Adventist Pioneer
Library
aplib.orgCauk Inn
21 / 31

Dal 18 — Ca le cauk chuahnak rian ah Pathian zohkhenhnak

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Cun kan hngalh lai, Bawipa hngalh awkah kan i zuam peng ahcun; a chuahnak cu zingka bangin timhlamh a si.”1

GSAM 281.2June thla 1849 tiangin Upa White le a nupi, cuvek in Upa Bates nih an tuanmi rian cu New England peng hna chung lawngah a si. Cu caan ah Middletown, Conn. mi Miss Clarissa Bonfoey cu Upa White chungkhar ah a tel. Cu hlan deuh ah a nu a thi ih, inn hmete chawmnak caah a herhmi thil zate a chuh. Cu thil ruangah Upa White nih inn chawmnak a thawk sal khawh; cun Rocky Hill, Conn. ah Mr. Belden innkhan pakhat chungah a um.

GSAM 281Tu lio Thlarau Biaknak Hramthoknak

GSAM 281.3March 24, 1849 ah Topsham, Maine ah zumtu zapi pumhkhawmnak pakhat tuah a si. Sabbath ni ah Pi White hnenah Langhnak pek a si; a thuhla cu thupi tukmi a si. Cu langhnak hngalh deuhnak caah, cu caan ih umtuning cu a tlangpi in kan ruat hmasa ding.

GSAM 281.4March 1848 thla netabik ah Hydesville, Wayne Co., N.Y. ah “mak tukmi thawm,” asilole hnu ah “thlarau thawm tuknak” ti ah a cangmi cu a thawk. Cu thil cu Fox chungkhar inn ah a thawk hmasa. Thal caan a donghnak lei ah chungkhar cu Rochester, N.Y. ah an feh; cu hmun ih Corinthian Hall ah mi zapi hmuh dingin thilmak tuah a si, cun cu thil caah ram pakhatnak mi hna thimmi nu le pa komiti nih cu fanu hna cu fimkhur tukin an zoh. Mi tam sawn nih cu thawm tuknak cu bumhnak asilole kut thiamnak lawng an ti; zum tukmi hna nih khal cu thil cu a lian tuk lai ti an ruat lo.

GSAM 282Thlarau Biaknak Chungchung Chimchungnak

GSAM 282.1A hlan ih kan relmi Langhnak ah Pi White nih Rochester le hmun dangdang ih mak tukmi thawm cu Satan thilti theinak a si ti a hmuh, cun cuvek thil cu a tam deuh deuh lai ti a hmuh. Cu thil hna cu biaknak hmel in thuam ding an si, bumhmi hna cu himnak nasa deuh ah hruai dingin, cucaah Pathian mi hna ih ruahnak cu, a khawh ahcun, cu thil hna ah hruai dingin, cun Thlarau Thianghlim ih cawnpiaknak zumh lo dingin an tuah ding.

GSAM 282.2Cu caan ah, Thlarau Biaknak cu vawlei pumpi ah a karh ding, chimchungnak ih rel vekin a si ding, asilole biaknak a si awk dingin a bu sermi Khrihfabu le pastor hna a ngei ding ti cu mi malte lawng nih an ruat.

GSAM 282Chimchungnak Tlinhnak

GSAM 282.3Asinan an telmi mi zat, United States ram lawngah 10,000,000 an si ti an relmi kan zoh tikah chimchungnak tlinhnak cu a lang. Tu ih an biaknak hmel chungchung thuhla ah Washington, D.C. ih 1903 November 12 ni Zohtthannak le tlangautu cauk chungin hitin kan pek:—

GSAM 282.4“Cu khawpi ah tuahmi Thlarau Biaktu hna ramkip pawlkom pumhkhawmnak ah biaknak phung thar pakhat an pawm. Pastor asilole biaknak rianṭu hna fehternak caah timhlamhnak tuah a si, cun Thlarau Biaknak zumtu hna pawlkom cu ‘Khrihfabu’ tiin an pawm. Biaknak phung thar ih a tangmi thilrel cu kan rel tikah hi thil cu a lang ding:—

GSAM 282.5“‘Pastor asilole biaknak rianṭu pakhat cu fehternak serh tuahnak, biaknak chanchin hramthok ihsin an theihmi vekin, rian hmun ah serh in a lut hmasa lo ahcun Khrihfabu asilole pawlkom pakhat hruaitu ah chiah a si ding a si lo. Pastor rian caah Khrihfabu asilole pawlkom pakhat ihsin kawhnak a ngeih hlan lo ahcun, asilole cu pawlkom a umnak peng ah biaknak bu vekin upadi ningin dinmi peng ih Thlarau Biaktu Pawlkom pakhat nih thawngtha phuangtu a ruat hlan lo ahcun, asilole United States of America ramkip Thlarau Biaktu Pawlkom nih a ruat hlan lo ahcun, mi pakhat cu fehternak caah a min a pek khawh lo. Pastor rian asilole thawngtha phuangtu rian caah a min aa pemi zate nih Thlarau Biaktu Khrihfabu asilole pawlkom pakhat thawn tlawmbik kum thum hawikomhnak kim in an tel hmasa ding; cun tlawmbik kum hnih peng ih pawlkom asilole ramkip pawlkom nih hneksaknak caah thu phuangtu vekin nawl peknak ca pekmi an si hmasa ding. Kum pakhat hmun a kim hlanih pastor rian pekmi hna cu fehternak caah an tling lo ding.’”

GSAM 283Oswego, N.Y. ah Upa White

GSAM 283.1Ca le cauk chuahnak rian cu Oswego, N.Y. ah a um ruangah, 1849 khawhral lai ah Upa White nih Connecticut ihsin cu hmun ah a umnak a thleng. Cu hmun ah kum cu ah November 3 ni zumnak neitu hna pumhkhawmnak tuah a si. Cu hnu ih an rian thuhla ah Pi White nih hitin a rel:—

GSAM 283.2“Cun New York peng ah rian tuan cu kan tuanvo a si ti kan khiah. Ka pasal nih ca ṭial le ca chuah dingah baunak a ngei. Oswego ah inn kan lua, kan unaupa hna hnen ihsin inn thilri kan caang, cun inn chawmnak kan thawk. Cu hmun ah ka pasal nih ca a ṭial, ca a chuah, cun thuthangtha a phuang. A caan tin ralzam thuamhnak a ngei ringring ding a herh, ziangahtile thu palh an chimmi, Khrih ratnak caan an khiahmi, cun mi an khawh zat cu kan zumhnak dokalh dingin hruai a zuammi, Adventist kan si a timi hna thawn a i doh a hau tawn.”2

GSAM 283Second Advent Review Chuah

GSAM 283.31850 khawhral lai ah thlengnak dang tuah cu a tha ti an ruat; cu ruangah Upa White cu Paris, Maine ah a feh, cun cu hmun ah Second Advent Review and Sabbath Herald cauk hmasa cu thla khat ah voi hnih chuahnak in a chuah. Cu cauk cu zat 13 a si, zat tin ah hmai pariat a ngei, hmai khat ah riang pahnih a si; ca hmai cu inch 7 le inch 1/8, inch 10 le inch 1/4 a si. Zat hmasa cu November thla a ra lai ih ni a ngei, cun zat netabik cu June 9, 1851 a si.

GSAM 284.1Atu lio biadik cauk tlunih cauk hmai a kau deuhmi cu biadik a karh zat, rian ah rianṭu hna a tam zat, cun rian bawm tu hna a tam zat thawn a tlakawk tukmi hmelchunhnak a si. Cauk man cu pek lo ding ti a si ruangah, rian bawmtu hna nih cauk chuahnak an bawm ding ti an ruat, cun an bawm. Zumnak neitu hna cu neihmi malte mi hna an si hna ruangah khal, Bawipa nih a thlawsuah zat vekin an bawm, cun an khawh zat in biadik leng cu hmailei ah an nam.

GSAM 284J. N. Andrews Nih Thuthangtha Phuan Hram A Thok

GSAM 284.2Cu caan hrawng ah Paris, Maine ih um J. N. Andrews nih thuthangtha phuangtu pastor le biaknak thu chungih ca zoh tu vekin mi zapi hmai ah rian a thawk. May 1851 Zohtthannak le tlangautu cauk chungah, Vancungmi pathum biacah hna thuhla ah hmai 5 nakin a tammi ca pakhat a ngei. Cu ca ah Biathlam 13 ih ki pahnih a ngeimi sahrang ih chimchungnak cu United States ram kha a si tiin a hman; chimchungnak lawng ah aa hngat in, cu ram ah Khrihfabu le cozah an pehtlaihnak cu Zarh chung ni hmasa bik cu Sabbath vekin upadi in hman awkah an fialnak ah a hram a tang ding ti a ruat. A thu ruahnak cu chimchungnak lawng ah a ding, ziangahtile cu caan ah cu lam ah hruaitu cawlcanghnak nasa a um lo; cu thu bawm dingin an hmuhmi thu thupi bik cu Dr. Durbin ih relmi, Christian Advocate and Journal ihsin lakmi, hitin a si:—

GSAM 284.3“Khrihfa biaknak cu cozah ih nun dan le thlarau nun a si tikah, cozah cu a biaceihtu bawi hna thawngin Sabbath thianghlim cu langhngan tein buar a si lo dingin kham ding a tuanvo a si, ziangahtile amah le amah a kilvennak lam pakhat a si.”

GSAM 285Rian Bawmnak Caah Lo Hna Zuarnak

GSAM 285.1Cu caan hrawng ah New York mi Hiram Edson le Jackson, Mich. mi Cyrenius Smith vekin mi hna nih an lo, a man pakhat cio $3,500 a si mi, an zuar; cun anmah caah lo an lua, cucaah biacah rian a fehpi tikah a chuahmi rian dangdang ah hman dingin tangka an ngei.

GSAM 285Ca Le Cauk Chuahnak Rian Saratoga Ah Tthlen

GSAM 285.21851 ah Upa White cu Paris, Maine ihsin Saratoga Springs, N.Y. ah a feh. Cu hmun ah khal caangmi inn thilri thawn inn chawmnak a thawk sal, cun Advent Review cauk voih 2 a chuah; zat hmasa cu kum cu ih August 5 ni a si. Cu cauk cu zat 14 a si, cun thla khat ah voi hnih chuah a si. Zat netabik cu March 23, 1852 ah a chuah. Cauk ih min cu Cauk voih 1 ih Second Advent Review ti mi ihsin malte thleng ih, Advent Review and Sabbath Herald tiin an ko; cu min cu cauk voih 82 ah khal a um rih. Cauk cu a kau deuh, riang thum le hmai pariat a ngei; ca hmai cu inch 8 le inch 1/4, inch 11 le inch 3/4 a si.

GSAM 285.3Tu tiang bu cauk a si rihmi cauk cu a kau deuh tikah, thlengnak zate cu a tha deuhdeuhmi an si ti a lang, rian cu a tthangcho ti a lang, cun Vancungmi pathumnak biacah rian cu “um dingin a ra” ti a langter tuk.

GSAM 285Rochester Ah Ca Chuahnak—Kut Ca Phuannak Mashin Neihnak

GSAM 285.4May 6, 1852 ah Advent Review and Sabbath Herald Cauk voih 3 zat hmasa cu Rochester, N.Y. ah a chuah; cu cauk cu Ni sarihnak Adventist hna nih an neihmi ca phuannak mashin le ca hmel thawn an chuah. Hiram Edson nih Washington kut ca phuannak mashin pakhat, ca hmel le rian hmun tthathennak caah thilri hna thawn an lei theinak dingah tangka a pek hmasa. Biadik bawm duhmi hna ih thawhlawm a rat tikah Hiram Edson nih a pek hmasami tangka cu a hnenah pek tthan ding a si. Cu kut ca phuannak mashin cu Battle Creek, Mich. ih Zohtthannak le tlangautu rian hmun ah Dec. 30, 1902 ah mei nih a ei hlan tiang a ding. Cu caan ah rian hmun ih ca phuannak mashin thleh zohfelnak caah a tha bikmi a si. Cauk voih 3, Zat 12, Oct. 14, 1852 ah, cu ca phuannak mashin le thilri thawn rian hmun timhlamhnak man cu $652.93 a si ti, cun cu caah cu ni tiang pekmi cu $655.84 a si ti an phuang. Cauk zat hna 12 chungah, zat tin 2,000 an chuah ih mi hna hnenah man pek loin an darh.

GSAM 286Mino Cawnpiaktu Hramthoknak

GSAM 286.1August thla ah Zohtthannak le tlangautu rian hmun chungah thla tin chuahmi Mino cawnpiaktu cauk cu a thawk. Atu ah cu thla tin si loin zarh tin chuahmi a si, cun zat tin ah cawnnak ca cu caan cu ih a ummi nakin voihli an tam.

GSAM 286Uriah Smith Rian Hmun Ah A Tel

GSAM 286.21853 ah Upa Uriah Smith nih Zohtthannak le tlangautu rian hmun chungah rian a thawk, cun kum 50 cu hmun thupi pakhat a cheu. Cu kum ah, Zohtthannak le tlangautu cauk chungah, a duhmi hna nih cauk man tangka an pek tikah kan cauk hna an lei khawh ti cu a rel hmasa. Mi dang zate caah ca le cauk cu man pek loin an ngah khawh, ziangahtile thinlung pe duh le pe theimi hna ih thawhlawm nih a tlamtlak. 1854 ah thla khat ah voi hnih chuahmi Zohtthannak man cu kum khat caah $1.00 a si ti an phuang. Cu kum ah July thla Macomb County, Michigan ah Thlam chung i Pathian biak pumhkhawmhnak tuahmi ah kan cauk hna zuar dingin zuamnak tuah a si. Cu pumhkhawmnak caan ah cauk man $50 a zuar. Upa White nih cu zuarnak thuhla Zohtthannak thawngin a rel: “Kan cauk hna zuar khawh a si ti hi a langter.”

GSAM 286$500 Cauk Hmete Thawhlawm Caah Kawhnak

GSAM 286.3October 12 le December 24, 1854 ih Zohtthannak cauk chungah, rian hmun nih pastor hna cu an rian thawn pehtlai in mi zapi hnenah pek dingmi cauk hmete an ngeih khawhnak caah $500 cauk hmete thawhlawm an kawh. Cule “Zohtthannak cu tangka a za lo ruangah a caan caan ah zarh khat chuah lo a si loin, zarh tin hmanhman tein chuah khawhnak caah rian hmun caah $500 bawmhnak thawhlawm” khal an kawh.

GSAM 287J. P. Kellogg Le Henry Lyon Nih An Lo An Zuar

GSAM 287.1Cu caan hrawng ah Tyrone mi J. P. Kellogg le Plymouth, Mich. kiang ih um Henry Lyon nih an lo hna, pakhat cio $3,500 hrawng a manmi, rian tthanchonhnak ah hman dingmi tangka an ngeihnak caah lawng an zuar. Cuvek in Michigan unaupa hna pahnih cu caan remcang ah tangka timhlamhnak le thinlung pe duh thawn bawmnak herh bikmi hmun ah an ra. Hmasa bik nih Jackson, Mich. ah hmunphiah tuahnak rian a tuan; a hnu bik nih Battle Creek ah a umnak a thleng ih a chungkhar chawmnak caah thingtu rian a tuan.

GSAM 287Kan Ca Le Cauk Zate $3.00 In

GSAM 287.2Cauk voih 6, June 1855, a cemnak ah, kum khat caah Zohtthannak le Mino cawnpiaktu, cule ca hmete, cauk hmete zate le cu caan ih hmanmi hla cauk pakhat—ca le cauk hmete zate 26—$3.00 in mi pakhat nih a ngah khawh. Mino cawnpiaktu ih man dingmi cu zat 12 caah cent 25 a si.

GSAM 287Zohtthannak Rian Hmun Michigan Ah Ra Dingih Kawhnak

GSAM 287.3April 1855 thla ah Upa White le a nupi nih Michigan an tlawng sal, hmun dangdang ah pumhkhawmnak an tuah. Cu thla 28 le 29 ni ah Battle Creek ah pumhkhawmnak a um, cu pumhkhawmnak caan ah Battle Creek unaupa hna nih Upa White cu Rochester ihsin Battle Creek ah Zohtthannak rian hmun a thlen dingin sawm ding ti thu an khiah. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg le Henry Lyon nih tangka pekmi man khamnak tel lo in pakhat cio $300 pek ding an tiam, cun ca chuahnak rian hmun din ding le innram lei dingah $1200 a si. Cu ruangah West Main le Washington Street an vunpehtlaih hmun thlanglei le nisuahnak lei kil ah innram an lei, cun cu hmun ah thing inn dot hnih a ngeimi, a sauhlai cu feet 20 x 30, thil tung cu feet 20 a saumi an sak.

GSAM 288Battle Creek Ih Khrihfabu Hmunhma Pakhatnak

GSAM 288.1Cu caan hmun ah Battle Creek ih Ni sarihnak Adventist hna ih Khrihfabu hmunhma pakhatnak khal an sak. A sauhlai cu feet 18 x 24 a si. Cu inn sawsawh, thingphel a tung in an khenhmi le a pehtlaihnak hna ah bawhthuah an khenhmi cu Van Buren le Cass Street an vunpehtlaih hmun nitlak-chak lei kil kiang ah a ding.

GSAM 288Kan Ca Chuahnak Hmunhma Pakhatnak Ah

GSAM 288.2Battle Creek ah Ni sarihnak Adventist hna nih an neihmi rian hmun ah chuahmi Zohtthannak zat hmasa cu December 4, 1855 ni a si. Cauk man cu zat 26 ummi cauk voih pakhat caah $1.00 tiin an khiah; asinan mi rethei mawi hna hnenah cauk cu man pek loin kuat khawhnak dingah thawhlawm an kawh. Cu caan ihsin Zohtthannak ih cauk riang chungah Upa Waggoner le Cottrell nih ca an thawh ringring.

GSAM 288.3December 18, 1855 ih Zohtthannak cauk chungah, ca le cauk chuahnak komiti nih atu rian hmun ih rianṭu hna nih an mak ko dingmi thu an rel. Hitin a si: “Rian hmun ah rian tuanmi hna nih an rian caah man remcang an ngah ding lo cu ziangah kan hngalh lo. Ca zoh tu nih hmun dangah a ngah khawhmi man ih hmun hnih khat lawng a ngah.” Cu caan ih rianman cu tu caan ih ummi man ih hmun hnih khat khal a si lo ti rel cu a tha. Cu caan ih hmun hnih khat man cu tu ah rian hmun nih cuvek rian caah a pekmi man ih hmun thum khat asilole hmun li khat nakin a tam lo. Cu caan ih rian hmun rianṭu hna nih an rian man ih hmun hnih khat an laksawng, atu lio biadik phuannak caah cucaah.

GSAM 288Thilti Ca Phuannak le Rian Mashin Caah Kawhnak

GSAM 288.4March 19, 1857 ih Zohtthannak cauk chungah ca, cauk hmete le cauk chuahnak caah thilti ca phuannak mashin le rian mashin a herh ih lei ding a si ti ruahnak cu a thawk hmasa. April 2 ih relmi vekin Adams thilti ca phuannak mashin lei dingin thu an khiah, cun mi pasarih nih a lei dingmi tangka caah pakhat cio $100 pek ding an tiam. Cauk ra dingmi chungah ca phuannak mashin le rian mashin man cu $2,500 hrawng a si ding ti an rel, cun thutiammi tangka cu $1,700 an khawhkhawm cang.

GSAM 289.1August 13, 1857 ih Zohtthannak cauk chungah Upa White ih ca zoh tu ca ah thinlung thazet pekmi thu hi a um: “Kan rian hmun cu leiba a ngei lo. Cauk thawhlawm tlangpi $1,426 a um, cule cauk ah tangka cu ret a si. Thilti ca phuannak mashin thar cu rian a tuan cang ih a tha tuk, cun a rei lo ah tikhu thilti in a tuan ding ih man zate pek dih ding kan beisei. Kan thlam rian tuahnak hna cu hlan nakin a tha deuh.”

GSAM 289Cauk zuarnak kong hmasa bik ripawt

GSAM 289.21857 kum thla 10 ni 29 ah, a hlan kum hnih chung cauk zuarnak cu $1,287.91 a si tiah Zohtthannak le tlangautu ah thanh a si. Hi bantuk ripawt cu cu ni tiangah hmasa bik a si. Pathian rian a tthanchonak hmelchunhnak a si caah thazang a pek; biadik cu a thazaang a karh i, “ceunak luang bantukin vawlei pum ah a phan” ti a langhter.

GSAM 289Zohtthannak le tlangautu zung cu tangka chiahnak him hmun a si

GSAM 289.31858 kum thla 8 ni 13 Zohtthannak le tlangautu ah, kan zung cu tangka a hlei mi chiahnak hmun ah tuah ding ruahnak cu kan minung hna hnenah voi khatnak chim a si. Tangka a ngei i a chawkhat ah hman ding a herh lomi hna nih zung ah an chiah khawh i, an herh tik paoh ah hal in an lak than khawh lai; cuticun zung nih cu tangka cu a hman khawhnak a tthatnak an pek khawh lai. Hi ruahnak cu zulh a si i, rian caah tangka lei thazaang tam deuh a chuahter.

GSAM 289.4Cu caan in atu (1905) tiangah, kan Ca le cauk chuahnak hmun hna hnenah cuti in tangka a cawhmi ahohmanh nih dawla khat hmanh an sungh lo, cun an tangka an hal than tikah a hmuh lomi zong an um lo. Biadik a duh i a fimmi hna nih, a tlamtling in a rawk tawnmi tangka chiahnak inn hna nakin kan ca chuahnak zung hna cu an tangka a hlei mi chiahnak caah a him deuhmi hmun ah an ruah. Tangka chiahnak inn hna nih vawlei lei zumhtlaknak an ngei, asinain kan Ca le cauk chuahnak hmun hna cu khrihfabu dihlak thazaang nih a “dinhpi”.

GSAM 290Ni sarihnak Adventist Ca le cauk chuahnak pawlkom sernak

GSAM 290.1Ni sarihnak Adventist Ca le cauk chuahnak pawlkom cu 1861 kum thla 5 ni 3 ah ser a si. A hram tangka caah hlut khat $10 in hlut luttu kawhnak ca hna kuat an si. Zarh hnih chungah hlut tangka $4,080 luh ding biakam a si cang tiah thanh a si.

GSAM 290.2Cu kum thla 6 ni 11 in thokin, Zohtthannak le tlangautu cu Ni sarihnak Adventist Ca le cauk chuahnak pawlkom nih a chuah. Pawlkom nih a sakmi zung inn hmasa bik cu Main lam le Washington lam an i tonnak thlanglei nisuah lei kiangah a um. Cu hmun cu thing inn hlun Kalamazoo lam ah thial a sinak hmun a si. Hi inn cu a dot hnih a si i phar cu lungto sen in fek tein sak a si. Grik vailam pian a si i, sak lei Main lam ah a hoi. Nisuah lei in nitlak lei tiang a kauh cu pe 44 a si i, sak lei in thlang lei tiang cu pe 72 a si.

GSAM 290Holh dang in ca hmasa bik chuahnak

GSAM 290.3Biacah cu a kar khat hnu a kar khat in a tthangcho, cun hmai lei tthatnak caah cawlcanghnak paoh nih rian cu a thazangter i a fekter. Hi caan ah kan Ca le cauk chuahnak hmun nih ramdang holh in cauk hmete panga a chuah; Denmark-Norway holh in pathum le France holh in pahnih an si. Cuticun ramdang hna caah ca namnak cu hramthok a si.

GSAM 290.4Khrihfabu chungtel an karh zungzal bantukin tangka lei zong a tthangcho zungzal. 1863 kum thla 5 ni 16 Zohtthannak le tlangautu ripawt nih hi kong hi a langhter. Cu ah pawlkom cazi nih tangka hmuhmi dihlak cu a tanglei bantukin a thanh:—

GSAM 290
Atu tiang pawlkom nih hlut tangka le thawhlawm ah a hmuhmi$10,374.13
Rochester zung in hmuhmi700.00
Thilri chap ding caah hmuhmi300.00
Cauk caah tangka bawmnak in hmuhmi1,355.00
Cak thazaang hmang ca namnak seh le seh cak caah hmuhmi2,500.00
A dihlak$15,229.13

GSAM 291.1Cazi nih hi bantukin a chim chap rih:

GSAM 291.1“Pawlkom thilri cu ralring tein a man kan tah tikah, a man cu $20,000 nak a tlawm lo tiah khiah a si. Cu cu hi rian a bawmtu hna nih an pekmi nakin $5,000 tluk a tam deuh. Hi nih Unaupa White le Zohtthannak le tlangautu zung ah amah he rianttuan tlangtu hna an dingfelnak le an zumhtlaknak a ttha tein a langhter. “E. S. Walker, Cazi.”

GSAM 291Zohtthannak le tlangautu cu pawlkom hnenah peknak

GSAM 291.2Upa White nih harnak tuar in rianttuan le i pekchanhnak thawngin ca le cauk chuahnak rian cu hi tluk tthanchonak a phanhter caah, cu in a chuakmi a miat cu ama ta a si taktak; ziangahtile cu a miat cu amah le amah i hnawlnak, chawlehnak lei thiamnak le ralring tein a ukhnak in a chuakmi a si. Sihmansehlaw, a dihlak siseh, a cheu siseh, ama ta ah hal loin, lunglawm tein khrihfabu hnenah a dihlak a pek. Cu lengah, pawlkom ser a si hnuah, a ttuanmi rian caah zarh khatah $6 pek ding tiah pawlkom nih bia an tluk tikah, zarh khatah $4 lawng a lak.

GSAM 291Pacific rili kam i thawngpang ca

GSAM 291.31874 kum thla 4 ni 21 Zohtthannak le tlangautu ah Upa White nih a ttialmi ca pakhat a um. Cu ah Pacific rili kam i rian kong a chim i, cu rili kam i Pathian rian tthatnak caah a ttuan dingmi zarhfatin chuahmi thawngpang ca ser ding cu a rau lo ah a herh lai tiah a chim. Cu hnu a rau hlanah Oakland ah ca namnak cafang le thilri tlawmpal cawknak lam a awng. Cu hna cu hman in thla 6 ah thla khatah voihnih chuahmi ca cu hramthok a si i, Caan hmelchunhnak hna tiah min pek a si.

GSAM 291Tangka thawhlawm khawmnak

GSAM 291.4Caan hmelchunhnak hna cu bu ruk nam a si hnuah, Upa White cu nisuah lei ah a kir i, ca chuah zungzalnak caah a herhmi tuah dingin California Peng chung Khrihfabu hna pawlkom a hal. 1874 kum thla 8 ni 15 Vawlei huap Khrihfabu khawmpi ah, Pacific rili kam i unau hna nih hmun cawk le zung caah a tlakmi inn saknak caah $4,000 an thawh ahcun, Caan hmelchunhnak hna zung caah ca namnak seh, seh cak le ca namnak cafang cawknak caah $6,000 thawh dingin nisuah lei i unau hna hnenah ruahnak pek a si.

GSAM 292.1Cu caan ah Vawlei huap Khrihfabu khawmpi komiti chungtel a simi Upa Geo. I. Butler cu California, Yountville i Riahnak hmun i Pathian biak pumhkhawmhnak ah a kal i, cu ruahnak cu unau hna hnenah a chimh hna. 1874 kum thla 10 ni 11 ah, cu kawhnak cu an sawn i, tangka fang in $19,414 pek dingin biakamnak an tuah.

GSAM 292Pacific ca namnak hmun sernak

GSAM 292.21875 kum thla 2 ni 2 ah, Upa James White le a nupi cu Upa J. H. Waggoner le rianttuan thiammi midang hna he Oakland ah an phan. Cu thla ni 12 ah, Caan hmelchunhnak hna zung caah inn saknak hmun ruah dingin California Peng chung Khrihfabu hna pawlkom a hleice in khawm ding kawh a si. Fimkhur tein ruah a si hnuah, Castro lam nitlak lei i, lam 11 le lam 12 karlak i innhmun hna cawk dingin bia tluk a si. Cu ni thotho ah Upa White le John Morrison nih cu hmun hna cu an cawk i, ram neihnak ca cu an min in an lak. Pawlkom ser a si tikah, pawlkom nih a hman ding a herh tiah ruahmi ram hmuahhmuah cu pawlkom hnenah ram neihnak ca he pek dingin an i fiang.

GSAM 292.31875 kum thla 4 ni 1 ah, Pacific Ni sarihnak Adventist Ca le cauk chuahnak pawlkom cu Oakland ah ser a si i, a hram hlut tangka cu $28,000 ah khiah a si. Biakamnak ningin Castro lam i innhmun hna a laifang cheu cu pawlkom hnenah ram neihnak ca he pek a si. Battle Creek, Michigan in O. B. Jones nih cu hmun ah inn a sak colh. A pian le a ngan cu Battle Creek i sakmi zung he a khat, asinain Oakland i inn cu lungto sen si loin thing in sak a si. Hi inn luh dingin a dih tikah, 1875 kum thla 8 ni 27, Zirtawp ni ah Caan hmelchunhnak hna cu a zung thar ah thial a si.

GSAM 293Mountain View ah thialnak

GSAM 293.1Hi inn ah ca hna le cauk chuahnak cu ttha tein kalpi a si i, 1904 kum tiang a si. Cu kum ah ca namnak seh hmun cu ramhnuai ah thial dingin timhlamh a si. Hi thlennak tuah a sinak a ruang cu Pacific ca namnak hmun uktu nih hi bia hna in a chim:

GSAM 293.1“Pacific ca namnak le cauk chuahnak pawlkom uktu hna nih, an Ca le cauk chuahnak hmun a umnak ram cu a man a tam tuk i, a hmun zong a bi tuk tiah kum tampi an ruah cang. Khualipi laifang i minung inn umnak hmun a si caah seh rian caah a tlak lo. Ram a man a tlawm deuhnak ramhnuai hmun kawl cu lam tampi in a fimmi thil a si tiah an ruah. Cu ah rianttuan hna nih ngandamnak caah a tthami hmun i inn an hmuh khawh lai, dum tuahnak, thingthei phunnak le thli thiang hawhnak hmun a tawk lai; thil kuatnak lam zong a ttha lai. Cu bantuk hmun cu San Francisco thlang lei mel 39 i, Santa Clara peng chung Mountain View khua ah hmuh le cawk a si cang. Cu hmun cu khualipi tthatnak tampi le ngandammi ramhnuai nunnak tthatnak an i tonnak hmun a si.”

GSAM 293Ramdang hna ah ca namnak hramthoknak

GSAM 293.2Biadik a darhnak langhternak ah, 1875 in 1878 karlak ah Switzerland, Basel le Norway, Christiana ah ca namnak rian hramthok a si ti kan hmu.

GSAM 293.31875 kum favang ah, Zohtthannak le tlangautu zung lawng nih kum sarih chung, 1868 in 1875 tiang, cauk zuarnak cu $85,644.54 a si tiah Zohtthannak le tlangautu ah ripawt a um. Cu cu a hlan kum sarih chung zuarnak nakin let ruk tluk a tam deuh. Zung pali dihlak (Michigan, California, Switzerland le Norway) nih kum thum chung, 1875 in 1878 tiang, an zuarnak cu $98,163.73 a si.

GSAM 293.41878 kum thla 10 ni 17 Zohtthannak le tlangautu ah, 1864 kum hlan i Zohtthannak le tlangautu zung nih a nammi cauk, cauk hmete le ca tawi hna dihlak cu cahmai 50,058,000 a si tiah thanh a si. 1864 in 1878 tiang cahmai cu 158,130,951 a si i, a dihlak cu cahmai 208,188,951 a si.

GSAM 294Mino cawnpiaktu cu zarhfatin chuahmi ah tuahnak

GSAM 294.11879 kum thla 1 ni 1 tiang Mino cawnpiaktu cu thlafatin chuah a si. Asinain hi ni ah, a kum 27 nak a lut tikah, zarhfatin chuah a si cang; cuticun a santlaihnak cu let li a karh.

GSAM 294Upa White nih pawlkom hnenah a pekmi

GSAM 294.21879 kum thla 1 ni 23 Zohtthannak le tlangautu ah, Upa White nih rian he a pehtlaihnak kong a chimmi cheukhat an um. Ca le cauk chuahnak rian i i pekchanhnak hna kong a fiang deuh in an langhter caah hitawk ah lak luh an tlak. Lakmi bia cu hitin a si:—

GSAM 294.3“1861 kum ah, Battle Creek, Michigan ah Ca le cauk chuahnak pawlkom ser a si tikah, ca a la tawnmi hna min cazin le kan ttialmi cauk dihlak chuah thannak nawl (a hnu ah $10,000 a man tiah khiahmi) cu pawlkom hnenah kan pek i, kan ta cu $1,000 man lawng a tang. Tadinca le cauk i chuah awkah cattialmi a timlamtu, uktu le phungchimtu ah zarh khatah $6 in kan rian kan ttuan peh.

GSAM 294.4“1866 kum ah, kan dam lo ngai hnuah Zohtthannak le tlangautu zung ah kan kir tikah, uktu hna nih thong tampi cungah za te ah pa hra a pung an liam i, a hram hlut tangka cu $32,000 ah a ttum cangmi kan hmuh;3 Asinain kum li chungah, Pathian thlawsuahnak he, leiba cu liam dih a si, hlut tangka cu $75,000 tiang a karh i, kanmah [pawlkom] nih tangka chiahnak inn hna ah $5,000 kan ngei.”

GSAM 2941880 kum i Ca le cauk chuahnak hmun umtuning

GSAM 294.51880 kum thla 1 ni 15 Zohtthannak le tlangautu ah Upa Butler nih hitin a chim:—

GSAM 294.6“Kan Ca le cauk chuahnak hmun (Battle Creek) cu a rau hlan lawngah nisuah lei inn pahnih karlak ah a laifang inn sak in kauhter a si. Cuticun inn dihlak i thil ttuan khawhnak le remcannak tam ngaiin a karh. Meitha thazaang hmang in ca namnak caah dar pianhnak, ca namnak caah thir phek sernak le cauk a ttha bik in tthitnak thilri an um. A hngal ding a simi hna nih, Michigan peng chungah a ttha bik le a tlamtling bikmi Ca le cauk chuahnak hmun a si tiah an chim taktak.”

GSAM 295.1Hiti in kauhter a si cang nain, nipi a dongh hlanah innpi thlang lei ah ca namnak seh chiahnak caah inn thar sak a herh. Pawlkom ta cak thazaang hmang ca namnak seh panga cu cu inn ah thial an si. Cu seh hna lak i pakhat cu zung ah hman a si balmi seh hna nakin a ngan deuh. Cu a ngan le a pian thotho seh pakhat zong Oakland, California i Caan hmelchunhnak hna zung ah chiah thar a si ve.

GSAM 295.21881 kum thla 5 ni 17 Zohtthannak le tlangautu ah, Battle Creek i a laifang Ca le cauk chuahnak hmun i rian a tthatnak kong Upa White nih hitin a chim:—

GSAM 295.3“Ni sarihnak Adventist Ca le cauk chuahnak pawlkom thilri cazin fimkhur tein tuahmi a man chungin a leiba lak chuah ahcun, ram le inn le thilri a tangmi cu $105,000 nak a tlawm lo. Hi chungah kan minung dihlak nih hlut tangka, thawhlawm le thih hnu i roh dingin an chiahmi cu $34,432.17 a si. An nunnak rian ah a pechanmi, zumhtlak mipa le nunau tlawmpal nih [thawhlawm peknak si loin, i pekchanhnak le ralring tein ukhnak thawngin] $70,567.83 an chap.”

GSAM 295Cauk zuar in thawngtha phuannak rian hramthoknak

GSAM 295.41881 kum in thokin kan minung hna nih thil thar an tuah i, kan ca le cauk hna zuarnak caah cauk zuar in thawngtha phuannak rian an ttuan. Cauk zuar in thawngtha a phuangtu hna nih 1884 kum tiang an zuarnak kong ripawt a dikmi an tuah lo caah, cu caan caah kan ripawt cu Ca le cauk chuahnak hmun pali nih an thanhmi zuarnak in tuah a si. An cazin ningin kum panga chung zuarnak cu $221,248.69 a si. Europe laifang le Scandinavian ram hna i kan thawngtha rian hmun hna in rian a darh tikah, ramdang holh in chuahmi ca le cauk herhnak zong a karh.

GSAM 296Kum hra chung cauk zuarnak

GSAM 296.11884 in 1894 tiang, kum hra chung, kan cauk ngan ttha tein tthitmi zuarnak cu a tam bikah Cauk zuar in thawngtha a phuangtu hna nih an tuah. Hi caan chung an zuarnak cu $4,031,391.26 a si. Hi caan ah Australia; Pacific tikulh hna i Tahiti; Finland, Helsingfors; Germany, Hamburg; le hmun dang hna ah Ca le cauk chuahnak hmun sernak in kan rian cu chap in a darh. 1895 kum ah caan a har ko nain, Cauk zuar in thawngtha a phuangtu hna zuarnak ripawt ningin a dihlak cu $357,467.23 a si. Kan chim cangmi zuarnak he a dihlak cu $4,816,773.73 a si.

GSAM 296Kum sawmnga chung zuarnak $11,000,000

GSAM 296.21854 in 1896 kum thla 1 ni 1 tiang zuarnak dihlak hngalh dingah, a cung i kum hra chung Ca le cauk chuahnak hmun dihlak nih an thanhmi, cauk zuar dingmi, cauk hmete, ca tawi le hmanthlak zuarnak cazin kan chap rih a herh. Cu cu $3,458,278.23 a si i, khrihfabu nih kum 22 chung cauk zuarnak a dihlak cu $8,275,051.96 a si. Lam dang in chim ahcun, kum 30 chung (1854 in 1884 tiang) zuarnak cu $424,915.24 a si i, a hnu kum 12 chung, 1896 kum thla 1 ni 1 tiang, cu $7,850,136.72 a si. A liam cangmi kum riat chung cauk zuar in thawngtha phuannak rian ttuan hna an tlawm deuh cang ko nain, 1854 in atu (1905) tiang Ni sarihnak Adventist ca le cauk $11,000,000 nak tam man zuar a si cang tiah ralring tein ruah khawh a si.

GSAM 296Holh sawmli tluk in ca namnak

GSAM 296.3Hman tammi holh sawmli tluk in ca namnak hramthok a si cang ti kan ruah tikah, catial in Biacah a tthanchonak a lang. Cu holh hna cu Arab, Armenia, Basuto, Bohemia, Bulgaria, India i Bengali, China, Denmark, Mirang, Estonia, Finland, France, Fiji, Grik, Germany, Holland, Hungary, Hawaii, Italy, Iceland, Japan, Kaffir, Lettish, Lavonia, Maori, Poland, Portugal, Romania, Russia, Serbia, Spain, Sweden, Tahiti, Tonga, Wales holh le holh dang hna an si. Hi ram le miphun phunphun hna ah pathumnak Biacah biadik hna a darhtertu rianttuan cawlcangmi an um.

GSAM 297.1Holh phunphun in nammi cauk, cauk hmete le ca tawi cu phun 1,187 nak tam an si. Pakhat cio a khat cio hmuh ding le khrihfabu nih holh dangdang in a chuahmi ca phun 87 cu kum khat caah lak dingin $340 tluk a herh lai.4

GSAM 297Ca le cauk chuahnak hmun 20 an umnak

GSAM 297.2Ni sarihnak Adventist hna ta Ca le cauk chuahnak hmun 20 cu hi hmun hna ah an um: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Hi Ca le cauk chuahnak hmun hna lengah, kan minung hna nih China, Hong Kong; Japan, Tokio; Egypt, Cairo; South America; le Fiji tikulh hna ah thawngpang ca le ca tawi an nam.

GSAM 297Cauk hmete hmasa bik chuahnak

GSAM 297.3Rian hramthoktu hna nih an hmanmi rian thilri hna cu a tawitein kan zoh kir lai. 1853 kum favang ah, Washington ca namnak seh in nammi cauk hmasa bik—“Hmun thiang”—tuah lioah, unaunu hna bu pakhat nih cahmai a bu a bu in an bil i, tthit dingin an khawm hna. Cu hnuah, a ttialtu nih a bunhnak thilzum in a vit hna. A phaw hna bunh an si hnuah, Uriah Smith nih rin ding sernak thil le namte hriamte hmangin a tlang hna a tanremh. Cu rian cheu ttuan ding seh a tlakmi an ngeih lo ruangah cuti tuah a si.

GSAM 298.11861 kum lawngah khrihfabu ca le cauk dihlak cu Adams cak thazaang hmang ca namnak seh pakhat lawng in nam a si. Cu seh cu rang pahnih thazaang tluk a ngeimi seh cak nih a merhter. Atu cu ca chuahnak zung dangdang ah tikhu thazaang hmang ca namnak seh sawmli nak tam nih a pehzul in Atu lio biadik ca an nam. Hi zung hna nih rian kalpinak caah minung zanga nak tam an chiah, cun Cauk zuar in thawngtha a phuangtu za tampi nih minung hna lakah cauk an zuar.

GSAM 298.21862 kum ah Ni sarihnak Adventist hna nih an chuahmi ca le cauk dihlak cu a khat cio $7.50 in cawk khawh a si. 1904 kum ah, kan langhter cang bantukin, a khat cio a tlamtling in hmuh dingin $340 a herh lai. Hi thil hna tlinternak ah minung khuaruahnak nak a lian deuhmi thil a ttuan ti a fiang.

GSAM 298.31848 kum ah chimchung a si bantukin, Ni sarihnak Adventist hna lak i ca le cauk chuahnak rian a hung tthanchonak cu ni a kalnak bantuk a si taktak: “A lum deuhdeuh—A ceunak a thlah”—“Ni bantukin a lam a kal peh, asinain zeihmanh caan ah a tla lo.”

GSAM 298Zumhnak in kal—Upa Stone tehte khannak

GSAM 298.4Kum 90 tiang a nungmi, hi rian hramthoktu pakhat Upa Albert Stone nih, Vancungmi pathumnak biacah rian ah hmai lei a kal pehmi hna an ttannak le an biataknak cu 1884 kum thla 2 ni 5 Zohtthannak le tlangautu ah ttha tein a chim:—

GSAM 298.5“Hi rian a hramthok lio thuanthu cu thil hmete caan a si, cun hmanmi tangka le thilri cu rian caah a tawk lo bantukin a lang. Asinain zumhnak a ngeimi mipa le nunau hna nih Bawipa a cakmi ban cu hi rian ah a ttuan ti hramthok in an hngalh. Zion cungah zaangfahnak pek ding caan khiahmi a phan cang i, Bawipa nih a minung khawm dingin a kut a thok cang ti an hngalh. Bawipa cu lawng hruaitu hmun ah a um, cun A tangmi hna khrihfabu le a phurhmi biadik hmuhthannak, hneksakmi zumhnak le duhdawtnak tlamtling a phurmi Thawngtha Lawng cu him tein lawng colhnak hmun a phan lai ti an hmuh.”

Notes

  1. Hosea 6:3. ↩
  2. Ellen G. White ih Nunnak Chanchin, p. 128. ↩
  3. hlut tangka pekmi le thawhlawm nakin $3,000 a tlawm deuh. ↩
  4. Cu 87 cazin cu 1904 kum Vawlei huap Khrihfabu khawmpi Kum cauk ah zoh. ↩

Note

Back