Beş 14 — Deriyê Girtî

GSAM 214.1"Gava ku ew çûn kirînê, zava hat; û yên amade bi wî re çûn nav dawetê: û derî hat girtin."¹

GSAM 214.2Hatina Zava ya ku di vê mînakê de tê destnîşankirin, ne hatina Mesîh a bo ser rûyê erdê ye, lê belê ji bo dawetê ye. Zewac bûyerek e ku beriya hatina Xudan pêk tê. Ew di Mizgîniya ku ji aliyê Lûqa ve hatiye tomarkirin de wiha tê diyarkirin: "Bila navtengên we girêdayî bin, û çirayên we pêketî bin; û hûn bi xwe mîna mirovên ku li benda Xudanê xwe ne, gava ku ew ji dawetê vedigere; da ku gava ew tê û dixe, ji bo wî tavilê vekin."²

GSAM 214Wergirtina Padîşahiyekê ku jê re Zewac Tê Gotin

GSAM 214.3Hatina Zava ji bo dawetê di Daniel 7:13, 14 de tê temsîlkirin, ku li wir Mesîh tê ba Bav da ku padîşahiya xwe werbigire. Di demên kevnar de, hatina keyekî bo bajarê sereke yê xwe da ku text û keyaniya xwe werbigire, wekî zewac dihat binavkirin. Ev bûyer—wergirtina bajarê sereke wekî bûk—bi şahî û merasîma zewaceke rastîn dihat pîrozkirin. Ji ber vê yekê, dema ku Mesîh ji Bavê li ezmanan keyaniya xwe werdigire, tê gotin ku ew bi bûka xwe re—Orşelîma Nû (Peyxam 21:9)—zewicî ye; û ev di mînakê de wekî "zewac" tê binavkirin.

GSAM 214.4Piştî bidawîbûna du hezar û sê sed rojên, 22ê Cotmeha 1844an, gelê Adventê, yên ku bûyerên di serpêhatiya xwe de bi rastiyên zewaca Rojhilatî re danîbûn ber hev, gotin, "Mesîh çûye nav zewacê." Her ku ronahiyeke zelaltir li ser cewhera bûyera ku dê di dawiya du hezar û sê sed rojên de qewimîba girtin, baweriya wan li pey Mesîh di wî karî de çû ku wî dest pê kiribû; bi vî awayî, bi baweriyê, ew "bi wî re çûn dawetê."

GSAM 215"Ez ê Vegerim"

GSAM 215.1Di dîtineke ku di sala 1845an de ji Xanima Harmon re hatibû dayîn, a li ser Mesîhê ku ji beşa yekem derbasî beşa duyem a perestgeha ezmanî dibû, em van gotinan dibînin: "'Li vir bisekinin; ez diçim ba Bavê xwe da ku keyaniyê werbigirim; cilên xwe bêlekê bihêlin, û piştî demeke kurt ez ê ji dawetê vegerim û hûnê bînim ba xwe.' Wê demê, erebeyeke ewrîn, bi tekerên mîna agirê geş, ku bi milyaketên dorpêçkirî bû, hat cihê ku Îsa lê bû. Ew siwarî erebeyê bû, û ber bi cihê herî pîroz ve hat birin, cihê ku Bav lê rûdinişt.³

GSAM 215Rehmeta Piştî Girtina Derî

GSAM 215.2Deriyê girtî yê vê mînakê wisa dixuye ku amaje bi bûyereke ku berî hatina rastîn a Kurê Mirov di nav ewreyên esmanî de diqewime dike; ji ber ku piştî ku derî tê girtin, keçên din tên û diçikînin, û ji wan re tê gotin ku "hişyar bin" ji ber ku ew roja hatina wî û saeta wê nizanin. Dîsa, ev derî piştî ku keçên şehreza bi Zava re diçin nav dawetê tê girtin.

GSAM 215.3Ji zimanê ku di vê mînaka keçên bakîre de hatiye bikaranîn wisa dixuye ku piştî ketina dawetê jî hîn derfet heye ku heta keçên "bêaqil" jî amadekariyeke qebûlkirî ji bo pêşwazîkirina Zava bikin. Ferman li wan tê kirin ku "hişyar bin." Hişyarî û li bendan bûn taybetmendiyên amadekariya rastîn a ji bo pêşwazîkirina Xudan in. Ji ber vê yekê, wisa dixuye ku dema derî di vê mînakê de tê girtin, rehm nayê rakirin.

GSAM 215Ne Deriyê Lûqa 13:25-28

GSAM 215.4Di rabirdûyê de, şaşî hatine kirin di tevlihevkirina deriyê ku di vê mînakê de tê behskirin bi deriyê ku di Lûqa 13:25-28 de tê behskirin, ku wiha dibêje, "Gava ku xwediyê malê rabû û derî girt, hûnê li derve bisekinin û li derî bixin û bêjin, 'Ya Xudan, ya Xudan, ji me re veke'; ewê bersiv bide û ji we re bêje, 'Ez we nas nakim ku hûn ji ku tên.'"... Ji min dûr bikevin, hûn hemû karkerên xerabiyê. Dê girî û cûtina diranan hebe, gava ku hûn Îbrahîm, Îshaq û Aqûb û hemû pêxemberan di Padîşahiya Xwedê de bibînin, û hûn bi xwe hatine derxistin." Ji vê gotina jorîn pir diyar e ku gava ev derî tê girtin, çarenûsa kesên ku li derve mane tê diyarkirin. Hingê Padîşahiya Xwedê hatiye; çimkî ew ê xilasbûyan di padîşahiyê de bibînin. Berevajî vê, di mînaka keçên bakîre de Xudan hê nehatiye padîşahiya xwe, lê çûye ba Bavê xwe da ku padîşahiya xwe werbigire.

GSAM 216Deriyek Girtî di Xizmeta Tîpîk de

GSAM 216.1Yên ku bi baweriyê di xizmeta wî de li pey Mesîh çûn, piştî bidawîbûna serdema du hezar û sê sed rojî—22ê Cotmeha 1844an—dîtin ku dema roja kefaretê di xizmeta tîpîk de dihat, kahînê mezin deriyê odeya derve digirt û deriyê ber bi Cihê Herî Pîroz ve vedikir, da ku li wir karê xwe yê jêbirina gunehên ku li pîrozgehê hatibûn îtîrafkirin, pêk bîne; û ku her wiha Mesîh, kahînê me yê mezin, deriyê odeya derve ya perestgeha ezmanî girtibû, û ew ode vekiribû ku tê de "sindoqa peymana wî" dihat dîtin.⁴

GSAM 216Kî di Xeletiyê de Bûn?

GSAM 216.2Di wê demê de di nav bawermendên Adventîst de kes hebûn ku hê ronahiyeke zelal li ser xizmeta pîrozgeha Mesîh wernegirtibûn, ji ber ku bala wan hê neketibû ser peyama milyaketê sêyem. Van kesan şaşî kirin dema ku deriyê derve yê pîrozgehê bi deriyê girtî yê di Lûqa 13:25-28 de tevlihev kirin. Lêbelê, ev kes ne Adventîstên Rojê-Heftemîn bûn. Lê em ê hewl bidin ku nîşan bidin ka ew kî bûn, ew doktrîn çawa derket holê, û kîjan şert û merc bûn sedema gihîştina van encaman.

GSAM 217.1Mirovên ku di bin ragihandina peyama hatinê de xwe ji dêrên navî veqetandibûn, û her weha ewên ku wan bi vî awayî jê veqetandibûn, di şahidiya ji bo dêrên pêncemîn û şeşemîn ên ji heft dêrên Peyxamê de tên xîtabkirin. Şîreta ji bo dêreke pêncemîn, ya Sardisê, wiha ye: "Ji ber vê yekê bîne bîra xwe ka te çawa wergirtiye û bihîstiye, û wê bi zexm bigire, û tobe bike. Loma, eger tu hişyar nebî, ez ê wek dizekî werim ser te, û tu yê nizanibî ez ê di kîjan saetê de werim ser te."⁵ Ji vê axaftinê diyar e ku kesên ku bi vî awayî ji wan re dihat axaftin, mizgîniya hatina Xudan bihîstibûn. Wan bi awayekî îdiakirî ew qebûl kiribû, lê niha li ber wê yekê bûn ku dev jê berdin.

GSAM 217Dêra Fîlîdelfîayê

GSAM 217.2Dêra Fîlîdelfiyayê, rewşa şeşemîn a dêra Mizgîniyê, paşê tê behskirin. Ev dêr gelê ku di bin ragihandina peyamên yekem û duyem ên Peyxam 14an de hatibûn derxistin, temsîl dike. Xudan ji vê dêrê re dibêje, "Binêre, ez zû têm: tiştê ku te heye, wê xurt bigire, da ku kes tacê te nestîne."⁶ Ew di van gotinên jêrîn de hîn zêdetir tên xîtabkirin: "Van tiştan dibêje yê pîroz, yê rast, yê ku xwediyê mifteya Dawid e, yê ku vedike û kes nikare bigire; û digire û kes nikare veke: Ez karên te dizanim: Binêre, min deriyekî vekirî li ber te daniye, û kes nikare wî bigire; çimkî hêza te kêm e, û te peyva min parast, û te navê min înkar nekir."⁷

GSAM 217Deriyê Girtî yê vê Mînakê çi ye?

GSAM 217.3Ji deriyê vekirî û girtî yê di nivîsara ku nû hatiye xwendin de, divê çi were fêmkirin? Em bawer dikin ku bersiveke têrker a vê pirsê di ravekirina pê re de tê dîtin: Dema ku di nav Adventîstan de kesên ku ronahiya pêşketî wergirtibûn hebûn, û wan hîn dikir ku Xilaskar xizmeta xwe ji beşa yekem a perestgeha ezmanî veguherandiye beşa duyem, û wan bi awayekî rast pirsa deriyê vekirî û girtî ji bo kesên ku guhdarî dikirin pêşkêş dikir, çîneke din li dijî vê rastiyê derket, û hewl dida ku baweriyê bi wê doktrînê bide ku deriyê vekirî hatibû girtin, û deriyê girtî hatibû vekirin. Bi vî karî wan rêya xizmetkarên Xudan li ser rûyê erdê digirt an jî asteng dikir. Deriyên perestgeha ezmanî bi hêza Mesîh tên vekirin û girtin—"Yê ku vedike, û tu kes nikare bigire." Di xutbeya ji bo dêrê Fîlîdelfiyayê de, ew kesên ku bi xurtî digirin, peyvê diparêzin û navê wî înkar nakin, serkeftineke wisa bi dest dixin ku deriyekî vedike ku tu kes nikare bigire. Ev bêguman amaje bi deriyê gihîştina mirovan dike, ew deriyê ku mirovan, xuya ye (wekî ku em ê bibînin), bi awayekî bibandor girtibûn; lê wekî naskirina israra wan, Xudan li ber bawermendan "deriyek vekirî" datîne ku tu kes nikare bigire.

GSAM 218Deriyekî Derbirînê

GSAM 218.1Di Nivîsarên Pîroz de gelek mînak hene ku tê de derî bi vî wateyê hatiye bikaranîn. Pawlos, di nameya xwe ya ji Korîntî re, dibêje, "Dergehek mezin û bi bandor ji min re vebû, û gelek dijber hene."⁸ Dîsa, di nameya xwe ya duyemîn a ji Korîntî re, ew dibêje, "Gava ez hatim Trowayê da ku Mizgîniya Mesîh ragihînim, û ji aliyê Xudan ve dergehek ji min re vebû, di ruhê xwe de ez rehet nebûm, ji ber ku ez birayê xwe Tîtos nedîtim."⁹ Wî her weha bi vî awayî ji Kolosiyan daxwaz kir: "Di duayan de berdewam bin, û bi şukirdarî hişyar bin; her wiha ji bo me jî dua bikin, ku Xwedê ji me re dergehekî axaftinê veke, da ku em sirra Mesîh, ya ku ez ji ber wê di zindanê de me jî, bibêjin."¹⁰

GSAM 218.2Ji van nivîsaran diyar dibe ku derfetên ji bo ragihandina rastiyê wekî deriyên vekirî tên binavkirin; û ji gotinên ku ji dêrê Fîlîdelfiyayê re hatine gotin, wisa dixuye ku di dema ku ev gel hatibû gazîkirin, mirovan hewldanên dijwar dikirin da ku deriyê gotinê li ber wan bigirin. Gava ku dêrê Fîlîdelfiya di ceribandinê re derbas dibû, bi zexmî li "peyva" û "navê" wî digirt, peyva Xudan ji wan re ew bû, ku ew ê deriyekî vekirî li ber wan bide ku tu mirov nikaribe bigire.

GSAM 219Rewşa piştî 22ê Cotmeha 1844an

GSAM 219.1Ji ber ku mijar wekî di gotinên pêxemberiyê de hatiye diyarkirin li ber me ye, werin em li rewşa ku bi pêşketina bûyeran çêbûye, bi awayekî paşverû binêrin. Wekî ku berê jî hatiye pêşkêşkirin, heta Nîsana 1844an, dêr ji bo ragihandina peyama hatinê vekirî bûn, û bangên ji bo kedkaran ji hejmara waîzên zindî zêdetir bûn. Piştî bêhêvîbûnê, di bihara 1844an de, ewên ku bi dilpakî doktrîn hembêz nekiribûn, berê xwe dan dijberiya wê. Dema ku di havîna 1844an de, peyama milyaketê duyemîn a Peyxama 14an û "qîrîna nîvê şevê" (Metta 25) hatin dayîn, zordestiya herî dijwar li ser wanên ku hîn jî wêrekî dikirin ku baweriya xwe bi hatina nêzîk a Xudan piştrast bikin, derket holê. Van dijberan bi rêyên cûrbecûr hewl dan ku mijarê tepeser bikin, û bi her awayê gengaz xebata wan kesên ku hîn jî banga "dema darizandina wî hatiye" dikirin, asteng bikin. William Miller derbarê vê dijberiyê de got, "Ew ya herî nenatûrî û nayê fêmkirin e." Li nêzîkî dawiya du hezar û sê sed rojên, dijberî ewqas xurt bû ku Geo. Storrs li ser wê got, "Me bi dêrên navî û hemû xerabkaran re karê xwe bi dawî anî, ji bilî wê yekê ku ev gazî çawa bandorê li wan bike."

GSAM 219.2Piştî bidawîbûna heyamê, her ku dijberî û tinazên ji aliyê xerabkaran ve du qat û sê qat zêde bûn, William Miller derbarê rewşê de got, "Me karê xwe yê hişyarkirina gunehgaran û hewldana ji bo şiyarkirina dêreke rûkalî bi dawî anî. Xwedê di tedbîra xwe de derî girtiye."¹¹

GSAM 219Serhişkiya Giştî ya Gunehkarên

GSAM 219.3Ev helwesta cîhana henekker ne tenê gunehkar li hemberî hînkirina hatinê serhişk kir, lê şahidiya wan ên di dêrên navî de ev bû: "Dema em tînin bîra xwe ku rewşên vegera rastîn çiqas kêm û dûrî hev in, û bêedebî û serhişkiya gunehkarên hema hema bêhempa, em hema hema bêhemdî diqîrin, 'Gelo Xwedê ji keremê ji bîr kiriye? An deriyê rehmê girtî ye?'"¹²

GSAM 220.1Ji karkerekî din em derbarê rewşa piştî bidawîbûna serdema pêxemberiyê de hê bêtir dixwînin: "Wê demê hema hema ne mimkun bû ku mirov bigihîje bêbaweran, bêhêvîbûna sala 1844an hişê gelekan ewqas tevlihev kiribû, û wan guh nedida ti ravekirineke mijarê."¹³

GSAM 220Hemû Deriyên Gihîştina Bêbaweran Girtî ne

GSAM 220.2Rewşeke wisa, di wê demê de, wisa dixuya ku deriyê gihîştinê li ber her kesî digire, ji bilî wan kesên ku hê jî bawerî û hêviya xwe bi hatina nêzîk a Mesîh xurt digirtin. Ji ber ku deriyê gotinê bi temamî girtî xuya dikir, û gelê Adventîst dît ku di mînakê de deriyek girtî heye ku bi serpêhatiya wan re têkildar e, mirov dikare bi hêsanî bibîne ka ew çawa gihîştin wê encamê ku êdî ji bo gunehkaran rehm nemaye: an jî, wekî ku hinekan got, ku "deriyê rehmê girtî bû," bi taybetî heke wan wisa difikirî ku deriyê girtî yê di vê mînakê de û deriyê girtî yê di Lûqa 13an de heman tişt bûn. Heke gel bi temamî red bikira guhdarî bike, û bi vî awayî dilê xwe hişk bikira, ew ê çawa dikaribûn vegerin ser riya rastiyê?

GSAM 220Kê Yekem Car Deriyê Girtî yê Derewîn Fêr Kir?

GSAM 220.3Niha pirs derdikeve holê, Kî dest bi hînkirina doktrîna "ji bo gunehkarên ti rehm nîne" kir? kî jê bawer kir? û kî ew red kir? Wekî bersiva pirsa yekem, em ê bala xwe bidin rapora serdaneke ku J. V. Himes di bihara 1845an de, li Eyaleta Maine kiriye. Ew dibêje:—

GSAM 220.4"Birayê Joseph Turner û yên din wisa didîtin ku em di Şemiya mezin de bûn—ku şeş hezar sal bi dawî bûbûn—ji ber vê yekê divê tu Adventîst êdî karekî destan neke. Li gorî wan, kirina vê yekê bêguman dê bibe sedema helaka wan a dawî.

GSAM 220.5"Dema ku di vê rewşa bêkêriyê de karê destan ê dinyayî nedikirin û li bendê bûn, ronahiyeke nû, wekî ku dihate fikirîn, li ser hişê Birayê Turner tîrê da, ango, ku Zava HATIBÛ—ku ew di roja dehemîn a meha heftemîn a sala Cihûyan a borî de hatibû—ku zewac wê demê pêk hatibû—ku hemû keçikên bakîre wê demê, bi wateyekê, bi wî re çûbûn dawetê, û derî hatibû girtin!—tu yek ji van nedikarî winda bibe, û tu yek ji derve nedikarî xilas bibe. Bi vî awayî hemû karûbarên giyanî yên vê gerstêrka hêzdar bi dawî bûn."¹⁴

GSAM 221Kî li Dijî Teoriya Derewîn Bi Xurtî Derket?

GSAM 221.1Keşîş Turner li Paris, Maine, dest bi hînkirina doktrîna xwe ya "êdî rehm nîne" kir, û ji bo demekê kurt li wî herêmî hejmareke berbiçav a şopînerên wî hebû. Ji ber ku deriyekî wisa bi temamî girtî li ber mirovên derveyî Adventîstan hebû, çi wan îdîaya baweriyê dikir çi nedikir, gelek kes bi awayekî xwezayî ber bi nêrîna Turner a li ser mijarê ve hatin.

GSAM 221.2Ji bo ku têgeha Adventîst şaş neyê fêmkirin, em ê ji vir û pê de ji van mirovan re bibêjin Adventîstên Roj-yekem; û gelek ji vê komê bûn ku nêrînên Birêz Turner qebûl dikirin. Wan heta wê demê ne rastiya Şemiyê dîtibû û ne jî bihîstibû, û her weha wan peyama milyaketê sêyem jî nebihîstibû. Derbarê van kesan de ye ku Xanim White di yek ji weşanên xwe de wiha dibêje:—

GSAM 221.3"Piştî derbasbûna dema bendewariyê di sala 1844an de, Adventîstan hîn jî bawer dikir ku hatina Xilaskar pir nêzîk e; wan digot ku ew gihîştine krîzeke girîng, û ku karê Mesîh wekî şefîetkarê mirovan li ber Xwedê bi dawî bûye. Piştî ku hişyariya nêzîkbûna darizandinê dan, wan hest kir ku karê wan ê ji bo cîhanê bi dawî bûye, û wan barê dilê xwe yê ji bo xilaskirina gunehgaran winda kir, di heman demê de tinazên wêrek û pîs ên bêxwedê ji wan re bûn delîlek din ku Ruhê Xwedê ji redkerên rehma xwe vekişiyabû. Van hemûyan ew di wê baweriyê de xurt kirin ku dema ceribandinê bi dawî bûye, an jî, wekî ku wan digot, 'deriyê rehmê hatibû girtin.' Wekî ku berê jî hatibû diyarkirin, Adventîstan ji bo demek kurt di wê baweriyê de yekgirtî bûn ku deriyê rehmê hatibû girtin."¹⁵

GSAM 222.1Di vê gotinê de Xanim White helwesta ku ji aliyê Adventîstên Rojê Yekem ve hatibû girtin, diyar dike. Ew heta nîşan jî nade ku wê bi xwe pê bawer bûye. Wekî ku li jor hate nîşandan, ev doktrîn cara yekem ji aliyê Joseph Turner ve li Paris, Maine, hatibû hînkirin. Xanim White (wê demê Xanim Harmon) di destpêka bihara 1845an de li cihê navborî rastî Joseph Turner hat, û guh da wî ku doktrîna xwe ya "ji bo Adventîstan êdî xebata destan tune, û ji bo gunehgaran êdî rehm tune" radigihîne, û bi zelalî jê re got ku ew "doktrîneke derewîn hîn dike; ku hîn jî rehm ji bo gunehgaran, û ji bo wan kesên ku bi zanebûn rastî red nekirine, heye."

GSAM 222Li Dijî Teoriya "Bê-Rehmî"

GSAM 222.2J. N. Andrews, ku di salên 1844 û 1845an de li Paris, Maine, dijiya û bi tevahî ji rewşa mirovên li wir û herwiha ya Joseph Turner, yê ku digot êdî ji bo gunehkaran rehm tune ye, haydar bû, derbarê helwesta Xanim Harmon a di wê demê de li ser vê mijarê wiha dibêje, "Li şûna ku dîtin wan ber bi wergirtina vê nêrînê ve bibin, wan kesên ku hîn jî pê ve girêdayî bûn sererast kirin."¹⁶

GSAM 222.3Xanim Harmon di havîna 1845an de ji bo cara duyem serdana Paris, Maine, kir. Derbarê vê serdanê de ez ê ji Xanim Truesdail, ya ku wê demê li Parisê dijiya, binivîsim. Ew dibêje:—

GSAM 222.4"Di dema serdana Xanim Harmon de li Paris, Maine, di havîna 1845an de, min hûrgiliyên derbarê hevaleke xwe ya ezîz de jê re got, ku bavê wê ew ji beşdarbûna civînên me men kiribû, ji ber vê yekê wê ronahî red nekiribû. Wê bi ken got, 'Xwedê tu carî nîşanî min nedaye ku ji bo kesên weha xilasî tune ye. Tenê ew kes in ku ronahiya rastiyê ji wan re hatiye pêşkêşkirin û wan bi zanebûn red kiriye.'"¹⁷

GSAM 222.5Ew her wiha derbarê serdana sêyem a Xanim Harmon bo Parisê, di sala 1846an de, wiha diaxive:—

GSAM 222Redkirineke Din a Teoriya Derewîn

GSAM 222.6Bûyereke din a ku hêjayî gotinê ye, dîtineke ku di sala 1846an de, li Paris, Maine, hatibû dayîn bû. Ji Xanim Harmon re hatibû nîşandan ku gava Şeytan nikaribe rê li ber dilpakên ku erkê xwe bi tevahî bi cih bînin bigire, ew ê jêhatîbûna xwe bi kar bîne da ku wan ji erkê wan derbas bike. Xwişkeke baş ji dêrên re digot ku Xwedê ew red kirine ji ber ku wan peyama ku ji ezmanan ji bo xilaskirina wan hatibû şandin red kiribûn. Ji Xwişk Harmon re hat nîşandan ku di peyama wê de tu rastî tune bû, ji ber ku di dêrê de gelek kes hebûn ku dê hêj rastiyê hembêz bikin; ku milyaketên qenc dê hêj di wan dêrê de ji bo giyanan bixebitin, û gava ku ew wisa bikin, ew [milyaket] dê vê xwişkê, bi peyama wê [ango peyama wê ya "bêrehmiyê"], li derveyî derî bihêlin."¹⁸

GSAM 223Nakokî Tune

GSAM 223.1Ji ber ku kesên ku pir bi kelecan in hewl didin îspat bikin ku Xanim White carekê teoriya "ji bo gunehgaran êdî rehm nîne" fêr dikir, lê niha berevajiyê vê yekê fêr dike, ez ê şahidiyên wan kesên ku ji sala 1845an ve bi xebata wê re nas in, derbarê hewildanên wê yên ji bo vegerandina gunehgaran de pêşkêş bikim. Ya jêrîn daxuyaniyek ji Ira Abbey, ji Brookfield, wîlayeta Madison, eyaleta New Yorkê ye:—

GSAM 223.2"Di navbera salên 1846 û 1850'an de, Birayê û Xwişka White hatin mala me, û ji bo zarokan û yên ku rastî red nekiribûn pir bi kelecan bûn. Wan ji bo giyanên neguherî ked dida, û qet nayê bîra min ku min bihîstibe Xwişk White bibêje ku ji bo paşveketiyan û yên ku rastî red nekiribûn tu hêvî tune ye."¹⁹

GSAM 223Şahidiya Adventîstên Rojê ya Yekem

GSAM 223.3Derbarê tiştê ku Adventîstên Roj-yekem ên New Englandê derbarê doktrîna 'deriyê girtî' ya tund de dizanin, bila nameya jêrîn şahidiyê bike:—

GSAM 223.4"Di navbera 5 û 9ê Tebaxa 1891an de, min li Brookstonê, bajarekî bi nêzîkî 30,000 niştecih, nîqaşek bi Keşîş Miles Grant re kir. Nîqaş li konê mezin bû, û birêz John Barbour, ku berê serokê meclîsa bajêr bû, serokatiya wê dikir. Ev bajar bi qasî bîst mîlan ji Bostonê dûr e. Mijara nîqaşê li ser pirsa Şemiyê bû, lê Birêz Grant hewl da ku mijara serpêhatiya Xwişk White di vî karî de bikişîne nav nîqaşê. Wî îdia kir ku 'ji wê re hatibû nîşandan, hê di sala 1844an de, ku dema ceribandinê derbas bûye, û êdî ji bo gunehkaran rehm nemaye.'"

GSAM 224.1"Wekî bersiv, min jê re got ku Adventîstên Roja Yekem, hema hema hemûyan, di demekê de, berî ku em ji wan veqetin, ew helwest girtibûn, û li şûna ku Xanim White qet piştgiriya wê helwestê kiribe, yek ji tiştên yekem ku jê re hatibû nîşandan ew bû ku ew helwest 'derew' bû, û ku hîn jî rehm ji bo gunehkarên hebû. Min got, 'Ev wisa ye, û Keşîş Grant dizane ku wisa ye.' Gava min ev got, gelek ji Adventîstên Roja Yekem yên li ber min [ku ew kom beşek mezin ji konê mezin ê tijî pêk dianîn] serê xwe bi awayekî tekez û erênî ji bo pejirandina vê gotinê hejandin. Bes e ku mirov bibêje ku Keşîş Grant ew xal di nîqaşê de careke din neanî ziman." Îmze "Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6ê Kanûna Pêşîn, 1895."

GSAM 224Xanim White Her Dem li pey Rizgariya Gunehkarên bû

GSAM 224.3Ku Xanim White ji sala 1844an heta roja îro ji bo vegerandina gunehgaran xebitiye, bi van rastiyan hê bêtir tê îsbatkirin: Wê û Keşîş White li mala Albert Belden, li Rocky Hill, Conn., civîneke ku di 20ê Nîsana 1848an de dest pê kir, li dar xistin. Di vê civînê de ji bo hin kesên ji cîhanê hewl hat dayîn. Keşîş White û jina wî ji bo giyanên weha eleqeyeke taybet nîşan dan. Li ser vê xalê em ê şahidiya yekî ji vê komê bînin ku li ser destê Keşîş White imad bûye. John Y. Wilcox, ku di 22'ê Sibata 1891'an de ji Kensington, Conn. dinivîse, dibêje:—

GSAM 224.4"Ez di wê demê de hatim nav rastiyê dema ku civîn li odeya neqediyayî ya mala Birayê A. Belden, li Rocky Hill, Conn. dihatin lidarxistin. Wergirtina min a ronahiya rastiya heyî di bin hewildanên Birayê û Xwişka White de bû. Piştî demeke kurt ez ji aliyê Birayê White ve hatim vaftîzkirin. Lêbelê, heke teşwîq û hêza ku min ji wan wergirt nebûya, ez nizanim gelo min ê qet wêrekî bikira ku bifikirim an hîs bikim ku ez ji aliyê Xudan ve hatime qebûlkirin. Wan bi kûrahî xema min dixwar û ji bo alîkariya min dixebitîn."

GSAM 225.1Keşîş White di nameyekê de ji Stockbridge Howland re, li Topsham, Maine, derbarê wê civînê de got, "Birayê Bates ferman di ronahiyeke pir zelal de pêşkêş kirin, û girîngiya wan bi şahidiyên pir bi hêz hatin tekezkirin. Peyvê bandor kir ku yên jixwe di rastiyê de bûn xurt bike, û yên ku bi tevahî biryar nedabûn hişyar bike."

GSAM 225Xebata ji bo Gunehkarên li Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Di sala 1849an de Keşîş James White û jina wî li Oswego, N.Y. xebitîn. Di wan civînan de Hiram Patch û Xanim Benson, ku nîşanî hev bûn, ji bo Xwedê û rastiya heyî vegeriyan.

GSAM 225.3Di Adara 1850'an de, li Oswego dîsa civîn hatin lidarxistin. Di hejmara Nîsanê ya "Present Truth" de, Keşîş White, dema behsa wan civînan dikir, got:

GSAM 225.3"Niha di nav zarokên bermayiyê de li vê bajêr karekî pir balkêş dimeşe. Xilasiya wan di du Şemiyên dawî de mijara sereke ya civînên me bû, û Xwedê bi awayekî ecêb em pîroz kirine. Rastiyê hem li ser me û hem jî li ser zarokên me bandoreke baş kir. Êvara piştî yekşema dawî, me ji bo feydeya wan a taybet civînek li dar xist, û Ruhê Xudan di nav me de hat rijandin. Hemû zarok li ber Xudan serê xwe tewandin, û wisa dixuya ku wan girîngiya pabendbûna bi fermanan, bi taybetî ya pêncemîn, û lêgerîna xilasiyê bi rêya Îsa Mesîh hîs dikir. Ev yek ji wan civînên herî balkêş bû ku min heta niha şahidî lê kiriye."

GSAM 225.4Di hejmara Mijdarê ya 1849an a 'Present Truth' de, Keşîş White behsa hejmareke kesên ku hatibûn vegerandin û vaftîzbûn kir; û di hejmara dawî ya vê kovarê de di sala 1850î de behsa civîneke ku li Waitsfield, Vt. hatibû lidarxistin, û beşdariya Heman Churchill, yê ku nû ji cîhanê hatibû vegerandin, tê kirin. Di gotarê de jê re wekî "birê" tê gotin. Eger êdî rehm ji bo gunehkaran nemabûya, ev yek çawa dikaribû bibe?

GSAM 226Şahidiya Bîst û Yek Şahidan

GSAM 226.1Di vê çarçoveyê de em şahidiyeke îmzekirî ya sala 1888an pêşkêş dikin, ku ji aliyê bîst û yek kesan ve hatiye îmzekirin, ku her yek ji wan di sala 1844an de di nav tevgera adventê de bû û bi derketina peyama milyaketê sêyemîn re aşina bû. Hemû ji beriya sala 1851ê di nav peyamê de bûn, û piraniya wan hema hema ji destpêka peyamê ve bi Adventîstên Rojê-Heftemîn re têkildar bûn:—

GSAM 226.2"Em, yên ku li jêr îmze kirine, ji ber ku me tevgera adventê ya sala 1844an di dema derbasbûna wê de baş nas dikir, û her wiha me ji zû de di sala 1850î de rastiya peyama milyaketê sêyem qebûl kiribû, bi dilxweşî navên xwe li vê daxuyaniya jêrîn a derbarê doktrîna deriyê girtî de, ku ji aliyê bawermendên peyama milyaketê sêyem ve ji dema derketina wê heta dîroka navborî û pê de jî dihat pejirandin, îmze dikin.

GSAM 226.3"Wan, li gorî Peyxam 3:7, 8 û nivîsarên din ên pîroz, bawer dikir ku di dawiya du hezar û sê sed rojên Daniel 8:14 de, Mesîh karê xwe di jûra yekem a perestgeha ezmanî de bi dawî anî, û xizmeta xwe ber bi cihê herî pîroz ve guherand, û dest bi karê darizandinê kir, û di vî warî de têkiliya xwe ya bi plana xilasiyê re guherand. Li vir deriyek vebû û deriyek girtî bû.

GSAM 226.4"Wan bawer dikir ku ewên ku ronahiya zelal li ser peyama milyaketê yekem hebû, û li dijî wê derketin, bi tundî li dijî wê derketin, ji aliyê Xwedê ve hatibûn redkirin. Lê wan bawer nedikir ku ewên ku beriya sala 1844an ronahî nedîtibû an jî negihîştibûn temenê berpirsiyariyê, eger bi dilên durist li Xwedê bigeriyan, dê bên redkirin.

GSAM 226.5"Her çiqas wan, bi William Miller û girseya mezin a Adventîstan re hema piştî derbasbûna dema diyarkirî bawer dikir ku karê wan ê ji bo cîhanê bi dawî bûye û ku Xudan dê pir zû were, dîsa jî piştî ku ronahiya li ser perestgehê û peyama sêyemîn bêhêvîbûna wan şirove kir, wan bawer nedikir ku rehm û kerem ji bilî kesên ku ronahî red kiribû, bi dawî bûye."

GSAM 227.1Îmze, "J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Xanim R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Xanim Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Xanim L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Xanim Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Xanim F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Xanim Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Xanim Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Xanim Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Xanim Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Xanim Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Xanim R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Xanim Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt."

GSAM 227Dîtineke Şaş Fêmkirî

GSAM 227.2Hewldanek hatiye kirin ku dîtineke ku ji Xanim White re, li Topsham, Maine, di 24ê Adara 1849an de hatiye dayîn, wekî hînkirina vê doktrîna şaş - êdî rehm ji bo gunehgaran tune - şîrove bikin. Ev nêrîn tam di dema ku "Dengên Rochesterê" (Ruhanîparêzî) dihatin danasîn, hat pêşkêşkirin. Xanim White dît ku nîşanên razdar û keramet û reformên sexte dê zêde bibin û belav bibin. Ev reform ne reformên ji şaşiyê ber bi rastiyê ve bûn (wê negot ku dê qet reformên wiha çênebin, lê got ku ew cureyê ku ji wê re hatibû nîşandan, yên ku bandora mirovan tê de dihat bikaranîn, wiha bûn), lê belê ji xirabiyê ber bi xirabtir ve bûn; çimkî yên ku îdîaya guherîna dil dikirin, tenê kincêkî olî li xwe kiribûn ku bêedaleta dilê xerab vedişart. Hin kes wisa dixuyan ku bi rastî vegeriyane, û bi vî awayî dikaribûn gelê Xwedê bixapînin; lê eger dilê wan bihata dîtin, dê wekî her carê reş derketana.

GSAM 227.3Wê paşê got: "Melaîketa ku bi min re bû, ji min re got ku ez li ezaba giyanê ji bo gunehkaran wekî berê bigerim. Min lê nêrî, lê min ew nedît; çimkî dema xilasiya wan derbas bûye."²⁰

GSAM 228.1Hatiye îdiakirin ku vê dîtinê hîn dikir ku êdî ji bo gunehkarên rehm namîne, lê em dipirsin, Ma ev çawa dibe dema ku wê ji zû de li dijî wê doktrînê derketibû ji dema ku Joseph Turner di bihara 1845an de cara yekem ew hîn kiribû, û heta dawiyê jî bi dilsozî ji bo veger û xilaskirina gunehkarên dixebitî?

GSAM 228.2Di Pêveka Experience and Views de, ku di sala 1854an de hatiye weşandin, Xanim White dibêje, "'Reformên derewîn' ên ku behsa wan tê kirin, hêj dê bi awayekî berfirehtir werin dîtin. Ev dîtin bi taybetî ji bo wan kesan e ku ronahiya doktrîna hatinê bihîstine û red kirine. Ew radestî xapandinên xurt hatine kirin. Yên wiha dê wekî berê xwedî 'êşa giyanê ji bo gunehgaran' nebin."²¹

GSAM 228.3Dijber îdia dikin ku ew ji Xanim White bi xwe zêdetir dizanin ka wê di vê dîtinê de çi didît. Werin em vê yekê ji bo kêliyekê di çarçoveya guhertoya wan de lêkolîn bikin; ango, ku wê li şûna vejîneran rewşa gunehkarên dît. Ji ber vê yekê wê li gunehkarên dinêrî da ku "xema giyanê ji bo gunehkarên" bibîne, lê nekarî wê bibîne. Gelo kî tenê bi nêrîna li gunehgaran êşeke giyanî ya ji bo gunehgaran dît? Lê, em dipirsin, ka ew kesên di şahidiya jorîn de hatine behskirin çi ne, yên ku tenê bandora mirovî û mesmerîzmê bi kar dianîn da ku bawermendan ji xwe re çêbikin, û vê yekê wekî xebata Ruhê Xwedê bi nav dikirin? Gelo ev dijber, yên ku ewqas bi kelecan bûn ku nîşan bidin ku Xanim White teoriya "deriyê girtî" ya tund hîn dikir, amade ne ku qebûl bikin ku ev vejînerên olî mirovên pîroz bûn, û bawermendên rastîn ji xwe re çêdikirin?

GSAM 228.4Ji her hişekî durist re eşkere ye ku ew koma mirovan a ku di vê çarçoveyê de behsa wan tê kirin, ew bûn ên ku îdîa dikirin xwedî vê êşa giyanî ne, di heman demê de wan ronahî û rastî red kiribû, û mesmerîzm ji bo bidestxistina bawermendan bi kar dianîn. Kesên wiha nedikarîn ji bo gunehkarên din xwedî êşeke giyanî ya rastîn bin, dema ku ew bi xwe di bin cezayê helakê de bûn; çimkî "dema xilasiya wan [ya wan bi xwe] derbas bûye."

GSAM 229.1Ji dîtina Xanim White ya 24ê Adara 1849an, hin kesan hewl dane ku ev encam derxînin ku tê de dihat gotin êdî ji bo gunehkaran rehm nemaye; lê me jixwe nîşan da ku di sala 1845an de, li Paris, Maine, wê hîn dikir ku ji bo her kesê ku bi zanebûn û bi têgihiştin ronahî û rastî red nekiribû, rehm heye. Di dîtinekê de ku di heman cîhî de di sala 1846an de hatibû dayîn, hatibû nîşandan ku Xudan "gelekî di dêrê de hebû ku rastî red nekiribû." Ji bo wan kesên ku cuda difikirîn, şermezarkirinek hat kirin, û hat gotin ku milyaketên Xwedê dê hê jî ji bo kesên weha bixebitin, û gava ku ew bixebitin, ewên ku wan şermezar dikirin dê li derve bimînin.

GSAM 229.2Dîsa, di Nîsana 1848an de, Keşîş White û jina wî li Rocky Hill, Conn., ji bo vegera gunehkarên li ser heqîqetê dixebitîn. Ev hemû îsbat dike ku dîtina 24ê Adara 1849an, bi ya ku di sala 1846an de li Paris, Maine, hatibû dayîn, û bi rêya ku van xizmetkarên Xwedê di Nîsana 1848an de şopandibûn, li hev tê.

GSAM 229Têkbirina Şiyandarêkî Derewîn

GSAM 229.3Ev dîtin cara yekem di sala 1849an de li Connecticutê hate weşandin. Li wir xizmetkarekî gelek bi kelecan dixebitî da ku mirovan bîne dînê xwe, heta îdia dikir ku xêra axaftina bi zimanên biyanî heye. Wî hewl dida ku bandorê li ser koma biçûk a Şemîparêzên li Rocky Hillê bike. Yek ji wan wekî "pîroza delal a Xudan" bi nav dikir. Li ber çavên wî, Xanim White dîtinek dît ku tê de xwezaya xapînok a karê wî û ew yek ku "pîroza wî ya ezîz" rêyeke ku li gorî fermana heftemîn nebû dişopand, nîşan dida. Vê xanima "pîroz" tawanbarî red kir, û xizmetkar bi awayekî xurt parast, û hewl dida ku ji bo "pîroza xudan a belengaz" a ku wî bi vî navî nav dikir, dilovaniyê bi dest bixe. Şeva piştî wê, ev jina ciwan bi nexweşiya kolera morbus ket, û fikirî ku ew ê bimire. Wê gazî Xanim White kir, û îtîraf kir ku tiştê ku derbarê wê de hatibû nîşandan rast bû; ku ew bi heman tiştê ku Xanim White gotibû sûcdar bû. Bi vî awayî ev xebatkarê derewîn di xapandina wê civatê de bi ser neket, û cewhera karê wî eşkere bû, ku ev yek ji nişka ve hewldanên wî li wî cihî bi dawî anî.

GSAM 230Şiyandarvanekî Din ê Derewîn li Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Wek mînakeke din a prensîba ku di şahidiya jorîn de hatiye destnîşankirin, û ji bo nîşandana ku Keşîş White û jina wî di salên 1849-50'an de çawa hîn jî ji bo vegerandina gunehgaran dixebitîn, em van rastiyên jêrîn pêşkêş dikin, ku ji aliyê Elias Goodwin û endamên din ên destpêkê yên dêrê li Oswego, Eyaleta New Yorkê ve ji min re hatine vegotin:—

GSAM 230.2Wê demê (1849) li wî cihî xortek bi navê Hiram Patch dijiya. Ew bi jineke ciwan re nîşanî bû û piştî demeke kurt pê re zewicî. Ew kesên ne-mesîhî bûn, lê beşdarî civînên ku ji aliyê Keşîş White û jina wî ve dihatin lidarxistin dibûn, û hema hema qanih bûbûn ku bibin Mesîhî. Di wê demê de li yek ji dêrên Oswego, vejîneke ruhanî dest pê kir, ne ji aliyê xizmetkaran ve, lê ji aliyê endamekî ne-ruhanî yê navdar, xezînedarê fonên wîlayetê ve. Ev zilam pir bi kelecan xuya dikir, û îdia dikir ku ji bo gunehkarên xwedî barekî mezin heye. Dema ku ji bo kesên neguherî dua dikir, wî destên xwe diguvaştin, û xuya bû ku ji ber rewşa wan a windabûyî di tengasiyeke mezin de ye.

GSAM 230.3Birêz Patch û destgirtiya wî diçûn van civînên vejînê, û di gumanê de bûn ka biryarê çawa bidin. Carekê ew amade bûn dema ku Xanim White dîtinek dît ku tê de bala wê kişand ser Hozê 5:6, 7, ku wiha dibêje, "Ewê bi pez û dewarên xwe biçin da ku Xudan bigerin; lê ewê wî nebînin; ji wan dûr ketiye. Wan li hember Xudan xiyanet kiriye; çimkî wan zarokên biyanî anîne holê: niha mehek dê wan û parên wan biherimîne." Jê re hat nîşandan ku ewên ku vê vejînê birêve dibirin, di ber Xwedê de rast nebûn, û ku tu barê wan ê rast ê giyanê ji bo gunehkaran tunebû.

GSAM 231Pêşbîniyeke Serneketinê

GSAM 231.1Wê demê wê ji Birêz Patch re got, "Ji min re hat gotin ku ez ji te re bibêjim ku di vê rewşê de gotina nivîsê dê bi awayekî herfî pêk were. Mehekê bisekine, û tu yê bi xwe kesayetiya wan kesên ku bi vê vejînê re mijûl in, û yên ku îdia dikin ku xwedî barêkî wisa mezin ji bo gunehgaran in, bizanibî." Birêz Patch got, "Ez ê bisekinim."

GSAM 231.2Di nava çardeh rojên piştî vê dîtinê de, ew xezînedarê navborî, yê ku îdîa dikir ji bo gunehgaran xwedî êşeke wisa mezin a giyanê ye, di nav êşa xwe ya sexte de damareke xwînê ya di zikê xwe de teqand, û ji ber windakirina xwînê neçar ma ku wî bixin nav nivînên wî. Karûbarên ofîsa xezîneyê neçar man ku ji aliyê şerîfê wîlayetê ve werin wergirtin, yê ku bi yek ji konstabelan re li ser hejmara ku di pirtûka xezîneyar de dihat xwestin nihêrî, û paşê ji bo amadekariya wergirtina kar, pere hejmart, dema ku, va ye, di pereyan de kêmasiyek tam 1,000 dolarî hebû.

GSAM 231.3Ji bo şerîf û konstabel, ne mumkin dihat xuyan ku mirovekî ku ewqas bi dil û can piştgirê vejandinê bû, sûcdar be ku pere girtiye. Wan wisa difikirî ku divê wî ew pere daye û ji bîr kiribe ku di defterê de tomareke rast bike; an jî dibe ku wî ew pere li bankê razandibe û di hesabê di seyfê de xuya nedikir. Di her rewşê de, diviyabû ku ew ji wî ravekirineke têrker bixwazin, lê diviyabû ev yek bi hişyarî bihata kirin; ji ber ku eger pere li ba wî bûya, bêguman wî yê hewl bida ku wê veşêre. Ji ber vê yekê hatibû birêkûpêkkirin ku yek ji wan pêşî biçe û xwe li kolika li pişt malê veşêre, da ku eger ti nîşanek çêbûya deriyê paşîn bişopîne, di heman demê de ku şerîf ji deriyê pêşîn bikeve hundir. Dema ku şerîf nêzîkî malê bû û ji deriyê pêşiyê ket hundir, wî kincên jineke ku tam ji deriyê paşîn derdiket, dîtin. Zilamê di kolikê de dît ku jin zû çû ber komeke berfê, di nav berfê de qulikek koland, û tiştek xist nav, ku wê bi berfê nixumand, û vegeriya malê.

GSAM 232.1Şerîf hat ber nivîna xezînedar, û piştî ku rewşa wî ya tenduristiyê pirsî, îşaret bi serêşiyên wan ên li ofîsê da, û pêşniyar kir ku ew dikaribe wê zehmetiyê şirove bike. Zilam, ku pir bi kelecan bû, destê xwe ber bi ezmanan ve rakir, û Xwedê kir şahid ku ew derbarê pereyan de tiştekî nizane. Tam di wê gavê de jinik ket hundir, û xwest bizanibe ka çi bûye û çima mêrê wê ewqas bi kelecan bûye. Mêr bersiv da, "Ew difikirin ku pereyê wan li cem me ye." Jinê jî wê demê bi heman awayî destên xwe rakirin û Xwedê kir şahid ku ne pereyê wan li cem wan e û ji bilî vê yekê, ew tiştekî derbarê wî de nizanin. Hema ku wê ev hevok bi dawî kir, konstabel, yê ku dema ew ketibû malê ji veşartgeha xwe bi lez hatibû ber koma berfê, bi van gotinan destwerdan kir, "Xanim, ev çi ye? Min dît ku tu ji malê bi lez derketî û vê danî nav koma berfê, û ev e, kîsê pereyan ê winda, ku li ser wî $1,000 hatiye nîşankirin."

GSAM 232.2Wekî ku dihat payîn, ew vejîn ji nişka ve hilweşiya. Birêz Patch û destgirtiya wî, piştî ku derbarê kesê ku vejîn birêve dibir de agahdar bûn, helwesta xwe ji bo rastiyê girtin û tevlî Adventîstên Rojê-Heftemîn bûn, ku heta roja mirina xwe endamên hêja yên wê dêrê man.

GSAM 232.3Ev dîtin, wekî ku eşkere tê dîtin, di berjewendî û ji bo feydeya taybet a yên ku hîn nehatine baweriyê de hatibû dayîn, û encama wê veguherîna gunehkarên bû, di heman demê de bandora wê ya yekser li ser wan kesan bû ku bi xwe gunehkar bûn û ji ber riyakariya xwe ji aliyê Xudan ve hatibûn redkirin. Wan "li dijî Xudan xiyanet kiribû;" bi îdiaya ku ji bo gunehkarên xema mezin dikişînin, wan tenê "zarokên xerîb" anîn dinyayê.

GSAM 232Karkerekî Riyakir di Camden, N.Y. de

GSAM 232.4Di nav cihên din ên ku Keşîş û Xanim White di zivistana 1849-50an de serdana wan kirin de, bajarokê Camden, N.Y. jî hebû, ku nêzîkî çil mîl dûrî Oswego bû, cihê ku ew hîn jî lê dijiyan. Derbarê vê hevdîtinê de, Xanim White dibêje:

GSAM 232.4"Berî çûnê, koma biçûk a ku li wir îdîaya rastiyê dikir, ji min re hat nîşandan, û di nav wan de min jinek dît ku îdîaya pir perestiyê dikir, lê ew riyakirek bû û gelê Xwedê dixapand."²²

GSAM 233.1Di Çileya 1884an de, dema ku min li Eyaleta New Yorkê dixebitî, min hûrgiliyên jêrîn ji Birêz Preston fêr bûn, ku di dema konferansa navborî de niştecihê Camdenê bû û Keşîş White û jina wî di dema civînê de li cem wî mabûn:—

GSAM 233.2"Vê jinê nêrînên pir zêde li ser mijara pîrozkirinê fêr dikir, digot ku rewşeke kamilbûnê heye ku divê mirov bigihîje wê, ku tê de mirov dê bi tevahî li ser qanûna Xwedê be; û wê îdia dikir ku ew gihîştiye wê rewşa kamil. Bi vê hînkirina pîroziyê, wê hişê hinek ji xelkê me yên li Camdenê dihejand. Ji Xwişk White re hat nîşandan ku tevî hemû pîroziya vê jinê ya îdiakirî, dilê wê bi gunehan reş bû, û di jiyanê de ew xerab bû.

GSAM 233.3"Dema li vî cihî bû, Xwişk White di hebûna vê jinê de dîtineke din dît, ku wisa diyar bû ev jin ji bo mirovên ku hîn nehatine baweriyê xwedî barê giran ê giyanê bû; lê Xwişk White jê re got ku ev ne êşeke rastîn a giyanê bû ji bo gunehgaran, ji ber ku şêwaza jiyana wê bi xwe wisa bû ku ew bi xwe jî li ber çavên Xwedê rast nediwesta. 'Ji ber vê yekê,' birêz Preston got, 'tiştê ku jê re dîtina Camden tê gotin, bi awayekî teqez û bi taybetî ji bo rewşa wê jinê bû, ne ji bo rewşa gunehkarên bi giştî, û me di wê demê de wisa fêm kir.'"

GSAM 233.4Piştî ku Xanim White dîtina xwe vegot, jinik rabû ser xwe û got, "Xwedê dilê min dizane, û eger hûn bikaribin wî bibînin, hûn ê bibînin ku ew paqij û saf e." Bi vî awayî civîn bi dawî bû. Lêbelê, piştî demeke kurt, jinik bi giranî nexweş ket, û fikirî ku ew dimire. Wê got, "Divê ez Xwişk White bibînim; tiştek heye ku ez ê li ber wê îtîraf bikim. Min jê re got ku ez jineke baş im, ku ez pak im. Ne wisa ye. Ez jineke xerab im. Ev zilamê ku ez pê re dijîm ne mêrê min e. Min li Îngilistanê mêrekî baş û zarokekî biçûk hişt, û bi vî zilamî re reviyam. Em tu carî zewicî nebûn. Min îdia dikir ku ez bijîşk im, û dermanên ku min li dadgehê sond xwaribû bi her şûşeyekê 1 dolarî lê dihatin, min difirotin, lê di rastiyê de mesrefa wan ji min re her şûşeyek tenê 12 sent bû. Min her wiha sond xwar ku çêleka me ya ku me firotibû zilamekî hejar 30 dolar li me mesref bû, dema ku mesrefa wê tenê 20 dolar bû."²³

GSAM 234.1Gotinên Xanim White yên derbarê "êşa giyanê ji bo gunehkarên" de, ji bo wisa îdîagerên durû ne, ne ji bo gunehkarên bi giştî. Bi berçavgirtina rastiyên ku li jor hatine pêşkêşkirin, ku nîşan didin ku doktrîna "êdî rehm tune" ji bo gunehkarên, ji destpêka mizgîndana wê di bihara 1845an de bi tevahî hatibû şermezarkirin; û ku Xanim White ji wê demê ve heta dawiyê bi dil û can ji bo vegera gunehkarên li ser rêya rastiyê xebitiye, kî dikare bawer bike ku di sala 1851'an de, dema ku xebata wê ya bi navê "Experience and Views" (Tecrûbe û Nêrîn) hate weşandin, mebesta wê ew bû ku fêr bike ku "ji bo gunehkarên êdî xilasî tune"?

GSAM 234Zilamekî Bêsifqet

GSAM 234.2Heta di sala 1848an de jî, li vir û wir hin kes mabûn ku bawer dikirin êdî ji bo gunehkaran rehm nemaye. Lêbelê, ev kes ne Adventîstên Rojê-Heftemîn bûn. Yek ji endamên vê komê, bi navê Sweet, li bajarê Rochester, N.Y. dijiya. Hema piştî ku min îtîrafa xwe ya giştî ya olî kir û di nav Adventîstên Roj-Yekem de hatibûm vaftîzkirin, ez beşdarî civîneke konî li Canandaigua, N.Y. dibûm, ku ji aliyê Keşîşên J. C. Bywater û Geo. W. Burnham ve dihate birêvebirin. Ev zilamê bi navê Sweet amade bû, û derbarê rastîbûna serpêhatiya min a olî de gumanên pir cidî anîn ziman, ji ber ku wî "ne mimkun didît ku niha gunehkar vegerin ser riya rast."