فصل ۳ — آمدن ذریّت موعود
GSAM 57.1«چون زمان بهکمال رسید، خدا پسر خود را فرستاد … زیر شریعت متولد، تا آنانی را که زیرشریعت باشند فدیه کند تا آنکه پسرخواندگی رابیابیم.»1
GSAM 57.2«اکنون به آن کس که قادر است شما را استوار سازد، بر طبق انجیل من و موعظۀ عیسی مسیح، بر طبق مکاشفۀ رازی که از ابتدای جهان مخفی نگه داشته شده بود، اما اکنون آشکار شده و بر طبق کتابهای انبیا، به فرمان خدای جاودان، برای اطاعت ایمان به همۀ اقوام اعلام شده است، جلال تا ابدالآباد از آنِ خدای یگانه و حکیم باد، به وسیلۀ عیسی مسیح.»2
GSAM 57.3«این سر ازراه کشف بر من اعلام شد، چنانکه مختصر پیش نوشتم، … آن در قرنهای گذشته به بنی آدم آشکار نشده بود، بطوری که الحال بررسولان مقدس و انبیای او به روح مکشوف گشته است، … به من که کمتر از کمترین همه مقدسینم، این فیض عطا شد که در میان امتها به دولت بیقیاس مسیح بشارت دهم، و همه را روشن سازم که چیست انتظام آن سری که از بنای عالمهامستور بود، در خدایی که همهچیز را بوسیله عیسی مسیح آفرید.»3
GSAM 57.4گفته شده است که در عهد عتیق، انجیل پنهان است؛ و در عهد جدید، آشکار میشود. همانطور که دیگری بیان کرده است: «با دور شدن يهوديان از خداوند،تعليم مربوط به آيين قرباني به ميزان زيادي ناديده گرفته شد. در حاليكه اين آيين از سوي خود مسيح ايجاد شده بود و در هر جز آن نمادي از او ديده مي شد. اين آيين سرشار از قدرت حيات بخش و زيبايي روحاني بود. اما يهوديان حيات روحاني مربوط به آيين هاي مذهبي را رها كرده و به تشريفات مرده آن چسبيدند. آنها به خودِ قربانیها و مقررات متکی شدند، به جای آنکه بر او که به سویش اشاره میکردند، تکیه کنند.»
GSAM 58در جستجوی حکومتی دنیوی
GSAM 58.1«در تمامي مدتي كه يهوديان براي ظهور مسيح انتظار مي كشيدند، رسالت او را به درستي درك نكرده بودند. آنان در جستجوي رهايي از گناه نبودند، بلكه مشتاق بودند تا از ظلم و ستم روميان خلاصي يابند. آنان انتظار داشتند تا مسيح به عنوان يك فاتح ظهور كند و با در هم كوبيدن قدرت ظالم، اسرائيل را به قدرتي جهاني تبديل كند. چنين تفكري راه را براي انكار منجي از سوي ايشان هموار كرد.
GSAM 58.2مردمي كه در ظلمت جهل و ستم بودند به همراه رهبران تشنه قدرت، در انتظار آمدن نجات دهنده بودند تا با ظهورش دشمن را از بين برده و پادشاهي را به اسرائيل باز گرداند. آنان نبوتها را مطالعه كرده بودند اما از درك و فهم مسايل روحاني عاجز بودند. بدين ترتيب، آياتي را كه به ظهور اوليه مسيح در فروتني اشاره مي كرد ناديده گرفته و آياتي را كه به شكوه و جلال ظهور ثانوي او اشاره مي كرد، مورد سوء استفاده قرار دادند. غرور و تكبر جلوي ديد ايشان را گرفته بود و به همين دليل، نبوتها را مطابق اميال خود خواهانه خويش تعبير كردند.
GSAM 58.3«قوم اسرائيل براي مدت بيش از هزار سال ظهور منجي را انتظار كشيده بودند. آنان بزرگترین امیدهای خویش را بر روي اين واقعه معطوف كرده بودند. در سرودها و نبوتها، در آيين هاي هيكل و دعاهاي خانگي، نام او را با حرمت نگه داشته بودند. اما هنگامي كه ظاهر شد او را نشناختند. محبوب آسمانها در نظر ايشان مانند 'ريشه اي روييده در زميني خشك' بود. او را نه صورتي بود و نه جمالي. در او منظري نديدند كه مشتاق او باشند. ' او به نزد خاصان خود امد، ولي قوم خودش او را نپذيرفتند.'»4
GSAM 58از نسل داوود
GSAM 58.4با نزدیک شدن زمانی که توسط دانیال پیشگویی شده بود، زمانی که «مسیح رئیس» — یعنی مسحشده — قرار بود ظاهر شود، مردم یهود میتوانستند چنین استدلال کنند، و بیشک چنین کردند، به این شرح: مسیح از نظر جسمانی باید از خاندان و نسل داوود باشد، بنابراین تولد او باید در آن نسل باشد؛ و طبق مقررات شریعت یهود و آداب و رسوم آن، او باید در سن سی سالگی برای خدمت عمومی مسح شود؛ و اگر قرار است در آن سن به عنوان مسحشده ظاهر شود، پس تولد او باید سی سال قبل از پایان شصت و نه هفتهٔ هفتساله باشد، که تا آمدن مسیح ادامه خواهند داشت.
GSAM 59پیشگوییهای شمعون و حنا
GSAM 59.1در این زمان، تمام بنیاسرائیل در انتظار بودند. شاگردان مشتاق و متعهد کتب مقدّس در انتظار تولد کسی بودند که قرار بود حاکم و فرمانروای ایشان باشد. به شمعون پیر و پارسا از طریق روحالقدس مکاشفه شد که «تا مسیح خداوند را نبینی موت را نخواهی دید.»5
GSAM 59.2هنگامی که نوزاد نجاتدهنده به معبد آورده شد، شمعون دانست که این کودک همان کسی است که به او اشاره شده بود—مسیح. «او رادر آغوش خود کشیده و خدا را متبارک خوانده، گفت: ‹الحالای خداوند بنده خود را رخصت میدهی، به سلامتی برحسب کلام خود. زیراکه چشمان من نجات تو را دیده است، که آن راپیش روی جمیع امتها مهیا ساختی. نوری که کشف حجاب برای امتها کند و قوم تواسرائیل را جلال بود.›...
GSAM 59.3«پس شمعون ایشان [یوسف و مریم] را برکت داده، به مادرش مریم گفت: ‹اینک این طفل قرار داده شد، برای افتادن وبرخاستن بسیاری از آل اسرائیل و برای آیتی که به خلاف آن خواهند گفت. و در قلب تو نیزشمشیری فرو خواهد رفت، تا افکار قلوب بسیاری مکشوف شود.›
GSAM 59.4و زنی نبیه بود، حنا نام، دختر فنوئیل ازسبط اشیر … او درهمان ساعت درآمده، خدا را شکر نمود ودرباره او به همه منتظرین نجات در اورشلیم، تکلم نمود.»6
GSAM 59بازدید فرشتگان از چوپانان
GSAM 59.5پیش از این، فرشتگان تولد منجی را به چوپانان در دشتهای بیتلحم بشارت داده بودند. فرشتگان این نغمههای خوشآهنگ را در گوش شنوای چوپانان زمزمه کردند:—
GSAM 60بازدید مردان حکیم از بیتلحم
GSAM 60.2سپس مردان حکیم مشرق که «برآمدن ستاره» را دیده بودند، چنانکه بلعام پیشگویی کرده بود، آمدند. آنها با پیروی از راهنمایی آن به اورشلیم رسیدند، جایی که لازم شد در مورد پادشاه نوزاد جویا شوند. پس از آنکه به آنها گفته شد که بیتلحم زادگاه آن کسی خواهد بود که مشتاقش بودند، به راه خود ادامه دادند؛ و با راهنمایی ستارهای که دوباره ظاهر شد، به آن مکان فروتنانه هدایت شدند که منجی در آن آرمیده بود. در آنجا آنها کودک مقدس را پرستش کردند، و هدایای خود را که شامل طلا، کندر و مرّ بود به او تقدیم نمودند، و سپس سفر طولانی بازگشت به خانه را در پیش گرفتند.
GSAM 60نجاتدهنده در دوازده سالگی
GSAM 60.3از دوران کودکی تا دوازده سالگی، اطلاعات اندکی از مسیح نجاتدهنده ثبت شده است، جز آنکه در حکمت و قامت میافزود و از والدینش اطاعت میکرد. اما در سن دوازده سالگی، هنگامی که همراه یوسف و مریم برای شرکت در عید سالانه به اورشلیم رفت، با دانشی که در سؤالاتش و در پاسخهایی که به مسائل پیچیده آنان میداد نشان داد، کاهنان را شگفتزده کرد. از این زمان تا آغاز فعالیتهای عمومیاش، او با کار در کنار یوسف، همسر مریم، به شغل فروتنانه نجاری ارج مینهاد.
GSAM 60مأموریت یحیی تعمید دهنده
GSAM 60.4در شش ماه پیش از آغاز رسالت علنی او، رسالت مسیح توسط یحیی تعمید دهنده اعلام میشد. مردم به انبوهی عظیم میآمدند تا یحیی را بشنوند و توسط او تعمید یابند. در حالی که «قوم مترصد میبودند [آمدن مسیح] و همه در خاطر خود درباره یحیی تفکر مینمودند [‹استدلال یا بحث میکردند›، در حاشیه] که این مسیح است یا نه، یحیی به همه متوجه شده گفت: ‹من شما را به آب تعمیدمی دهم، لیکن شخصی تواناتر از من میآید که لیاقت آن ندارم که بند نعلین او را باز کنم. اوشما را به روحالقدس و آتش تعمید خواهد داد. او غربال خود را بهدست خود دارد وخرمن خویش را پاک کرده، گندم را در انبارخود ذخیره خواهد نمود و کاه را در آتشی که خاموشی نمی پذیرد خواهد سوزانید.›»7
GSAM 61تعمید عیسی
GSAM 61.1در حالی که یحیی آیین تعمید را به جا میآورد، عیسی را دید که برای تعمید نزد او میآید و گفت: «اینک بره خدا که گناه جهان را برمی دارد! … یحیی شهادت داده، گفت: ‹روح را دیدم که مثل کبوتری از آسمان نازل شده، بر او قرارگرفت. و من او را نشناختم، لیکن او که مرافرستاد تا به آب تعمید دهم، همان به من گفت برهر کس بینی که روح نازل شده، بر او قرار گرفت، همان است او که به روحالقدس تعمید میدهد. و من دیده شهادت میدهم که این است پسرخدا.›»8
GSAM 61صدای آسمان
GSAM 61.2مسیح بودن عیسی نه تنها با نزول آشکار روحالقدس به صورت جسمانی همچون کبوتر، بلکه با آوازی از آسمان نیز تصدیق شد. در انجیل متی میخوانیم: «عیسی چون تعمیدیافت، فور از آب برآمد که در ساعت آسمان بروی گشاده شد و روح خدا را دید که مثل کبوتری نزول کرده، بر وی میآید. آنگاه خطابی ازآسمان دررسید که ‹این است پسر حبیب من که ازاو خشنودم.›»9
GSAM 61.3اگرچه «یحیی هیچ معجزه ننمود»، مردم وقتی قدرت عظیمی را که همراه خدمت مسیح بود دیدند، ناچار شدند بگویند: «هرچه یحیی درباره این شخص گفت راست است.»10
GSAM 61مسیح، مسحشده بر طبق شریعت
GSAM 61.4در ارتباط با روایت لوقا از تعمید و همان مسح شدن به وسیله روحالقدس به شکل کبوتر، میخوانیم: «خود عیسی وقتی که شروع کرد، قریب به سی ساله بود.»11
GSAM 62.1پس از روزهداری طولانی چهلروزهٔ خداوند ما و وسوسههای شدید ابلیس در بیابان، که بلافاصله پس از تعمیدش رخ داد، او «به ناصره جایی که پرورش یافته بود، رسید و بحسب دستور خود در روز سبت به کنیسه درآمده، برای تلاوت برخاست. … روح خداوند بر من است، زیرا که مرا مسح کرد تا فقیران را بشارت دهم … آنگاه بدیشان شروع به گفتن کرد که ‹امروز این نوشته در گوشهای شما تمام شد.›»12
GSAM 62زمان برآورده شده است
GSAM 62.2مرقس در ثبت همین واقعه میگوید: «وقت تمام شد و ملکوت خدانزدیک است. پس توبه کنید و به انجیل ایمان بیاورید.»13 زمانی که برای ظهور مسحشده پیشگویی شده بود، فرا رسیده بود. مسح شدن به روحالقدس در هنگام تعمید او رخ داده بود و اکنون او در همان زمان و به همان شیوهای که پیامبران مقدسِ گذشته پیشگویی کرده بودند، رسالت خود را آغاز میکرد.
GSAM 62اثبات آشکار مسیح بودن عیسی
GSAM 62.3خدمت مسیح با انجام مداوم معجزات همراه بود که برای مردم، حتی اگر نتوانستند تمثیلها و سخنان او را به طور کامل درک کنند، مدرکی آشکار بود بر اینکه او همان ایمانوئل، یا «خدا با وی میبود»، میباشد.14 در این معجزات، مسیح نه تنها شاهدی بر قدرت خدا در وجود خود به جهان ارائه میداد، بلکه نمایشی عملی از شخصیت خدا و مهربانی محبتآمیز او نیز بود. هنگامی که فیلیپ، پس از سه سال همراهی مداوم با مسیح و مشاهده معجزات قدرتمند او، گفت: «ای آقا پدر رابه ما نشان ده که ما را کافی است»، عیسی به او گفت: «ای فیلیپس در این مدت با شما بودهام، آیامرا نشناختهای؟ کسیکه مرا دید، پدر را دیده است. پس چگونه تو میگویی پدر را به ما نشان ده؟ … مرا تصدیق کنید که من در پدر هستم و پدر در من است، والا مرا بهسبب آن اعمال تصدیق کنید.»15
GSAM 63یحیی سر در گم
GSAM 63.1اگرچه یحیی در هنگام تعمید مسیح، نزول آشکار روحالقدس را مشاهده کرده بود و صدای آسمانی را که او را پسر خدا مینامید شنیده بود و خود اعلام کرده بود که او «بره خدا که گناه جهان را برمی دارد» است، اما وقایع چنان متفاوت از انتظارات او پیش میرفت که او در زندان تیره خود، پریشان و سرگشته بود.
GSAM 63.2«یحیی تعمیددهنده، همچون شاگردان منجی، ماهیت پادشاهی مسیح را درک نمیکرد. او انتظار داشت که عیسی تخت داوود را به دست گیرد؛ و با گذشت زمان و اینکه منجی هیچ ادعایی برای اقتدار پادشاهی نکرد، یحیی سردرگم و پریشان شد.»16 «دو نفر از شاگردان خود را طلبیده، نزد عیسی فرستاده، عرض نمودکه ‹آیا تو آن آینده هستی یا منتظر دیگری باشیم؟›» «در همان ساعت، [عیسی] بسیاری را از مرضهاو بلایا و ارواح پلید شفا داد و کوران بسیاری رابینایی بخشید. عیسی در جواب ایشان گفت: بروید و یحیی را از آنچه دیده و شنیدهاید خبردهید».17
GSAM 63.3یهودیان یا حتی شاگردان به سختی میتوانستند بسیاری از حقایقی را که نجاتدهنده بیان میکرد، به وضوح ببینند، زیرا آنها چنان در این باور ریشه دوانده بودند که وقتی مسیح بیاید، یوغ رومیان را که برایشان بسیار طاقتفرسا بود خواهد شکست و بلافاصله پادشاهی داوود را احیا کرده و به عنوان یک پادشاه دنیوی حکومت خواهد کرد.
GSAM 63.4عیسی موعظهاش را با این گفتار آغاز کرد: «توبه کنید زیراملکوت آسمان نزدیک است.»18 هنگامی که دوازده رسول او فرستاده شدند، آنها نیز همین پیام را رساندند: «ملکوت آسمان نزدیک است.»19 باز هم بعدها در دوران رسالتش، هنگامی که هفتاد تن فرستاده شدند، با این کلمات مژده دادند: «ملکوت خدا به شمانزدیک شده است.»20
GSAM 64مردم از کارهای مسیح شگفتزده شدند
GSAM 64.1کلمات و تعالیم شگفتانگیز مسیح مردم را واداشتند تا بگویند: «هرگزکسی مثل این شخص سخن نگفته است!»21 و هنگامی که او مرد نابینا و لال را شفا داد، «تمام آن گروه در حیرت افتاده، گفتند: ‹آیا این شخص پسر داود نیست؟›»22 یا به عبارت دیگر، آیا او نه نسل داوود، نجاتدهنده موعود است؟ «چون به وطن خویش آمد، ایشان را در کنیسه ایشان تعلیم داد، بقسمی که متعجب شده، گفتند: از کجا این شخص چنین حکمت و معجزات را بهم رسانید؟ آیا این پسر نجار نمی باشد؟ و آیا مادرش مریم نامی نیست؟ و برادرانش یعقوب و یوسف و شمعون ویهودا؟»23
GSAM 64.2حدود سال سوم خدمت مسیح، هنگامی که او در معبد برای شرکت در عید تقدیس حضور داشت، یهودیان گرد او آمدند و به او گفتند: «تا کی ما را متردد داری؟ اگر تو مسیح هستی، آشکارا به ما بگو.»24 در سال قبل، هنگامی که معجزه بزرگ سیر کردن پنج هزار نفر را با «پنج نان جو و دو ماهی» انجام داده بود، «دانست که میخواهند بیایند و او را به زور برده پادشاه سازند، [از این رو] باز تنها به کوه برآمد.»25
GSAM 64مسیح در حال تعلیم مریدان دربارهٔ مرگ خویش
GSAM 64.3در تعلیم شاگردانش، مسیح بر آن بود تا این تصور را که سلطنتی دنیوی بلافاصله آغاز خواهد شد، از میان بردارد و به آنها نشان دهد که او باید بمیرد و دوباره برخیزد، برود و بازگردد. پس از آنها پرسید: «پس اگرپسر انسان را بینید که بهجایی که اول بود صعودمی کند چه؟»26 پس از آنکه به آنها دستور داد «به هیچکس نگویند که او مسیح است»، میخوانیم: «از آن زمان عیسی به شاگردان خودخبردادن آغاز کرد که رفتن او به اورشلیم وزحمت بسیار کشیدن از مشایخ و روسای کهنه وکاتبان و کشته شدن و در روز سوم برخاستن ضروری است. و پطرس او را گرفته، شروع کرد به منع نمودن و گفت: ‹حاشا از توای خداوندکه این بر تو هرگز واقع نخواهد شد!›»27
GSAM 65.1در همان زمان به آنها گفت که برخی از کسانی که آنجا ایستادهاند، تا پسر انسان را نبینند که در ملکوت خود میآید، ذائقه موت را نخواهند چشید.28 حدود هشت روز بعد، این نبوّت محقق شد؛ و پطرس رسول به آن «رؤیا» از آمدن مسیح در ملکوتش بهعنوان مدرکی بر وقوع واقعی بازگشت دوم مسیح در آینده اشاره میکند.29
GSAM 65.2در زمانی که مسیح و حواریونش در جلیل بودند، عیسی به آنها گفت: «‹پسر انسان بدست مردم تسلیم کرده خواهد شد، و او را خواهند کشت و درروز سوم خواهد برخاست.› پس بسیار محزون شدند.»30 و با این حال آنها همچنان نتوانستند منظور او را درک کنند، زیرا حتی زمانی که او میکوشید حقیقت جدی مرگ و رستاخیز خود را بر ذهن آنها بنشاند، آنها در میان خود بر سر اینکه چه کسی باید بزرگترین در ملکوت آسمان باشد، بحث میکردند.31
GSAM 65.3در فرصتی دیگر، پطرس به عیسی گفت: «ما همهچیزها را ترک کرده، تو را متابعت میکنیم. پس ما را چه خواهد بود؟ عیسی ایشان را گفت: هرآینه به شما میگویم شما که مرا متابعت نمودهاید، در معاد وقتی که پسر انسان بر کرسی جلال خود نشیند، شما نیز به دوازده کرسی نشسته، بر دوازده سبط اسرائیل داوری خواهید نمود.»32 با این حال، فکر یک پادشاهی که بهزودی برپا خواهد شد، در ذهنشان تسلط داشت و آنها، همچون انسانهای عادی، به دنبال بالاترین جایگاه در آن پادشاهی گشتند.
GSAM 65.4سپس مادر جاهطلب یعقوب و یوحنا، پسران زبدی، نزد مسیح آمد و از او خواست که پسرانش در مناصب عالی قرار گیرند—یکی در دست راست و دیگری در دست چپ تخت او؛ یا شاید یکی نخستوزیر دولت و دیگری وزیر امور خارجه باشد. اما مسیح صریحاً گفت: «نمی دانید چه میخواهید.»33
GSAM 66ورود پیروزمندانه به اورشلیم
GSAM 66.1مدت کوتاهی پس از آن، رویداد بزرگ و شگفتآوری رخ داد. این زنده شدن ایلعازر از قبر بود، کسی که چهار روز بود مرده بود. چنین معجزه عظیمی مردم را چنان برانگیخت و مبهوت ساخت که فریسیان هراسان شدند و همراه با کاهنان فوراً مجلسی تشکیل دادند؛ و در مشورتهای خود پرسیدند: «چه کنیم زیرا که این مرد، معجزات بسیارمی نماید؟34 اگر او را چنین واگذاریم، همه به اوایمان خواهندآورد و رومیان آمده، جا و قوم مارا خواهند گرفت.» در حالی که قدرتی شیطانی از پایین بر کسانی که در پی نابودی مسیح بودند چیره میشد، قدرتی از بالا تودهها را به ستایش او و تحقق آنچه دربارهٔ او پیشگویی شده بود، وامیداشت.
GSAM 66.2در آن مناسبت که در بالا ذکر شد، مردم انبوهی گرد آمدند، نه تنها برای دیدن عیسی، بلکه برای دیدن ایلعازر نیز که او را از مردگان برخیزانده بود. اکنون برای آنان مسلم بود که عیسی پادشاه دیرینهمنتظرشان است، و هنگامی که او را، سوار بر کرهالاغی و در حال آمدن به سوی اورشلیم، ملاقات کردند، کلمات کتب مقدّس با شدت در ذهنشان نقش بست، «ای دختر صهیون مترس، اینک پادشاه تو سوار بر کره الاغی میآید.»35 فریاد پرشکوهی از آن جمعیت عظیم برخاست که فریسیان سنگدل و حسابگر را بهشدت آشفته ساخت. در میان خود گفتند: «نمی بینید که هیچ نفع نمی برید؟ اینک تمام عالم از پی او رفتهاند!»36 به درخواست آنان مبنی بر اینکه مسیح فریادها را متوقف کند، او پاسخ داد: «به شما میگویم اگراینها ساکت شوند، هرآینه سنگها به صداآیند.»37 خداوند دربارهٔ این مناسبت فرموده بود: «فریاد بزنید»، و اگر مردم کلام او را به انجام نرسانند، او صدایی در سنگهای خیابان خواهد نهاد و آنها فریاد خواهند زد؛ زیرا کلام او باید محقق شود.
GSAM 66مسیح خواهد رفت و دوباره بازخواهد گشت
GSAM 66.3نجاتدهنده ما نه تنها میکوشید ذهن شاگردان را به این واقعیت معطوف کند که او باید بمیرد و دوباره برخیزد، بلکه میخواست به آنها بیاموزد که پادشاهی تا زمانی که او نرود و بازنگردد، نخواهد آمد. او با اشاره به به صلیب کشیده شدنش گفت: «من اگر از زمین بلند کرده شوم، همه را به سوی خود خواهم کشید. و این را گفت کنایه از آن قسم موت که میبایست بمیرد. پس همه به او جواب دادند: ‹ما از تورات شنیدهایم که مسیح تا به ابد باقی میماند. پس چگونه تو میگویی که پسر انسان باید بالا کشیده شود؟ کیست این پسر انسان؟›»38
GSAM 67.1تا ذهن شاگردان را بیش از پیش با این واقعیت که او پیش از استقرار پادشاهیاش بر زمین، باید برود و بازگردد، آشنا سازد، گفت: «ای فرزندان، اندک زمانی دیگر با شما هستم و مرا طلب خواهید کرد؛ وهمچنانکه به یهود گفتم جایی که میروم شمانمی توانید آمد، الان نیز به شما میگویم. ... شمعون پطرس به وی گفت: ‹ای آقا کجا میروی؟› عیسی جواب داد: ‹جایی که میروم، الان نمی توانی از عقب من بیایی و لکن در آخر از عقب من خواهی آمد.›»39 سپس با این سخنان دلهای نگران و اندوهگین آنان را دلداری داد: «دل شما مضطرب نشود! به خدا ایمان آورید به من نیز ایمان آورید. در خانه پدر من منزل بسیار است والا به شما میگفتم. میروم تا برای شما مکانی حاضر کنم، و اگربروم و از برای شما مکانی حاضر کنم، بازمی آیم و شما را برداشته با خود خواهم برد تا جایی که من میباشم شما نیز باشید.»40
GSAM 67تمثیل نجیبزاده
GSAM 67.2بار دیگر نجاتدهنده، هنگامی که خود و حواریون به سوی اورشلیم میرفتند، با استفاده از مَثَل زیر کوشید تا این تصور غلط را که پادشاهی بلافاصله ظاهر خواهد شد، اصلاح کند: «شخصی شریف به دیار بعید سفر کرد تا ملکی برای خود گرفته مراجعت کند. پس ده نفر از غلامان خود راطلبیده ده قنطار به ایشان سپرده فرمود، تجارت کنید تا بیایم.... و چون ملک را گرفته مراجعت کرده بود، فرمود تا آن غلامانی را که به ایشان نقد سپرده بودحاضر کنند تا بفهمد هر یک چه سود نموده است.»41 در این مَثَل، خداوند خود را به صورت آن نجیبزاده نشان میدهد. او میبایست به سرزمینی دور—نزد پدرش—برود و پیش از بازگشت برای پادشاهی، آنجا پادشاهی را دریافت کند.
GSAM 68.1در پاسخ به سؤال حواریون: «نشان آمدن تو و انقضای عالم چیست.»42، نجاتدهنده فهرستی از رویدادهایی را که در طول مصیبت بزرگ بر کلیسا خواهد آمد و نشانههای قطعیای را که رخ خواهند داد، برایشان برشمرد. هنگامی که این امور ظاهر شد، میتوانستند بدانند که آمدنش نزدیک است، حتی در درها، و نسلی که آنها را میبیند از صحنه عمل کنار نخواهد رفت تا او بیاید.43
GSAM 68رها شده توسط همهٔ حواریون
GSAM 68.2اما با وجود تمام تعالیمی که مسیح به رسولان درباره مرگ و خواری خود داده بود، آنها کاملاً در درک حقیقتی که او در مورد محاکمه و به صلیب کشیده شدنش به آنها آموخته بود، شکست خوردند. درک آنها از این حقیقت چنان ضعیف بود که وقتی محاکمه فرا رسید، امیدشان ناامید شد و همگی «او را واگذارده بگریختند.»44 حتی پطرس، همان پطرس همیشه پرشور، که با اطمینان تمام تأیید کرده بود که اگر همه مردم او را رها کنند، او هرگز چنین نخواهد کرد، چند ساعت بعد، خداوند خود را انکار میکرد و با سوگند میگفت که آن مرد را نمیشناسد. آنها در درک این گفته خداوندشان که در روز سوم پس از به صلیب کشیده شدن از مردگان برخواهد خاست، چنان کند بودند که با یکدیگر پرسش و استدلال میکردند «برخاستن از مردگان چه باشد.»45 در واقع، چنان از ایمان تهی بودند که پس از مرگ او و قرار گرفتن جسدش در قبر جدید یوسف، برای مومیایی کردنش آمادگی کردند. با از دست دادن امید—که همراه مسیح در قبر دفن شده بود—چه روز سَبَتی برای حواریون بود! با دلهایی سنگین از اندوه و ناامیدی و نبودِ نجاتدهندهای مهربان و دلسوز که زندگیاش سرشار از اعمال محبت و رحمت بود تا آنها را تسلی دهد و نیرو ببخشد، چه ویرانکننده بود حالشان!
GSAM 69رویدادهای هیجانانگیز صبح رستاخیز
GSAM 69.1صبح روز یکشنبه طلوع میکند! چه هیاهویی در آسمان و زمین برپا میشود! فرشتهای نیرومند از قلمروهای جلال به سوی قبر یوسف فرود میآید، با پیامی که پسر خدا را به برخاستن فرمان میدهد. «ناگاه زلزلهای عظیم حادث شد از آنرو که فرشته خداوند از آسمان نزول کرده، آمد و سنگ را از در قبر غلطانیده، برآن بنشست. و صورت او مثل برق و لباسش چون برف سفید بود. و از ترس او کشیکچیان به لرزه درآمده، مثل مرده گردیدند.»46 «بسیاری از بدنهای مقدسین که آرامیده بودندبرخاستند، و بعد از برخاستن وی، از قبوربرآمده، به شهر مقدس رفتند و بر بسیاری ظاهرشدند.»47 به این پیامآوران در اورشلیم، درِ خانههای دوستانشان، فکر کنید که با این پیام آمده بودند که مسیح مصلوب از مردگان برخاسته و آنها نیز به قدرت او زنده شده بودند تا شاهد رستاخیز او باشند. چه جنب و جوشی در میان حواریون و زنان مقدس—که این سو و آن سو میدویدند تا خبر خوش را برسانند: «او از مردگان برخاسته است، زیرا ما او را دیدهایم و با او سخن گفتهایم!»
GSAM 69عیسی پیاده به نواحی روستایی میرود
GSAM 69.2«و اینک در همان روز دو نفر از ایشان میرفتند به سوی قریهای که از اورشلیم به مسافت، شصت تیر پرتاب [هفت و نیم مایل] دور بود و عمواس نام داشت. و با یک دیگر از تمام این وقایع گفتگومی کردند. و چون ایشان در مکالمه و مباحثه میبودند، ناگاه خود عیسی نزدیک شده، با ایشان همراه شد. ولی چشمان ایشان بسته شد تا اورا نشناسند. او به ایشان گفت: ‹چه حرفها است که با یکدیگر میزنید و راه را به کدورت میپیمایید؟› یکی که کلیوپاس نام داشت درجواب وی گفت: ‹مگر تو در اورشلیم غریب وتنها هستی و از آنچه در این ایام در اینجا واقع شدواقف نیستی؟› به ایشان گفت: ‹چه چیزاست؟› گفتندش: ‹درباره عیسی ناصری که مردی بود نبی و قادر در فعل و قول در حضورخدا و تمام قوم، و چگونه روسای کهنه وحکام ما او را به فتوای قتل سپردند و او رامصلوب ساختند. اما ما امیدوار بودیم که همین است آنکه میباید اسرائیل را نجات دهد وعلاوه بر این همه، امروز از وقوع این امور روزسوم است، و بعضی از زنان ما هم ما را به حیرت انداختند که بامدادان نزد قبر رفتند، وجسد او را نیافته آمدند و گفتند که فرشتگان را دررویا دیدیم که گفتند او زنده شده است. وجمعی از رفقای ما بهسر قبر رفته، آن چنانکه زنان گفته بودند یافتند لیکن او را ندیدند.›
GSAM 70.1«او به ایشان گفت: ‹ای بیفهمان وسست دلان از ایمان آوردن به انچه انبیا گفتهاند. آیا نمی بایست که مسیح این زحمات را بیند تابه جلال خود برسد؟› پس از موسی و سایرانبیا شروع کرده، اخبار خود را در تمام کتب برای ایشان شرح فرمود.»48 هنگامی که میخواست با آنها غذا بخورد، نان را شکست و شکر کرد، «چشمانشان باز شده، او راشناختند .... پس با یکدیگر گفتند: ‹آیا دل در درون مانمی سوخت، وقتی که در راه با ما تکلم مینمود وکتب را بجهت ما تفسیر میکرد؟›»49
GSAM 70.2اکنون، سرانجام، شاگردان میتوانند ببینند، پس از آنکه مسئله بهطور کامل برایشان روشن شد، که مرگ و رستاخیزی در ارتباط با مأموریت منجی رخ داده است. اما آنها چگونه به مسئله پادشاهی او خواهند نگریست؟
GSAM 70.2«بعد از زحمت کشیدن خود، خویشتن را زنده ظاهر کرد به دلیلهای بسیار که در مدت چهل روز بر ایشان ظاهر میشد و درباره امور ملکوت خدا سخن میگفت. و چون با ایشان جمع شد، ایشان راقدغن فرمود که ‹از اورشلیم جدا مشوید، بلکه منتظر آن وعده پدر باشید که از من شنیدهاید. زیرا که یحیی به آب تعمید میداد، لیکن شمابعد از اندک ایامی، به روحالقدس تعمید خواهیدیافت.›
GSAM 71آیا اکنون پادشاهی را بازمیگردانی؟
GSAM 71.1«پس آنانی که جمع بودند، از او سوال نموده، گفتند: ‹خداوندا آیا در این وقت ملکوت را براسرائیل باز برقرار خواهی داشت؟› [یعنی: ما آموختهایم که طبق کتابهای مقدس لازم بود تو مصلوب شوی و از مردگان برخیزی، اما آیا اکنون قصد نداری پادشاهی را بازگردانید؟] بدیشان گفت: ‹از شما نیست که زمانها و اوقاتی را که پدردر قدرت خود نگاه داشته است بدانید. لیکن چون روحالقدس بر شما میآید، قوت خواهیدیافت و شاهدان من خواهید بود، در اورشلیم وتمامی یهودیه و سامره و تا اقصای جهان.› و چون این را گفت، وقتی که ایشان همی نگریستند، بالا برده شد و ابری او را از چشمان ایشان در ربود. و چون به سوی آسمان چشم دوخته میبودند، هنگامی که او میرفت، ناگاه دومرد سفیدپوش نزد ایشان ایستاده، گفتند: ‹ای مردان جلیلی چرا ایستاده، به سوی آسمان نگرانید؟ همین عیسی که از نزد شما به آسمان بالابرده شد، باز خواهد آمد به همین طوری که او رابه سوی آسمان روانه دیدید.›»50
GSAM 71عیسی تا زمان استقرار دوباره در آسمان خواهد ماند
GSAM 71.2اکنون که منجی آنها را ترک کرده بود و آنها واقعاً او را «بهجایی که اول بود» صعود کرده دیده بودند، اطمینان داشتند که روحالقدس آنها را در مورد زمانی که پادشاهی خواهد آمد، تعلیم خواهد داد. از این رو، پطرس در دستورالعملهای خود به مردم، پس از دریافت روح، گفت: «و عیسی مسیح را که از اول برای شما اعلام شده بودبفرستد، که میباید آسمان او را پذیرد تا زمان معاد همهچیز که خدا از بدوعالم به زبان جمیع انبیای مقدس خود، از آن اخبار نمود.»51
GSAM 71.3به رسول پطرس نیز از سوی روحالقدس حقایق مربوط به سه جهان داده شد: اول، جهانی که پیش از طوفان بود و به آب نابود شد؛ دوم، جهان کنونی که برای آتش ذخیره شده است — آتشی که زمین در خود ذخیره دارد، چنانکه در نسخهٔ تجدیدنظرشده آمده است — آن آتشی که نابودی، ویرانی و هلاکت مردان بیخدا را رقم خواهد زد؛ سوم، زمین نو، که در آن «عدالت ساکن خواهد بود»؛ یا، چنانکه برخی ترجمه میکنند، «که صالحان در آن ساکن خواهند شد.»52
GSAM 72.1رسول پولس به رستاخیز قوم خدا و دگرگونی همه قدیسان او از فانی به جاودانه، «درطرفه العینی، به مجرد نواختن صور اخیر» اشاره کرد. او به قرنتیان گفت که مسیح اکنون بر تخت پدرش نشسته است و تا زمانی که همه دشمنانش تحت فرمان او درآیند، در آنجا خواهد ماند. یعنی تا زمانی که پادشاهی—پادشاهی او—از سوی پدر به دستانش سپرده شود، همانطور که در دانیال ۷:۱۳ و ۱۴ و مزمور ۲:۸ و ۹ پیشگویی شده است. او به کلیسا در تسالونیکی آمدن مسیح و رستاخیز را به عنوان تنها امیدشان و مایه تسلی واقعی هنگامی که عزیزانشان توسط مرگ از آنها جدا میشدند، ارائه داد.53
GSAM 72بازگشت نامشخص استاد
GSAM 72.2در آن زمان، کلیسا هیچ آگاهی دقیقی در مورد زمان بازگشت استاد نداشت. هنگامی که رسول در نامه اول خود به تسالونیکیان گفت: «ما که زنده و باقی باشیم، ربوده خواهیم شد»، برادران چنین برداشت کردند که مسیح در زمانی باز خواهد گشت که برخی از آنها هنوز زنده هستند. او در نامه دوم خود، تصور اشتباه آنها از نامه خود را اصلاح میکند و به آنها میگوید: «تاآن ارتداد، اول واقع نشود و آن مرد شریر یعنی فرزند هلاکت ظاهر نگردد، آن روز نخواهد آمد؛ که او مخالفت میکند و خود را بلندتر میسازداز هرچه به خدا یا به معبود مسمی شود.»54
GSAM 72ارتداد
GSAM 72.3و هنوز کلیسا در تاریکی برای یافتن راه خود در مورد زمان بازگشت دوم مسیح سرگردان است. برادران آموختهاند که انحرافی در پیش است؛ اما سؤال این بود که این انحراف چه مدت طول خواهد کشید. پس از آن، پاسخی به یوحنا در حالی که در جزیره پاتموس در رؤیا بود، از طریق نمادهای فصل دوازدهم و سیزدهم کتاب مکاشفه داده شد—«زمانی و دو زمان و نصف زمان»، «چهل و دو ماه»، «هزار و دویست و شصت روز» (سال)؛ اما هنوز رویدادی که نشانگر آغاز آن دوره طولانی بود، رخ نداده بود. از این رو، کلیسا هنوز در حالی که زمان دقیق ظهور او را به طور قطعی نمیدانست، به امید و انتظار آمدن مسیح بود؛ زیرا پس از سپری شدن آن زمان مصیبت، دورهای کوتاه از کشمکش و پیروزی برای کلیسای «بقایا» باقی میماند.55
GSAM 73.1با پایان یافتن سوابق عهد جدید، موضوع بازگشت دوم مسیح به وضوح در برابر ما قرار میگیرد. تقریباً از هر سی آیه، یک آیه به نحوی به بازگشت دوم خداوند ما عیسی مسیح اشاره میکند. رابرت پترسون، دکترای الهیات، در نشریهای به نام Interior تحت عنوان «امید مبارک»، دربارهٔ این موضوع و موضع کلیسا نسبت به این امید در طول قرون تا دوران معاصر چنین میگوید:—
GSAM 73هزارهٔ دنیوی—پترسون
GSAM 73.2«هنگامی که خداوند کلیسای خود را بر زمین رها کرد تا به پیش پدر برود، او را در وضعیتی غمانگیز واگذاشت. پانصد شاگرد او در محاصره تمام دشمنانش قرار داشتند؛ دشمنانی که توسط یکی از باهوشترین موجودات، که زهرآگینترین بدخواهی او را برمیانگیخت و تجربهٔ سدهها مؤثرترین روشهای نابودی را به او آموخته بود، در قالب ادیان و حکومتهای ضد مسیحی سازمان یافته بودند. خداوند از خطر ما بیخبر نبود؛ و در آخرین موعظههایش آن را کماهمیت جلوه نداد، و هیچ کاهش در خصومت جهان و مصائب کلیسا را وعده نکرد. اما وعده داد که خود بازخواهد گشت تا دشمنانش را سرنگون سازد، و تا آن روز مبارک از ما حمایت خواهد کرد. «جهان با شما دشمنی میکند. در جهان برای شما زحمت خواهد شد. شما گریه و زاری خواهید کرد و جهان شادی خواهد نمود. شما محزون میشوید لکن حزن شما به خوشی مبدل خواهد شد.... پس شما همچنین الان محزون میباشید، لکن باز شما را خواهم دیدو دل شما خوش خواهد گشت و هیچکس آن خوشی را از شما نخواهد گرفت. اگر بروم، بازمی آیم و شما را برداشته با خود خواهم برد تا جایی که من میباشم شما نیز باشید.»
GSAM 74.1این امید مبارک بازگشت شخصی او بود که با آن کلیسای خود را در هنگام رفتن شخصیاش تسلی داد. در تمام دوران غیبت او، گفت که باید رنج بکشیم؛ و چنین نیز رخ داده است. اگر قرار است ما در دوران غیبت او از هر دوره صلح ظاهری بهرهمند شویم، اگر کلیسای او از حملات جهان رهایی یابد، اگر قرار است عصری از پاکی وجود داشته باشد که در آن علفهای هرز در میان گندم رشد نکنند، یا اگر در هنگام آمدنش، توسط ساکنان زمینی پر از جلال خداوند مورد استقبال قرار گیرد، یا حتی اگر بتواند ایمان را بر روی زمین بیابد، این برای او شگفتی بسیار غیرمنتظرهای خواهد بود. عیسی از این هزاره خبر نداشت. میگوییم او از آن خبر نداشت، زیرا به ما نگفت؛ و او میگوید: «شما را دوست خواندهام زیرا که هرچه از پدر شنیدهام به شمابیان کردم.» اما در تمام خطبهها و مَثَلهای او کوچکترین اشارهای نیست که ما باید پیش از آمدن او به دورهای از صلح یا جلال امیدوار باشیم. رسولان نیز به همان اندازه از هزارهای بدون مسیح بیخبر بودند. برای سیصد سال پس از ارتحال خداوند ما، امید مبارک کلیسا، امید بازگشت او بود.
GSAM 74.2«اما هنگامی که عروس مسیح، در سیر انحراف پیشبینیشده خود، در غیاب او با دوستی پادشاهان زمین به خود تسلی داد، بهطور طبیعی نگاهش را از آسمان شرقی و از بازگشت خداوندش، که شکوه دنیوی او را پایان میداد، برگرداند. هنگامی که اصلاحگران شیپور انجیل را به لب نهادند ... رؤیاهای هزارهای بدون مسیح بلافاصله از میان رفتند ... و کلیسا بار دیگر به انتظار آمدن خداوند برای نابودی ضدمسیح نشست.... اصلاحگران در نامهها، موعظهها و اعترافات ایمانی خود، امیدهای پیشا هزارهای خود را اعلام کردند.
GSAM 74.3«مجمع وستمینستر اعترافنامه خود را با اعلام ایمانشان به بازگشت دوم خداوند به زبانی که کاملاً بیانگر ایمان پیشهزارساله گرایان است، به پایان میرساند. آنها در این کلمات سنگین اعلام میکنند: «همانطور که مسیح میخواهد ما را قاطعانه از وجود روز داوری مطمئن سازد، هم برای بازداشتن همه مردم از گناه و هم برای تسلی بزرگتر صالحان در سختیهایشان، او همچنین میخواهد آن روز را برای انسانها نامعلوم نگاه دارد، تا هرگونه آسودگی نفسانی را از خود دور کنند و همواره هوشیار باشند، زیرا نمیدانند خداوند در چه ساعتی خواهد آمد: و همیشه آماده باشند تا بگویند: بیا، ای خداوند عیسی، و بهسرعت بیا!»56
GSAM 75.1«نیاکان اصلاحگر ما با چشمانتظاری به آمدن خداوند دلهای خود را قوت میدادند و با فریاد «میدان را حفظ کنید! زیرا او با لشکریان یاریرسان میآید» یکدیگر را دلداری میدادند، احساسی که اخیراً در یک سرود احیای محبوب تجلی یافته است، اما برای پیمانداران قدیمی اسکاتلند آشنا بود.
GSAM 75.2«اما طولی نکشید که ارتداد دوم از ایمان در میان کلیساهای اصلاحشده آغاز شد. این پدیده در اسکاتلند به نام اعتدالگرایی؛ در انگلستان، آریانیسم و اخیراً کلیسای فراگیر؛ در آمریکا، واحدیّتگرایی؛ و در آلمان، عقلگرایی شناخته میشد. با قرار دادن عقل انسانی به عنوان داور و مشاهدات بسیار محدود مدرن ما به عنوان مدرک، و انکار اینکه رویدادی میتواند رخ دهد مگر بر اساس سیر قوانین مشاهدهشده طبیعت، این آموزه عیسی را به مقام یک ربّی یهودی تنزل داد که از زمان خود جلوتر بود، اما کاملاً با علم مدرن ناآشنا بود. البته، این تصور که چنین شخصی از دنیای نامرئی بازگردد تا بر زمین حکمفرما شود، به اسطورهشناسی عبری ارجاع داده شد.
GSAM 75دانیل ویتبی درباره هزاره
GSAM 75.3وعدههای بازگشت دوم و سلطنت او بر زمین، به سادگی به معنای گسترش انجیل او و تسلیم بخش بزرگی از جهان به مسیحیت برای مدتی هزار، یا به گمان برخی، ۳۶۰٬۰۰۰ ساله تفسیر شد؛ دورانی که در آن بشر قرار بود در هنرهای تمدن پیشرفت کند و از صلح و شکوفایی بینظیری بهرهمند شود. و در پایان آن چرخه طولانی که برای ذهن عادی بسیار وسیع بود و نمیتوانست آن را درک کند، احتمالاً آشوب بزرگی در طبیعت رخ میداد، و میتوانستند بگویند خداوند خواهد آمد و جهان را نابود خواهد کرد و نسل بشر را به داوری خواهد خواند. این نظریه توسط یک مفسر انگلیسی به نام ویتبی [دانیل ویتبی در سال ۱۷۲۶ درگذشت] تدوین و رواج یافت، که از طریق مکاتبات منتشرشدهاش اثبات شده پیرو آریوس بوده است، اما تفسیرهای او در میان طبقه خود محبوبیت داشت و هزاره افسانهای او مورد استقبال بسیاری از حقوقبگیران ارتدکس و دوستان کلیساهای دولتی اروپا قرار گرفت، کسانی که این نظریه برایشان وعدهای طولانی از عشریه و افتخارات را میداد. از طریق نفوذ آنها، این نظریه به آمریکا وارد شد، جایی که بلافاصله به عنوان متریالی برای کلیگوییها و سخنرانیهای پرشور روی تریبون به کار گرفته شد.»
GSAM 76.1چنین نظریاتی در نقاط مختلف زمین وجود داشت، در حالی که به زمانی نزدیک میشویم که خداوند هشدار جدی آمدنش را صادر کرد، حتی «بر در».
یادداشتها
- غلاطیان ۴:۴، ۵. ↩
- رومیان ۱۶:۲۵-۲۷. ↩
- افسسیان ۳:۳-۹. ↩
- The Desire of Ages، صص. ۲۹، ۳۰-۳۴. ↩
- لوقا ۲:۲۶. ↩
- لوقا ۲:۲۸-۳۸. ↩
- لوقا ۳:۱۵-۱۷. ↩
- یوحنا ۱:۲۹-۳۴. ↩
- متی ۳:۱۶، ۱۷. ↩
- یوحنا ۱۰:۴۱. ↩
- لوقا ۳:۲۳. ↩
- لوقا ۴:۱۶-۲۱. ↩
- مرقس ۱:۱۵. ↩
- اعمال رسولان ۱۰:۳۸؛ یوحنا ۳:۲. ↩
- یوحنا ۱۴:۸-۱۱. ↩
- The Desire of Ages، ص. ۲۱۵. ↩
- لوقا ۷:۱۹-۲۲؛ متی ۱۱:۴. ↩
- متی ۴:۱۷. ↩
- متی ۱۰:۷. ↩
- لوقا ۱۰:۹. ↩
- یوحنا ۷:۴۶. ↩
- متی ۱۲:۲۳. ↩
- متی ۱۳:۵۴، ۵۵. ↩
- یوحنا ۱۰:۲۴. ↩
- یوحنا ۶:۱۵. ↩
- یوحنا ۶:۶۲. ↩
- متی ۱۶:۲۰-۲۲؛ مرقس ۹:۳۱. ↩
- متی ۱۶:۲۸؛ لوقا ۹:۲۷. ↩
- دوم پطرس ۱:۱۶-۱۹. ↩
- متی ۱۷:۲۲، ۲۳. ↩
- متی ۱۸:۱؛ مرقس ۹:۳۳، ۳۴. ↩
- متی ۱۹:۲۷، ۲۸؛ لوقا ۲۲:۲۸-۳۰. ↩
- متی ۲۰:۲۰-۲۴. ↩
- یوحنا ۱۱:۴۷، ۴۸. ↩
- یوحنا ۱۲:۱۵. ↩
- یوحنا ۱۲:۱۹. ↩
- لوقا ۱۹:۴۰. ↩
- یوحنا ۱۲:۳۲-۳۴. ↩
- یوحنا ۱۳:۳۳-۳۶. ↩
- یوحنا ۱۴:۱-۳. ↩
- لوقا ۱۹:۱۱-۱۵. ↩
- متی ۲۴:۳. ↩
- متی ۲۴: لوقا ۲۱؛ مرقس ۱۳. ↩
- مرقس ۱۴:۵۰. ↩
- مرقس ۹:۱۰. ↩
- متی ۲۸:۲-۴. ↩
- متی ۲۷:۵۲، ۵۳. ↩
- لوقا ۲۴:۱۳-۲۷. ↩
- لوقا ۲۴:۳۱، ۳۲. ↩
- اعمال رسولان ۱:۶-۱۱. ↩
- اعمال رسولان ۳:۲۰، ۲۱. ↩
- دوم پطرس ۳:۵-۱۳. ↩
- اول تسالونیکیان ۴:۱۳-۱۸. ↩
- دوم تسالونیکیان ۲:۳، ۴. ↩
- مکاشفه ۱۲:۱۷. ↩
- Confession of Faith، فصل ۳۳، بخش ۳. ↩