Dal 2 — Khamhnak khuakhannak phuannak
GSAM 38.1“Ruahchan a rauh tuk tikah thinlung cu a na; sihmanhsehlaw duhmi a ra tikah nunnak thingkung a si.”1 “Ralkap Bawipa nih hitihin a ti: Vawlei le van le rili le vawlei ro hi voi khat, caan tlawmte chungah ka hnih lai; miphun vialte ka hnih lai, cun miphun vialte i Duhmi cu a ra lai; hi inn hi sunparnak in ka khahter lai, tiah Ralkap Bawipa nih a ti.”2
GSAM 38.2Adam cu Eden dum le nunnak thingkung in an chuahpi tik in, nu tefa kongah Satan sin i an chimmi—“Na lu cu a rial lai”—nih cun Satan cu a donghnak ah tei a si ding, a hrokhrawlmi khuakhannak hna cu rawh an si ding le nunnak thingkung sinah an kir ṭhan ding ti ruahchan a pek. Hngakmi pakhat, biakamnak Tehfa cu cuticun “miphun vialte i Duhmi” a hung si.
GSAM 38.3Haggai i a cunglei bia chimnak ahhin Duhmi cu a ratnak caan Pathian nih van le vawlei a hnih ding caan he aa peh tiah a lang. Paul nih Hebru mi hna sinah ca a ṭial tikah cu hnihnak cu hmailei ah a um tiah a ti: “Voi khat ṭhan ka vawlei lawng hi ka hnih lo, van zong ka hnih lai. ‘Voi khat ṭhan’ timi hi hnihmi thil hna, sermi thil hna bantuk an umnak kha lak ding a si, hnih lomi thil hna cu an tang ding caah a si. Cucaah hnih khawh lomi uknak kan co cang caah, zaangfahnak ngei u law ṭihzahnak le Pathian ṭihnak he Pathian cu a lunglawm tein biak hna u.”3 Hmailei a ra dingmi hi hnihnak pakhat kongah hi bia nih, biakamnak Tehfa, “miphun vialte i Duhmi” a simi Khrih tang i Pathian uknak donghnak dinnak he aa pehtlai tiah a langter.
GSAM 39.1Khrih thawngin a tuah dingmi remhnak cu hi donghnak ni hna ah Baibal dihlak i a kauhmi hna nih an hmuh khawh. Hlanlai mi hna nih cu cucu an hmuh khawh lo. Bawipa bia cu an sinah, “Nawl bia cung i nawl bia, nawl bia cung i nawl bia; catlang cung i catlang, catlang cung i catlang; hika ah tlawmte, cuka ah tlawmte,” tiah a phan.4 Cucaah an sinah khamhnak khuakhannak a phuannak cu miding lam, “a ceu lengmang i ni tling tiang a ceumi ceunak,” bantuk a si.5 Cucaah hlanlai Pathian mi hna sinah hi khuakhannak cu zeitindah a hung phuan lengmang ti tlawmte in zoh cu lunglawmnak a pe.
GSAM 39Hmasa Ah Hngahnak Cu A Phuangh Lo
GSAM 39.2Biakamnak Tehfa ah an ruahchan tlingnak an phan hlan kum za tam a ral ding ti phuangin an thinlung a natternak in an ruahchan cu Bawipa nih khulrang in a thluhter hna lo. A ṭialmi thil hna in kan ruah khawh cu, fapa hmasa hrinmi cu Tehfa a si ding i, a hmasa tein Eden cu a remh ṭhan ding i nunnak thingkung sinah an luh ṭhan ding ti an ruat khawh ding kha an si. Kain a hrin tikah Evi nih, “Bawipa bawmhnak thawngin fapa pakhat ka hmuh,” tiah a ti.6 Hebru holh a thiammi cheu nih hi bia cu a sullam tling tein ṭial ahcun, “Bawipa a simi fapa pakhat ka hmuh,” a si tiah an chim. Cucu Satan a teitu rian lian tuah ding Tehfa hi hi a si tiah a sullam. Abel a hrin tikah Evi nih cuticun a chimmi bia ṭial a um lo. Fapa hmasa cu biakamnak tlingtertu a si ding tiah a ruat ding cu a thiang. Kain ziaza a hung lang i a nau a thah ti a hmuh tikah a ruahchan cu zeitluk in dah a tlu i a thi tiah ruat khawh. Abel a thah hlanah an caah tuah dingmi raithawinak kongah tleidan le hngalhnak an hmuh ko ding; zeicahtiah Pathian nih a cawnpiak bantuk in Abel nih a tuu no cu laksawng ah a rak put, Kain nih cun a nau bantukin cawnpiak a si ko nain lo chung thei in laksawng a pek, sihmanhsehlaw thinhunnak le nahchuahnak thlarau tel in a tuah. Abel laksawng cu Kain laksawng nakin a cohlan deuhmi a si, zeicahtiah “zumhnak in” a tuah; Paul nih amah kongah, “A thi cang hmanh sehlaw bia a chim rih,” tiah a ṭial.7
GSAM 40Seth Cu Tehfa Maw?
GSAM 40.1Abel a thih hnuah Seth a hrin i ruahchan a hung thar: Evi nih, “zeicahtiah Pathian nih Kain nih a thahmi Abel ai ah tefa dang pakhat a ka pek,” tiah a ti.8 Cuhnuah Seth cu Adam i tefa cazin chungah an telh. (Genesis 5:3 zoh.) Kain cu fapa hmasa taktak a si hmanhsehlaw tefa cazin chungah an telh lo. Evi nih Seth cu atu ah biakamnak Tehfa a si tiah a ruat ko ding. A ṭialmi in kan hngalh khawh cu Seth a hrin hnuah mi nih Bawipa min in amah le amah an au hramthawk. (Genesis 4:26 i a kiang zoh.) Seth cu donghnak uktu, Bawipa, a si ding i Satan uknak a lakmi a rawh ding tiah an ruat ruangah cuticun an tuah ding a si ko.
GSAM 40Noah Ah Ruahchan A Um
GSAM 40.2Adam caan in Noah a hrin tiang thil a thlengmi a tawi ṭialnak ah miphun tefa cazin lawng deuh an um. Noah a hrin tikah (“miding,” kiang i a ummi) ruahchan a hung thar i mi nih, “Bawipa nih a serhmi vawlei ruangah kan rian le kan kut rian harhnak cu hi pa nih dinhnak a kan pek lai,” tiah an ti.9 Dinhnak zeitindah an hngah ti kongah Pathian bia nih zeihmanh a chim lo; asinain vawlei cung i serhnak cu zeibantuk hmanh in a tlawmter ding ti ruahchan a um. Noah caan i a ummi sualnak, mi nih vawlei cu sualnak le zaangennak in an khahter i tilian in vawlei cungin hrawh an si ding, Noah le a innchungkhar lawng an luat ding, le Noah nih kum 120 sung vawlei cu a ra dingmi hrawhnak kongah ralrin a pek ding ti vialte cu an sin i thup an si.
GSAM 41Babel Khua An Sak
GSAM 41.1Tifinriat hnuah Noah thawngin mi cu vawlei an khahter ding tiah cawnpiak an si; asinain an tam lengmang tikah Bawipa nih anmah a uknak lam cu an hlawt. Nimrod nih Babel uknak a din (cuhnuah Babylon an ti, vawlei uknak hmasa bik).10 Cuhnuah mi nih Babel inn sang an sak hramthawk, anmah caah min an tuah awk le vawlei cung khatlei khatlei ah an ṭhekdarh lonak awkah; cucu Noah thawngin Bawipa nih a cawnpiakmi he a kalh. Bawipa nih a tumtahmi a tlingter ding an hngak loin anmah kut chungah thil cu an chiah; cucaah Pathian nih an holh cu a dangter i khatlei khatlei ah a ṭhekdarh hna.
GSAM 41Abraham Cu Vawlei Luah Ding
GSAM 41.2Noah in tefa sawmnak tiang a ṭialmi tawi cu zoh lengmang in Abraham kawh a si; amah sinah Bawipa nih, “Na hmuhmi ram vialte hi nangmah le na tefa hna caah zungzal in ka pek lai. Vawlei leivut bantukin na tefa hna ka karhter lai; ahohmanh nih vawlei leivut an rel khawh ahcun na tefa hna zong an rel khawh lai. Tho law ram hi a sau le a kau in feh lengmang; zeicahtiah hi ram hi nangmah ka pek lai,” tiah a ti.11 Abraham cu ram a co ding tiah hi biakamnak a pek hmanhsehlaw Bawipa nih a thi ding ti a chim cia. Paul nih amah cu “cuhnu ah ro ah a co dingmi hmun pakhat ah,” a kal tiah a ti.12 Hi biakamnak tlingternak kong cu Abraham sinah Pathian langhnak in a phuanh cia ding; zeicahtiah amah nih “hram a ngeimi khua, a sakpiaktu le a sertu cu Pathian a simi khua kha a hngak,” tiah a si.13 Romans 4:13 ah biakamnak cu “vawlei luah dingmi a si ding,” tiah a ṭial; atu i a ummi bantuk vawlei hi si loin, a nung ṭhan hnuah a rang ah siseh, a tlai ah siseh, a co dingmi a si.
GSAM 42.1Minung ruahnak in Abraham nih biakamnak tefa cu amah tefa taktak a si ding kha a hngalh khawh lo. Cucaah a sal Eliezer cu tefa ah ser ding tiah a ruah. Bawipa nih, A si lai lo; “na pumpi chungin a chuak dingmi a si lai,” tiah a ti. Atu ah Bawipa nih amah sinah a tefa rian donghnak cu khulrang in a tlingter lai lo ti a phuan hramthawk. Abraham sinah, “Na tefa hna cu anmah ta lomi ram ah mikhual an si lai i cu ram mi an rian an ṭuanter hna lai; kum 400 an hrem lai... Na pupa hna sinah daihnak in na kal lai i kum upat ngah in na vui lai,” tiah a ti.14
GSAM 42.2Abraham nupi nih biakamnak tlingternak khulrangter ding caah ruahnak fim lo a pek; asinain Abraham le a nupi dik Sarah fapa taktak Isaac a hrin hnuah Bawipa nih Ishmael le a nu Hagar kongah, “Hi salnu le a fapa hi chuahpi hna,” tiah a ti.
GSAM 42.3Abraham nih Isaac cu biakṭheng cungah raithawinak ah a pek i a zumhnak fianternak ah mithi hna thawh ṭhan ding kong cawnnak a hmuh. Amah kongah, “Pathian nih Isaac cu mithi lak chungin hmanh thawhter khawh a si ti a ruat; cucaah hmelchunhnak bantuk in amah cu a hmuh ṭhan,” tiah a ṭial.15
GSAM 42Tehfa Taktak
GSAM 42.4Abraham cu miphun vialte thluachuahnak an hmuh dingmi Tehfa taktak, thisen lei in amah tefa hna lak i a chuakmi hmanhsehlaw a taktak ah Pathian Khrih a si ding ti a cawnpiak. Bawipa nih, “Tefa tam hna bantuk in ‘tefa hna’ a ti lo; pakhat bantuk in ‘na Tehfa,’ Khrih a si,” tiah a ti.16 Paul nih cu kongah, “Baibal nih Pathian nih zumhnak thawngin miphun dang mi hna zong a midingah a ser ding a hmuh cia caah, Abraham sinah thawngtha a phuang hmasa i, ‘Nangmah thawngin miphun vialte thluachuah an hmuh lai,’ tiah a ti.”17 Abraham sinah pekmi biakamnak cu Isaac le a tefa hna sinah an tharter ṭhan,18 cun Jakob sinah zong a tharter ṭhan.
GSAM 42.5Jakob nih fapa 12 a ngeih caah, atu ah Tehfa taktak i tefa cazin cu kua thawngin dah a feh lai ti halnak a hung chuak. Jakob nih fapa hna kongah Pathian thlarau in a chimmi tehte khan bia cu a khiah: “Judah sinin pennak cu a chuak lai lo, Shiloh a rat hlan tiang a ke karlak in nawlbia petu zong aa ṭhial lai lo; mi vialte cu amah sinah an pumh lai,” tiah a ti.19 Hi bia tlingternak ah Israel mi hna cu miphun dangdang uknak tangah an um hmanhsehlaw anmah Sanhedrin an ngeih khawh kha hngalh awk a tha. Cucaah Judah—Judah min in an sakmi Judah phun—nih Shiloh (Khrih) a ra taktak tiang an ram ukhnak ah aw an ngei rih.
GSAM 43Caan Thupmi
GSAM 43.1Pupa hna nih remhnak le biakamnak Tehfa kong hngalhnak an ngei ko; asinain amah cu zeitikah dah a ra ding le a rat hlan caan cu an sin i a thup rih. Jakob tefa hna Izipt ram i an karh lengmang i Assiria mi—Pharaoh (Isaiah 52:4)—nih “Joseph kha a hngalh lo,”20 tiah a ti i an hrem tikah, Abraham sinah an harnak le mikhual an cannak caah kum 400 (a taktak ah kum 430) a chimmi cu an ruat ṭhan. Cucu luatnak an hmuh ding i biakamnak ram an co ding ruahchan in an tuah.
GSAM 43.2Moses a hrin tikah a nu le a pa nih, “A ṭha tukmi naute a si,” tiah an hmuh.21 Pathian tangah Izipt i salnak nasa in Israel a chuahpitu a si ding ti tleidan an hmuh ding. Hi hngalhnak cu Moses sinah zong pek a si ding; zeicahtiah kum 40 a si tikah Izipt siangpahrang fanu fapa le Izipt pennak luah dingmi tiih an sak ding ai ah hremnak an tuarmi Israel mi hna he kal ding a thim.22 A mi hna caah bia a chim i anmah runvennak ah Izipt mi a thah tikah amah rian an hngalh lo ti a hmuh i a khuaruah a har tuk; “Zeicahtiah a kut thawngin Pathian nih an luatter ding kha a unau hna nih an hngalh ko hnga tiah a ruat,” tiah a si.23
GSAM 44.1Israel mi hna Izipt in an chuah ding Bawipa caan a phak tikah an chuak i a chim cia caan ni tein an chuak. Exodus 12:40, 41. Moses cu Levi phun mi a si caah an uktu donghnak le biakamnak pekmi Tehfa ah an ruat khawh lai lo; Jakob nih thlarau in a chim cia bantuk in Judah nih Shiloh a ra tiang uktu an si ding ti a chim lio si lo maw?
GSAM 44“Ka Hmuh Lai, Atu Ah Si Lo.”
GSAM 44.2Israel mi hna Canaan lei an kal lioah Lot tefa Moab siangpahrang Balak nih Israel chiatserh awkah Balaam a ko. Bawipa nih a chiatserhnak cu thluachuahnak ah a thlen i, Canaan an luh tikah Satan uknak in an luat ding cu khulrang in a si lai lo ti tleidan thar an hmuh. Baibal i a ṭialmi cu hi a si: Pathian langhnak i Balaam nih, “Ka hmuh lai, atu ah si lo; ka zoh lai, ka sinah a nai rih lo. Jakob in arfi pakhat a chuak lai, Israel in ukawknak fung a tho lai; Moab ram kil hna cu a tuk lai i Sheth tefa hna vialte a hrawh lai,” tiah a ti.24
GSAM 44.3Abraham sinin a hung chuakmi tefa tampi hi Paul nih hi bangin a chim: “Pakhat, a thi cang tiih ruat khawhmi pakhat in arfi hna an tam bantuk le rili kap i vawlei leivut rel khawh lomi bantuk tefa tampi an chuak. Hi hna vialte cu zumhnak in an thi; biakamnak cu an co lo, hla piin an hmuh, an zum i an cohlan, vawlei cungah mikhual le lam kalmi hna kan si tiah an phuang.”25
GSAM 44.4Balaam nih an ruahchan tlingternak cu “atu ah si lo” le “a nai rih lo” tiah a chim ruangah Israel thinlung cu a der le a lung a dong awk a si lo. Hi profet bia hlan deuhah Bawipa nih a nun hrimhrim in bia a fianter cang, cu sunparnak caan cu a ra ko lai tiah. Moses thawngin, “Ka nung taktak bantukin vawlei dihlak hi Bawipa sunparnak in a khah lai,” tiah a ti.26 Kum 863 hnuah profet Habakkuk caan ah hi biatak hi a chim ṭhan; hmailei thil ah a chim: “tidai nih rili a khuh bantukin vawlei hi Bawipa sunparnak hngalhnak in a khah lai,” tiah a ti.27
GSAM 45Hmun Thiang Rian Cu A Takmi Hmelchunhnak
GSAM 45.1Bawipa nih Israel mi hna Izipt in a chuahpi tikah riahbuk vialte hmaiah mi ziaza nawlbia a phuang i lung cungah a kut zungin a ṭialmi nawlbia cazual a pek hna. Cucu an caah amah rian i a hngakmi Khamhpatu cu amah le amah raithawinak ah a pek ding ti an hmuh cia awkah a si; amah thisen man in an sualnak an thiangh ding caah ramcar ah hmun thiang a dirpiak. Moses nih hi riahbuk, hmun thiang, a saknak vialte cu tlang cungah Bawipa nih a hmuhtermi hmelchunhnak bantuk tein a tuah ding ti nawl a ngei.28 Hmun thiang i rian cu van i Hmun thiang chung Khrih rian taktak hmelchunhnak a si.29 Hmun thiang i raithawinak le laksawng caah Pathian tumtahnak cu mi hna hmaiah “a ra dingmi thil ṭha hna” hmelchunhnak chiah a si (30); asinain Satan nih mi hna cu laksawng te lawng an zohter i laksawng cu a hmelchunhnak lawng a simi Khrih le a rian taktak kha an hngalhter duh lo. Cutiin anmah rian thawngin khamhnak hmuh dingin an bochanter.
GSAM 45.2Bawipa tumtahnak cu a mi—Israel mi hna—uk ding, an caah raldo ding le miphun dangdang a tei ding a si. Amah nih ukhnak lam a ngei, hi bia nih a langter: “Kanaan ram chung miphun sarih a hrawh hnuah an ram kha co cio dingin a pek hna. Cuhnuah profet Samuel caan phak tiang kum 450 tluk, biaceihtu hna a pek hna,” tiah a ti.31
GSAM 45Israel Mi Nih Siangpahrang Ngeih An Duh
GSAM 45.3Israel mi hna nih Bawipa uknak lam cu an duh lo tuk tiah a lang. Sihmanhsehlaw Bawipa tumtahnak le duhmi cu an kiangkap i miphun dangdang vialte lakah an i dangmi mi hna an si ding a si. A nawl vialte an zulh taktak ahcun miphun dang nih an kongah, “Hi miphun lian hi fimnak le hngalhnak ngeimi miphun a si ngaingai. Kan auhmi paoh ah Bawipa kan Pathian kan sinah a nai bantukin, a sinah Pathian a nai tukmi miphun lian zeidah a um?” tiah an ti ding.32
GSAM 46.1An lung a si lo ruangah Samuel sinah an cung i siangpahrang ser ding an dil; Bawipa nih Samuel sinah, “An cungah uk ka si hlah seh tiah keimah hi an hlawt,” tiah a ti.33 Cuhnuah Samuel sinah, “Miphun dang vialte bantukin kan biaceih ding caah atu ah siangpahrang pakhat kan serpiak hna,” tiah an dil ṭhan, a na deuh in.34 Samuel nih siangpahrang an ngeih ahcun hremnak an hmuh ding ti a chimh hna; asinain “mi nih Samuel aw cu an ngaih duh lo i, ‘A si lo; kan cungah siangpahrang um seh; miphun dang vialte bantukin kan si ve ding; kan siangpahrang nih kan biaceih hna seh, kan hmaiah ralkap ah a kal seh i kan raldo hna seh,’ tiah an ti.”35
GSAM 46.2Cucaah kum 500 tluk an cungah siangpahrang an ngei. Hmasa ah Saul, David le Solomon tang i uknak pakhat an si; cu hnuah Israel le Judah uknak pahnih ah an i then. An siangpahrang hna lakah ṭha le miding a tlawmte um; asinain tam deuh cu misual an si i mi hna cu siasal biaknak le sualnak nganpi ah an hruai. Cucaah an kiangkap miphun hna bantuk in siangpahrang an ngeih lawng si loin, an sualnak zongah anmah bantuk an si; an pupa hna Pathian an hlawt i siasal le van i a ummi arfi hna an biak.
GSAM 46.3Profet Hosea kaa in Bawipa nih hi siangpahrang uknak kongah, “Maw Israel, nangmah tein na hrawh; asinain keimah ah na bawmhnak a um. Kei cu na siangpahrang ka si lai; na khua vialte chungah kua nih dah na in khamh khawh lai? ‘Siangpahrang le bawi hna kan pek hna,’ tiin na chimmi nan biaceihtu hna cu khuazei ah dah an um? Ka thinhun in siangpahrang ka in pek i ka thinlinhnak in ka lak ṭhan,” tiah a ti.36
GSAM 47Ram cu herhter a si.
GSAM 47.1Hi siangpahrang uknak cu Chaldea mi hna nih Jerusalem an kanghter tiang, temple i thil thiang hna an lak tiang, le Judah mi hna cu Babylon ah sal in an kalpi tiang a um. Cu hmun ah kum sawmsarih an um, an cungah chimchung a simi vekin. Hi siangpahrang uknak a dih tikah, profet Ezekiel hmangin Bawipa nih an siangpahrang netabik Zedekiah hnenah hitin a chim: “Israel siangpahrang, sual a lianmi le a thiang lo, nangmah caan cu a ra; sual a cem ding caan a si, tiah Bawipa Pathian nih a ti. Siangpahrang hmelchunhnak cu lak; lukham cu lakkhan. Hi cu a hlan vekin a um nawn lo ding. A niamtu cu sangter [Babylon ukmi]; a sangtu cu niamter [Judah cithlah i amah le amah a sangtermi ukmi]. Ka herhter, ka herhter, ka herhter ding; a dikmi a ra tiang cu a um nawn lo; cucaah cu a neih dingmi hnenah ka pek ding.”37
GSAM 47.2Hi dikmi ukmi, cithlah dikmi cu Khrih a si. Amah chungah profet Micah nih hitin a ngan: “tuu pawl i ralvennak innsang, Zion fanu i kulh khua, nang hnenah a ra ding; uknak hmasa [leilung cung uknak, Khrih ah dinh ṭhanmi] cu a ra ding: Jerusalem fanu hnenah ram a ra ding.”38
GSAM 47.3Israel nih bawi fung a hloh tikah, Babylon siangpahrang kut ah a kal. Medo-Persia, Greece le Rome uknak tangah pakhat hnu pakhat an um lioah, ram cu voi thum herhter a si. Rome siangpahrang Cesar Augustus uknak caan ah, David siangpahrang tohkham i a dikmi rochan tu, numi cithlah, Abraham le David cithlah dikmi Khrih cu a ra, profet nih a simi vekin a suak.
GSAM 47.4Mi hna nih hi dikmi Uktu, cithlah dikmi cu a rei lo ih a ummi siangpahrang le mi zong men a si lo ti an theih khawh nakhnga, Bawipa nih salm ngan tu hmangin hitin a ngan: “Amah cu ka fa hmasa bik ka tuah ding; lei siangpahrang hna hmuahhmuah nakin a sang deuh ding. Ka zahfaknak cu kumkhua in amah caah ka chiah ding; ka thukham cu amah thawn a fek ding. A cithlah cu kumkhua a um dingin ka tuah ding; a siangpahrang tohkham cu vancung ni hna vekin a um ding.” “A cithlah cu kumkhua a um ding; a siangpahrang tohkham cu ka hmaiah ni vekin a um ding. Thla vekin kumkhua in a dinh; vancung i tehte rinum vekin a um ding.”39
GSAM 48.1Isaiah profet chimchungnak chungah hi Uktu kong cu kan siang: “Kan caah fa pakhat a suak; kan caah fapa pakhat pek a si; uknak cu a liang cungah a um ding. A hmin cu Khuaruahhar, Ruahnak Petu, Pathian Thiltithei, Kumkhua Pa, Remnak Bawi tiah an ko ding. A uknak le remnak a karh dingmi cu a cem lo ding; David siangpahrang tohkham cungah le a ram cungah, biaceihnak le dingfelnak hmangin a ser ding; tu hnu in kumkhua tiang a tuah ding. Ralkapbu Bawipa i lungṭhawnnak nih hi cu a tuah ding.”40
GSAM 48Enoch le Elijah an laknak
GSAM 48.2Hlanlio ah mi cheukhat an thih lo in vancung ah an lakmi kong cauk ah a ngan. Adam hnuah a pasarihmi Enoch kongah, “Pathian thawn a feh; a um nawn lo, Pathian nih a lak ruangah.”41 “Zumhnak ruangah Enoch cu thihnak a hmuh lo dingin vancung ah a lak; a hmuh khawh nawn lo, Pathian nih a lak ruangah. A lak hlanah, Pathian lung a tong ti tehte a ngei.”42
GSAM 48.3Elijah le Elisha pahnih in an feh le an chim lai caan ah, “An feh rero le an chim rero lai ah, ngol in zoh, meisa rangleng pakhat le meisa rang hna an lang; an pahnih cu an then. Elijah cu thlihrum hmangin vancung ah a kal. Elisha nih a hmuh tikah, Ka pa, ka pa, Israel rangleng le a rang chuntu hna! tiah a au. Cuticun a hmuh nawn lo.”43
GSAM 48.4Enoch nih Khrih cu lei hmuahhmuah biaceihtu si in a rat ding ti hitin a chimchung: “Zoh, Bawipa cu a mi thiang hna thawnghra thawngin a ra; mi hmuahhmuah biaceih dingin, Pathian ngai lo hna cu an Pathian ngai lo rian hna hmuahhmuah le an Pathian ngai lo in amah dokalh in an chimmi bia fak hna hmuahhmuah ruangah an sual ti langhter ding.”44
GSAM 49Job nih Bawipa ratnak a zirh
GSAM 49.1Job, Moses caan lai i a ummi an ruatmi, Khrih ratnak le mithi thawhternak kongah theihnak a ngei. Amah nih hitin a ti: “Ka chimmi cu tu hi ngan a si hna seh! Cauk ah ngan a si hna seh! Thir cafung le suan hmangin lungpi cungah kumkhua in khenh a si hna seh! Ka tlentu cu a nung ti ka thei; a neta ni ah lei cungah a ding ding. Ka cuar hrawh a si hnuah rungrul hna nih hi taksa an hrawh hmanh siseh, ka taksa chungah Pathian ka hmu ding. Ka hmu dingmi cu keimah in ka hmu ding; ka mit nih a hmuh ding, midang nih an hmuh ding a si lo.”45
GSAM 49David siangpahrang tohkham cu Bawipa siangpahrang tohkham
GSAM 49.2David siangpahrang tohkham cu Bawipa siangpahrang tohkham tiah an ko. “Solomon nih David a pa aiin Bawipa siangpahrang tohkham ah siangpahrang si in a to.”46 Bawipa nih David hnenah thukham in a thutiam: “Amah [David] hnenah, a taksa cithlah chungin Khrih cu a siangpahrang tohkham ah to dingin a suah ding; a hlanah a hmu ruangah Khrih thawhternak kongah a chim, a thlarau cu thlan ah a tang lo ding, a taksa cu siatnak a hmuh lo ding.”47 Khrih a rat hnu uknak kongah zong, David siangpahrang tohkham ah a to ding tiah a ngan. (Isaiah 9:7 zoh.) “Lei siangpahrang hna an din, uktu hna cu Bawipa le a Hriak Thuhmi dokalh in ruahnak an tuah. . . . Ka siangpahrang cu ka thiang hmun Zion tlang cungah ka ret zo. Ka nawl ka phuang ding: Bawipa nih ka hnenah a ti, Nang cu ka Fapa na si; tu ni ah nang cu ka suah.”48 “Bawipa nih ka Bawipa hnenah a ti, Ka vorhlei ah to; na doral hna cu na ke chiahnak thutdan ah ka ret tiang.”
GSAM 49Jew mi hna cu hi ca hna nih ruahnak buainak an pek.
GSAM 49.3Hi ca hna nih Jew mi hna cu an buai ter. An theih khawh lo mi thusuhnak pakhat a um: David nih Amah cu Bawipa tiah a ko asile, ziangah a fapa a si? David cithlah chungin suakmi fapa pakhat a si lai ah Immanuel—Pathian kan hnenah a um—a si khawh ko? Anmah profet Isaiah nih zong hitin a ngan: “Pianzia hman lo numi cu fa a chiah ding, fapa a suah ding, a hmin cu Immanuel tiah a ko ding.”49
GSAM 50.1Soiselnak a ngeimi Pharisee hna a dai ter dingmi thusuhnak cu Khrih nih a thei fiang. Cucaah an hnenah a sut: “Khrih kongah ziang na ruat? Aho fapa dah a si? An nih a hnenah an ti, David fapa a si. Amah nih an hnenah a ti, Cuticun David nih Thlarau chungin ziangah Bawipa tiah a ko? Bawipa nih ka Bawipa hnenah, Ka vorhlei ah to; na doral hna cu na ke chiahnak thutdan ah ka ret tiang, tiah a ti. David nih Bawipa tiah a ko asile, ziangah a fapa a si?”50
GSAM 50.2Hi thu cu Psalm 45:6, 7 ah zong a lang: “Na siangpahrang tohkham cu, Pathian aw, kumkhua le kumkhua a si; na ram bawi fung cu dikmi bawi fung a si. Dingfelnak na duh; sualnak na huat. Cucaah na Pathian, Pathian nih na ṭhiante hmuahhmuah nakin lungawinak hriak in a hriak thih.”51 Hi ca thiang hna an thinlung ah an ngeih ruangah, Jew mi hna nih a ra dingmi Uktu le Remhantu kongah ruahnak sang an ngei hringhring ding. Cu cu a danglam lo.
GSAM 50Pathian hnen i a suakmi Cithlah
GSAM 50.3Khrih le a suahnak kongah thu zirhnak tiah tiah pek a si. Profet Micah hmangin Bawipa nih a Pathian sinak le a suahnak ding khua te zong a phuang: “Nang Bethlehem Ephratah, Judah khua thawng hna lakah na te deuh hmanh siseh, na chungin ka caah Israel ukmi a suak ding. A suahnak cu hlanpi in, kumkhua in a si.” (Hebrew ca zim ah, “kumkhaw caan hna” tiah a um.)52
GSAM 50Shekinah le mero chungah Pathian umnak a langhter
GSAM 50.4Israel mi hna thuanthu hnuah, Solomon nih temple a sak dih tikah, a “sunparnak lianngan” ding a ti, Pathian sunparnak Shekinah cu cherubim hna lakah zahfaknak tohkham cungah a um. Temple hmun thiang a i hlanhnak ah, puithiam hna hmun thiang chungin an suak tikah, ca nih hitin a ti: “Mero nih Bawipa inn a khat; mero ruangah puithiam hna cu rian tuan dingin an ding khawh lo, Bawipa sunparnak nih Bawipa inn a khat ruangah.”53 Hi temple ah Bawipa umnak cu sunparnak mero chungin mi hna mit ah a lang. Hi caan ah Solomon thlacamnak Bawipa nih a rak i let, a hnenah a ti: “Na thlacamnak ka thei zo; hi hmun cu thawinak inn si dingin keimah caah ka thim.”54
GSAM 51.1Mi hna an sual, milem an biak, cucaah an khua le an hmun thiang cu kum sawmsarih sungin siat in a um. Sal an si hnuah, Zerubbabel kut in temple cu sak thar a si. Solomon nih a sakmi nakin a mawi deuh lo hmanh siseh, Bawipa nih profet hmangin a ti: “Hi neta inn sunparnak cu hmasa inn sunparnak nakin a lian deuh ding.”55 Herod nih hi inn cu a mawi ter, a tual hna ah Tlentu nih a zirh. Hmasa inn cu Bawipa a zohtertu sunparnak mero a ngei; a pahnihna chungah cu thil hmuahhmuah Sertu Tlentu amah rori a ra.
GSAM 51Jesse cithlah i sunparnak uknak
GSAM 51.2Isaiah caan ah hngah in a ummi hna caah, a profetnak hmangin runsuahnak neta thil mawi hna a langhtermi cu thazaang le lungputhnak a si ding. Hi chimchungnak hna nih Tlentu hngahmi a ra dingmi cithlah cu khuitawk in a suak ding ti an fiang ter: “Jesse cithlah in thingkung hram pakhat a suak ding; a hram in thingkung tawi pakhat a hung suak ding. Bawipa Thlarau cu amah cungah a um ding: fimnak le theihnak thlarau, ruahnak le thiltitheinak thlarau, theihnak le Bawipa tihnak thlarau. Bawipa tihnak ah a theihnak cu a hman ding; a mit nih a hmuhmi vekin biacei lo ding, a hna nih a theihmi vekin mi a mawhchiat lo ding. Dikhawhnak in mi rethei hna a biacei ding; lei i mi nem hna cu diknak in a kawl ding. A kaa fung in lei a hrawk ding; a hmur thaw in mi sual hna a that ding.”56
GSAM 52Profet hna nih thawhternak an zirh
GSAM 52.1Profet Isaiah nih mithi thawhternak thu zong hi lung a ṭhawngtertu bia in a zirh: “Hi tlang cungah Ralkapbu Bawipa nih mi hmuahhmuah caah thau thil hna, sabitzuu thau lio thil hna, tili khatnak le thau thil, thiang tein tuahmi sabitzuu hna a ser ding. Hi tlang cungah mi hmuahhmuah cungah a phawmi hmulphaw hmel cu a hrawh ding; ram hmuahhmuah cungah a phawmi phaw cu a lak ding. Ralteihnak in thihnak cu a dawlh ding; Bawipa Pathian nih mit hmuahhmuah cungin mitthli a hnawh ding; a mi hna hmuhsuamnak cu lei hmuahhmuah cungin a lak ding, Bawipa nih a chim zo ruangah. Cu ni ah hitin an ti ding: Zoh, hi cu kan Pathian a si; kan hngah; a runsuah ding. Hi cu Bawipa a si; kan hngah, a runsuahnak ah kan lungawi le kan hlim ding.”57
GSAM 52Lei thar ram
GSAM 52.2Hi profet nih neta uknak cu lei thar serthar ah a um ding ti a ti: “Zoh, vancung thar [boruak vancung] le lei thar ka ser; hmasa thil cu an theih nawn lo ding, thinlung ah an ra nawn lo ding [ca zim, Heb., “thinlung cungah a ra,” cu cu, duh ṭhan tinak a si]. Ka sermi ah kumkhua in lungawi le hlim; zoh, Jerusalem cu lungawinak, a mi hna cu hlimnak ka ser. Jerusalem ah ka lungawi ding, ka mi hna ah ka hlim ding; ṭahnak aw le auhnak aw cu a um nawn lo ding. Cu hnuah [lei thar a cang tik hnu in] ni rei lo fa [a nung rei lo fa] a um nawn lo ding; a ni hmuahhmuah a khat lo mi upa zong a um nawn lo ding [a can hlanah upa]. Fa cu kum za a si tikah a thi ding [mi hna kum zakua an nun caan ah fa cu kum za a si khawh]; sual tu cu kum za a si hmanh ah camnak a tong ding [kum zabu nun caan hnu ah]. [Lei thar a rung cang tikah an thi hna cu “Pathian ngai lo mi hna siatnak” chungah an hrawhmi hna an si. 2 Peter 3:7.] Inn an sak ding, an um ding; sabit hmuan an tuh ding, a rah an ei ding. An sakmi inn ah midang nih an um ding a si lo; an tuhmi cu midang nih an ei ding a si lo. Thingkung [nunnak thingkung, Septuagint] ni hna vekin ka mi hna ni hna an si; ka thimmi hna nih an kut rian cu rei tein an lungawipi ding.”58
GSAM 53.1Ezekiel nih caan rei pi hnuah mithi thawhternak a zoh. Bawipa nih amah hmangin a ti: “Ka mi hna aw, zoh, nan thlan hna ka awk ding; nan thlan hna chungin ka chuahter ding; Israel ram ah ka hruai ding.”59
GSAM 53“A kan lungkhamnak hna a phor”
GSAM 53.2Thawngtha profet Isaiah hnenah mi hna caah Tlentu tuarnak, a riirnak le a thihnak cu a fiang deuh in langhter a si. Profet nih a ti: “Kan phuangmi bia cu aho nih dah a zum? Bawipa kut cu aho hnenah dah a lang? Amah cu a hmaiah thingkung tawi vekin a hung lian ding; lei khawhmi ram i hram vekin a hung lian ding. Hmel le mawi a ngei lo; kan hmu tikah kan duh dingmi mawi a um lo. Mi nih an hmuhsuam, an hnawt; riahnak le riahsiatnak a theitu mi a si. Kan hmel cu amah hnenin kan thup vekin a si; an hmuhsuam, kan ruat lo. A kan lungkhamnak hna a phor; kan riahsiatnak hna cu a phor. Pathian nih a vuak, a hrawh, a riahsiat ti kan ruat. Kan sualnak ruangah hma a in; kan sualnak ruangah den a si. Kan remnak caah a hremnak a um; a hriamnak hmangin kan dam.”60
GSAM 53.3Hi thil hna cu ka caan ah an cang ding maw? Mi hna le profet nih an sut khawh. Letnak cu, Tu ah an cang ding a si lo; hi Tlentu lian a rat ding caan cu a ra hrih lo. Asinain profet nih a ti: “Na mit nih Siangpahrang cu a mawinak ah an hmu ding; a hla ram cu an hmu ding.”61
GSAM 54Daniel chimchungnak nih hmailam caan a langhter
GSAM 54.1Asinain profet Daniel hmangin Bawipa nih a mi hna cu ram hna an hung suak ding le an uk ding hna, Bawipa ram kumkhua a din hlan tiang, a zirh thok. Caan hrih a ra lo lai ah thil pakhat in Mesiah a langnak le a hrawh caan tiang a si dingmi caan hman a phuang. Nebuchadnezzar ih mangnak zohtermi nih lei a uk dingmi ram lian pali cu sui, ngun, dar le thir man a niam deuhdeuhmi vekin an thiltitheinak le an sunparnak a niam ding ti a zohter. Neta ah, ram hna i an i thennak le an i fonh lo sinak cu lei bek he cawhmi thir a kek ol ning he an i lo ding. Cucaah vancung ram cu a ra ding; hi ram hna cu satthli vekin an cang ding, hmun zong an hmuh khawh nawn lo ding, asinain Pathian ram cu lei hmuahhmuah a khat ding.
GSAM 54.2Dal pasarih langhnak ah, ramsa lian pali hmelchunhnak hna hmangin hi thu cu voihnih a lang, hi ram hna kongah thil dang zong a lang. Hi dal ah “ki te” thiltitheinak a rian le a fehnak a rel: ram palinak cu then pahra ah then a si hnuah, hi thiltitheinak cu a suak ding; an chungin pathum a hrawh lole a uk, amah cu an cung hmuahhmuah ah thlarau lam uktu si dingin a din. Hi popa uknak cu ram palinak thenawk le a chap lo lai ah kum 1260 sung a um ding. Cucaah Khrih nih a Pa hnenin ram a lak tikah le Sang Bawipa mi thiang hna hnenah a pek tikah caan tiang thil cang dingmi cu a lang. Hi ram cu lei hmuahhmuah a uk ding, kumkhua in a ding ding.
GSAM 55Ni 2300 hna
GSAM 55.1Daniel dal 8 ah, tuukawng, meheh le “ki te a lian tukmi” langhnak chungah profet cu neta caan tiang a hruai. Cang 13 le 14 ah biaceihnak tiang a feh dingmi caan, ni 2300 kongah a ruatnak cu a lang. Hi caan cu a rei tuk; profet nih zong a thei. Vancungmi nih langhnak cu ni tampi caah a si ti a chim. Ni hna thoknak ding ni cu an phuang hrih lo ruangah, dal neta ah hitin a ngan: “Langhnak ka hmuhmi nih ka thinlung a mang; asinain zapi nih an theih khawh lo.”
GSAM 55Mesiah hnen tiang zarh sawmsarih
GSAM 55.2Dal 9 nih Daniel thlacamnak a let dingin theihnak le ruahnak pek dingah vancungmi a ra ti a chim. Amah nih zarh sawmsarih kong a phuang. Hi kum zarh hna chungin zarh sawmruk le pakua cu Mesiah hnen tiang an feh ding [kan theih ningin, “zarh” tiah lehmi shevooim biafang sullam cu hi a si]. Hi caan a thoknak ding, “Jerusalem cu serthar le sakthar dingmi nawl”, cu an pek hrih lo. Cucaah thusuhnak a suak: zarh sawmruk le pakua cu khuitawk ah an cem ding ti Daniel nih ziangtin a thei khawh? Dal 12 ah hi caan thusuhnak cu voihnih a ruat: a thusuhnak, “Hi thil hna cu ziangin an cem ding?” ti a si. Amah cu a lam ah kal seh tiah an ti, thu hna cu “neta caan tiang khar le cikcin in a um ding,” fimmi hna nih an theih caan a si.
GSAM 55.3Hi caan thusuhnak cu apostle Peter nih a chimmi thil pakhat a si ding: “Hi runsuahnak kongah profet hna nih an kawl le an zohfel; nan hnenah a ra dingmi zahfaknak an chimchung. An chungah Khrih Thlarau nih a chimmi caan ziang a si, lole caan ziangtin a si, tiah an kawl; Khrih tuarnak le hnuah a ra dingmi sunparnak cu hlanah a chim.”62
GSAM 56Pathian ngai lo mi hna can
GSAM 56.1Ca thiang hmasa profet hna lakah a netabik Malachi nih mi sual hna an hrawh dih dingmi kong cu thinlung ṭhawngter in a ngan: “Zoh, meiphaw vekin a kang dingmi ni cu a ra ding; mi puar hna le sual a tuan hna hmuahhmuah cu rawl hmul vekin an si ding. A ra dingmi ni nih an kang dih ding, Ralkapbu Bawipa nih a ti; an hram le an nhawng a tangter lo ding. Asinain ka hmin an tihmi nan hnenah dingfelnak Ni cu a kap chungah damnak a ngei in a suak ding. Nan suak ding, innduh i caw fate hna vekin nan lian ding. Mi sual hna cu nan pal ding; hi thil ka tuah ni ah nan keza tangah vut an si ding, Ralkapbu Bawipa nih a ti.”63
GSAM 56.2Israel mi hna kut i a ummi Ca thiang hmasa ah hi thil hna hmuahhmuah an ngan; runsuahnak i a ummi thil hna tampi an langhter. Cucaah thu zirhmang hna nih hi cithlah thutiammi a ra ding caan an nai ti an hmu le an theih tikah an lungputnak cu ziangtluk a lian ding! Mi hna tampi, Sabbath khat khat ah Jew biakinn ah Ca thiang an rel hna zong, thu cu an theih lo (Acts 13:27). Asinain Thlarau hruainak tangah Ca thiang hna rinum in an kawlmi Pathian tihmi thu zirhmang hna nih, hi caan ah apostle John nih a thlacammi vekin, “Bawipa Jesuh, ra; rang tein ra” tiah an thlacam ding.
Notes
- Proverbs 13:12. ↩
- Haggai 2:6, 7. ↩
- Hebrews 12:26-28. ↩
- Isaiah 28:13. ↩
- Proverbs 4:18. ↩
- Genesis 4:1. ↩
- Hebrews 11:4. ↩
- Genesis 4:25. ↩
- Genesis 5:29. ↩
- Genesis 9:1; 10:9, 10. ↩
- Genesis 13:15-17. ↩
- Hebrews 11:8. ↩
- Hebrews 11:10. ↩
- Genesis 15:13-15. ↩
- Hebrews 11:19. ↩
- Galatians 3:16. ↩
- Galatians 3:8. ↩
- Genesis 28:13, ↩
- Genesis 49:10. ↩
- Exodus 1:8; Acts 7:18, ↩
- Hebrews 11:23. ↩
- Josephus i Judah mi hna kong hlanlai ca, cauk 2, bung 9, par. 7; Chimchungnak Thlarau, cauk 1, 165, 166 zoh. ↩
- Acts 7:25. ↩
- Numbers 24:17. ↩
- Hebrews 11:12, 13. ↩
- Numbers 14:21. ↩
- Habakkuk 2:14. ↩
- Exodus 25:40; 26:30; 27:8; Acts 7:44. ↩
- Hebrews 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Hebrews 10:1 ↩
- Acts 13:19, 20. ↩
- Deuteronomy 4:6, 7. ↩
- 1 Samuel 8:7. ↩
- 1 Samuel 8:5. ↩
- 1 Samuel 8:19, 20. ↩
- Hosea 13:9-11. ↩
- Ezekiel 21:25-27. ↩
- Micah 4:8. ↩
- Psalm 89:27-29, 36, 37. ↩
- Isaiah 9:6, 7. ↩
- Genesis 5:24. ↩
- Hebrews 11:5. ↩
- 2 Kings 2:11, 12. ↩
- Jude 14, 15. ↩
- Job 19:23-27. ↩
- 1 Chronicles 29:23. ↩
- Acts 2:30, 31. ↩
- Psalm 110:1. ↩
- Isaiah 7:14. ↩
- Matthew 22:42-45; Psalm 110:1. ↩
- Hebrews 1:8, 9. ↩
- Micah 5:2. ↩
- 1 Kings 8:10, 11. ↩
- 2 Chronicles 7:12. ↩
- Haggai 2:9. ↩
- Isaiah 11:1-4. ↩
- Isaiah 25:6-9. ↩
- Isaiah 65:17-22. ↩
- Ezekiel 37:12. ↩
- Isaiah 53:1-5. ↩
- Isaiah 33:17. ↩
- 1 Peter 1:10, 11. ↩
- Malachi 4:1-3. ↩