Beş 2 — Plana Rizgariyê Tê Vekirin

GSAM 38.1"Hêviya ku tê paşvexistin dilê mirov nexweş dike; lê dema ku xwestek pêk tê, ew wek dareke jiyanê ye."¹ "Çimkî Xudanê artêşan wiha dibêje: Hê careke din, piçekî maye, û ez ê ezmanan, erdê, deryayê û bejahiyê bihejînim; û ez ê hemû neteweyan bihejînim, û Xwesteka hemû neteweyan dê were; û ez ê vî malî bi rûmetê tije bikim, dibêje Xudanê artêşan."²

GSAM 38.2Ji wê dema ku Adem ji baxçeyê Edenê û ji dara jiyanê hat derxistin, peyvên ku ji Şeytan re derbarê tova jinê de hatin gotin—"Ew ê serê te bişkîne,"—hêviya têkçûna dawî ya şeytan, hilweşandina planên wî yên fêlbazane, û vegerandina bo dara jiyanê dane. Yê Hêvîkirî—Tova sozdar—bi vî awayî bû "Xwesteka hemû neteweyan."

GSAM 38.3Di gotina jorîn a ji Hagey de wisa xuya dike ku hatina vî Yê Xwestî bi wê demê ve girêdayî ye ku Xudan dê hem ezmanan hem jî erdê bihejîne. Pawlos, di nameya xwe ya ji bo Îbraniyan re, wê hejandinê xist pêşerojê û got, "Careke din ez ne tenê erdê, lê ezmanan jî dihejînim. Û ev gotina, "Careke din jî," rakirina wan tiştên ku dihejin, wekî tiştên ku hatine çêkirin, nîşan dide, da ku ew tiştên ku nayên hejandin bimînin. Ji ber vê yekê, ji ber ku me keyaniyeke ku nayê hejandin wergirtiye, bila keremeke me hebe, da ku em bi rêzdarî û tirsa Xwedêyî, bi awayekî qebûlkirî xizmeta Xwedê bikin."³ Ev zimanê derbarê hejandina yekane ya ku hêj nehatiye, wisa dixuye ku wê di nav têkiliyeke nêzîk de bi damezrandina dawî ya padîşahiya Xwedê, di bin serweriya Mesîh, Tovê sozdar, "Xwesteka hemû neteweyan" de, datîne.

GSAM 39.1Nûjenkirina ku dê bi rêya Mesîh pêk were, di van rojên dawî de ji aliyê her kesê ku tevahiya Kitêba Pîroz li ber wan vekirî ye, bi zelalî tê dîtin. Ji bo yên berê ne wisa bû. Peyva Xudan ji wan re hat, "ferman li ser fermanê, ferman li ser fermanê: rêz li ser rêzê, rêz li ser rêzê; li vir hinekî, û li wir hinekî."⁴ Ji ber vê yekê, di eşkerekirina plana xilasiyê de ji wan re, ew mîna rêya rastdaran bû, "wek ronahiyeke geş, ku her ku diçe ber bi roja bêkêmasî ve geştir dibiriqî."⁵ Bi vî awayî, şopandina bi kurtî ya vekirina gav bi gav a wê planê ji gelê wî yê kevnar re, dibe mijareke pir balkêş.

GSAM 39Derengketin di destpêkê de nehat eşkerekirin

GSAM 39.2Xudan yekser hêviya wan paş nexist, dilê wan nexweş nekir bi eşkerekirina wê rastiyê ku dê bi sedan sal derbas bibin heta ku ew bigihîjin kamiliya hêviyên xwe yên di Tovê sozdar de. Ji rastiyên tomarkirî em fêr dibin ku destûr hatibû dayîn ku ew bifikirin ku zarokê yekem ê ji dayik bibe ew Tov e: û ku pir zû, bi rengekî, bihuşta Edenê dê were sererastkirin, û ew ê dîsa bikaribin xwe bigihînin dara jiyanê. Dema Qayîn ji dayik bû, Hewa got, "Min ji Xudan mêrek bi dest xist."⁶ Hin zanyarên Îbranî şahidiyê dikin ku dema bi awayekî herfî û temam were wergerandin, nivîs wiha dixwîne, "Min mêrek, Xudan, bi dest xist." Ango, "Va ye Ew Tovê ku dê vî karê xudayî yê têkbirina Şeytan bike." Dema Habil ji dayik bû, ti tomar tune ku Hewa gotibê tiştekî weha. Wê dikaribû, û bi awayekî xwezayî wisa jî difikirî, ku zarokê pêşîn ew kes e yê ku sozê pêk bîne. Çawa hêviyên wê şikestin, û heta mirin jî, her ku kesayetiya Qayîn pêş diket, û wê şahidiya riya wî ya xerab dikir ku di dawiyê de bû sedema kuştina birayê wî. Berî ku Habil were kuştin, divê ku wan ronahî û zanîneke wergirtibe derbarê qurbana paşerojê ya ku dê li ser navê wan were kirin; ji ber ku Habil, wekî ku ji aliyê Xwedê ve hatibû ferman kirin, berxê xwe ji bo qurbanê anî, lê Qayîn, yê ku wekî birayê xwe hatibû hîn kirin, qurbana ji fêkiyên erdê anî, û ev yek jî bi ruhê hêrs û çavnebarîyê re tevlihev bû. Qurbana Habil ji ya Qayîn pejirandîtir bû, ji ber ku ew "bi baweriyê" hatibû kirin, û Pawlos li ser wê dinivîse, "Ew mirî be jî, hê jî diaxive."⁷

GSAM 40Gelo Sêt Tov e?

GSAM 40.1Piştî mirina Habil, Sêt ji dayik bû, û hêvî vejiya; Hewa got, "ji ber ku Xwedê li şûna Habilê ku Qayîn kuşt, tovekî din ji min re daye."⁸ Piştre Sêt di rêza neviyên Adem de hate hejmartin. (Binêre Destpêk 5:3.) Qayîn, ku bi rastî zarokê yekem bû, di rêza neviyên wî de nayê hejmartin. Bi îhtimaleke mezin Hewa wisa texmîn dikir ku Sêt êdî Tovê sozdar e. Ji tomarê wisa diyar dibe ku piştî jidayikbûna Sêt, mirovan dest pê kir ku xwe bi navê Xudan bi nav bikin. (Binêre marja Destpêk 4:26.) Dibe ku wan ev yek li ser wê texmînê kiribe ku Sêt ew kes bû yê ku dê bibe serwerê dawî, Xudan, û serweriya Şeytan a desteserkirî hilweşîne.

GSAM 40Hêvî li ser Nûh Navendî Bû

GSAM 40.2Di tomara kurt a bûyerên ji dema Adem heta jidayikbûna Nûh de, ji xeynî şecereya nijadê zêde tiştek nayê dayîn. Bi jidayikbûna Nûh ("rastdar," li kêlekê) hêvî dîsa şîn bû, û gel got, "Ev ê ji bo kar û kediya destên me, ji ber axa ku Xudan nifir lê kiriye, me rihet bike."⁹ Peyva xwedayî bêdeng e ka wan çawa, an bi çi rêbazî, hêviya teseliyê dikir; lê hêvî hebû ku nifira li ser erdê dê bi awayekî were sivikkirin. Zanyariya li ser xerabiya ku di dema Nûh de hebû, dema ku mirovan diviyabû cîhan bi guneh û tundûtûjiyê ewqas tijî bikin ku nijad bi lehiyekê ji ser rûyê erdê bihata paqijkirin û tenê Nûh û malbata wî ji wê helakê xilas bibin, û herwiha rastiya ku wî dê sed û bîst salan cîhan li ser wê helaka nêzîk hişyar bikira, hemû ji wan hatibûn veşartin.

GSAM 41Babil Avakirin

GSAM 41.1Piştî lehiyê, bi rêya Nûh ji mirovan re hatibû fermankirin ku erdê dagirin; lê her ku ew zêde bûn, wan plana Xudan a serweriya li ser wan red kir. Nimrod keyaniya Babelê (ku paşê jê re Babîl gotin, ya yekem ji hikûmetên dinyayî) damezrand.¹⁰ Piştî demekê gel dest bi avakirina Birca Babelê kir, da ku navekî ji xwe re çêkin û nehêlin ku belav bibin, ku ev yek tam berevajî tiştê bû ku Xudan, bi rêya Nûh, fêrî wan kiribû. Li şûna ku bi sebir li benda Xudan bin da ku armancên xwe pêk bîne, wan mesele xist destê xwe; wê demê Xwedê zimanê wan tevlihev kir, û bi vî awayî ew belav bûn.

GSAM 41Bûyîna Birahîm wek Mîratgirê Cîhanê

GSAM 41.2Dema em li pey vê tomarê ya kurt heta nifşê dehem ê ji Nûh diçin, em digihîjin banga Îbrahîm, yê ku Xudan jê re got, "Ev hemû axa ku tu dibînî, ez ê bidim te û nifşê te heta hetayê. Û ez ê nifşê te wekî toza erdê zêde bikim; heke mirov bikaribe toza erdê bijmêre, wê demê nifşê te jî dê were bijmêrîn. Rabe, di dirêjahî û firehiya wê de di nav welat de bimeşe; çimkî ez ê wê bidim te."¹¹ Tevî vê soza ku hatibû dayîn ji Birahîm re ku ew ê welat bibe para wî, Xudan jê re piştrast kir ku ew ê bimire. Pawlos dibêje ku ew derket "cihekî ku wî dê paşê wek mîrat werbigirta."¹² Ev pirsa derbarê pêkanîna sozê de bêguman di dîtineke ji Xwedê de ji Birahîm re zelal bû, ji ber ku wî "li bajarekî ku bingeha wî heye, yê ku avaker û çêkerê wî Xwedê ye, digeriya."¹³ Di Romayî 4:13 de tê gotin ku soz ew bû ku ew "bibe mîratgirê cîhanê;" ne di rewşa wê ya niha de, lê zû an dereng, piştî ku ew ji nû ve bijî.

GSAM 42.1Ji nêrîna mirovî, Îbrahîm nikarîbû bibîne ka ew tovê sozdar çawa dikaribû bibe neviyê wî bi xwe. Ji ber vê yekê wî pêşniyar kir ku Elîezêr, xizmetkarê wî, bibe ew tov. Xudan got, "Ne wisa; lê ew ê yekî be ku 'ji zikê te bi xwe derkeve.'" Niha Xudan dest pê dike ku ji wî re eşkere bike ku karê dawî yê tovê wî dê nebe ku yekser pêk were. Wî ji Birahîm re got, "Tovê te dê li welatekî ku ne yê wan e bibe biyanî, û dê xizmeta wan bike; û ew ê çar sed salan wan biêşînin.... Û tu yê bi aşitî bi bav û kalên xwe re bibî; tu yê di pîraniyeke baş de bê veşartin."¹⁴

GSAM 42.2Jina Birahîm ji bo lezkirina pêkanîna sozê planeke neaqilane pêşniyar kir; lê piştî ku Îshaq, kurê rastîn ê Birahîm û Sara ya jina wî ya rewa, ji dayik bû, Xudan derbarê Îsmaîl û diya wî Hajar de got, "Vê xulamê û kurê wê derxînin."

GSAM 42.3Di ceribandina baweriya Îbrahîm de bi qurbankirina Îshaq li ser gorîgehê, wî dersek li ser mijara vejîna miriyan fêr bû. Li ser wî tê gotin, "Wî hesab kir ku Xwedê dikaribû wî [Îshaq] ji nav miriyan jî vejîne; ji ber vê yekê wî ew bi awayekî sembolîk ji nav miriyan jî wergirt."¹⁵

GSAM 42Tovê Rastîn

GSAM 42.4Rastî Îbrahîm hatibû eşkerekirin ku Tovê rastîn, yê ku hemû netewe bi riya wî dê bên pîrozkirin, her çend ji nifşê wî yê goştî be jî, di rastiyê de dê Mesîhê Xwedê be; çimkî Xudan jê re negot, "Tov, wekî yên gelek; lê wekî yê yekî, Û ji Tovê te, yê ku Mesîh e."¹⁶ Şandî Pawlos li ser vê yekê got, "Nivîsar, ku pêşbînî dikir ku Xwedê dê bi riya baweriyê miletên biyanî rast derxîne, ji berê ve Mizgînî ji Birahîm re ragihand, û got, 'Bi te dê hemû milet pîroz bibin.'"¹⁷ Soza ku ji Birahîm re hatibû dayîn, ji Îshaq û tovê wî re,¹⁸ û her weha ji Yaqûb re jî hate nûkirin.

GSAM 42.5Ji ber ku diwanzdeh kurên Yaqûb hebûn, niha bi awayekî xwezayî ev pirs derdikeve holê: Rêza Tovê rastîn dê bi kîjanî were şopandin? Di şahidiya îlhamdar a Yaqûb de ya ku derbarê kurên wî de dabû, mesele hate çareserkirin: "Asa dê ji Cihûdayê ranebe, û qanûndaner jî ji nav lingên wî, heta ku Şîloh bê; û li ber wî dê civîna gel be."¹⁹ Ji bo pêkanîna vê yekê, baş e ku mirov li vir destnîşan bike ku Îsraîlî, her çend di bin desthilatdariya neteweyên cuda de bûn jî, destûr dan wan ku Sanhedrina xwe hebe. Bi vî awayî, Cihû — eşîra ku ji Yehûda navê xwe girtiye — di hikûmeta xwe de xwedî gotin bûn heta ku Şîlo (Mesîh) bi rastî hat.

GSAM 43Dema Veşartî

GSAM 43.1Bavkal xwedî hin zanînê bûn derbarê vejandinê û Tovê sozdar de; lê kengî an çiqas dem berî ku ew bihata, hîn jî ji wan veşartî bû. Her ku neviyên Yaqûb li Misrê zêde dibûn, û Asûrî—Fîrewn (Îşaya 52:4)—yê ku "Ûsiv nas nedikir,"²⁰ zordarî li wan dikir, hişê wan bi awayekî xwezayî vegeriya ser 400 (di rastiyê de 430) salên ku ji Birahîm re wekî dema êş û mana wan a wek biyaniyan hatibûn gotin, û wan hêvî dikir ku rizgarbûna ji van dê mîrasa sozdarî bide destpêkirin.

GSAM 43.2Dema Mûsa ji dayik bû, dê û bavê wî dîtin ku "ew zarokekî bedew bû."²¹ Divê ronahî ji wan re hatibe dayîn ku ew ê, di bin Xwedê de, rizgarkerê Îsraîlê ji bindestiya wan a zaliman be. Bêguman ev zanîn ji Mûsa re hatibû dayîn; çimkî dema ku ew di çil saliya xwe de, biryar da ku bi temamî bi Îsraîliyên bindest re here û bi wan re di tengasiyê de be, li şûna ku wek kurê keça Fîrewn û mîratgirê textê Misrê were binavkirin,²² û dema ku wî dest pê kir doza gelê xwe biparêze û ji bo parastina wan Mîsriyek kuşt, ew pir matmayî ma ku wan karê wî nas nekir; "ji ber ku wî texmîn dikir ku birayên wî dê fêm bikirana ku Xwedê dê bi destê wî wan xilas bike."²³

GSAM 44.1Dema ku dema Xudan hat ku Îsraîlî ji Misrê derkevin, ew derketin, û tam di dema pêşbînîkirî de, heta rojekê jî. Derketin 12:40, 41. Wan nedikarî Mûsa wekî serwerê xwe yê dawî û ew tovê ku soz jê re hatibû dayîn bihesibînin, ji ber ku ew ji eşîra Lewî bû, ma gelo Yaqûb di pêşbîniya xwe ya bi îlham de nebûbû ku ragihandibû ku Yûda dê serwerê wan be heta ku Şîlo bê?

GSAM 44"Ezê Wî Bibînim, Lê Ne Niha."

GSAM 44.2Dema ku Îsraîlî li ser riya xwe ya ber bi Kenanê ve bûn, Balak, keyê Moabê (neweyê Lût), Balaam gazî kir da ku Îsraîlê nifir bike. Xudan nifira wî veguherand bereketekê, ku bi saya wê wan ronahiyeke zêde wergirt, da ku wê fikrê ji holê rake ku rizgariya dawî ji desthilatdariya Şeytan dê di cih de piştî ketina wan a Kenanê pêk bihata. Di Vegotina Pîroz de wiha tê gotin, Balaam, di dîtineke ji Xwedê de, got, "Ez ê wî bibînim, lê ne niha; ez ê wî temaşe bikim, lê ne nêzîk: Ji Yaqûbê stêrkekê dê derkeve, û ji Îsraîlê çovek dê rabe, û ew ê goşeyên Moabê biperçiqîne, û hemû kurên Şêtê tune bike."²⁴

GSAM 44.3Ji vî tovê zêde yê ku ji Birahîm şîn bû, Pawlos bi vî awayî behs dike: "Ji ber vê yekê, ji yekî, û ji yê ku hema hema mirî bû, ewqas kes şîn bûn, çiqas stêrkên esmanan di hejmarê de, û wek xîza beravê ya ku bêhejmar e. Ev hemû di baweriyê de mirin, sozan wernegirtibûn, lê wan ji dûr ve dîtin, pê bawer bûn, wan hembêz kirin, û li xwe mikur hatin ku ew li ser rûyê erdê biyanî û rêwiyên demkî ne."²⁵

GSAM 44.4Divê dilê Îsraîlê ji pêşbîniya Balaam a ku digot pêkanîna hêviya wan "ne niha," ne jî "nêzîk" e, dilteng nebûya û moralê xwe winda nekira; ji ber ku Xudan, ne demeke dirêj berî vê pêxemberiyê, soza jiyana xwe dabû ku ew rewşa bi rûmet dê di dawiyê de were. Bi rêya Mûsa wî got, "Lê belê, bi qasî ku ez zindî me, dê hemû erd bi rûmeta Xudan tije bibe."²⁶ Di rojên pêxember Habakkûk de, 863 sal şûnde, heman rastî dîsa hate dubarekirin, lê wekî bûyereke ku hêj nehatiye pêşerojê hate behskirin: "ji ber ku dê erd bi zanîna rûmeta Xudan tije bibe, çawa ku av deryayê vedigire."²⁷

GSAM 45Xizmeta Pîrozgehê Mînaka ya Rastîn

GSAM 45.1Dema ku Xudan Îsraîl ji Misrê derxist, wî li ber çavê tevahiya kampê şeriata xwe ya hînkirinên exlaqî ragihand, û nusxeyek jê li ser kevir da wan, ku bi tiliya wî bi xwe hatibû neqişandin, da ku ew her tim ber bi Wî Rizgarkerî ve bên arastekirin ku dê di dawiyê de ji bo wan qurbana xwe bikira; û da ku bi saya xwîna wî ya hêja gunehên wan bên paqijkirin, wî li çolê perestgehek ava kir. Di derbarê çêkirina vê kongehê, an jî perestgehê de, Mûsa hatibû hişyarkirin ku wê tam wek nimûneya ku Xudan li ser çiyê nîşanî wî dabû, çêbike.²⁸ Xizmeta di vê perestgehê de sîbereke xizmeta rastîn a Mesîh a di perestgeha ezmanî de bû.²⁹ Her çend mebesta Xwedê di pêşkêşî û qurbanên perestgehê de ew bû ku sîbereke "tiştên baş ên pêşerojê" li ber çavên mirovan bigire,³⁰ hewldana Şeytan ew bû ku gel bikişîne ser wê yekê ku li şûna Mesîh û xizmeta wî ya rastîn, ku ev tenê mînakek jê bû, pêşkêşiyê bi xwe girîng bibînin. Bi vî awayî wî hewl dida ku wan bikişîne ser wê yekê ku ji bo xilasiyê baweriya xwe bi karên xwe bînin.

GSAM 45.2Armanca Xudan ew bû ku bibe serwerê gelê xwe, Îsraîliyan, ku şerên wan bike û neteweyan bixe bin destê xwe. Rêbaza wî ya serweriyê hebû, wekî ku di nivîsa jêrîn de tê nîşandan: "Gava wî heft netewe li welatê Kenanê helak kirin, wî welatê wan bi pîşkê ji wan re parve kir. Û piştî wê, wî dadwer danîn ji wan re, nêzîkî çar sed û pêncî salan, heta pêxember Samûêl."³¹

GSAM 45Îsraêl Gazî Keyekî Dike

GSAM 45.3Îsraîlî eşkere ji awayê serweriya Xudan a li ser wan hez nedikirin. Lêbelê, mebesta wî û daxwaza wî ew bû ku ew bibin gelekî taybet, ku ji hemûyên din ên derdora wan cuda bin. Eger wan bi hişkî li gorî fermanên wî tevbigeriya, neteweyan jî dê derbarê wan de bigota, "Bêguman ev neteweya mezin gelekî biaqil û têgihîştî ye. Çimkî gelo gelekî wisa mezin heye, ku Xwedayekî wisa nêzîkî wî be, wekî Xudan Xwedayê me di hemû tiştên ku em jê re gazî dikin de?"³²

GSAM 46.1Di nerazîbûna xwe de wan ji Samûêl xwest ku ew keyekî li ser wan tayîn bike, û Xudan ji Samûêl re got, "Wan ez red kirim, da ku ez li ser wan serweriyê nekim."³³ Dîsa wan ji Samûêl re got, û hinekî bi awayekî fermantir, "Niha keyekî ji me re çêke da ku wekî hemû neteweyan darizandina me bike."³⁴ Samûêl bi baldarî zordariya ku dê li ser wan çêbibe heke padîşahê wan hebe ji wan re anî ber çavan, lê "tevî vê yekê gel ji guhdana dengê Samûêl serî hilda; û wan got, Na; lê divê padîşahek li ser me hebe; da ku em jî bibin wek hemû neteweyan; û da ku padîşahê me darizandina me bike, li pêşiya me bimeşe, û şerên me bike."³⁵

GSAM 46.2Ji ber vê yekê, wan nêzîkî pênc sed salan padîşahên xwe hebûn ku li ser wan hikumdarî bikin, pêşî wekî yek padîşahî di bin destê Saûl, Dawid û Silêman de; paşê jî wekî du padîşahiyên dabeşkirî, Îsraîl û Cihûstan. Kêmik ji padîşahên wan qenc û dadwer bûn, lê piraniya wan xerab bûn, û gel ber bi pûtperestî û gunehên giran ve dibirin. Ji ber vê yekê, gel ne tenê ji ber hebûna keyekî wek neteweyên derdora xwe bû, lê belê di xerabiyê, terikandina Xwedayê bav û kalên xwe, û perestina pûtan û hêzên ezmanan de jî wek wan bû.

GSAM 46.3Xudan derbarê vê desthilatdariya keyaniyê de, bi devê pêxember Hûseyê got, "Ya Îsraêl, te xwe helak kir; lê alîkariya te di min de ye. Ez ê bibim keyê te; li hemû bajarên te kî heye ku bikare te xilas bike? Û dadwerên te yên ku te digot, 'Ji min re key û esilzadeyan bide'? Min di hêrsa xwe de key da te, û di xezeba xwe de ew ji te stend."³⁶

GSAM 47Keyaniya Wergerandî

GSAM 47.1Ev serweriya padîşahî heta ku Kaldîyan Orşelîm şewitandin, firaqên perestgehê birin, û Cihûya wek dîl ber bi Babîlê ve birin, berdewam kir, li wir ew heftê salan man, wekî ku li dijî wan hatibû pêşbînîkirin. Bi bidawîbûna vê serweriya yekdestdar re, Xudan bi rêya pêxember Ezekîel ji Zedekîya, padîşahê wan ê dawîn re, got, "Ya wî prensê pîs û bêrûmet ê Îsraîlê, ku roja te hatiye, dema ku xerabî dê bi dawî bibe, Xudan Xwedê wiha dibêje: Taçê ji ser wî rake, û tacê ji serê wî bigire: ev ê êdî ne wekî berê be: yê nizm bilind bike [rêberê Babîlê], û yê bilind nizm bike [ev rêberê eşîra Cihûdayê yê ku xwe pir bilind kiriye]. Ez ê wergerînim, wergerînim, wergerînim; û ew ê êdî nemîne, heta ku ew were yê ku mafê wî ye; û ez ê wê bidim wî."³⁷

GSAM 47.2Ev rêveberê rewa, Tovê rastîn, Mesîh e. Derbarê wî de pêxember Mîxa nivîsî, "Ya Birca keriyê, keleha keça Siyonê, ew ê were ba te, serweriya pêşîn [serweriya li ser erdê, ya ku di Mesîh de hatiye nûkirin] dê ji te re be: Padîşahî dê ji keça Orşelîmê re be."³⁸

GSAM 47.3Dema ku Îsraîlê asayê wenda kir, ew kete destê keyê Babîlê. Ji ber ku ew li pey hev di bin desthilatdariya Medo-Persya, Yewnanistan û Romayê de bûn, keyanî sê caran hat serûbin kirin. Di dema desthilatdariya Împeratorê Romayê Sezar Avgustos de, Mesîh, mîratgirê rewa yê textê Dawid,—Tovê rastîn ê jinê, yê Birahîm û Dawid,—bi awayekî ku hatibû pêşbînîkirin, ji dayik bû.

GSAM 47.4Da ku gel bizanibe ku Rêberê rewa, Tovê rastîn, ji mirovekî fanî yê asayî bi keyaniyeke demkurt zêdetir bû, Xudan wisa li dilê Zebûrnivîs xist ku binivîse: "Ez ê wî bikim kurê xwe yê mezin, bilindtir ji keyên dinyayê. Ez ê rehma xwe her û her ji bo wî biparêzim, û peymana min dê bi wî re saxlem be. Ez ê tohumê wî jî herheyî bihêlim, û textê wî wek rojên ezmanan." "Tohumê wî dê herheyî bimîne, û textê wî wek rojê li ber min. Ew ê her û her wek heyvê were danîn, û wek şahidekî dilsoz li ezmanan."³⁹

GSAM 48.1Di pêxemberiya Îsaya de em derbarê vî Rêberî de wiha bixwînin: "Ji me re zarokek ji dayik bû, ji me re kurek hat dayîn: û desthilatdarî dê li ser milê wî be; û navê wî dê bibe Ecêb, Şêwirmend, Xwedayê bi hêz, Bavê herheyî, Mîrê Aştiyê. Ji zêdebûna hikûmeta wî û aştiya wî heta hetayê dawî nabe, li ser textê Dawid û li ser keyaniya wî, da ku wê birêkûpêk bike û bi darizandin û dadperweriyê ji niha û hetayê saz bike. Kelecana Xudanê artêşan dê vê yekê pêk bîne."⁴⁰

GSAM 48Veguhestina Henok û Îlyas

GSAM 48.2Mînakên kesên di demên kevnar de ku bêyî tamkirina mirinê hatine veguhestin bo bihuştê hatine tomarkirin. Derbarê Henokê, yê heftemîn ji Adem, tê gotin, ew "bi Xwedê re meşiya: û ew nema; çimkî Xwedê ew bir."⁴¹ "Bi baweriyê Henok hate veguhestin da ku mirinê nebîne; û nehat dîtin, ji ber ku Xwedê ew veguhestibû: çimkî berî veguhestina wî ev şahidiya wî hebû, ku wî Xwedê kêfxweş kiribû."⁴²

GSAM 48.3Dîsa, dema ku Îlyas û Elîşa bi hev re dimeşiyan, "gava ku ew hê diçûn û diaxivîn, va ye, erebeyeke agirîn û hespên agirîn xuya bûn, û herduyan ji hev veqetandin; û Îlyas bi baheftekê hilkişiya esmanan. Û Elîşa dît, û qîriya: «Bavo, bavo, erebeya Îsraêlê, û siwarên wê!» Û wî êdî ew nedît.»⁴³

GSAM 48.4Henok li ser hatina Mesîh wekî dadwerê tevahiya erdê bi van gotinan pêxemberî kir: "Va ye, Xudan bi deh hezarên pîrozên xwe tê, da ku li ser hemûyan darizandinê bike, û hemûyên bêxwedê yên di nav wan de ji ber hemû kirinên wan ên bêxwedê yên ku wan kirine, û ji ber hemû gotinên wan ên dijwar ên ku gunehkarên bêxwedê li dijî wî gotine, sûcdar bike."⁴⁴

GSAM 49Eyûb li ser Hatina Xudan Fêr Dikir

GSAM 49.1Eyûb, ku tê texmînkirin di dema Mûsa de jiyaye, derbarê hatina Mesîh û vejînê de hin zanîn hebûn; çimkî wî got, "Xwezî gotinên min niha bihata nivîsandin! Xwezî ew di pirtûkekê de hatibûna çapkirin! Xwezî ew bi pênûseke hesinî û bi sirbê di kevir de heta hetayê hatibûna neqişandin! Çimkî ez dizanim ku Xilaskarê min dijî, û ew ê di roja dawî de li ser rûyê erdê bisekine; û her çend piştî hilweşîna çermê min kurmik vî bedena min hilweşînin jî, ez ê di laşê xwe de Xwedê bibînim: yê ku ez ê bi çavên xwe bibînim, û çavên min ê wî bibînin, ne kesekî din."⁴⁵

GSAM 49Textê Dawid Textê Xudan

GSAM 49.2Koltûka Dawid wek koltûka Xudan dihat binavkirin. "Sûleyman li ser textê Xudan wekî padişah li şûna bavê xwe Dawid rûnişt."⁴⁶ Xudan "bi sondê ji wî [Dawid] re soz dabû, ku ji fêkiyê çewlê wî, li gorî goşt, ew ê Mesîh rake da ku li ser textê wî rûnê: wî ev tişt pêşwext dît û li ser vejîna Mesîh axivî, ku ruhê wî li cehenemê nehêştî, û ne jî goştê wî xirabûn dît."⁴⁷ Û her wiha derbarê serweriya Mesîh a pêşerojê de tê gotin, Ewê li ser textê Dawid rûnê. (Binêre Îşaya 9:7.) Dîsa, "Qralên erdê xwe bi hev re bi cih dikin, û serwer şêwirê dikin li dijî Xudan, û li dijî Mesîhê wî.... Lê min padîşahê xwe li ser çiyayê xwe yê pîroz Ziyon rûniştandiye. Ez ê biryarê ragihînim: Xudan ji min re gotiye, 'Tu Kurê min î; min îro tu ji xwe çêkirî.'"⁴⁸ Dîsa, "Xudan ji Xudanê min re got, 'Li milê min ê rastê rûne, heta ku ez dijminên te bikin binpêyê te.'"⁴⁹

GSAM 49Cihûyên Şaşmayî

GSAM 49.3Van nivîsan Cihû şaş kirin. Li vir pirsgirêkek hebû ku wan nedikarî çareser bikin: eger Dawid jê re digot Xudan, ew çawa dikaribû kurê wî be? Ew çawa dikaribû bibe zarokek ji tovê Dawid jidayikbûyî, û dîsa jî bibe Îmmanûel—Xwedê bi me re? Lêbelê Îsaya, pêxemberê wan bi xwe, ragihandibû, "Keçeke xwerû dê bi zarokê ve bibe, kurekî bîne, û navê wî bike Îmmanûel."⁵⁰

GSAM 50.1Mesîh baş dizanibû ku ew pirsiya ku dê Fêrisiyên nîqaşker bêdeng bike çi ye, ji ber vê yekê wî ji wan pirsî, "Hûn li ser Mesîh çi difikirin? Ew kurê kê ye? Wan jê re got, Kurê Dawid e. Wî ji wan re got, Nexwe çawa Dawid di ruh de jê re dibêje Xudan, û dibêje, 'Xudan ji Xudayê min re got, Li milê min ê rastê rûne, heta ku ez dijminên te bikin binpêyê te?' Eger Dawid wî wek Xudan bi nav dike, ew çawa kurê wî ye?"⁵¹

GSAM 50.2Ev mijar careke din di Zebûr 45:6, 7 de tê behskirin: "Ey Xwedayê, textê te heta hetayê ye: çoma textê padîşahiya te çomeke rast e. Tu ji rastdariyê hez dikî û ji xerabiyê nefret dikî: ji ber vê yekê Xwedayê te, Xwedayê te, te bi rûnê şahiyê li ser hevalên te mesih kir."⁵² Bi van Ayetan li ber çavan, divê ku gelê Cihû xwedî têgihiştinên bilind ên derbarê kesayetiya Rêber û Nûjenkerê pêşerojê de bûne. Ne dikaribû bi rengekî din bûya.

GSAM 50Tovê Koka Xwedayî

GSAM 50.3Derbarê Mesîh û jidayikbûna wî de hûrgiliyên berfireh hatibûn dayîn, ji ber ku Xudan bi rêya pêxember Mîxa eslê wî yê xwedayî diyar kiribû, û heta gundê biçûk ê ku ew ê lê ji dayik bibe jî: "Lê tu, Beytlehemê Efratayê, her çiqas di nav hezarên Cihûstanê de piçûk bî jî, ji te yê ji bo min derkeve ewê ku dê li Îsraîlê serwer be; ku derketinên wî ji demên kevnar, ji herheyîtiyê ne" (li kêlekê, bi Îbranî, ji "rojên herheyîtiyê").⁵³

GSAM 50Hebûna Xwedê di Şekînah û Ewr de Diyar Bû

GSAM 50.4Paşê di dîroka Îsraîliyan de, dema ku Sûleyman avakirina perestgehê, ya ku wî gotibû divê pir "bi heybet" be, bi dawî anî, şekînaya rûmeta Xwedê cihê xwe di navbera kerûbîyan de li ser kursiya dilovaniyê girt. Nivîsîn dibêjin ku di dema vekirina perestgehê de, gava ku kahîn ji cihê pîroz derketin, "ewrê ew xaniyê Xudan tijî kir, wisa ku kahîn ji ber ewrê nikarîbûn bisekinin da ku xizmetê bikin: çimkî rûmeta Xudan ew xaniyê Xudan tijî kiribû."⁵⁴ Hebûna Xudan di vê perestgehê de di ewrê rûmetê de ji çavên gel re diyar bû. Xudan di vê derfetê de bersiva duaya Silêman da û jê re got, "Min duaya te bihîst, û min ev cih ji xwe re wekî xaniyekî qurbanê hilbijart."⁵⁵

GSAM 51.1Gel guneh kirin,—ketin perestina pûtan,—û di encamê de bajar û perestgeha wan heftê salan di kavilan de man. Piştî dîliyê, perestgeh di bin destê Zerûbabel de ji nû ve hate avakirin. Her çend di birûmetiya xwe de ji ya ku ji aliyê Silêman ve hatibû çêkirin kêmtir bû jî, Xudan bi rêya pêxemberê xwe li ser wê got, "Birûmeta vê mala paşîn dê ji ya berê mezintir be."⁵⁶ Ev xanî ji aliyê Hêrodês ve hat xemilandin, û li hewşên wê Xilaskar hîn dikir. Li xaniyê berê ewrekî rûmetê hebû ku Xudan temsîl dikir, lê Xilaskar bi xwe, Afirînerê her tiştî, hat nav yê duyemîn.

GSAM 51Serweriya Rûmetdar a Qurmê Dûvê

GSAM 51.2Ji bo kesên hêvîdar û li bendê yên di dema Îsaya de, nîşandanên bi riya pêxembertiya wî yên derbarê tiştên rûmetdar ên girêdayî xilasiya dawî de, divê ku çavkaniyeke hêz û handanê bûbin. Ev pêxembertî dîsa bi awayekî herî zelal wê xetê diyar dikin ku ev Xilaskarê hêvîkirî dê jê were, wiha: "Û dê ji qurmê Dûdê şivikek derkeve, û ji rehên wî şivikek şîn bibe: û ruhê Xudan dê li ser wî bisekine, ruhê şehrezayî û têgihiştinê, ruhê şîret û hêzê, ruhê zanînê û tirsa Xudan; û ew ê wî di tirsê Xudan de bike xwedî têgihiştineke bilez; û ew ê ne li gorî dîtina çavên xwe darizîne, ne jî li gorî bihîstina guhên xwe şermezar bike: lê ew ê bi rastdarî darizandina feqîran bike, û bi dadmendî ji bo nermên erdê şermezar bike: û ew ê erdê bi gopalê devê xwe lê bide, û bi pifkirina lêvên xwe ew ê xerabkaran bikuje."⁵⁷

GSAM 52Vejîna ku ji aliyê Pêxemberan ve hatiye Fêrkirin

GSAM 52.1Pêxember Îsaya jî bi van gotinên dilxweşker, li ser doktrîna vejîna miriyan hîn kir: "Li ser vê çiyê Xudanê artêşan dê ji bo hemû gelan şîveke xwarinên geş, şîveke şerabên li ser keviyê, xwarinên geş ên tijî mejî, şerabên li ser keviyê yên baş safîkirî amade bike. Û ew ê li ser vê çiyê rûyê wê perdeya ku li ser hemû mirovan hatiye kişandin, û rûpoşa ku li ser hemû neteweyan hatiye raxistin, tune bike. Ew ê mirinê bi serkeftinê daqurtîne; û Xudan Xwedê dê hêsirên ji ser hemû rûyan paqij bike; û ew ê şermezariya gelê xwe ji seranserê erdê rake; çimkî Xudan wisa gotiye. Û wê di wê rojê de bê gotin, 'Va ye, ev Xwedayê me ye; me li benda wî sekinî, û ew ê me xilas bike: ev Xudan e; me li benda wî sekinî, em ê di xilaskirina wî de şa bibin û bi kelecan bibin.'⁵⁸

GSAM 52Keyaniya Erdê Nûbûyî

GSAM 52.2Heman pêxember dibêje ku ew ê bibe erdeke nûjenkirî ku tê de serweriya dawî dê were damezrandin: "Çimkî, binêre, ez ezmanên [ezmanên atmosferîk] nû û erdeke nû diafirînim; û ya berê nayê bîranîn, ne jî dikeve hişê mirov [li kêlekê, bi Îbranî, "bikeve ser dil," ango, careke din were xwestin]. Lê hûn şa bibin û her û her bi tiştê ku ez diafirînim kêfxweş bibin: çimkî, binêrin, ez Orşelîmê dikim cihê şahiyê, û gelê wê jî dikim cihê şadiyê. Û ez ê bi Orşelîmê şa bibim, û bi gelê xwe kêfxweş bibim: û dengê girî dê êdî li wê neyê bihîstin, ne jî dengê qêrînê. Ji wê demê [ji dema ku erdê nû tê afirandin] dê êdî ne zarokekî nûbûyî [zarokekî temenkurte] hebe, ne jî pîrekî ku rojên xwe tije nekiriye [pîrbûna pêşwext]: çimkî zarok dê sed salî bimire [di rojên ku mirov heta nehsed salî dijiyan, dibe ku zarok sed salî bin]; lê gunehkarê sed salî [di salên paşîn ên jiyaneke sed salî de] dê nifirî be. [Kesên ku di dema anîna cîhana nû de dimirin, ew in ên ku di "helaka mirovên bêxwedê" de helak dibin. 2 Petrûs 3:7.] Û ewê xanîyan ava bikin û tê de rûnin; û ewê rezan biçînin û ji fêkiyê wan bixwin. Ewê ne ava bikin û kesekî din lê rûne; ewê ne biçînin û kesekî din bixwe: çimkî rojên darê [dara jiyanê, Septuagîntayê] rojên gelê min in, û bijartiyên minê dê demeke dirêj ji xebata destên xwe kêfxweş bibin."⁵⁹

GSAM 53.1Ezekîel di nav dîroka demê ya dirêj de heta vejîna miriyan dinêre. Bi riya wî Xudan dibêje, "Binêrin, ey gelê min, ez ê gorrên we vekin, û ez ê we ji gorrên we derxim, û we bînim nav axa Îsraîlê."⁶⁰

GSAM 53"Wî Êşên Me Hilgirtin"

GSAM 53.2Ji Îşaya, pêxemberê Mizgîniyê re, ceribandin, êş û azab û mirina Xilaskar ji bo mirovan bi awayekî berfirehtir hat eşkerekirin. Pêxember dibêje, "Kî, rapora me bawer kiriye? Û milê Xudan ji kê re hatiye eşkerekirin? Çimkî ew ê li ber wî wek şitleke nazik, û wek rehê ji erdê ziwa şîn bibe: Ne şiklê wî û ne jî bedewiya wî heye; û gava em lê dinêrin, tu bedewiyek wî nîne ku em bixwazin. Ew ji aliyê mirovan ve biçûkxistî û redkirî ye; mirovekî tijî xem û bi êşê naskirî: û me rûyê xwe jê veşart; ew biçûkxistî bû, û me qîmet nedayê. Bi rastî wî xemgîniyên me hilgirtin, û êşên me hilgirtin ser xwe: lê me wisa hesiband ku ew lêxistî, ji aliyê Xwedê ve derbxwarî û ezabkişandî ye. Lê ew ji ber gunehên me birîndar bû, ji ber suçên me hat pelixandin: cezaya ku aştiya me bi wê pêk tê, li ser wî bû; û bi birînên wî em sax bûn."⁶¹

GSAM 53.3Gelo ev bûyer ewqas ecêb in ku di dema min de bi ser bikevin? Dibe ku gel, her wekî pêxember, ev pirs kiribe. Bersiv dê ev bûya, Ew niha çênabin; dema hatina vî Rizgarkerê mezin hêj nehatiye; lê pêxember dibêje, "Çavên te dê Padîşah di bedewiya wî de bibînin; ew ê welatê ku pir dûr e bibînin."⁶²

GSAM 54Pêxembertiyên Daniel Pêşerojê Eşkere Dikin

GSAM 54.1Lêbelê, bi rêya pêxember Daniel Xudan dest pê kir ku gelê xwe derbarê keyaniyên li pey hev ên ku dê derkevin û serweriyê bikin heta damezrandina keyaniya wî ya herheyî hîn bike; û da ku serdemeke taybet eşkere bike, ji bûyereke ku wê demê hê çênebûyî, heta xuyabûna rastîn û jêbirina Mesîh. Şirovekirina xewna Nebûxûdanozê eşkere kir ku çar keyaniyên ku dê li cîhanê serwer bin dê di hêz û mezinahiyê de li gorî rêjeya kêmbûna nirxa zêr, zîv, tûnc û hesinê lawaz bibin; û ku di dawiyê de rewşa şikestî û perçebûyî ya keyaniyan dê wekî şikestbariya hesinê ku bi heriyê re tevlihev bûye, be. Piştre diviyabû keyaniya ezmanî bihata, ya ku dê li pey kêmkirina wan keyaniyan bihata, yên ku dê bibûna wek pûlê bêndera havînê, da ku ji bo wan tu cihek nemîne, dema ku keyaniya Xwedê dê tevahiya erdê dagir bike.

GSAM 54.2Paşê, di dîtina beşa heftemîn de, di bin sembolên çar ajalên mezin de, heman mijar dîsa tê vegerandin, û taybetmendiyên din ên van keyaniyan tên pêşkêşkirin. Di vê beşê de çîrok û karê hêza "qiloçê biçûk" a ku diviyabû piştî dabeşbûna keyaniya çaremîn a li ser deh beşan derkeve holê, tê şopandin; ew sê ji wan hilweşîne an bixe bin kontrola xwe da ku xwe wekî serwerê giyanî yê li ser hemûyan bi cih bike. Divê ev hêza papal di rewşa dabeşkirî û lawaz a keyaniya çaremîn de, heta 1260 salan jî bidome. Bi vî awayî bûyerên ku digihîjin heta wê demê hatin eşkerekirin ku Mesîh keyaniyê ji Bavê xwe werdigire, û wê dide pîrozên Yê Herî Bilind; keyaniyek ku dê di dawiyê de serweriya tevahiya erdê bike, û dê her û her bimîne.

GSAM 55Du Hezar û Sê Sed Rojan

GSAM 55.1Di beşa heştemîn a Daniel de, di bin dîtina beran, bizin, û "qiloçê biçûk ê ku pir mezin bû" de, pêxember dîsa heta dawiya demê tê birin. Di ayetên 13 û 14an de bala wî li ser serdemekê—2300 rojan—tê kişandin ku heta darizandinê dirêj dibe. Ev demeke pir dirêj bû, û ji ber vê yekê pêxember wisa fêm kir; ji ber ku milyaketê jê re got ku dîtin hê ji bo gelek rojan bû. Hê ji bo destpêka rojan ti tarîx nehatibû dayîn, û ji ber vê yekê ew beşê bi gotina, "Ez ji dîtinê matmayî mam; lê kesî ew fêm nekir," diqedîne.

GSAM 55Heftê Heftan heta Mesîh

GSAM 55.2Beşa nehem behsa hatina milyaketê dike ku li ser daxwaza wî, ji Daniel re tê da jê re jêhatîbûn û têgihiştinê bide. Wî ew derbarê heyama heftê hefteyan de agahdar kir. Şêst û neh ji van hefteyên salan [ku, wekî tê gotin, wateya peyva 'shevooim' e, ku wekî 'hefte' hatiye wergerandin] dê heta Mesîh bidomiya. Xala ku diviyabû ev heyam jê dest pê bikira, "fermana ji bo nûjenkirin û avakirina Orşelîmê," hêj nehatibû dayîn. Pirsa ku derdikeve holê ev e, gelo Daniel çawa dikaribû bizanibûya ku şêst û neh hefte dê li ku bi dawî bibin? Di beşa diwanzdehan de pirsa demê dîsa tê nirxandin, û li ser pirsa wî, "Dawiya van tiştan dê çi be?" jê re tê gotin ku biçe, ji ber ku gotin "heta dema dawiyê girtî û mohrkirî ne," wê demê "yên şehreza dê fêm bikin."

GSAM 55.3Bêguman ev pirsa demê yek ji wan mînakan e ku şandî Petrus amaje pê dike dema ku dibêje, "Ji xilasiya ku pêxemberan lê lêkolîn û lêgerîna kûr kirine, yên ku li ser kerema ku dê ji we re were pêxemberî kirine; li ser wê yekê lêkolîn dikin ka Ruhê Mesîh ê di wan de bû, behsa çi, an kîjan demê dikir, dema ku wî ji berê ve şahidiya êşên Mesîh û rûmeta ku dê li pey wê bihata dikir."⁶³

GSAM 56Çarenûsa Bêxwedêyan

GSAM 56.1Malakî, yê dawî ji pêxemberên Peymana Kevin, wesfeke balkêş a wêrankirina dawî ya xerabkeran dihêle: "Va ye, rojek tê, ku wek firinê dê bişewite; û hemû pozbilind, erê, û hemû yên ku xerabiyê dikin, dê bibin pûş; û roja ku tê dê wan bişewitîne, dibêje Xudanê artêşan, ku ew ê ji wan ne reh û ne jî şax bihêle. Lê ji bo we yên ku ji navê min ditirsin, Roja Rastdariyê dê bi şîfayê di baskên xwe de hilêve: û hûnê derkevin, û wek çêlikên gospê dê mezin bibin. Û hûnê xerabkeran pêl bikin; çimkî ewê di roja ku ez vê yekê bikim, bibin xwelî di bin binpêyên we de, dibêje Xudanê artêşan."⁶⁴

GSAM 56.2Bi van hemû rastiyên ku di Peymana Kevin de di destê Îsraîliyan de hatibûn tomarkirin, ku gelek aliyên plana xilasiyê ji wan re eşkere dikirin, eleqeya xwendekarên dilsoz ên peyvan çiqas mezin bû divê, dema ku wan didît û fêm dikir ku ew nêzîkî wê demê dibin ku ev Tovê sozdar dê were. Digel ku girse, û heta yên ku her Şemiyê di kinîştan de Nivîsarên Pîroz dixwendin jî, ji peyvê fêm nedikirin (Karên Şandiyan 13:27), yên dilsoz û lêkolîner, yên ku bi dilsozî di bin rêberiya Ruh de li Nivîsarên Pîroz digeriyan, bêguman bi dilgermî dua dikirin, wekî ku şandî Yûhenna di vê serdemê de kir, "Were, Ya Xudan Îsa, û zû were."