Adventist Pioneer
Library
aplib.orgCauk Inn
20 / 31

Dal 17 — Harnak lakah biadik a tthangcho

John Norton Loughborough

GSAM 265.1Tuukhal nih a tuu hna lakah a um tikah a tuu pawl a zaarmi hna cu a zohkhenh bantuk in, khua a dawm i a thimmi ni ah an zaarmi hmun hna kip i ka tuu hna cu ka zohkhenh ih, ka chuahpi lai.1

GSAM 265.2Tukcu tiang (1847) Vancungmi pathumnak biacah a cohlantu hna cu vawlei thilri nei lo an si, cu ruangah biacah karhzaihnak caah tangka in an tuan khawh mi cu a tlem. Upa White le a nupi, le Upa Bates nih a zaarmi unau hna lakah minung pakhat cio rian tuannak a thupitnak an hmu, cun biadik theihnak ah hruaitu dingin minung kut ah pek ding ca le cauk an timhtuah a hauhnak khal an hmu. Upa Bates nih Sabbath kong a ttialmi cauk hmete thawngin Sabbath thu a phuang tikah a bawm a ngah; khaw le hmun dangdang ah a kal, cun ca kuatnak lam in a cauk hmete an kuatpi. A thazaang hmuahhmuah in a ngol lo tein rian a tuan.

GSAM 265Unaunu no pakhat nih biadik caah a pekchanhnak

GSAM 265.3Caan khat ah, kalnak man pek ding tangka a neih lo ruangah, Massachusetts in New Hampshire tiang ke in kal dingin a thawk ding zo. Cu caan te ah, unaunu no pakhat hnenin ca a ngah; amah cu biacah rian bawmnak ding a neih nakhnga zarh khat ah $1 ngah dingin inn rian a tuan. Zarh khat a tuan hnuah, Upa Bates nih tangka a herh tuk ti a ruat ruangah a rian petu hnenah a kal, cun tangka hmaisa peknak a dil, tiah tangka $5 cu a rang tein a kuat khawh. Cu tangka in New Hampshire tiang minung kip hmanmi leeng in kalnak man a pek. Hmun kip ah khawmpi ttha an nei, cun minung tam tak nih biadik an cohlan.

GSAM 266Cawimi thilri hman in inn khannak

GSAM 266.1Biacah hramthoktu hna nih pekchanhnak thlarau an neihmi a langhter dingah, 1847-48 khuasik caan i an umtuning kongah Pi White nih a ttialmi ca chungin hika thu cu kan lak. S. Howland inn lianpi, Topsham, Maine ah innkhan hna chung an um, cun cawimi thilri hman in inn an khan:—

GSAM 266.2“Kan cuai, caan harnak kan ton. Ka pasal nih relkawl lam ah lung phor rian a tuan, cun a kutzung vun cu a phawt ter ih, hmun tamtak ah thisen a chuak. Midang rian ah kan thumawk lo ding, kanmah ten kanmah kan cawm ding, cun midang bawmnak ding kan neih ding ti kan ruat cia. Asinan kan tthangcho lo. Ka pasal nih rian a harnak tein a tuan, asinan a rian man a ngah khawh lo.

GSAM 266Upa White nih thing tan

GSAM 266.3“Ka pasal nih relkawl lam a chua ih, a thingtan hman in thing zawn tan dingin thingram ah a kal. A kiang lamah natnak a um ringring cing in, zing thawh in zan tlai tiang a tuan, ni khat ah cent 50 vel ngah dingin. Natnak nasat ruangah zan ah ih khawh lo in a um. Peng dangdang i unau hna nih kan hnenah ca an kuat, an hnenah kan rat dingin an kan sawm. Asinan peng leng ah kal nak ding tangka kan neih lo ruangah kan letnak cu kan lam a awn lo ti a si.

GSAM 266.4“Connecticut peng i unaupa Chamberlain hnenin, cui peng i khawmpi ah tel dingin kan dilnak ca a ra. Tangka kan ngah khawh ahcun kan kal ding ti kan rel. Ka pasal nih a rian petu he a kimter ih, a rian man tangka $10 a tang ti a hmu. Cu tangka hmuahhmuah lakin cheu in thil puanthaih herh tukmi ka lei, cun ka pasal puanthaih puanpi ka rem, remnak puan pawl ka rem deuh, cui ruangah a kut cung puan hlun cu a hmun ah a um ti theih ding a har. Tangka $5 cu Dorchester, Mass. tiang kan kalnak dingin a tang. Kan thil khonnak kuang chungah vawlei cungah kan neihmi hmuahhmuah ti deuh a um. Asinan thinlung daihnak le thinlung thiang kan neih, cu cu vawlei nuamnak hnak in kan ret deuh.

GSAM 267.1“Unaupa Nichols inn ah kan lut, cun kan chuah hlanah Unaunu Nichols nih ka pasal hnenah tangka $5 a pek, cu in Middletown, Conn. tiang kalnak man kan pek khawh. Cui khua ah khual kan si, peng chung unau pakhat hman kan hmu dah lo. cent 50 lawng kan tang. Ka pasal nih leeng man pek dingin cui tangka hman a ngam lo, cu ruangah thil khonnak kuang cu thingpheng pumh cungah a thlak, cun kan zumhmun bantuk minung pakhat hmu dingin kan kal. Rang deuh ah Unaupa Chamberlain kan hmu, cun a inn ah in a hruai.”

GSAM 267Rocky Hill, Conn. khawmpi

GSAM 267.2Cui khawmpi cu Rocky Hill ah tuah a si, khawmpi hmun cu Unaupa Belden inn i a hmun lian, a tthan lo hmun a si. Upa White nih S. Howland hnenah a ttialmi ca chungin lakmi thu hika ah khawmpi kong thil pawl a um:—

GSAM 267.3“April 20 [1848] ah Unaupa Belden nih Middletown i unau zaarmi hna le kanmah caah a leeng a kuat. Zanlei 4 vel ah a hmun [Rocky Hill] kan thleng, cun caan malte hnuah Unaupa Bates le Gurney an lut. Cui zan ah minung 15 vel in kan khawmpi. Zarh Par zing ah unau hna an ra pehzulh, cun kan zat 50 vel a si. Hika hna cu biadik chungah an lut kim hrih lo. Cui ni khawmpi cu a lunglawm tuk. Unaupa Bates nih Pathian nawlbia hna cu eng tein a phuang, cun an thupitnak cu tehte khannak thiltithei in an thinlung ah a lut. Cui biacah nih biadik chungah um cia hna cu a dinhmunter, cun an ruahnak cu a kim hrih lo hna cu a thoter.”2

GSAM 267Oswego County, N.Y. ah sawm an si

GSAM 267.4Adventist hna lakah Upa Bates cauk hmete an phawnhpi ruangah, peng dangdang i minung nih Sabbath an ul. Port Gibson, N.Y. i um Hiram Edson nih Upa le Pi White le midang hna Oswego County, Volney ah Sabbath a ultu hna khawmpi August 1848 ah an tel dingin a sawm. Unau hna cu a tlangpi in mi sifak an si, cun khawmpi man peknak ah thil tam an tuan khawh lo ding ti a rel. Upa White nih ramro tuahnak lo ah rian a tuanmi thawngin tangka $40 a ngah. Cu tangka cheu in puanthaih herh tukmi a lei, a tangmi in Volney le kirnak man a pek.

GSAM 268.1New York peng nitlaklei i cui khawmpi cu Pu Arnold leenginn ah tuah a si. Cui peng i ummi hmuahhmuah lak khawm khawhmi minung 35 vel an um, asinan an lakah pahnih hmanh an ruahnak ah an lungkim lo. Pakhat cio nih an ruahnak an hngam tuk, Baibal ah a um ti an phuang. An ruahnak phuang le an cawnpiak hi an duh. Upa White le a nupi nih hika minung ngai dingin hla tuk an rat lo, biadik cawnpi dingin an rat ti an chimh. Pu Arnold nih Thuphuan 20 i kum 1000 cu liam zo a si ti a zumh, cun Thuphuan i a langmi minung 144,000 cu Khrih a thawh tikah thawhtermi hna an si ti a ruat.

GSAM 268Pu Arnold nih biaknak dan hna a duh lo

GSAM 268.2Kan caah a thimi Bawipa Khrih hmelchunhnak hna cu hika minung hmaiah an um, cun a tuarnak hngalhnak an tuah ding zo. Cu caan ah Pu Arnold a ding ih, an tuah dingmi kongah a zumh lo ti a chim—Bawipa zanriah cu Lanhtak Puai pehzulhnak a si ih, kum khat ah voikhat lawng tuah ding a si ti a chim.

GSAM 268.3Himi ruahnak dangdang nih Pi White thinlung ah ritnak a thlen. Pu Arnold cu a dik lo ti a thei tuk, cun Pathian upat lo a si bantuk a si ruangah a lung a fak tuk. A thi ding tiin hrekkhat nih an ruat; asinan Upa Bates, White, Chamberlain, Gurney le Edson nih a caah an thlacam, cun Bawipa nih a sal hna thlacamnak a ngai ih, a dam deuh. Vancung eng a cungah a um, cun vawlei thil ah a mit a thlir lo. Cui dinhmun ah a um tikah, hika ummi hna thil dik lo hrekkhat a hmuhter, cun cui thil dik lo he a kalhmi biadik khal a hmuhter. Baibal ti an phuangmi ruahnak kalh dangdang cu Baibal kongah an ruahnak lawng an si ti a langhter, cun an thil dik lo an sualh ding, Vancungmi pathumnak biacah chungah an pakhat ding a si ti a langhter. Khawmpi cu nuam tein a cem; biadik nih nehnak a co. Ruahnak dangdang a nei hna nih an thil dik lo an phuang, cun atu lio biadik, Vancungmi pathumnak biacah ah an pakhat. Pathian nih an cungah malsawmnak nasa a pek.

GSAM 269Baibal hmanhnak langhnak maktak

GSAM 269.1Himi khawmpi kong cu Alexander Ross nih January 4, 1884 ah a ttial. Amah cu minung 35 i khawmpi tlemte tuahmi lakah pakhat a si. A chimmi cu hika hi a si:—

GSAM 269.2“Unaunu White cu langhnak chungah a um tikah a ke ah a ding ih, inn chungkhar Baibal cu a kut kehlei ah a keng; cauk cu a tumpi lo. A kauh ih a kaih, a hmai lamah a en lo, a kut orhlei in ca hmun pakhat cio ah a her, cun ca chungah a kutzung a ret ih, cui Baibal thu cu a rel. A kutzung a retmi ca thu cu a rel maw ti hngalh dingin ca hmun tampi ka zoh. Kei le khawmpi chung minung hrekkhat nih ca hmun hmuahhmuah kan zoh. Voi kip ah a kutzung a retmi ca thu cu a rel lawng si loin, a mit cu cunglei le Baibal kalh lam ah a en lio ah a rel. Himi a relmi ca hna nih Volney ah August 1848 i Sabbath a ultu hna pawlkommi an dik lo zong an dihter, cun biadik ah kan pakhat ter.”

GSAM 269.3Himi dinhmun maktak ah Baibal ca thiang tein an relmi in thu dik lo a sualh lomi minung cu a thinlung kheng tuk ding. Oswego County i Sabbath a ultu hna hika pawlkommi nih an dik lo hna an remhter hnuah, biadik ah an pakhat hnuah, cui khawmpi an chuah ih midang hnenah eng phuan dingin an kal. A rah cu Pathian rian a si ti a langhter tuk. Satan cu a khawhmi lam kip in minung hna a then, a buai, a zaar dingin a ralring ringring. “Pathian cu buainak tuahtu a si lo, daihnak tuahtu a si; mi thianghlim pawl khrihfabu hmuahhmuah chungah a si bantuk in.”3

GSAM 270Khuaruahhar tein damternak thil

GSAM 270.1Hmaisa khawmpi hnuah Madison County, Port Gibson, Port Byron, le New York khua ah khawmpi an tuah. Cu hnuah Connecticut ah khawmpi lianpi an tuah. Cui hmun hrekkhat ah Bawipa nih a sal hna hnenah a nai tuk, cun minung hna thlacamnak ngennak let in Damternak Sibawi Lianpi damternak thiltithei cu natmi hna cungah a ra, James cauk i a ummi dan an zulh tikah.4 Sibawi hna nih dam khawh lo ding ti an relmi hna zong an natnak in an dam. Himi bantuk thil cu 1845 hnuah caan dangdang ah voi tam an ton zo.

GSAM 270Hramthoktu hna nih harnak an tuar

GSAM 270.2Upa White nih cui hramthok caan kongah February 5, 1880 Review and Herald ah a ttial tikah, hika tiin a chim:—

GSAM 270.3“Kan rian hramthok caan ah rawl dik kan neih lo ruangah fia kan tuar, puanthaih dik kan neih lo ruangah khaw kan tuar. Pathian rian caah tangka kan khawl khawh dingah nunnak caah herhmi thil hman kan mah tein kan hlohter. Cuti cing in, ca ttialnak, ca remhnak, khual kalnak, le peng pakhat cio ah biacah phuannak rian nasa tuah ding vekin kan thazaang kan hman tuk.”

GSAM 270.4Kum 1848 cu Khrih ratthannak cawlcanghnak thuanthu ah lawng si lo in, ram ukawknak lei ah khal hngalhnak tlak a si. Vancungmi pathumnak biacah biadik cu fiang tein a um, cun rian tthanchonak dingin lam dangdang an awn. Cui caan ah nunzia le ram ukawknak lei vawlei thilcang hna cu chimchungbia a cawngmi hna ruahnak a thar in a thoter khawhmi in an pianhmang. vawlei hlun ram hna lakah buainak nasa a um lawng si lo, Hydesville, Wayne Co., N.Y. ah atu caan thlarau biaknak an langhter thok, cui thil cu Baibal cawnmi hna nih “Bawipa ni i ral dingin vawlei ram hna a pumh khawm dingmi khawsia thlarau hna” an si ti an chim.

GSAM 2711848 ah ram hna i buainak

GSAM 271.1February ni 21, 1848 ah France ram i Louis Phillippe a hnenah siangpahrang hnen ih umtu hna an um khawm tikah, amah nih, “Vawiin zan bantuk in ram ukawknak tung cungah ka dinhmun a hngetmi caan a um dah lo,” tiah a chim. A hnu ni zanlei khua a mui lio ah, “puanthaih khoh” a bun ih, man pekmi leeng hruaitu a si vekin a thup, Paris khua kulh lengah a luat ih, a nunnak caah hmun him a hawl. Himi thleng danglamnak nasa le rangpi cu amah nih pope nih a ta a si lomi nawl a laknak a bawmnak cawlcanghnak hrekkhat ruangah a si ti an chim, cu nih a minung hna le a ralkap hna a thinhunter. Cui ni ah Paris khua chungah France ralkap hna ralthuam zohfelnak lianpi a kimter zo. An ralthuam hna an ret hnuah, siangpahrang inn ah a lut. Caan malte hnuah naupang tlem pakhat nih ralthuam lian cungah a zuang ih, puanhrang pathum bannak puan a hrih, “POPE CU TLA SEH! POPE CU TLA SEH!!” tiah a au. Ralkap hna nih auhnak an lak ih, ralkap rih hna lakah rang tein a feh, a thazaang a karh, cutin “SIANGPAHRANG ZONG TLA SEH!” ti auhnak he a peh. Caan malte ah Paris khua hmuahhmuah cu buainak maktak a si. Ralkap hna nih ralthuam an keng, mipi he siangpahrang inn ah an tlan. Buainak kong thu a theih tikah, a thup in a luat dingin a rang.

GSAM 271Raldohnak chung i telmi ram hna

GSAM 271.2France ram i buainak le buainak cu ram dang hna ah rang takin a karh. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany le Rome hna nih zong mipui buainak thlarau cu an dong. Thla pathum chungah Europe ram pumpi cu buai in a um, ram uknak le ramdawlnak 30 hnak in a tammi cu buainak lianpi chungah an um. Siangpahrang tthutdan hna cu khua lam i an mei, siangpahrang le ram uktu hna cu an nunnak hlohnak hlau in an tlan le an thuh. Ram uktu hna kong i zohkhentu hna nih vawlei cozah hna hmuahhmuah i cozah thlennak a thleng lai tiah an chim.

GSAM 272.1Vancungmi pathumnak biacah an theih hlan Adventist pastor tampi nih buainak hi an hmuh, cucaah cu hi “Thiltikhawh Bik Pathian i ni nganpi raldohnak” caah ram hna an i pumhkhawmnak a si lai tiah an ruat.5

GSAM 272Hmelchunhnak biacah hmuhmi

GSAM 272.2Caan cu hika a si tikah, Ni sarihnak Adventist hna nih Baibal in nawlbia palinak i Sabbath cu a nungmi Pathian i hmelchunhnak, asiloah tazeih, a si tiah an zir, Langhnak 7:1-4 i a ummi hmelchunhnak biacah phuan caan a thleng ti zong an theih. Cucaah mipui hnenah hihi biacah hi ziangtin phuan khawh ding tiin an ruat. Ni sarihnak a ultu hna nih rian hi an timhlamh lioah, Zarh chung ni hmasa bik Adventist hna nih, “Nan hmelchunhnak biacah cu a tlai tuk; Pathian ni lianpi dohnak le Bawipa a ratnak cu kan hmai ah an um,” tiah an ti.

GSAM 272Buainak cu thutak in a dai

GSAM 272.3Thla pathum hnuah ram hna i buainak cu a dai. An lungkimlonak remh in a dai cuang lo; asinain thawngthanhnak cauk tu hna zong nih ziangtin a dai ti an chim kho lo. Hihi kongah New York Tribune chungah Horace Greeley nih hi tiah a ti: “Ram hna chung i buainak hi ziang nih a thok ti kan zapi caah mangbangza a si; asinain ziang nih a dihter ti cu a mangbangza deuh.”

GSAM 272Ram hlun hna kongah Senator Choate nih a chim

GSAM 272.4Kum 1851 ah kan ra, United States Congress hmaiah Senator Choate nih ram hlun hna umtuning kongah bia a chimnak i hi tiah a ti:

GSAM 272.4“Ram le a ziaza cu ziang a si ti, cu ram parah thimnak, khuhnak le khawzingnak an um ti nan thei dih. Zianghman a hnget lo. Siangpahrang hna thuneihnak, minung hna covo, kum thawngkhat chung i khawlmi lungthin thinharnak hna nih ral an dohnak caah ralnam an suah ding bangin ka ruat. Cu raldohnak ah thisen cu profet nih a hmuh bangin ‘rang hna i rangchak tiang’ a luang ding, minung phun khat cu a cem ding, caan darkhing lianpi nih suimilam dang pakhat a thanter ding, le mipi nun zong cu mei le kahpa thir in hniksak a si ding; mipi nun hi sersiammi le a Sersiamtu Pathian ta a si maw si lo ti hniksak a si ding.”

GSAM 273“Tehte khannak” November 18, 1848

GSAM 273.1Kum 1848 ah ram hna chung i buainak hi Bawipa a ratnak a hruai ding tiah an ti tu hna nih nuam lohnak nasatak an ton lioah, a nungmi Pathian hmelchunhnak mipui hnenah pek caan a thleng zo tiah an ti tu Ni sarihnak Adventist hna cu ziangtin an um? Hihi letnak ah Upa Joseph Bates nih January, 1849 thla i a chuahmi cauk hmete chung i a nganmi kan lak. November 18, 1848 ah thil a thlengmi kongah hi tiah a ti:

GSAM 273.2“Boston, Mass. kiang i Dorchester ah unaupa le unaunu bu hmete pakhat pumhkhawmhnak ah an i pumh. Pumhkhawmhnak a thok hlanah kanmah lak i mi cheukhat nih hmelchunhnak biacah i thil thenkhat kan zoh; ‘a kai’ ti bia hi dik maw dik lo ti ah lungthin dangdang kan nei. Topsham [Maine] pawlkomnak ah biacah chuahnak kong cu thlacam in kan rak dil zo, asinain chuahnak lam cu fiang takin a lang lo. Cucaah kan zapi in thil hmuahhmuah cu Pathian kut ah kan ap. Caan sau tein eng le zirhnak caah kan thinlung takin thlacam hnuah, Pathian nih Unaunu White hnenah langhnak chungah hihi a pek.”

GSAM 273.2Langhnak chungah a chimmi bia hi kan lak:

GSAM 274Langhnak chung i Chimmi bia hna

GSAM 274.1“Eng cu khon ah a suak? Eng cu khon ah a suak ti na vancungmi nih kan zirh seh. A thoknak cu a fate tein a si; eng pakhat hnuah eng pakhat na pek. Tehte khannak le nawlbia hna cu an pehtlaih; an then kho lo. A hmasa bik cu Pathian nih a pekmi nawlbia hra a si. A nawlbia cu thiltitheinak in a hung chuah tikah le hmun rawk hna cu sak tthan an hung si tikah amah cu a lung a lawm. A bia kan zoh tikah a derthawmmi cu a cah. Cu parah hniksaknak cu caan tawite lawng a si rih. Amah cu hmelchunhnak a si! A hung chuah! Ni suahnak lam i a hung chuah. Ni bangin a hmasa ah a vawik, a hung lum deuh, a eng cu a thlah. Cu biadik a hung chuah tikah a eng cu a fate; asinain a karh chinchin. Hi eng hna thiltitheinak cu ziangtluk a lian! A cah chinchin. Cu biadik cu a lian bikmi thil le a eng cu a lian bik; kumkhua a um ding, Baibal a herh lonak caan ah zong. Ni suahnak lam ah a hung chuah; eng fate in a thok, asinain a eng hna cu damnak an keng. Hi biadik cu ziangtluk a ttha! Ram ttha chungah an lut hnuah a sang bikmi a si; asinain an thi thei lo tiang a karh lai. Ni suahnak lam i a thok, ni bangin a lam a zul; asinain a tlak dah lo.”

GSAM 274.2“Vancungmi hna nih thli pali an kaih. Thiltitheinak hna cu Pathian nih a kham. Mithiang hna hmuahhmuah hmelchunhnak an ngeih hlanah vancungmi hna nih an suakpiak cuang lo. Michael a ding tikah hi buainak cu vawlei pumpi ah a thleng ding. An phawng ding tiang an nai zo. Mithiang hna hmelchunh an si hlanah khamnak a um. A si, na hmuhmi le na theihmi hna cu chuah, le Pathian thlawsuahnak cu a rian a zul lai. Zoh! Cu suahnak cu thiltitheinak in a hung cah, a eng cu a eng deuh chinchin.”6

GSAM 274.3Hi langhnak chung i a chuak hnuah Pi White nih a pasal hnenah hi tiah a ti,

GSAM 274.3“Na caah biacah ka ngei. Ca tê pakhat chuah in mipui hnenah kuat ding na thok lai. A hmasa ah a fate seh; asinain mipui nih an rel tikah chuahnak caah paisa an kuat lai, le a hramthok in a ttha ding. Hi hramthoknak fate hi vawlei hmuahhmuah a velmi eng luang bangin ka hmuh.”

GSAM 275Minung zohdan ah zumhhar

GSAM 275.1Kum 1848 ah Sabbath biadik a hung chuah le a karh ding kongah chimchungnak hna hi an si. Caan cu minung zohdan in kan zoh ahcun, ruahnak nih, “Cu chimchungnak cu a tlin kho dah lo,” a ti ding. Chimchungnak a si hnu rei loah kan rian tuntu pakhat hnenah minung pakhat nih, “Na ruatmi hi na tuah khawh nakhnga kum 144,000 a herh lai,” a ti. “Ziang!” tiah an ti ding, “pastor pathum—Upa White le a nupi, le Upa Bates—paisa pakhat zong an ngei lo; an thlunmi zong za khat hnak in an tam lo; an zapi paisa an ngei lo; Sabbath kong cauk hmete, cahnah 80 a ngeimi, za tlawmpal lawng an keng in vawlei hmuahhmuah hnenah ralrinnak biacah pek ding an feh! Ruahnak dik lo!” Cu tiin ruattu hna nih “A khawh lo!” an ti lioah, biacah le Tehte khannak nih tlin ding a si tiah a fiangtermi zumhnak nih, “Israel Pathian min in tuah a si lai! A thiltitheinak kan rinchan ruangah tuah a si lai!” a ti.

GSAM 275Ni sarihnak Adventist ca hmasa bik ziangtin chuah a si

GSAM 275.2Tehte khannak nih ca chuahnak rian kong a chimmi caan hnuah, Ni sarihnak a ultu hna nih Bawipa nih “ca tê” chuahnak lam a hawlpiak ding caah thlacamnak tampi an tuah. Hmasa bik ca chuahnak caah paisa a tlem tuk. June, 1849 ah Upa White nih hrampi ram lei acre 40 cu kut-saw in a vut khawh; ram lei acre pakhat caah cent 75 a ngah. Cu ruangah ca tê i a hmasa bik cu a chuah khawh. Hika ah ca tê i a hmai hmasa bik cu a bangmi kan tar hi a ttha ding. Rel tu nih ca lam hmasa bik i Upa White bia, “Tu tiang rian thoknak lam cu a awn lo,” a ti mi an hmuh lai. Amah i i pekchanhnak nih “lam a awnter” ti zong nan hmuh lai.

GSAM 276Ca hmasa hna kongah Pi White nih a chimmi

GSAM 276.1Ca chuahnak rian a thoknak kongah Pi White nih hi tiah a ti:

GSAM 276.2“Ka pasal nih Middletown ah ca tê pakhat a chuah; Middletown cu Rocky Hill, Conn. in mile 8 a hlat. Cu lio ah a ke a bei nain, hi lam cu voi tampi a ke in a feh i a kir. Ca chuahnak hmun in ca hmasa bik a rawn tikah, kan zapi nih a kiangah kan khukbil, thinlung niamtein le mittui tampi in Bawipa kan dil, a rian tuntu derthawm rian parah a thlawsuahnak a um seh tiah. Cucaah ca cu a rel ding tiah a ruatmi hmuahhmuah hnenah a kuat, thil khawnnak puan chungah a keng in cakuatnak hmun ah a feh. Ca hmuahhmuah cu Middletown in Rocky Hill ah a keng; cakuatnak hmun caah a timhlamh hlanah Bawipa hmaiah an tar hna, le mittui ruahpawi thlacamnak in Pathian kan dil, aw a chuak lomi thuthang phortu hna parah a thlawsuahnak a um seh tiah. Rei lo teah ca an ra, ca chuahnak caah paisa an keng, le minung tampi nih biadik an pawm ti thuthangtha an keng.”7

GSAM 276Ca caah bawmhnak a um lai ti chimchungnak a tlin

GSAM 276.3Ni sarihnak Adventist hna nih an chuahmi ca hmasa bik hmai hmasa bik hi nuamnak lawng in kan tar lo; kan lungthin a thuk deuh. Atu lio biadik ca pumpi cu cahnah 8, ca lam 2 ngeimi ca 11 a si. Hmai par i relmi ca cu inch 4 5/8 le inch 8 a si. Ca 1 le 4 cu July, August le September ah Middletown, Conn. ah an chuah. Ca 5 tiang 9 cu Oswego, N.Y. ah an chuah, le December, 1849; March, April le May, 1850 ti an tar. Ca 11 cu November, 1850 ti a tar, Paris, Maine ah an chuah. Ca 6 ah Upa White nih, “Ca hmasa pali kan chuah lioah ca man pek hnak in paisa tam deuh a ra; kan kalmi pumhkhawmhnak hna ah kan kalnak man peknak ah kan hmang,” a ti. Kum 1849 chungah hi ca hna le Upa Bates i a hramthok rian ruangah Vermont, Michigan le ram dang hna ah minung tampi nih biacah an pawm.

GSAM 278.1Kum 1848 ah rian a ttha lo ti mi thil umtuning thawn kalh in, kum 1905 ah a ummi thil thenkhat kan zoh lai. Cucaah hi rian a dih tikah ziang a si lai ti kan thei deuh lai—biacah a niamte in a hramthoknak a kalh tu hna cu an dik maw, asilole vancung Pathian nih a salnu hmangin “hmelchunhnak” rian thiltitheinak a karh ding tiah a chimmi cu a dik maw ti kan thei lai.

GSAM 278Ca chuahnak rian tthanchonak

GSAM 278.2Hi biadik hi atuah vawlei i tongkam lian bik hna zawn 40 hrawngin an phuang le an chuah. Pastor pathum umnak hmunah, fehternak a hmumi pastor le phalnak ngeimi hna zapi khaing, 600 nak hnak in an um; cun damdawi rian tuntu, Baibal rian tuntu, cawnpiaktu le ngandamnak thawngtha phuantu rian tuntu za tampi an um. Hi denomination i ca le cauk hna cu caan tin ca dangdang zawn 50 hnak in an si; Europe, Asia, Africa, North le South America, Pacific tikulh hna le Australia i ummi Ca le cauk chuahnak hmun zawn 20 hrawngah an chuah. Hi chuahnak hmun hna ah cauk, cauk hmete le cauk hmete dangdang 1100 hnak in an chuah. Zapi pakhat i hmai pakhat le kum khat ca caan tin ca hna ngeihnak caah $340 hrawng a herh. Thlunmi za khat lawng umnak hmunah, atu hi biadik ruangah nuamtu 100,000 hrawng an um. A ngaingai in hi biacah cu ni bangin a “hung suak,” le 1848 Tehte khannak bia in, “Hi eng hna thiltitheinak cu ziangtluk a lian!” kan ti khawh.

GSAM 278Ram hna umtuning

GSAM 278.3Biacah hi tiin a tthanchon lioah ram hna umtuning cu ziang a si? Cu caan hnuah mipui thawngthanhnak ca hna nih Europe ah raldohnak lianpi a nai zo tiin an ngan rero. Hika ah buainak a um, khika ah buainak a chuak; asinain “thli lian” cu an kaih, “thli pali” cu an phawngkhat tein phawngter an si lo, “Pathian riantua hna hmelchunh an si hlan tiang.” Raldohnak le buainak caah thil hna cu an um, asinain an khamnak ruangah an chuak lo ti cu zapi nih an hmuh khawh.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher nih a thi hlan rei loah Europe ram hna i ralkap lianpi an kaihmi kongah, “Thisen an luang hlanah, a luang ding hlau in, an nunnak thisen an suah hmasa,” tiah a ti. Ram hna chung i an lungthin thinharnak, an thinharnak le an pakhat le pakhat an hlauhthawhnak cu, minung pawl nih an pakhat le pakhat hmai ah nam an dir in pakhat zong nih a namh a ngam lo, a namh tikah anmah zong an namh ve ding hlau ruangah, “pakhat hmanh nih cawlcang khawh lonak” a si tiah a tahchunh. “Asinain,” tiah a ti, “an lak i pakhat nih namh ding caan ttha a hmuh tikah, raldohnak buainak lianpi cu a ra lai.”

GSAM 279Raldohnak hmanrua tahchunhnak

GSAM 279.2Kum 1848 hnuah raldohnak hmanrua cu an ser, cu hna he tahchunh ahcun 1848 lio i a ttha bik hmanrua hna hmanh atu ah naute lehnak hmanrua bang lawng an si. America Daihnak Pawlkom nih Daihnak Zarhpi—December 15, 1895—ah daihnak caah rian an kawhnak ah hi tiah an ti: “Minung nun a tthanchon ti fiang tein kan hmuh nain, lam dangah ram hna nih raldohnak caah an timhlamhnak cu tuhlan caan hmuahhmuah hnak in a tam deuh.”

GSAM 279General Miles nih raldohnak caah timhlamhnak kong a chim

GSAM 279.3General Nelson A. Miles nih Washington, D.C. ah mipui pumhkhawmhnak i bia a chimnak, January 12, 1904 ah, hi tiah a ti:

GSAM 279.4“Hi engmi tthanchonak le fimnak le ziaza tthami minung nun caan ah raldohnak i phurh le hlauhnak cu a tlum zo ding tiah kan zumh nuam. Asinain mangbangza a si nain, vawlei chanchin chungah atu caan bangin raldohnak caah hauhnak tam deuh a hlohmi caan pakhat zong a um dah lo; atu caan bangin hrawhnak a chuahter khawh bikmi raldohnak hmanrua a kengmi, zirhmi, fimmi le nawl a zulmi minung million tampi daihnak rian in an lakmi caan zong a um dah lo.”

GSAM 280.1Asinain raldohnak thli lian cu a cawlcangh ding a hngah, hmelchunhnak rian cu a kal rero.

Notes

  1. Ezekiel 34:12. ↩
  2. Ellen G. White nunzia cauk, p. 108. ↩
  3. 1 Corinthians 14:32. ↩
  4. Jeremiah 5:14, 15. ↩
  5. Langhnak 16:13-15. ↩
  6. A Nungmi Pathian Hmelchunhnak, pp. 24-26. ↩
  7. Ellen G. White Nun Hmannak, pp. 125-127. ↩

Note

Back