. Hla le chimchungnak ah, biakinn chung biaknak tuahsernak le innchungkhar thlacamnak ah a min cu upat tein an rak chiah. Sihmanhsehlaw a rat tikah amah an hngal lo. Vancung nih a dawtmi cu an caah ‘lei ro chung in a chuakmi hram bantuk’ a si; amah cu ‘a pian a dawh lo, duhnung a si fawn lo’; amah an duhnak dingah a chungah dawhnak an hmu lo. ‘Amah ta hna hnenah a ra, nain amah ta hna nih an cohlan lo.’”4

GSAM 58David phun le a tefa chungin

GSAM 58.4Daniel nih a rak chimchungmi caan, “Messiah Bawi”—hriak thuhmi Pakhat—ratnak ding caan a nai tikah, Judah mi hna nih hitihin an ruah khawh i an rak ruah hrimhrim lai: Messiah cu tisa leiin David innchungkhar le a tefa chungin a si lai, cucaah a chuahnak cu cui phun chungin a si hrimhrim lai; Judah nawlbia le an phunglam ningin mipi caah rian ttuan dingah kum sawmthum a si tikah hriak thuh a si lai; cui kum ah hriak thuhmi bantukin a lang lai a si ahcun, Messiah ratnak tiang a tling dingmi kum zarh sawmruk le pakua a dih hlan kum sawmthum ah a chuak a hau lai.

GSAM 59Simeon le Anna chimchungnak hna

GSAM 59.1Cui caan ah Israel dihlak nih an hngah. Cathiang cu thahnem tein le i pekchan tein a cawngmi hna nih anmah Uktu le Hruaitu ding chuahnak cu an hngah. Kum upa a simi, Pathian a tihmi Simeon hnenah cu “Bawipa i Khrih cu a hmuh hlanah a thi lai lo tiah Thlarau Thiang nih” a rak phuan.5

GSAM 59.2Khamhtu ngakchia cu biakinn ah an run put tikah, hi ngakchia cu a rak chimmi—Khrih—kha a si ti Simeon nih a hngalh. “Cun a kut in a pom i Pathian cu a thangthat, hitin a ti, Bawipa, na bia ningin atu ah na sal cu daih tein feh na siang ko; ziangahtile mi vialte hmai ah na rak timhmi khamhnak cu ka mit nih a hmu zo: Jentail hna ceunak ding ceu le na miphun Israel sunparnak a si....

GSAM 59.3“Simeon nih anmah [Josef le Mari] cu a thluachuah hna i, a nu Mari hnenah, Zoh hmanh, hi ngakchia cu Israel chungah mi tampi tluknak le thohthannak dingah le ralchanmi hmelchunhnak dingah chiahmi a si (nangmah nunnak hmanh nam nih a chun lai), mi tampi thinlung ruahnak hna cu an lang khawhnak dingah a si, a ti.

GSAM 59.4“Cun Asher phun chung i Phanuel fanu, Anna timi profet nu pakhat a um.... Amah cu cui tikcu rori ah a ra i Bawipa hnenah lunglawmhnak a pe ve; Jerusalem i tlanhnak a hngahmi vialte hnenah amah kong cu a chim hna.”6

GSAM 59Vancungmi hna nih tuukhal hna an tlawng hna

GSAM 59.5Hi thil hlanah Khamhtu chuahnak thawngttha cu Bethlehem tlangrawn i tuukhal hna hnenah vancungmi hna nih an rak phuan. Tuukhal hna nih an ngaih lioah vancungmi hna nih hi hla aw ngaih hna cu an sak:—

GSAM 60.1“A sang bik ah Pathian hnenah sunparnak um ko seh: Vawlei cungah daihnak, minung hna cungah duhsaknak um ko seh.”

GSAM 60Mifim hna nih Bethlehem an tlawn

GSAM 60.2Cun Balaam nih a rak chimchung bantukin “arsi a chuah” a rak hmumi nisuahnak lei mifim hna cu an ra. Arsi hruainak zul in Jerusalem an phan i, cu hmun ah siangpahrang a chuakthar umnak cu an hal a hau. Duhmi Pakhat chuahnak hmun cu Bethlehem a si lai ti an hngalhter hnuah khual an tlawn chap; arsi cu a lang than i a hruainak in Khamhtu a ihnak hmun farah cu an phan. Cu hmun ah Ngakchia thiang cu an biak i sui, rimhmui le mura laksawng hna an pek hnuah an inn lei ah an khual saupi cu an tlawn than.

GSAM 60Kum hleihnih a si lio i Khamhtu

GSAM 60.3Khamhtu Khrih ngakchia a sinak in kum hleihnih a sinak tiang a fimnak le a pum a tthan le a nu le pa nawl cu tha tein a ngaih ti lengah kong tlawmte lawng tialmi a um. Sihmanhsehlaw kum hleihnih a si tikah, kumfat puai ah tel dingin Josef le Mari he Jerusalem ah an kai, cu hmun ah a biahalnak le an biahar a sawhfiannak chungah a langmi hngalhnak nih tlangbawi hna khuaruah a harter hna. Cu caan in mipi hna hnenah rian a ttuan hramthok tiang, Mari va Josef he thingtthiam rian a ttuan i cui rian hniam cu amah nih a upat.

GSAM 60Tipil petu Johan rian

GSAM 60.4Khrih nih mipi hnenah rian a ttuan hlan thla ruk chungah, a ratnak rian cu tipil petu Johan nih a phuan. Johan bia ngai ding le a kut in tipil in dingah mipi tampi cu an ra. Anmah cu “an hngah [Messiah a ratnak ding an hngah] i, Johan cu Khrih a si maw a si lo ti mi vialte nih an thinlung chungah an ruat [“an ruah i an i ceih,” cakam sir i tialmi] lioah, Johan nih an dihlak cu a leh hna, Keimah nih ti in tipil ka in hna ko; sihmanhsehlaw keimah nakin a thiltithei deuhmi a ra lai, a kedan hri phawi ding hmanh ka tlak lo: amah nih Thlarau Thiang le mei in tipil a in hna lai. A kut chungah a thliarhnak a um i a fang vuainak tual cu a then dih lai; a fang cu a fanginn chungah a khawm lai, nain a phaw cu mit khawh lomi mei in a khangh lai.”7

GSAM 61Jesuh nih tipil a in

GSAM 61.1Johan nih tipil peknak a tuah lioah, Jesuh cu tipil in dingin a hnenah a rat a hmuh i, hitin a ti, “Zoh hmanh, vawlei sualnak a laksaktu Pathian Tuufa cu.... Cun Johan nih tehte a khan, Vancung in Thlarau cu thuro bantukin a ttum i a cungah a um cu ka hmuh, a ti. Keimah nih amah ka rak hngal lo; sihmanhsehlaw ti in tipil pe dingah a ka thlahtu nih, Thlarau cu a ttum i a cungah a um na hmuhmi pa cu Thlarau Thiang in tipil a petu kha a si, tiah a ka ti. Cu cu ka hmuh i amah cu Pathian Fapa a si ti tehte ka khan, a ti.”8

GSAM 61Vancung in a chuakmi aw

GSAM 61.2Thlarau Thiang cu thuro pum bantukin mit in hmuh khawh in a ttum lawng nih Khrih cu Messiah a sinak tehte a khan lo, vancung in a chuakmi aw nih zong tehte a khan. Mathai Thawngttha chungah, “Jesuh nih tipil a in hnuah ti chungin a chuak colh; zoh hmanh, a caah vancung a ong i Pathian Thlarau cu thuro bantukin a ttum i a cungah a fu cu a hmuh: cun zoh hmanh, vancung in aw a chuak, Hi cu ka dawtmi ka Fapa, a cungah ka lung a tlingmi kha a si, a ti,” ti kan rel.9

GSAM 61.3“Johan nih khuaruahhar thil zeihmanh a tuah lo” ko nain, mipi nih Khrih rian ttuan he a ummi thilti khawhnak lianngan cu an hmuh tikah, “Johan nih hi pa kongah a chimmi vialte cu an hmaan dih,” ti loin an um kho lo.10

GSAM 61Nawlbia ningin Khrih cu hriak thuh a si

GSAM 61.4Tipil innak le Thlarau Thiang cu thuro pian in a lang i hriak a thuhnak kong Luka nih a tialmi he pehtlai in, “Jesuh amah cu kum sawmthum tluk a si hramthok,” ti kan rel.11

GSAM 62.1Kan Bawipa nih tipil a in hnu rori ah ni sawmli rawlulhin caan saupi a hman i ramcar ah khuachia nih nasa tein a tukforhnak a ing hnuah, amah cu “a tthannak Nazareth ah a ra; a tawnmi ningin Sabbath ni ah pumhkhawmnak inn chungah a lut i ca rel dingah a dir.... Bawipa Thlarau cu ka cungah a um, ziangahtile misifak hna hnenah thawngttha phuan dingah hriak a ka thuh.... Cun an hnenah, Nihin nan hna nih nan theihmi hi cathiang cu a tling zo, tiah a chim hramthok hna.”12

GSAM 62Caan a tling zo

GSAM 62.2Cu thil kong a tialnak ah Marka nih, “Caan a tling zo, Pathian ram zong a nai zo: sual nan sir u, thawngttha cu zum u,” a ti.13 Hriak thuhmi a langnak dingah chimchungmi caan cu a ra zo. Tipil a in tikah Thlarau Thiang nih hriak a thuh zo, cun atu ah hlan profet thiang hna nih an rak chimchungmi caan le lamning rori ah a rian cu a ttuan hramthok.

GSAM 62Khrih cu Messiah a sinak mit in hmuh khawhmi tehte

GSAM 62.3Khrih rian ttuan cu khuaruahhar thil tuahnak he a um zungzal. Mipi nih a tahchunhnak le a bia hna cu tlamtling tein an theihthiam lo hmanhah, cui thil hna cu amah cu Immanuel a si ti, asilole “Pathian cu amah he a um” ti mit in hmuh khawhmi tehte an si.14 Hi khuaruahhar thil hna thawngin Khrih nih a chungah Pathian thilti khawhnak a um ti tehte lawng vawlei hnenah a pe lo, Pathian ziaza le a dawtnak le zaangfahnak cu a tuahnak rori in a langhter fawn. Filip cu Khrih he kum thum pehzulh in a um i a khuaruahhar thil lianngan hna a hmuh hnuah, “Bawipa, Pa cu kanmah in hmuhsak, kan caah a tawk lai,” a ti tikah, Jesuh nih a hnenah, “Filip, nanmah he hi tluk caan saupi ka um zo ko nain keimah na ka hngal rih lo maw? Keimah a ka hmumi nih Pa cu a hmu zo; cucaah zeitindah, Pa cu kanmah in hmuhsak, na ti? ... Keimah cu Pa chungah ka um i Pa cu ka chungah a um ti ka zum u; cu ti a si lo ahcun ka rian tuahmi hna ruang hmanh in ka zum u,” a ti.15

GSAM 63Johan a lung a buai

GSAM 63.1Khrih tipil a innak ah Johan nih Thlarau Thiang cu mit in hmuh khawh in a ttumnak a hmuh, vancung aw nih amah cu Pathian Fapa a si ti a phuan a theih, cun amah rori nih “vawlei sualnak a laksaktu Pathian Tuufa” a si ti a chim ko nain, thil cang hna cu a ruahchanmi he an i dang tuk i, a thawnginn mui chungah a lung a buai i a ruahnak a rawk.

GSAM 63.2“Khamhtu zultu hna bantukin tipil petu Johan nih Khrih ram umtuning cu a theithiam lo. Jesuh nih David bawi tohkham cu a lak lai tiah a ruahchan; cun caan a luan i Khamhtu nih siangpahrang sinak nawl a ngeih ti a chim lo tikah Johan cu a ruahnak a rawk i a lung a buai.”16 “[Amah nih] a zultu pahnih cu a hnenah a kawh hna i, Nangmah cu a ra dingmi kha na si maw? Asilole midang kan hngah lai maw? tiah hal dingin Jesuh hnenah a thlah hna.” “Cui caan rori ah amah [Jesuh] nih an zawtnak, an hremhnak le thlarau chia chungin mi tampi a damter hna; mitcaw tampi zong mit a vahter hna. Cun Jesuh nih anmah cu a leh hna, Nan va feh u law nan hmuhmi le nan theihmi thil hna cu Johan va chim u, a ti.”17

GSAM 63.3Khamhtu nih a chimmi biadik tampi cu Judah mi hna, a zultu hna hmanh nih, fiang tein hmuh a har hna. Ziangahtile Messiah a rat tikah an caah a harral tukmi Rom mi hna uknak ngamkong cu a keh lai, David ram cu a dinhter than colh lai i vawlei siangpahrang bantukin a uk lai, ti zumhnak ah an i hngat tuk.

GSAM 63.4Jesuh nih, “Sual nan sir u, vancung ram a nai zo caah,” tiin bia a chim hramthok.18 A tirhthlah hleihnih hna cu thlah an si tikah, anmah nih zong cui Biacah, “Vancung ram a nai zo,” ti cu an kalpi.19 A rian ttuan chungah a hnu deuhah, sawmsarih hna cu a thlah tikah, “Pathian ram cu nanmah hnenah a nai zo,” tiah a ti.20

GSAM 64Khrih rian ruangah mipi an khuaruah a har

GSAM 64.1Khrih bia le a cawnpiaknak khuaruahhar hna nih mipi cu, “Hi pa bantukin ahohmanh bia an rak chim bal lo,” ti a siang hna.21 Cun mit a caw i a hlangmi pa cu a damter tikah, “Mipi dihlak cu an khuaruah a har i, Hi pa cu David fapa a si lo maw? an ti.”22 Asilole bia dang in chim ahcun, Hi pa cu David tefa, biakammi Khamhtu kha a si lo maw? “Amah ram ah a rat tikah an pumhkhawmnak inn chungah a cawnpiak hna, an khuaruah a har tuk i, Hi pa nih hi fimnak le hi thilti khawhnak hna cu khoika in dah a hmuh hna? Hi pa cu thingtthiam fapa a si lo maw? A nu cu Mari tiin kawhmi a si lo maw? A unau hna zong Jeim, Joses, Simon le Judas hna kha an si lo maw? an ti.”23

GSAM 64.2Khrih rian ttuan kum thumnak tlukah, biakinn pekchanhnak puai ah tel dingin biakinn chungah a um lioah Judah mi hna nih an kulh i a hnenah, “Zeitluk caan tiang dah kan lung na buaiter lai? Nangmah cu Khrih na si ahcun fiang tein kanmah in chim,” an ti.24 A hlan kum ah “barli changreu panga le nga hmete pahnih” in mi thongnga a rawldarnak khuaruahhar thil lianngan cu a tuah tikah, amah nih “amah cu siangpahrang ser dingah thazaang in tlaih dingin an rat lai ti a hngalh i, [cucaah] tlang cungah a kal than.”25

GSAM 64Khrih nih a thihnak kong a zultu hna a cawnpiak hna

GSAM 64.3Khrih nih a zultu hna a cawnpiaknak ah vawlei uknak cu a thawk colh lai ti ruahnak hlohter cu a biapi tein a tuah. Amah cu thi a hau, a tho than a hau, a kal i a ra than a hau ti a hmuhsak hna. Cucaah an hnenah, “Minung Fapa cu a rak umnak hmun ah a kai nan hmuh ahcun zeitindah nan um lai?” tiin a hal hna.26 “Amah cu Jesuh Khrih a si ti ahohmanh chim lo dingin” a nawl hna hnuah, hitin kan rel: “Cui caan in Jesuh nih Jerusalem ah kal a hau lai ti, upa hna, tlangbawi upa hna le cathiang ttialtu hna kutah thil tampi tuar a hau lai ti, thah a si lai ti le ni thumnak ah thohter than a si lai ti a zultu hna cu a hmuhsak hramthok hna. Cun Piter nih amah cu a hrawnh i, Bawipa, cu cu nangmah he hlat ko seh; hi thil cu na cungah a cang lai lo, tiin a kawk hramthok.”27

GSAM 65.1Cui caan ah, cu hmun i a dirmi cheukhat cu Minung Fapa a ram he a ratnak an hmuh hlanah an thi lai lo ti zong a chim hna.28 Ni riat tluk hnuah hi chimchungnak cu a tling; tirhthlah Piter nih Khrih a ram he a ratnak cui “Langhnak” cu, hmailei ah a cang rih dingmi Khrih voihnih ratnak a tak rori caah tehte ah a chim.29

GSAM 65.2Voikhat ah Khrih le a zultu hna cu Galilee ah an um lioah, Jesuh nih an hnenah, “Minung Fapa cu mi kutah pek a si lai; amah cu an that lai i ni thumnak ah thohter than a si lai, a ti. Anmah cu an lung a ngai tuk.”30 Sihmanhsehlaw a chim duhnak cu an theithiam kho rih lo. A thihnak le a thawhthannak kong biatak tihzah a ummi cu an lung chungah a luhter duh lio hmanhah, vancung ram chungah aho dah a lian bik lai ti anmah le anmah an i el.31

GSAM 65.3Caan dang ah Piter nih Jesuh hnenah, “Kanmah nih zeizong vialte kan kaltak i nangmah kan zul; cucaah zeidah kan hmuh lai? a ti. Jesuh nih an hnenah, Biatak tein ka ti hna, zeizong vialte tharserthannak ah, Minung Fapa nih a sunparnak bawi tohkham cungah a ton tikah, keimah a ka zultu nanmah zong bawi tohkham hleihnih cungah nan to ve lai i Israel phun hleihnih cu bia nan ceih hna lai, a ti.”32 Ram cu reilo te ah dinh a si lai ti ruahnak nih an thinlung cu a uk rih; cun minung ningin, cui ram chungah a sang bik hmun cu an hawl hramthok.

GSAM 65.4Cun Zebedee fapa Jeim le Johan hna nu, a sangnak ding a halmi cu a ra i, a fapa hna cu hmun sang pek an si khawhnak dingah Khrih a hal—pakhat cu a bawi tohkham orh lei ah, pakhat cu keh lei ah to dingin; asilole pakhat cu uktu pawl hruaitu bik si dingin, pakhat cu ram rian hruaitu si dingin a si men lai. Sihmanhsehlaw Khrih nih fiang tein, “Nan halmi cu nan thei lo,” a ti.33

GSAM 66Nehnak he Jerusalem ah luhnak

GSAM 66.1Cui caan he a i hlat loah thil lianngan le khuaruahhar a ummi pakhat a cang. Cu cu ni li a thih cangmi Lazarus cu thlan chungin thohterthannak a si. Cui khuaruahhar thil lianngan nih mipi cu a tthawh i an khuaruah a har tuk, cucaah Farasi hna cu an thinphang i tlangbawi hna he khawmpi an kawh colh; bia an i ruahnak ah, “Zeidah kan tuah lai? Hi pa nih khuaruahhar thil tampi a tuah ko. Hitihin kan chiah ahcun mi vialte nih amah an zum lai; Rom mi hna an ra lai i kan hmun le kan miphun cu an lak lai,” an ti.34 Hnuai lei in Setan thilti khawhnak nih Khrih siatsuah a duhmi hna cu cutihin a kaih hna lioah, cung lei in thilti khawhnak nih mipi cu amah sunparter dingin le amah kongah chimchungmi tlingter dingin a cawlcanghter hna.

GSAM 66.2Cung i kan chimmi thil a cang lioah, mipi cu Jesuh hmuh ding lawngah an chuak lo, amah nih thihnak chungin a thohterthannak Lazarus zong hmuh dingah an chuak tampi. Atu ah Jesuh cu an hngahmi siangpahrang kha a si hrimhrim tiah an ruah; cun laakfa cungah to in Jerusalem lei a rat an ton tikah Cathiang bia cu an lung chungah fek tein a lang: “Zion fanu, thinphang hlah: zoh hmanh, na siangpahrang cu laakfa cungah to in a ra.”35 Cui mipi tampi lakin nehnak au thawm nganpi a chuak i, thinlung a kik i an hlawknak a ruat zungzalmi Farasi hna cu a buaiter hna. Anmah le anmah, “Zeihmanh nan tuah khawh lo cu nan hmu lo maw? Zoh hmanh, vawlei cu amah hnuah a zul dih zo,” an ti.36 Cui aunak cu ngolter dingin Khrih an hal tikah, amah nih, “Ka ti hna, hi mi hna hin daih tein an um ahcun lung hna nih an au colh lai,” tiah a leh hna.37 Hi thil kongah Bawipa nih “Au u” a rak ti, cun mipi nih a bia cu tlingter lo hna sehlaw, lam i a ummi lung hna cu aw a pek hna lai i an au lai; ziangahtile a bia cu a tling hrimhrim a hau.

GSAM 66Khrih a kal peng le a kir than

GSAM 66.3Kan Rundamtu nih dungthluntu hna thinlung hi a thi ding le a thawh than ding ti in hruai ding a duh lawnglawng lo, ram uknak cu a kal peng le a kir than hlan ah a ra lo ding ti khal an cawnpiak a duh. Thingcross ah thah ding thu chim in, Lei chungin kaihthawh ka si ahcun mi hna dihlak ka hnenah ka hnuh hna lai. Zei bantuk thihnak in a thih lai ti langhternak caah hihi a chim. Minung hna nih an let, Nawlbia chungin Khrih cu kumkhua a um lai kan theih ko; Minung Fapa cu kaihthawh a si ding ti bangin zeiruangah na chim? Minung Fapa hi zo a si?38

GSAM 67.1Lei cungah a ram uknak a dinh hlanin a kal peng le a kir than ding ti hi dungthluntu hna thinlung ah a fiang deuhdeuh ter dingah, Fapa te hna, caan reilo te nan hnenah ka um rih lai. Nang hna nih in nan hawl lai; Judah mi hna hnenah, Ka kalnak hmunah nan ra kho lo, ka ti zo. Tu khal nan hnenah cuvek in ka chim. ... Simon Peter nih a let, Bawipa, khon hmunah na kal? Jesuh nih a let, Ka kalnak hmunah atu hi nan zul thei lo; asi, a hnuah cu nan zul lai.39 Cule an thinlung buai le lungrethei cu himi thu hna in a thazang pek: Nan thinlung buai ter hna hlah. Pathian nan zumh; keimah zong kha ka zum ve u. Ka Pa innah umnak inn tampi an um; an um lo ahcun ka chim zo ding. Nan caah umnak hmun timhlamh dingah ka kal lai. Nan caah umnak hmun ka timhlamh ahcun, ka kir than lai i ka hnenah kan lak hna lai; ka umnak hmunah nan um ve lai.40

GSAM 67Mi lianpa thuanthu

GSAM 67.2Cule Rundamtu nih ram uknak cu rangtein a lang colh lai ti ruahnak a palhmi cu himi thuanthu in a remh a duh. Amah le dungthluntu hna Jerusalem an kal lai ah, Mi lianpa pakhat cu ram hla ah ram uknak a co ding le a kir dingah a kal. A chungkhar sal mi hna hra cu a ko i, an kutah paikhua hra a pek, cule, Ka rat hlan tiangah himi in zuar in rian tuan hna, a ti. ... A kir i ram uknak a co cang tikah, a sum a pekmi a sal hna cu a hnenah ko dingin a chim, rian tuan in zo nih ziang zat a thawk dih ti a theihnak caah.41 Himi thuanthu ah Bawipa cu mi lianpa in a langter. A Pa hnenah, ram hla ah a kal ding i, cu hmunah ram uknak a co hnuah a kir i uktu a si ding.

GSAM 68.1Dungthluntu hna nih, Na ratnak le khawvel donghnak hmelchunhnak cu ziang a si lai?42 tiin an hal tikah, Rundamtu nih khrihfabu chungah a ra dingmi harsatnak lianpi le a lang dingmi hmelchunhnak hna cu a chim dih. Himi hmelchunhnak hna an lang tikah, a ratnak cu a nai zo, innka kiangah a nai zo ti an thei lai; cule himi hmelchunhnak hna a hmumi chan cu a rat hlan ah an liam lai lo.43

GSAM 68Dungthluntu hna dihlak nih an thlah

GSAM 68.2Khrih nih apostol hna cu a thihnak le a niamternak chungchangah cawnpiak ko hmanh seh, a biaceihnak le thingcross ah a thihnak chungchang i an hnenah a cawnpiakmi dik cu an theihthiam hrimhrim lo. An theihthiamnak cu a mal tuk ruangah, biaceihnak a thlen tikah an beiseinak a thi, cule an dihlak nih, “Amah an thlah i an tlan.”44 Peter khal, a thinlung a thazang tukmi Peter, mi dihlak nih an thlah hmanh ah ka thlah lo lai tiin a zumh tukmi, caan reilo hnuah a Bawipa cu a phatsal i sumpak in, Cu minung cu ka thei lo, a ti. Khrih thingcross ah a thi hnu ni thumnak ah mithi lakin a thawh lai ti Bawipa nih a chimmi cu an thinlung in an theithiam lo, anmah lakah, Mithi lakin thawhnak cu ziang a sullam? tiin an ruah.45 Zumhnak a um lo tuk ruangah, a thi hnuah Joseph thlan thar chungah a ruang an chiah tikah, a ruang cu thihriamnak dingah an tim. Beiseinak a hloh cang i Khrih thlan chungah an phum ve cang; dungthluntu hna caah Sabbath ni ziang vek a si lai! Riahsan le lungretheinak in an thinlung a khat, zaangfahnak le duhdawtnak in a nun a khatmi Rundamtu cu an thazang pek ding le an hnangam ter dingah a um lo; an umtuning cu ziangtin a ṭhenhrimnak ah a cang!

GSAM 69Thawhnak zung zing i thil cangmi hna

GSAM 69.1Zarh chung ni hmasa bik zung a hungsi! Vancung le lei ah thil a cang tuk! Vancungmi thazang lianpi pakhat cu sunparnak ram in Joseph thlan hnenah a ra, Pathian Fapa thawh dingin thu a keng. Kan hmuh, lihnin nganpi a um; ziangahtile Bawipa vancungmi cu vancung in a rung tlu i innka hmun ih lung cu a khirh i, a cungah a to. A hmel cu nimtlau bantuk a si, a puan cu vur bantuk a var; ralveng hna cu amah an tih ruangah a therh hna i mithi bantukin an cang.46 A itmi mi thiang hna ruangpum tampi an thawh i, a thawhnak hnuah thlan hna chungin an chuak i khawpum thiang chungah an lut, mi tampi hnenah an lang.47 Ruat hmanh u: Jerusalem ah an rualpi innka hnenah himi bantuk mikhual hna an ra, thingcross ah thahmi Khrih cu mithi lakin a thawh cang ti thu an keng; anmah khal amah thazang in nunnak pekmi an si, a thawhnak tehte dingah. Dungthluntu hna le nunau thiang hna lakah cawlcanghnak ziangtluk a um! An cuai le an tlawng in, Lungawi thu, A mithi lakin a thawh zo, kan hmuh i kan bia zo! tiin an phuang.

GSAM 69Jesuh ram chungah a feh

GSAM 69.2Kan hmuh, anmah lakah pahnih cu ni cuahmah ah Emmaus ti mi khawte ah an feh; Jerusalem in furlong sawmruk (mile 7 le a chan) vel a hla. Himi thil cangmi hna chungchangah anmah pahnih an i bia. An i bia le an i ruah lai ah Jesuh te a nai i anmah hna thawn a feh. Amah an theih lo nakhnga an mit cu dawnh a si. Amah nih an hnenah a hal, Nan feh lai ah nan i biakmi cu ziang thu an si, nan lungrethei taktak? Anmah lakih pakhat, Cleopas ti mi nih a let, Jerusalem ah mikhual lawng na si i hi ni hna ah a cangmi hna cu na thei lo maw? Amah nih a let, Ziang thil? An nih an let, Nazareth Jesuh chungchangah; amah cu Pathian le mi hna dihlak hmai ah rian le bia in a thazang lianmi profet a si. Puithiam upa hna le kan uktu hna nih thihnak biaceih dingin an pek i thingcross ah an thah. Israel a tlen dingmi cu amah a si ding ti kan beisei. Himi kong hna lengah, atu hi hi thil hna an cang i ni thumnak a si. A si, kan pawl nunau hna lak i zinglei thlan hnenah a kalmi nih kan khuaruah an harter; a ruang an hmuh lo tikah an ra kir i, amah cu a nung ti a chimmi vancungmi hna langhnak an hmuh ti an chim. Kanmah thawn ummi hna lakih a cheu cu thlan hnenah an feh i nunau hna nih an chim bantuk tein an hmuh; asi, amah cu an hmuh lo.

GSAM 70.1Cule an hnenah a chim, Nan aa te hna, profet hna nih an chimmi dihlak zumh dingah nan thinlung a rang lo! Khrih nih himi thil hna tuar i a sunparnak chungah a lut ding a si lo maw? Moses in thok in profet hna dihlak tiang, Ca thianghlim dihlak chungah amah kong thu hna cu an hnenah a relfiang.48 An thawn ei dingin a to lai ah, sang a phawh i lungawinak a pek; an mit a on i amah an theih. Cule anmah lakah an i chim, Lam i kan feh lai ah kan hnenah a bia i Ca thianghlim a fiangter tikah kan thinlung cu kan chungah a meih lo maw?49

GSAM 70.2Atu cu a donghnak ah, thil cu an hnenah fiang tein langhter cang ruangah, dungthluntu hna nih Rundamtu rian cu thihnak le thawhnak thawn a pehtlai ti an hmuh khawh. Asi, a ram uknak chungchang cu ziangtin an ruah lai?

GSAM 70.2Amah nih a tuar hnuah a nung ti finfiahnak dik tak tampi in a langter, ni sawmli chung an hmuh i Pathian ram uknak pehtlaimi thu a chim. Anmah hna thawn an pumkhawm lai ah Jerusalem an suak hna hlah, Pa nih a kammi thu nan hngah hna, nan hnenah ka chim zo mi, a ti. John cu ti in baptisma a pek taktak; asi, ni reilo hnuah Thiang Thlarau in baptisma nan co lai.

GSAM 71Tu ah ram uknak na tthoter than lai maw?

GSAM 71.1Curuangah an pumkhawm tikah an hal, Bawipa, atu ah Israel caah ram uknak na tthoter than lai maw? [An ruahnak cu: Cathianghlim in na thingcross thah ding le mithi lakin na thawh ding a si ti kan cawn cang; atu ah ram uknak na pek than lai maw?] Amah nih a let, Pa nih amah thazang chungah a chiahmi caan le tikcu cu nan theih ding a si lo. Asi, Thiang Thlarau nan cungah a thlen tikah thazang nan co lai; Jerusalem, Judea dihlak, Samaria le lei dong tiangah ka tehte nan si lai. Himi thu hna a chim dih hnuah, an mithmuh ah vanah a kaihthawh i mero nih an mithmuh in a thup. Van lamah a kai lio ah van lam an zoh peng lai ah, an kiangah puan var hruaimi minung pahnih an dir i an chim, Galilee mi hna, zeiruangah van lamah nan zoh i nan ding? Nan hnenin vanah lakmi Jesuh hi, vanah a fehmi cuvek tein a ra kir lai.50

GSAM 71Thil hna a tthoter than hlan tiang Jesuh cu vancungah a um lai

GSAM 71.2Rundamtu nih anmah a thlah i, hlan i a umnak hmunah a kai ti an hmuh cang. Curuangah, ram uknak a ra ding caan chungchangah Thiang Thlarau nih an cawnpiak lai ti an theih cang. Curuangah Peter nih Thlarau a co hnuah minung hna hnenah a cawnpiak lai ah, Nan hnenah a phuang cia zo mi Jesuh Khrih cu a run thlah lai; amah cu thil dihlak tthoter than caan a thlen tiang vancung nih a cohlan lai. Hihi Pathian nih khawvel hramthok in a thianghlim profet hna kaa in a chim cia zo mi a si.51

GSAM 71.3Apostol Peter hnenah Thiang Thlarau nih khawvel pathum chungchang thu hna a pek: pakhatnak, tilian hlan i khawvel, ti in a siatsuahmi; pahnihnak, atu khawvel, mei caah khammi—Remhthar Cauk nih a rel bantuk in lei chungah khammi mei—cu mei nih Pathian duhdawt lo mi minung hna siatsuah, hrawh le hlohter lai; pathumnak, lei thar, “dingfelnak a umnak hmun;” asilole midang nih an leh bantuk in, mi dingfel hna an umnak hmun.52

GSAM 72.1Apostol Paul nih Pathian mi hna thawhnak le a mi thianghlim hna dihlak a thi theimi in a thi kho lomi ah an cangnak cu, mit ṭhep ah, trumphet donghnak ah, a chim. Corinth khrihfabu hna hnenah Khrih cu atu ah a Pa bawiṭhutdan cungah a to i a ral hna dihlak a tlukter hlan tiang cu hmun cuahmah ah a um lai ti a chim. Hihi, Daniel 7:13, 14 le Psalm 2:8, 9 chim chung bantuk in, Pa nih ram uknak—amah ram uknak—amah kutah a pek hlan tiang a si. Thessalonica khrihfabu hna hnenah Khrih ratnak le thawhnak cu an beiseinak pakhat lawng a si ti a chim; an duhdawtmi hna thihnak kut in an then tikah a ngaingai hnangamnak cu cu chungah a um.53

GSAM 72Bawipa a kirnak caan cu a fiang lo

GSAM 72.2Cu caan ah khrihfabu nih Bawipa a kirnak caan cu fiang tein an thei rih lo. Apostol nih Thessalonians hnenah a ca hmasa ah, Kan nungmi le kan tangmi hna cu kaihthawh kan si lai tiin a chim tikah, unau hna nih Khrih cu anmah lakih cheu an nung lai ah a ra ding tiin an theihthiam. A ca pahnihnak ah a ca hmasa an theihthiam palhnak cu a dikter i, Zumhnak thlahnak a um hmasa i sual minung cu a langh hmasa lo ahcun cu ni cu a ra lai lo; amah cu siatnak fapa, Pathian ti mi le biakmi dihlak cungah a dokal i a lianter awmi cu a si.54

GSAM 72Zumhnak thlahnak

GSAM 72.3Cu caan ah khrihfabu nih Khrih a voihnih ratnak caan cu thimchungah an hawl peng rih. Unau hna nih zumhnak thlahnak a ra ding ti an cawn cang; asi, ziang caan sau ding ti cu an halnak a si. Hnuah Patmos tikulh ah langhnak a hmumi John hnenah Revelation cauk dal 12 le 13 chung i hmelchunhnak in letnak a pek: “caan, caan hnih, le caan chan,” “thla 42,” “ni 1260” (kum); asi, caan saupi cu a thoktertu thil cu atu hlanah a cang rih lo. Curuangah khrihfabu nih Khrih a rat ding ti beisei le hngahnak an nei rih, a lang ding caan cu dik tein an thei lo; ziangahtile harsatnak caan a dih hnuah, “a tangmi” khrihfabu caah buainak le teinak caan reilo a um rih lai.55

GSAM 73.1Biakam Thar ca hna a dih tikah Khrih voihnih ratnak thuhla cu fiang tein a lang. Biakam Thar chungah biaṭhen 30 chungah pakhat vel cu kan Bawipa Jesuh Khrih voihnih ratnak cu zianghman in a chim. Himi beiseinak le caan hna a feh tikah khrihfabu umtuning chungchangah, atu caan tiang, Robert Patterson, D.D., nih Interior ti mi thuthang ca chungah “Beiseinak thianghlim” ti mi hmelchunhnak tangah himi bantuk in a chim:

GSAM 73Lei cung kum thongkhat uknak—Patterson

GSAM 73.2«Kan Bawipa nih lei cungah a khrihfabu a thlah i Pa hnenah a kal tikah, riahsan tukmi hmun ah a thlah. A dungthluntu 500 cu a ral hna khawvel dihlak in an kulh; khrih dokalh biaknak le uknak hna ah an bu sermi, ruahnak thazang lianpi pakhat nih anmah a hruai, huatnak a siat tukmi nih a cawi, cule kum zabu tampi tonnak nih siatsuahnak lam ṭha bik hna a cawnpiak. Kan harsatnak Bawipa nih a thei lo lo; a bia donghnak hna ah khawvel nih a huatnak le khrihfabu nih a tuar ding cu a niamter lo, a zor lai ti zong a kam lo. Asi, a ral hna a tlukter dingah amah te a kir lai le cu ni lungawi pi a thlen hlan tiang kan thazang a pek lai ti a kam. “Khawvel nih an huat hna. Khawvel chungah harsatnak nan tuar lai. Nan riah lai i nan au lai, asi khawvel cu a lungawi lai. Nan lungrethei lai, asi nan lungretheinak cu lungawinak ah a cang lai. ... Atu nan lungrethei ko, asi kan hmuh than hna lai i nan thinlung a lungawi lai, cule nan lungawinak cu zo nih an lakpi lo lai. Ka kal peng ahcun ka kir than lai i ka hnenah kan lak hna lai; ka umnak hmunah nan um ve lai.”

GSAM 74.1Himi cu a khrihfabu a thlah tikah, a kalnak chungah amah te a kirnak hi beiseinak thianghlim in a hnangam ter. A um lo lai caan saupi chungah harsatnak kan tuar ding a chim; cule cuvek tein a cang. A um lo lai ah khawvel hmai ah daihnak caan kan co ahcun, a khrihfabu cu khawvel ral hna nih an dohnak in a luatter ahcun, rawl kung lakah belh a ṭhang lo ding caan thianghlim a um ahcun, a rat tikah Pathian sunparnak in a khatmi lei cung i ummi hna nih an rak dawng ahcun, asilole lei ah zumhnak a hmuh khawh hmanh ahcun, amah caah thil rin lo pi a si lai. Jesuh nih himi kum thongkhat uknak cu a thei lo. A thei lo ti kan chim, ziangahtile kan hnenah a chim lo; cule, “Ka Pa hnenah ka theihmi dihlak nan hnenah ka phuang dih zo caah nan cu ka rualpi hna nan si,” a ti. Asi, a bia le a thuanthu dihlak chungah a rat hlan daihnak asilole sunparnak caan kan beisei ding tiin hmelchunhnak malte hmanh a um lo. Apostol hna khal Khrih um lo kum thongkhat uknak thu an thei lo. Kan Bawipa a kalnak hnu kum 300 chungah khrihfabu beiseinak thianghlim cu a kirnak beiseinak a si.

GSAM 74.2Asi, a chim cia mi zumhnak thlahnak chungah a feh tikah, Khrih nupi nih amah a um lo lai ah lei uktu hna rualpi sinak in a lungawiter aw. Curuangah, a lei ngeihnak a dongter dingmi a Bawipa a kirnak le ni suahnak van lam cu a zoh ti lo. Remhthantu hna nih thuthangtha trumphet cu an kaa ah an chiah tikah ... Khrih um lo kum thongkhat uknak kong mang hna cu rang tein an lak dih ... cule Khrih dokalhtu a siatnak dingah Bawipa a ratnak khrihfabu nih an zoh than. ... An ca, an thuthangbia le an zumhnak phuangnak hna chungah, Remhthantu hna nih kum thongkhat uknak hlan Khrih a rat ding ti an beisei phuan.

GSAM 74.3Westminster Pumkhawmnak nih an zumhnak phuangnak cu Bawipa voihnih ratnak zumhnak phuangnak in an khar; cule kum thongkhat uknak hlan zumtu hna zumhnak a chimfiang taktak. Himi bia thazang lian hna an phuang: “Khrih nih biaceihnak ni a um lai ti kan zumh taktak ding a duh; mi hna dihlak nih sual an hrial dingah le an harsatnak chungah Pathian zumtu hna a hnangam deuhdeuh dingah. Asi, cu ni cu minung nih an thei lo ding ti khal a duh, pumsa lam himnak an zumhnak cu an thlah khawh dingah le zungzal an ralring dingah, Bawipa ziang tikah a ra ding ti an thei lo ruangah; cule, Ra, Bawipa Jesuh; ra rangreng, tiin an chim dingah an tim lai.”56

GSAM 75.1Kan remhthantu pupi hna nih Bawipa a ra ding ti an zoh ruangah an thinlung an thazangter, cule pakhat le pakhat, “Raltuk hmun cu tlaih peng u! bawmtu ralkap tampi thawn a ra lai,” tiin an cawnpiak aw. Himi ruahnak cu atu caan i harhthannak hla a thangmi pakhat chungah a um, asi Scotland kamnak mi hlun hna nih an thei cia.

GSAM 75.2Asi caan reilo hnuah remhthar khrihfabu hna lakah zumhnak voihnih thlahnak a thok. Scotland ah Moderatism tiin an ko; England ah Arianism, cule atu hnuah Broad Churchism; America ah Unitarianism; Germany ah Rationalism. Minung ruahnak cu biaceihtu an tuah i, atu caan zohchunnak malte cu tehte an tuah; kan hmuhmi lei upadi lam lawng in thil a cang kho, a dang in a cang kho lo tiin an ti ruangah, Jesuh cu Jew rabbi dinhmunah an niamter, a chan i mi hna nakin a hmailei deuhmi, asi atu caan cawnnak cu a thei lo tukmi. Cuvek minung cu langh lo khawvel in a kir i lei cungah uktu a si ding ti ruahnak cu Hebrew thuanthu ah an thlah.

GSAM 75Kum thongkhat uknak chungchangah Daniel Whitby

GSAM 75.3A voihnih ratnak le lei cungah a uknak chungchang kamnak hna cu a thuthangtha phuanternak le khawvel chungmi tampi kum 1000, asilole midang nih an ruah bantuk in kum 360,000 chungah Khrih zumhnak hnenah an pehtlaihnak lawng an si tiin an rel. Cu caan chungah minung hna cu khawtlang remhnak lam ah an tthangcho lai, daihnak le thilṭha an co lai. Cule caan saupi cu minung thinlung nih a zoh khawh lo tiang a sau tikah, lei upadi ah thil a danglam tukmi a cang khawh; cule Bawipa cu lei a siatsuah dingah a ra i minung hna cu biaceihnak ah a ko ti an chim khawh. Himi ruahnak cu Whitby [Daniel Whitby cu 1726 ah a thi] ti mi England relfiangtu nih a ser i a phuangtlang; a ca phuangmi in Arian a si ti a fiang, asi a relfiangnak hna cu a pawl nih an lungawi tuk. A thuanthu kum thongkhat uknak cu Europe ram biaknak uknak hna i an zumhnak dik a ngeimi pension a hmumi le rualpi tampi nih an cohlan, ziangahtile cheu hra cheu khat thawhlawm le upatnak caan saupi an co lai ti a kam hna. An thazang in America ah a lut i, hmun phuangnak bia lawng le bia donghnak caah hmanmi thil ah rang tein a cang.»

GSAM 76.1Himi cu lei hmun dangdang ah ummi ruahnak hna an si; kan Bawipa nih a ratnak chungchangah innka kiang tiangah a ra ding ti ralrinnak biapi a thlah ding caan kan nai cang.

Notes

  1. Galati 4:4, 5. ↩
  2. Rom 16:25-27. ↩
  3. Efesa 3:3-9. ↩
  4. San kip nih an duhmi, cahmai 29, 30-34. ↩
  5. Luka 2:26. ↩
  6. Luka 2:28-38. ↩
  7. Luka 3:15-17. ↩
  8. Johan 1:29-34. ↩
  9. Mathai 3:16, 17. ↩
  10. Johan 10:41. ↩
  11. Luka 3:23. ↩
  12. Luka 4:16-21. ↩
  13. Marka 1:15. ↩
  14. Tirhthlah 10:38; Johan 3:2. ↩
  15. Johan 14:8-11. ↩
  16. San kip nih an duhmi, cahmai 215. ↩
  17. Luka 7:19-22; Mathai 11:4. ↩
  18. Mathai 4:17. ↩
  19. Mathai 10:7. ↩
  20. Luka 10:9. ↩
  21. Johan 7:46. ↩
  22. Mathai 12:23. ↩
  23. Mathai 13:54, 55. ↩
  24. Johan 10:24. ↩
  25. Johan 6:15. ↩
  26. Johan 6:62. ↩
  27. Mathai 16:20-22; Marka 9:31. ↩
  28. Mathai 16:28; Luka 9:27. ↩
  29. 2 Piter 1:16-19. ↩
  30. Mathai 17:22, 23. ↩
  31. Mathai 18:1; Marka 9:33, 34. ↩
  32. Mathai 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
  33. Mathai 20:20-24. ↩
  34. Johan 11:47, 48. ↩
  35. Johan 12:15. ↩
  36. Johan 12:19. ↩
  37. Luka 19:40. ↩
  38. John 12:32-34. ↩
  39. John 13:33-36. ↩
  40. John 14:1-3. ↩
  41. Luke 19:11-15. ↩
  42. Matthew 24:3 ↩
  43. Matthew 24: Luke 21; Mark 13. ↩
  44. Mark 14:50. ↩
  45. Mark 9:10. ↩
  46. Matthew 28:2-4. ↩
  47. Matthew 27:52, 53. ↩
  48. Luke 24:13-27. ↩
  49. Luke 24:31, 32. ↩
  50. Acts 1:6-11. ↩
  51. Acts 3:20, 21. ↩
  52. 2 Peter 3:5-13. ↩
  53. 1 Thessalonians 4:13-18. ↩
  54. 2 Thessalonians 2:3, 4. ↩
  55. Revelation 12:17. ↩
  56. Zumhnak phuangnak, Dal 33, ṭhen 3. ↩

Note

Back