Bab 2 — Rencana Kaselamatan Sing Kabuka

GSAM 38.1"Pangarep-arep sing ditundha nggawe ati lara; nanging nalika kepinginan teka, iku dadi wit urip."¹ "Amarga mangkene pangandikane Gusti angkatan: Sedhéla manèh, Aku bakal nggoyang sapisan manèh swarga, bumi, segara, lan daratan; lan Aku bakal nggoyang kabèh bangsa, lan Kepinginan kabèh bangsa bakal teka; lan Aku bakal ngisi omah iki karo kamulyan, pangandikane Gusti angkatan."²

GSAM 38.2Wiwit nalika Adam diusir saka Taman Eden lan wit urip, tembung kang diucapake marang Setan babagan keturunané wong wadon—"Iku bakal nggebug sirahmu"—wis maringi pangarep-arep babagan kekalahan pungkasané Setan, ambruké rencana liciké, lan pamulihan marang wit urip. Sing diarep-arep—Wiji sing dijanjekake—mangkono dadi "Karepé kabèh bangsa."

GSAM 38.3Ing kutipan ing ndhuwur saka Hagai katon yèn rawuhé Panjenengané sing Dadi Idaman iku ana gandhèngané karo wektu nalika Gusti bakal nggoyang swarga lan bumi. Paulus, nalika nulis marang wong Ibrani, nempataké geger kuwi ing mangsa ngarep, kandha, "Nanging sepisan manèh Aku ora mung nggoyang bumi, nanging uga swarga. Lan tembung iki, 'Sepisan manèh', ateges mbusak apa sing digoyang, minangka barang-barang sing digawe, supaya sing ora bisa digoyang tetep ana. Mula saka iku, amarga kita nampa kraton sing ora bisa digoyang, ayo padha nduweni sih-rahmat, supaya kita bisa ngabdi marang Gusti kanthi pantes, kanthi ngajeni lan wedi marang Gusti."³ Basa iki bab geger siji sing isih bakal teka katon nyambungake karo pambentukan pungkasaning kratoné Gusti Allah ing sangisoré Kristus, Wiji sing dijanjekake, "Karepé kabèh bangsa."

GSAM 39.1Restorasi sing bakal kawujud lumantar Kristus bisa katon cetha ing dina-dina pungkasan iki dening sapa waé sing nduwé Kitab Suci kabèh mbukak ing ngarepé. Ora kaya mangkono karo wong-wong kuna. Sabda Gusti teka marang wong-wong mau, "prentah demi prentah, prentah demi prentah; baris demi baris, baris demi baris; ing kéné sethithik, ing kono sethithik."⁴ Mangkono ing wahyu marang wong-wong mau babagan rancangan kaslametan, iku kaya dalan wong sing bener, "kaya padhangé sing sumunar saya padhang nganti tekan dina sing sampurna."⁵ Mula dadi prakara sing narik kawigaten banget kanggo nglacak kanthi ringkes pangembangan alon-alon saka rancangan mau marang umat kuna.

GSAM 39Tundha Ora Dijlentrehake Wiwitané

GSAM 39.2Gusti ora langsung nundha pangarep-arepé, sing ndadékaké atiné lara amarga mbukak yèn isih atusan taun sadurungé padha tekan pungkasan pangarep-arepé marang Wiji sing dijanjèkaké. Saka fakta sing kacathet, kita nyimpulké yèn padha diidini mikir yèn anak pisan sing lair iku Wiji mau; lan yèn ora suwé, kanthi cara tartamtu, Éden bakal dipulihaké, lan padha bisa manèh nyedhaki wit urip. Nalika Kain lair, Hawa kandha, "Aku wis oleh wong lanang saka Gusti."⁶ Sawetara sarjana Ibrani nyatakake manawa yen diterjemahake sacara harfiah lan tuntas, teks kasebut muni, "Aku wis oleh wong lanang, Gusti." Tegese, iki wiji sing bakal nindakake pakaryan Gusti kanggo ngalahake Setan. Ora ana cathetan bab ungkapan kaya ngono saka Hawa nalika Abel lair. Dheweke mesthi bisa, lan lumrahe bakal, nganggep yen anak sulung iku sing bakal nepati janji. Kepiye kuciwa lan malah mati pangarep-arepe nalika watak Kain saya tuwuh, lan dheweke nyekseni tumindak ala sing pungkasane nyebabake matine adhine. Sadurunge Abel dipatèni, mesthiné padha wis nampa pepadhang lan kawruh bab kurban sing bakal diwènèhaké kanggo kapentingané; awit Abel, miturut pituduhing Gusti, nggawa anak wedhusé dadi sesajèn, déné Kain, sing wis diwulang kaya adhine, nggawa sesajèn saka woh-wohan lemah, lan iki malah kapenuhan semangat nesu lan iri. Kurbané Habel luwih ditrima tinimbang kurbané Kain, amarga digawe "kanthi pracaya," lan bab iku Paulus nulis, "Sanadyan wis mati, isih ngandika."⁷

GSAM 40Apa Set iku Wiji?

GSAM 40.1Sawisé seda Abel, lair Seth, nalika pangarep-arep urip manèh; "awit Gusti," kandha Hawa, "wis paring aku wiji liya minangka panggantos Abel, sing dipatèni Kain."⁸ Banjur Seth kalebu ing silsilah turunan Adam. (Deleng Kejadian 5:3.) Kain, sing sejatine anak sulung, ora kalebu ing silsilah. Mbokmenawa Hawa nganggep yèn Set iku Wiji sing dijanjèkaké. Miturut cathetan, sawisé Set lair, manungsa wiwit nyebut awaké dhéwé nganggo jenengé Gusti. (Deleng cathet pinggir Kejadian 4:26.) Mbokmenawa padha nindakake kuwi amarga nganggep yèn Set iku sing bakal dadi panguwasa pungkasan, Gusti, lan ngusir panguwasa sing direbut déning Setan.

GSAM 40Pangarep-arep Sing Dipusatake marang Nuh

GSAM 40.2Ing cathetan cekak babagan kedadeyan wiwit jaman Adam nganti lairé Nuh, mung sithik luwih saka silsilah umat manungsa sing kacathet. Nalika lairé Nuh ("sing bener," miturut cathetan pinggir) pangarep-arep tangi manèh, lan wong-wong padha kandha, "Iki sing bakal maringi panglipur marang kita babagan pakaryan lan kasusah tangan kita, amarga lemah sing wis dikutuk déning Gusti."⁹ Tembung ilahi meneng babagan kepiye utawa cara padha ngarep-arep panglipur; nanging ana pangarep-arep manawa kutukan ing bumi bakal diurangi kanthi cara tartamtu. Pangawikan bab kejahatan sing ana ing jamané Nuh, nalika manungsa padha ngisi donya karo dosa lan kekerasan nganti umaté kabèh kaancuraké déning banjir, lan mung Nuh karo keluargané sing slamet saka karusakan; uga kasunyatan yèn dhèwèké bakal ngélingaké donya suwéné satus rong puluh taun bab karusakan sing bakal teka, kabèh mau ora diparingi marang wong-wong mau.

GSAM 41Babel Dibangun

GSAM 41.1Sawisé banjir, wong-wong diwènèhi dhawuh liwat Nuh supaya ngisi bumi; nanging nalika padha saya akèh, padha nolak rencanaé Gusti kanggo mréntahaké. Nimrod ngadegaké kraton Babel (sabanjuré diarani Babilonia), pamaréntahan donya pisanan.¹⁰ Sawisé kuwi, wong-wong mau miwiti mbangun menara Babel kanggo nggoleki jeneng dhéwé lan supaya ora sumebar, sing malah bertentangan karo piwulangé Gusti lumantar Nuh. Tinimbang sabar ngenteni Gusti nepaki kersané, padha tumindak dhéwé, banjur Gusti mbingungaké basané, mula padha sumebar.

GSAM 41Abraham dadi ahli waris donya

GSAM 41.2Ndeleng cathetan cekak nganti tekan generasi kaping sepuluh saka Nuh, kita nemokake panggilan Abraham, marang sapa Gusti ngendika, "Kabèh tanah sing kowe deleng iki bakal tak paringaké marang kowe lan keturunanmu salawas-lawase. Lan aku bakal ndadèkaké keturunanmu kaya bledug ing bumi: saéngga yèn ana wong sing bisa ngétung bledug ing bumi, keturunanmu uga bakal kaétung. Tangia, mlaku-mlaku ngliwati tanah iki sadawané lan saambané; awit Aku bakal maringi iku marang kowe."¹¹ Sanadyan janji iki marang Abraham yèn dhèwèké bakal nduwèni tanah iku, Gusti negesaké yèn dhèwèké bakal seda. Paulus kandha yèn dhèwèké lunga menyang "panggonan sing sakbanjuré bakal ditampa minangka warisan."¹² Pitakonan bab kasampurnan janji iki mesthi dijlentrehake marang Abraham ing sawijining panglihatan saka Gusti, amarga dhèwèké "ngenteni kutha sing nduwèni dhasar, sing pambangun lan panyipta iku Gusti."¹³ Ing Roma 4:13 kasebut yèn janji iku "supaya dhèwèké dadi ahli waris donya;" ora ing kahanan saiki, nanging mengko, sawisé dhèwèké urip manèh.

GSAM 42.1Saka sudut pandang manungsa, Abraham ora bisa weruh kepiye wiji sing dijanjekake bisa dadi keturunane dhéwé. Mula dhèwèké nyaranake supaya Eliezer, pangurus omahé, dadi wiji. Gusti ngendika, "Ora kaya ngono; nanging wiji kuwi bakal metu saka jeroné awakmu dhéwé." Saiki Gusti miwiti mbukak marang Abraham yèn pakaryan pungkasan saka keturunane ora bakal langsung kelakon. Panjenengané ngendika marang Abraham, "Keturunanmu bakal dadi wong manca ing tanah sing dudu kagungané, lan bakal ngawula marang wong-wong kuwi; lan wong-wong kuwi bakal nindhes keturunanmu patang atus taun.... Lan kowe bakal lunga menyang leluhurmu kanthi tentrem; kowe bakal dikubur ing yuswa tuwa sing becik."¹⁴

GSAM 42.2Garwané Abraham ngajokaké rencana sing ora wicaksana kanggo nyepetaké kasampurnan janji; nanging sawisé Ishak lair, anak sejati Abraham lan Sarah, garwané sing sah, Gusti ngendika bab Ishmael lan ibuné Hagar, "Usir abdi wadon iki karo anaké."

GSAM 42.3Ing ujian iman Abraham nalika nyawisake Ishak ing mezbah, dhèwèké sinau piwulang babagan kebangkitan wong mati. Bab dhèwèké kacarita, "Nganggep yèn Gusti Allah bisa mbangkitaké dhèwèké [Ishak] sanajan saka pati; saka kéné uga dhèwèké nampa dhèwèké kanthi gambaran."¹⁵

GSAM 42Wiji Sing Sejati

GSAM 42.4Abraham tau diwenehi pituduh yèn Wiji sejati, kang lumantaré kabèh bangsa bakal pinaringan berkah, sanadyan saka keturunane miturut daging, sejatine iku Kristusé Allah; awit Gusti ora ngendika marang dhèwèké, "Wiji-wiji, kaya akèh; nanging kaya siji; lan marang Wijimu, kang iku Kristus."¹⁶ Rasul Paulus ngendika bab iki, "Kitab Suci, sing wis nyawang sadurunge yèn Gusti Allah bakal mbeneraké bangsa-bangsa liya lumantar pracaya, wis luwih dhisik martakaké Injil marang Abraham, kandha, 'Lumantar kowe kabèh bangsa bakal pinaringan berkah.'"¹⁷ Janji marang Abraham diulangaké marang Ishak lan keturunane,¹⁸ lan uga marang Yakub.¹⁹

GSAM 42.5Amarga Yakub nduwé rolas putra, saiki mesthi muncul pitakon, Lumantar sapa garis keturunan Wiji sejati bakal ditelusuri? Ing kesaksian sing diilhami sing diandharake Yakub babagan putrané, prakara iki wis ditemtokake: "Tongkat panguwasa ora bakal ilang saka Yehuda, uga pangripta hukum ora bakal ilang saka antarané sikilé, nganti teka Shiloh; lan marang dhèwèké bakal dikumpulaké bangsa-bangsa."²⁰ Minangka wujud kasampurnan saka prakara iki, perlu dicathet yèn bangsa Israel, sanadyan dadi bawahan pirang-pirang bangsa, diparingi idin nduwèni Sanhedrin. Mangkono Yehuda—suku wong Yahudi sing dijenengi saka Yehuda—nduwèni swara ing pamaréntahané nganti teka Shiloh (Kristus).

GSAM 43Wektu Sing Didhelikake

GSAM 43.1Para patriark nduwé sawatara kawruh babagan pamulihan lan Wiji sing dijanjèkaké; nanging kapan utawa suwéné sadurungé rawuhé isih didhelikaké marang wong-wong mau. Nalika keturunan Yakub saya tambah akèh ing Mesir, lan wong Asyur—Firaun (Yesaya 52:4)—sing "ora ngerti Yusuf,"²¹ nindhes wong-wong mau, pikirané mesthi bali marang 400 (sejatine 430) taun sing kasebut marang Abraham minangka wektu kang nyakup sangsara lan manggon minangka wong asing, kanthi pangarep-arep yèn pambebasan saka kahanan iki bakal mbukak warisan sing wis dijanjekake.

GSAM 43.2Nalika Musa lair, wong tuwané weruh yèn dhèwèké iku "anak sing bagus."²² Cahya mesthi wis diparingaké marang wong tuwané yèn dhèwèké bakal dadi panyelamet Israèl saka perbudakan sing kejem, kanthi pitulungané Gusti Allah. Tanpa mangu-mangu kawruh iki diparingaké marang Musa; amarga nalika umuré patang puluh taun, dhèwèké mutusaké kanthi tuntas kanggo mèlu karo wong Israel sing ditindhes, lan nampa sangsara bareng karo wong-wong mau tinimbang diarani putrané putri Firaun lan ahli waris tahta Mesir,²³ lan nalika dhèwèké miwiti mbela bangsane, lan ing mbela kuwi matèni wong Mesir, dhèwèké kaget banget amarga padha ora ngakoni pakaryané; "awit dhèwèké nyangka yèn seduluré bakal mangertèni yèn Gusti Allah lumantar tangane bakal nylametaké wong-wong mau."²⁴

GSAM 44.1Nalika wayahe Gusti Allah wis teka supaya wong Israel lunga saka Mesir, padha mangkat, lan pas ing dina sing wis diprédhiksi. Pangentasan 12:40, 41. Padha ora bakal nganggep Musa minangka panguwasa pungkasan lan wiji sing dijanjekake, amarga dhèwèké saka suku Lewi, lan apa Yakub ing ramalané sing diilhami ora wis nyatakake yèn Yehuda bakal dadi panguwasa nganti teka Sang Shiloh?

GSAM 44"Aku bakal ndeleng Panjenengané, nanging ora saiki."

GSAM 44.2Nalika wong Israel lagi ana ing dalan menyang Kanaan, Balak, raja Moab (turunan Lot), ngundang Bileam supaya ngutuk Israel. Gusti Allah ngowahi kutukan mau dadi berkah, lumantar iku padha nampa pepadhang tambahan, kang ditujokake kanggo ngilangake pikiran manawa pambebasan pungkasan saka pangrebutané Setan bakal langsung kelakon nalika mlebu ing Kanaan. Kisah ing Kitab Suci nyritakake, Bileam ing sawijining wahyu saka Gusti Allah ngendika, "Aku bakal ndeleng dheweke, nanging ora saiki; aku bakal nyawang dheweke, nanging ora cedhak: bakal metu Lintang saka Yakub, lan bakal munggah Tongkat panguwasa saka Israel, lan bakal nggebuk pojok-pojok Moab, lan ngrusak kabeh anak-anak Set."²⁵

GSAM 44.3Biji sing akèh banget iki, sing metu saka Abraham, diomongaké Paulus kaya mangkéné: "Mula saka siji wong, lan wong kuwi meh mati, metu akèh banget kaya lintang ing langit, lan kaya wedhi ing pinggir segara sing ora kaétung. Kabèh mau mati ing iman, ora nampa janji-janji mau, nanging wis ndeleng saka adoh, pracaya marang janji-janji mau, nampani lan ngakoni yèn padha dadi wong asing lan musafir ing bumi."²⁶

GSAM 44.4Atiné Israèl ora perlu kélangan pangarep-arep utawa kuciwa amarga ramalané Bileam sing kandha yèn kasampurnan pangarep-arepé "ora saiki," utawa "ora cedhak;" amarga Gusti, ora suwé sadurungé wahyu iki, wis maringi janjiné nyawané dhéwé yèn kahanan kamulyan kuwi bakal teka pungkasané. Lumantar Musa Panjenengané ngendika, "Nanging saktenané, demi gesang-Ku, kabèh bumi bakal kapenuhan kamulyané Gusti."²⁷ Ing jaman nabi Habakuk, 863 taun sawisé, bebener sing padha diulang manèh, nanging diomongaké minangka prastawa sing isih bakal teka: "awit bumi bakal kebak kawruh kamulyané Gusti, kaya banyu nutupi segara."²⁸

GSAM 45Layanan ing Panggonan Suci minangka Tipe saka sing Sejati

GSAM 45.1Nalika Gusti mimpin Israel metu saka Mesir, Panjenengané ngumumaké ing ngarsané kabèh pasukon paugeran moralé, lan maringi salinané ing watu sing diukir nganggo driji Panjenengané dhéwé, supaya wong-wong mau tansah diarahaké marang Juruwilujeng sing bakal pungkasané ngorbanaké dhiri kanggo wong-wong mau; lan supaya lumantar getihé sing larang regané dosa-dosané bisa dibersihaké, Panjenengané ngedegaké panggonan suci ing ara-ara samun. Tabernakel iki, utawa suci iki, ing kabèh pangrakitane, Musa diparingi piwulang supaya digawe persis kaya pola sing dituduhake Gusti marang dheweke ing gunung.²⁹ Layanan ing suci iki mung bayangan saka layanan sejati Kristus ing suci swarga.³⁰ Nalika tujuane Gusti Allah ing persembahan lan kurban ing suci iku kanggo ngelingake manungsa marang bayangan "bab-bab apik sing bakal teka,"³¹ upaya Setan yaiku nuntun wong supaya nggatekake persembahané dhéwé, tinimbang Kristus lan layanan sejatine, sing mung digambarake dening persembahan iki. Mangkono dhèwèké nyoba nuntun wong supaya percaya marang pakaryané dhéwé kanggo kaslametan.

GSAM 45.2Tujuané Gusti Allah yaiku dadi panguwasa umaté—bangsa Israèl—kanggo perang ing peperangané lan nguasani bangsa-bangsa. Panjenengané nduwèni cara pamaréntahané, kaya sing kacetha ing teks ing ngisor iki: "Sawisé Panjenengané ngrusakaké pitung bangsa ing tanah Kanaan, Panjenengané mènèhi tanah mau marang wong-wong mau kanthi cara undian. Lan sawisé kuwi Panjenengané maringi marang wong-wong mau para hakim watara patang atus lima puluh taun, nganti nabi Samuel."³²

GSAM 45Israel Njaluk Raja

GSAM 45.3Para Israel cetha ora seneng karo cara Gusti mréntahaké wong-wong mau. Nanging, kuwi pancèn niyat lan kersané Gusti supaya wong-wong mau dadi bangsa sing istiméwa, béda karo kabèh bangsa liya ing sakupengé. Yèn padha manut pitutur Gusti kanthi teliti, bangsa-bangsa malah bakal kandha, "Satemene bangsa gedhé iki iku bangsa sing wicaksana lan nduwé pamanggih." Amarga bangsa apa sing gedhé banget sing nduwé Gusti Allah sing cedhak banget karo wong-wong mau, kaya Sang Yehovah, Gusti Allah kita, ing kabèh bab sing kita suwun marang Panjenengané?"³³

GSAM 46.1Amarga ora puas, wong-wong mau nyuwun marang Samuel supaya netepake raja kanggo mimpin wong-wong mau, lan Gusti kandha marang Samuel, "Wong-wong mau wis nolak Aku supaya Aku ora mrentahake wong-wong mau."³⁴ Maneh padha kandha marang Samuel kanthi luwih tegas, "Saiki pasangna raja kanggo ngadili kita kaya kabèh bangsa liya."³⁵ Samuel kanthi tliti nerangake marang wong-wong mau panyiksa sing bakal teka yen padha nduwé raja, nanging "sanadyan mangkono wong-wong mau ora gelem manut marang swara Samuel; lan padha kandha, 'Ora; nanging kita arep nduwé raja ing ndhuwur kita; supaya kita uga padha kaya kabèh bangsa; lan supaya rajaning kita ngadili kita, metu ing ngarep kita, lan perang ing perang kita.'"³⁶

GSAM 46.2Mula padha nduwé raja sing mréntah watara limang atus taun, sepisanan minangka sawijining kraton ing sangisoré Saul, Dawud, lan Sulaiman; banjur kabagi dadi loro kraton, Israèl lan Yehuda. Sithik sanget raja-rajané sing becik lan adil, nanging akèh sing jahat, nuntun rakyat menyang panyembahan berhala lan kaluputan gedhé. Mula, wong-wong mau ora mung padha kaya bangsa-bangsa ing sakupenge ing bab duwé raja, nanging uga padha kaya wong-wong mau ing kadurjanan, kanthi ninggalaké Gusti Allah para leluhuré, lan nyembah arca-arca lan tentara langit.

GSAM 46.3Gusti Allah ngendika babagan pamaréntahan kraton iki lumantar lambé nabi Hosea, "Wah, Israèl, kowé wis ngrusak awakmu dhéwé; nanging pitulunganmu ana ing Aku. Aku bakal dadi rajamu; ana ing endi ana liyané sing bisa nylametaké kowé ing kabèh kutha-kuthamu? Lan para hakimmu sing kowé kandha, 'Wènèhana aku raja lan para pangéran'? Aku wis maringi kowé raja ing nesuku, lan Aku njupuk manèh ing murka-Ku."³⁷

GSAM 47Karajan Sing Digulingaké

GSAM 47.1Pamaréntahan karajan iki lumaku nganti wong Kaldea ngobong Yerusalem, njupuk piranti-piranti ing candhi, lan nggawa Yehuda dadi tawanan menyang Babilonia, ing kana padha manggon pitung puluh taun, kaya sing wis diprédhiksi marang wong-wong mau. Nalika pamaréntahan monarkis iki rampung, Gusti Allah ngandika lumantar nabi Yehezkiel marang Zedekia, raja pungkasané, "Kowe sang pangeran Israel sing najis lan jahat, dina kowe wis teka, nalika kaluputan bakal rampung, mangkene pangandikane Gusti Allah: Copot mahkota, lan copot makutha: iki ora bakal padha maneh: ngunggahake sing asor [pamrentah Babilonia], lan nundhukake sing dhuwur [pamrentah suku Yehuda sing banget ngunggahake awake dhewe]. Aku bakal nggulingaké, nggulingaké, nggulingaké manèh: lan ora bakal ana manèh, nganti teka sing nduwèni hak; lan Aku bakal maringi marang dhèwèké."³⁸

GSAM 47.2Panguwasa sing sah iki, yaiku Wiji sejati, yaiku Kristus. Bab dhèwèké nabi Mikha nulis, "He, menara panggembalaan, benteng putri Sion, marang kowe bakal teka panguwasa sepisanan [panguwasa ing bumi, sing dipulihaké ing Kristus]: kraton bakal teka marang putri Yerusalem."³⁹

GSAM 47.3Nalika Israel kelangan tongkat panguwasa, panguwasa iku pindhah menyang tangan raja Babilonia. Amarga padha sulih gumanti ana ing sangisoré pamaréntahan Medo-Persia, Yunani, lan Romawi, kraton kuwi kaping telu digulingaké. Ing jaman pamaréntahan Kaisar Agustus, maharaja Romawi, Kristus, ahli waris sing sah marang tahta Dawud,—Wiji sejati saka wanita, saka Abraham, lan saka Dawud,—lair, lan miturut ramalan.

GSAM 47.4Supaya wong-wong padha ngerti yèn Panguwasa sing sah, Wiji sing sejati, iku luwih saka manungsa biyasa sing kratoné cendhak umuré, Gusti Allah maringi inspirasi marang panganggit Mazmur supaya nulis: "Aku bakal ndadèkaké dhèwèké anak sulungku, luwih luhur tinimbang para raja ing bumi. Aku bakal njaga rahmatku kanggo dheweke salawas-lawase, lan prajanjianku bakal lestari karo dheweke. Keturunane uga bakal tak gawe lestari salawas-lawase, lan dhamparé kaya dina-dinane langit." "Keturunane bakal lestari salawas-lawase, lan dhamparé kaya srengenge ing ngarepku. Dhamparé bakal diadegake salawas-lawase kaya rembulan, lan dadi saksi sing setya ing swarga."⁴⁰

GSAM 48.1Ing ramalan Yesaya kita maca luwih lanjut bab Panguwasa iki kaya mangkéné: "Ana bocah sing lair kanggo kita, ana putra sing diparingaké marang kita; lan pamaréntahan bakal ana ing pundhaké; lan jenengé bakal diarani Kang Nggumunaké, Panuntun, Gusti Allah kang Kuwasa, Bapa langgeng, Pangeran Katentreman. Babagan tambahé pamaréntahané lan katentremané ora ana entéké, ing dhamparé Dawud, lan ing kratoné, kanggo ngatur lan nguwataké kanthi paugeran lan kaadilan wiwit saiki nganti salawas-lawasé. Semangaté Gusti Pangéraning Balatentara bakal nglakokaké iki.⁴¹

GSAM 48Pangangkatan Enoch lan Elia

GSAM 48.2Ana cathetan babagan wong-wong ing jaman mbiyen sing dipindhahake menyang swarga tanpa ngrasakake pati. Bab Enoch, sing kapitu saka Adam, kacarita, dhèwèké "mlaku karo Gusti Allah: lan dhèwèké ora ana; amarga Gusti Allah njupuk dhèwèké."⁴² "Mula saka pracaya, Enoch dipindhahake supaya dhèwèké ora ndeleng pati; lan dhèwèké ora ditemokake, amarga Gusti Allah wis mindhahake dhèwèké: amarga sadurungé dipindhahake, dhèwèké nduwèni paseksi yèn dhèwèké nyenengake Gusti Allah."⁴³

GSAM 48.3Manèh, nalika Elia lan Elisha padha mlaku bebarengan, "Ana kedadeyan, nalika padha isih mlaku lan padha rembugan, katon karéta geni lan jaran geni, banjur misahaké loro-loroné; lan Elia munggah menyang swarga kanthi pusaran angin." Lan Elisha ndeleng iku, banjur muni, "Bapakku, bapakku, kereta perang Israel, lan para penunggang jarané!" Lan sawisé kuwi dhèwèké ora weruh manèh.⁴⁴

GSAM 48.4Enoch ngandhani ramalan babagan rawuhe Kristus minangka hakim sakabehing bumi, kanthi tembung-tembung iki: "Delengen, Gusti Allah rawuh karo puluhan ewu wong suci Panjenengané, kanggo ngetokake paukuman marang kabèh, lan kanggo mbuktekake marang kabèh wong sing ora takwa ing antarané wong-wong mau babagan kabèh pakaryané sing ala sing wis ditindakake, lan babagan kabèh tembung kasar sing wis diucapake wong-wong sing dosa marang Panjenengané."⁴⁵

GSAM 49Ayub Ngajar Rawuhe Gusti

GSAM 49.1Ayub, sing dianggep urip ing jamané Musa, nduwé sawatara kawruh bab rawuhé Kristus lan kebangkitan; amarga dhèwèké kandha, "O, muga-muga tembungku saiki ditulis! muga-muga dicetak ing buku! muga-muga diukir nganggo pena wesi lan timbal ing watu salawas-lawase! Amarga aku ngerti yèn Panebusku urip, lan Panjenengané bakal ngadeg ing pungkasaning dina ing bumi; sanadyan sawisé kulitku rusak, ulat ngrusak awak iki, nanging ing dagingku aku bakal ndeleng Gusti Allah: sing bakal tak deleng déwé, lan mripatku bakal nyawang, lan ora ana liyané."⁴⁶

GSAM 49Tahtané Daud, Tahtané Gusti

GSAM 49.2Dhamparé Dawud dijenengi dhamparé Gusti. "Salomo lungguh ing tahtané Gusti minangka raja nggantèkaké Dawud bapakné."⁴⁷ Gusti wis "ndhawuhake sumpah marang dhèwèké [Dawud], yèn saka woh pinggangé, miturut daging, Panjenengané bakal nguripaké Kristus supaya lungguh ing tahtané: dhèwèké sing ndeleng iki sadurungé ngandika bab tangi Kristus, yèn nyawane ora ditinggalaké ing neraka, lan dagingé uga ora ngalami kebusukan."⁴⁸ Lan uga kasebut manawa bab pamaréntahané Kristus ing tembe, Panjenengané bakal lungguh ing dhamparé Daud. (Delengen Yesaya 9:7.) Malih, "Para raja ing bumi padha nyawiji, lan para panguwasa padha rembugan bebarengan nglawan Gusti lan nglawan Sang Kristus sing diurapi.... Nanging aku wis netepake rajaku ing gunung Sion sing suci. Aku bakal ngumumake paugeran: Gusti Allah wis kandha marang aku, 'Kowe putraku; dina iki aku wis nglairaké kowe.'⁴⁹ Maneh, 'Gusti Allah kandha marang Gustiku, lungguhna ing sisih tengenku nganti aku nggawe mungsuhmu dadi alas sikilmu.'⁵⁰

GSAM 49Para Yahudi Bingung

GSAM 49.3Teks-teks iki mbingungake wong Yahudi. Ing kene ana masalah sing ora bisa dipecahake: yen Dawud nyebut dheweke Gusti, kepiye bisa dheweke dadi putrane? Kepiye bisa dheweke dadi anak sing lair saka keturunan Dawud, nanging uga dadi Immanuel—Gusti Allah karo kita? Nanging Yesaya, nabi dhewe, ngumumake, "Sawijining prawan bakal ngandhut, banjur nglairake anak lanang, lan bakal menehi jeneng Immanuel."⁵¹

GSAM 50.1Kristus wis ngerti pitakon sing bakal menengake para Farisi sing seneng mbantah, mula Panjenengané takon marang wong-wong mau, "Kowe padha mikir apa bab Kristus? Putrané sapa?" Wong-wong mau mangsuli, "Putrané Daud." Panjenengané kandha, "Yen mangkono, kepriye Daud ing roh bisa nyebut Panjenengané Gusti, nalika kandha, 'Gusti Allah ngandika marang Gustiku, lungguhna ing sisih tengenku, nganti Aku nggawe mungsuhmu dadi tumpuan sikilmu'?" Yen Daud banjur nyebut Panjenengané Gusti, kepriye Panjenengané dadi putrané?"⁵²

GSAM 50.2Bab iki kasebut maneh ing Mazmur 45:6, 7: "Dhamparmu, ya Allah, langgeng langgeng; tongkat kratonmu iku tongkat sing bener. Kowe tresna marang kaadilan lan sengit marang piala; mulane Allah, Gustimu, wis ngoles kowe nganggo lenga kabungahan luwih saka kanca-kancamu."⁵³ Kanthi Kitab Suci iki ana ing pikiran, wong Yahudi mesthi nduwéni pamanggih sing luhur bab wataké Panguwasa lan Pamulih ing tembe. Ora mungkin ana cara liya.

GSAM 50Biji Asal Ilahi

GSAM 50.3Panuntun rinci wis diwenehake babagan Kristus lan lairé, amarga Gusti lumantar nabi Mikha wis netepake asal ilahi Panjenengané, malah désa cilik ing ngendi Panjenengané bakal lair: "Nanging kowe, Betlehem Ephratah, sanadyan cilik ing antarané ewonan Yehuda, saka kowe bakal metu marang aku sing bakal dadi panguwasa ing Israel; lumakué wis ana wiwit jaman biyen, wiwit langgeng" (margine, Ibrani, saka "dinane langgeng").⁵⁴

GSAM 50Kehadiran Gusti Allah sing Kasat Mata ing Shekinah lan Mega

GSAM 50.4Mengko ing sajarah bangsa Israel, nalika Salomo wis ngrampungake pambangunan candhi sing miturut pangandikané kudu "agung" banget, shekinah kamulyaning Gusti njupuk panggonané ing antarané kerubim ing ndhuwur kursi pangapura. Cathetan kandha manawa nalika pambukaan candhi, nalika para imam metu saka panggonan suci, "mega ngisi omahé Gusti, nganti para imam ora bisa ngadeg kanggo ngladèni amarga mega: amarga kamulyané Gusti wis ngisi omahé Gusti."⁵⁵ Anané Gusti Allah ing candhi iki katon marang mata wong-wong ing méga kamulyan. Gusti Allah mangsuli pandonga Sang Salomo ing wektu kuwi, lan ngandika marang dhèwèké, "Aku wis ngrungokaké pandonganmu, lan wis milih panggonan iki dadi omah pangorbanan kanggo Aku."⁵⁶

GSAM 51.1Wong-wong padha dosa—mèlu nyembah berhala—mula kutha lan panggonan suciné rusak suwéné pitung puluh taun. Sawisé pambuwangan, candhi mau dibangun manèh déning Zerubbabel. Sanadyan kamulyané luwih asor tinimbang sing dibangun déning Salomo, Gusti Allah ngandika lumantar nabiné, "Kamulyané omah pungkasan iki bakal luwih gedhé tinimbang omah sadurungé."⁵⁷ Omah iki dihias dening Herodes, lan ing platarané Sang Juruwilujeng mulang. Omah kapisan ana méga kamulyan sing makili Gusti, nanging ing omah kapindho Sang Juruwilujeng dhéwé rawuh, Pangripta samubarang kabèh.

GSAM 51Pamrentahan Mulya saka Cikal Jesse

GSAM 51.2Kanggo wong-wong sing ngarep-arep lan ngenteni ing jamané Yesaya, gambaran-gambaran liwat nubuaté babagan bab-bab kamulyan sing ana gandhèngané karo panyelamatan pungkasan mesthi dadi sumber kekuwatan lan panyengkuyungan. Nubuat-nubuat iki manèh kanthi cetha banget nerangaké saka ngendi Sang Panyelamat sing diarep-arep kuwi bakal rawuh, kaya ing ngisor iki: Lan bakal metu tunas saka tunggul Yesi, lan pucuk bakal tuwuh saka oyod-oyode; lan Rohé Gusti bakal netep ing dhèwèké, Roh kawicaksanan lan pangertosan, Roh pitutur lan kakuatan, Roh kawruh lan ajrih marang Gusti; lan bakal ndadekake dheweke pinter lan cepet mangerteni ajining wedi marang Gusti; lan dheweke ora bakal ngadili manut pandelengane mripate, utawa mbenerake manut krungu kuping; nanging kanthi kabeneran dheweke bakal ngadili wong mlarat, lan mbenerake kanthi adil kanggo wong andhap asor ing bumi; lan dheweke bakal nggebuk bumi nganggo tongkat cangkeme, lan nganggo ambegan lathine dheweke bakal mateni wong sing ala."⁵⁸

GSAM 52Pangajaran Bab Kebangkitan sing Didhawuhaké Para Nabi

GSAM 52.1Nabi Yesaya uga mulang doktrin kebangkitan wong mati, kanthi tembung panglipur iki: "Ing gunung iki Sang Yehovah semesta bakal nyawisake kanggo kabèh wong pesta panganan kang akèh gajihé, pesta anggur sing dimatengaké ing endhapané, pesta panganan kang akèh gajihé lan kebak sumsum, pesta anggur sing dimatengaké ing endhapané lan disaring kanthi becik. Lan Panjenengané bakal ngrusak ing gunung iki pasuryané tutup kang nutupi kabèh wong, lan selubung kang nyebar ing kabèh bangsa. Panjenengané bakal nguntal pati kanthi kamenangan; lan Gusti Allah bakal ngusap luh saka kabèh pasuryan; lan Panjenengané bakal mbusak cacad umaté saka saindenging bumi; awit Gusti wis ngandika. Lan ing dina iku bakal ana sing kandha, "Lah, iki Gusti kita; kita wis ngenteni Panjenengané, lan Panjenengané bakal nylametaké kita: iki Gusti; kita wis ngenteni Panjenengané, kita bakal bungah lan remen ing panylametané."⁵⁹

GSAM 52Karajan Bumi Anyar

GSAM 52.2Nabi sing padha kandha yèn iku bakal dadi bumi anyar ing ngendi pamaréntahan pungkasan bakal diadegaké: "Amarga, delengen, Aku nggawe langit anyar [langit atmosfer] lan bumi anyar; lan sing biyèn ora bakal kelingan, ora bakal mlebu ing pikiran [margine, Ibrani, 'mlebu ing ati,' tegesé dikarepake manèh]." Nanging kowe padha bungaha lan suraka salawas-lawase marang apa sing tak gawé: awit, delengen, aku nggawe Yerusalem dadi kabungahan, lan wong-wongé dadi kabungahan. Lan aku bakal bungah ing Yerusalem, lan seneng ing umatku; lan swara tangisan ora bakal krungu maneh ing kono, uga swara jerit. Ora bakal ana maneh [wiwit wektu bumi anyar digawe] bayi [bocah sing umuré sedhela], uga ora ana wong tuwa sing durung ngisi umuré [tuwa sadurungé wektuné]; amarga bocah bakal mati nalika umuré satus taun [nalika jamané manungsa bisa urip nganti sangang atus taun, bocah bisa umuré satus taun]; nanging wong sing nindakake dosa yèn wis yuswa satus taun [ing taun-taun pungkasan saka umur satus taun] bakal kena kutukan. [Wong-wong sing seda nalika bumi anyar digawa iku wong-wong sing binasa ing "kabinasaan wong-wong duraka." 2 Petrus 3:7.] Lan padha bakal mbangun omah-omah, banjur manggon ing kono; lan padha bakal nandur kebon anggur, banjur mangan woh-wohé. Padha ora bakal mbangun kanggo dipanggoni wong liya; padha ora bakal nandur kanggo dipangan wong liya; amarga dina-dinane wit [wit urip, Septuaginta] iku dina-dinane umatku, lan sing tak pilih bakal suwe nikmati asil pakaryan tangane.⁶⁰

GSAM 53.1Yehezkiel ndeleng adoh liwat pandelengan wektu sing dawa nganti wunguné wong mati. Lumantar dhèwèké Gusti kandha, "Delengen, he bangsaku, Aku bakal mbukak kuburmu, lan nguripaké kowe saka kuburmu, lan nggawa kowe menyang tanah Israèl."⁶¹

GSAM 53"Panjenengané wis nggendong kasangsaran kita"

GSAM 53.2Kanggo Yesaya, nabi Injil, kawahyu luwih cetha bab cobaan, sangsara, lan pati Sang Juruwilujeng kanggo manungsa. "Sapa," pangandikane nabi, "sing pracaya marang kabar kita? Lan marang sapa tangané Gusti kawahyu? Amarga Panjenengané bakal thukul ing ngarsané kaya tanduran kang alus, lan kaya oyod saka lemah garing: Panjenengané ora duwé wujud utawa kaéndahan; lan nalika kita ndelok Panjenengané, ora ana kaéndahan sing ndadekake kita kepéngin marang Panjenengané. Panjenengané dianggep hina lan ditolak déning manungsa; sawijining manungsa kang kebak sedhih lan wis biasa nandhang susah: lan kita padha ndhelikaké pasuryan kita saka Panjenengané; Panjenengané dianggep hina, lan kita ora ngajeni Panjenengané. Satemene Panjenengané wis ngemban sangsara kita lan nggawa lara kita; nanging kita nganggep Panjenengané kena tulah, kena pukulané Gusti, lan kena sangsara. Nanging Panjenengané tatu amarga dosa kita, lan remuk amarga kaluputan kita; hukuman kang marakake tentrem tumrap kita ana ing Panjenengané; lan lumantar cambukané kita waras."⁶²

GSAM 53.3Apa kedadeyan-kedadeyan sing nggumunake banget iki bakal kelakon ing jaman kula? Wong-wong, uga nabi, bisa uga padha takon. Wangsulane mesthine bakal, "Ora saiki bakal kelakon; wektune durung teka kanggo rawuhe Panebus Agung iki; nanging nabi kandha, "Mripatmu bakal ndeleng Sang Prabu ing kaendahane; padha bakal nyawang tanah sing adoh banget."⁶³

GSAM 54Ramalan Daniel Ngungkapaké Mangsa Ngarep

GSAM 54.1Nanging, lumantar nabi Daniel Gusti Allah miwiti mulang umaté babagan kraton-kraton sing bakal mumbul lan mréntah kanthi sulih gumanti nganti diadegaké kraton langgengé; lan mbukak sawijining mangsa khusus, wiwit saka sawijining prastawa sing durung kelakon, nganti rawuhé lan dipotongé Sang Mesias. Panjelasan saka impen Nebukadnezar ngetokake yèn papat kraton sing bakal mréntah donya bakal suda kuwasa lan kamulyané miturut rasio nilai sing mudhun saka emas, pérak, tembaga, lan wesi; lan pungkasané kahanan kraton-kraton sing pecah lan ora nyawiji bakal padha ringkihé kaya wesi sing dicampur karo lempung lendhut. Banjur bakal teka kraton swarga sing bakal ngetutake pangremukan kraton-kraton kuwi sing bakal dadi kaya kulit gandum ing papan kanggo ngiles gandum nalika mangsa panas, supaya ora ana panggonan kanggo kraton-kraton kuwi, déné kratoné Gusti Allah bakal ngisi sakabèhé bumi.

GSAM 54.2Banjur, ing panglihatan bab kapitu, kanthi pratandha patang kéwan ageng, bab sing padha dirembug maneh, lan ciri-ciri liya saka kraton-kraton mau ditampilaké. Ing bab iki dilacak karir lan pakaryané kuwasa "tanduk cilik" sing bakal muncul sawisé pamérangan kraton kaping papat dadi sepuluh pérangan, ngancuraké utawa nguasaké telu saka mau kanggo netepaké dhiri minangka panguwasa rohani tumrap kabèh mau. Kakuwatan paus iki bakal terus ana ing kahanan pecah lan ringkihé kraton kaping papat, nganti 1260 taun. Mangkono dicethakaké kedadéan-kedadéan sing nganti tekan wektu nalika Kristus nampa kraton saka Rama, lan paring marang para wong suci Sang Maha Luhur; sawijining kraton sing pungkasane bakal mrentah ing saindenging bumi, lan bakal lestari langgeng.

GSAM 55Rong Èwu Telung Atus Dina

GSAM 55.1Ing bab kaping wolu ing kitab Daniel, ing sangisore panglihatan wedhus gèmbèl lanang, kambing, lan "tanduk cilik sing saya gedhe banget," nabi mau maneh digawa nganti pungkasaning jaman. Ing ayat 13 lan 14, perhatiané ditarik marang sawijining periode wektu—2300 dina—sing nganti tekan pangadilan. Iki minangka jangka wektu sing dawa, mula nabi mangertos; amarga malaikat ngandhani yèn wahyu iku isih kanggo pirang-pirang dina. Durung ana tanggal sing diwènèhaké kanggo wiwitan dina-dina mau, mula dhèwèké nutup bab iku kanthi kandha, "Aku gumun marang wahyu iku; nanging ora ana siji waé sing mangertos."

GSAM 55Pitung Puluh Minggu marang Sang Mesias

GSAM 55.2Bab kaping sanga nyritakaké malaikat sing teka marang Daniel, minangka wangsulan marang panyuwunane, kanggo maringi kabisan lan pangerten. Malaikat mau ngandhani bab periode pitung puluh minggu. Enem puluh sanga minggu taun iki [sing, kaya sing dikandhakaké marang kita, iku tegesé tembung shevooim, sing diartèkaké "minggu"] bakal nganti Mesias. Titik wiwitan periode iki, "prentah kanggo mulihaké lan mbangun Yerusalem," durung diwènèhaké. Muncul pitakon, Kepiye Daniel bisa ngerti ing endi enem puluh sanga minggu iku bakal rampung? Ing bab kaping rolas pitakon wektu iki dibahas maneh, lan marang pitakoné, "Apa sing bakal dadi pungkasan saka kabèh iki?" dhèwèké diparingi dhawuh supaya lunga, amarga tembung-tembung mau "ditutup lan disegel nganti wektu pungkasan," nalika "wong wicaksana bakal mangertèni."

GSAM 55.3Tanpa mangu-mangu pitakon wektu iki kalebu salah siji conto sing disinggung rasul Petrus nalika dhèwèké kandha, "Bab kaslametan iki para nabi wis nyelidiki lan ngupaya kanthi tliti, sing wis mènèhi ramalan bab rahmat sing bakal teka marang kowé: padha nyelidiki apa, utawa wektu kaya apa sing dimaksudaké Rohé Kristus sing ana ing sajroning atiné, nalika Roh kuwi maringi pratandha sadurungé bab sangsara Kristus lan kamulyan sing bakal mèlu sawisé."⁶⁴

GSAM 56Nasib Wong Sing Ora Takwa

GSAM 56.1Malakia, nabi pungkasaning Prajanjian Lawas, ninggalaké gambaran nggumunaké bab karusakan pungkasaning wong-wong jahat: "Delengen, dina bakal teka kang bakal kobong kaya pawon; lan kabèh wong sombong, malah kabèh sing nindakake kejahatan, bakal dadi jerami; lan dina sing bakal teka bakal ngobong kabèh mau, pangandikane Gusti Tentara, nganti ora ana oyod utawa cabang sing ketinggalan. Nanging marang kowe sing wedi marang jenengku, srengéngé kaadilan bakal munggah karo panyembuhan ing swiwiné: lan kowe bakal metu, lan tuwuh kaya anak sapi ing kandhang. Lan kowe bakal nginjak wong sing jahat; amarga padha bakal dadi abu ing sangisore tapak sikilmu ing dina nalika aku nindakake iki, pangandikane Gusti tentara."⁶⁵

GSAM 56.2Kanthi kabèh fakta sing kacathet ing Prajanjian Lawas sing diduwèni bangsa Israel, sing mbukak akèh bab babagan rencana kaslametan, mesthi gedhé sanget minat para murid sing tekun sinau sabda nalika padha weruh lan nyadari yèn wektu rawuhé Wiji sing dijanjèkaké wis cedhak. Nalika wong akèh, malah wong-wong sing maca Kitab Suci ing sinagoga saben dina Sabat, gagal mangertèni sabda (Kisah Para Rasul 13:27), para wong sing taat lan seneng sinau, sing kanthi setya nggoleki Kitab Suci ing sangisoré pituduh Roh, mesthi ndedonga kanthi khusyuk, kaya sing ditindakake rasul Yohanes ing jaman iki, "Mangga, Gusti Yesus, rawuh lan enggal rawuh."