Beş 21 — Destê Rêber di Kar de

GSAM 322.1"Ez ê te hîn bikim û te fêr bikim di riya ku tu dê tê de bimeşî."¹

GSAM 322.2Ji bo yê ku Xudan dike pişta xwe, xwedîlêderketina Wî her dem diyar e. Lêbelê, carinan hene ku ev xwedîlêderketin bi awayekî taybettir tê hîskirin, wekî rizgariyên taybet ji xerabî û xetereyên dîtî û nedîtî, û derfetên rasterast ên bi qederê ji bo belavkirina rastiya Wî. Ev beş behsa van mijaran dike.

GSAM 322Dîtina Yekem li Michiganê

GSAM 322.3Di meha Gulanê ya 1853an de, Keşîş White û jina wî serdana Michiganê kirin. Ev cara yekem bû ku ew diçûn rojavayê Buffalo, N.Y.ê. Di Şemiya dawî ya Gulanê de ew li Tyrone bûn, û li wî cihî di nîşandanekê de ji Xanim White re komên cuda yên parêzvanên Şemiyê yên li Eyaletê hatin nîşandan, ligel hişyariyên derbarê bandorên ku dikaribûn li dijî wan bixebitin. Di 2'yê Hezîranê de, li Jacksonê, wê heşt rûpelên foolscap nivîsîn, û tê de behsa hin tiştên ku jê re hatibûn nîşandan kir. Wê kopyayeke bi qelemrêsasê ji dîtinê da min, bi şertê ku ez kopyayeke zelal a bi pênûs û murekkebê jê re amade bikim.

GSAM 322Jineke ku Pîrozî Dida Xuyakirin

GSAM 322.4Di nav tiştên din ên ku hatin nîşandan de, rewşa jineke ku hewl dida xwe di nav gelê me de bi zorê bike tê de hatibû vegotin. Wê got ku vê jinê îdiaya pîroziyeke mezin dikir. Xanim White tu carî ew nedîtibû, û ji bilî tiştên ku di vê dîtinê de jê re hatibûn ragihandin, ti agahiya wê li ser wê tunebû. Wê ne tenê awayê tevgera jinê got, lê her weha got ku dema ew were şermezarkirin, wê rûyekî pîrozger bigire ser xwe û bigota, "X—wedê—dizanibe—dilê—min." Wê got ku ev jin bi xortekî re li welêt digeriya, dema ku mêrê wê, zilamekî pîr, li malê dixebitî da ku di riya wan a xerab de wan bixwedî bike. Xanim White got ku Xudan nîşanî wê dabû ku "tevî îdiayên jinê yên pîroziyê, ew û xortê sûcdar bûn ku fermana heftemîn binpê kirine." Bi danasîna nivîskî ya vê bûyerê di berîka min de, min bi hinek fikarî li bendê ma ku bibînim ka dê rewş çawa bi pêş bikeve.

GSAM 323Civîna li Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Me li Jackson, Battle Creek, Bedford, û Hastings civîn li dar xistin, û paşê em hatin Vergennes, Kent Co., ku derket holê cihê ku jin lê dijiya bû. Em di 11ê Hezîranê de, hinekî beriya Şemiyê, gihîştin cihê ku me ê şevê lê bimana. Cihê mana me mala Keşîş White bû, yê ku berê xizmetkarê mezhebeke Xiristiyanî bû. Ji ber ku ev herêm nû hatibû niştecîkirin, ji bo civînên me li embargeheke mezin a nû-çêkirî, ku sê mîl wêdetir bû, amadekarî hatibû kirin, û jina ku di dîtinê de hatibû dîtin, wekî ku derket holê, hîn jî du mîl wêdetir ji cihê civînê dijiya.

GSAM 323Şahidî ji bo Fanatîk

GSAM 323.2Di 12ê Hezîranê de, saet di 10:30ê sibehê de, em ji bo civînê li embarê kom bûn. Xanim White li dawiya çepê ya sehneya axaftinê rûnişt, ez li kêleka wê, Keşîş Cornell li kêleka min, û Keşîş White li aliyê rastê yê sehneya axaftinê bû û diaxivî. Piştî ku ew nêzîkî panzdeh deqeyan axivî, mêrekî kal û xortek bi hev re hatin hundir, û li rûnişta pêşîn a li kêleka sehneya axaftinê rûniştin. Li gel wan jineke bejnbilind, zirav û bi çermê tarî hebû, ku li nêzîkî derî cihê xwe girt. Piştî axaftineke kurt a Keşîş White, Xanim White rabû ser piyan û dest bi axaftina xwe kir û bal kişand ser wê baldariyê ku divê xizmetkar hebin da ku xebata ku ji wan re hatiye spartin xera nekin, û ayeta "Pîs nebin, hûn ên ku firaxên Xudan hildigirin" wek bingeha axaftina xwe bi kar anî. Wê got ku ne fermana Xwedê ye ku jinekê gazî bike da ku li welêt bi mêrekî din re ji bilî mêrê xwe bigere. Di dawiyê de wê bi zelalî got,

GSAM 323.2"Wê jina ku demek berê li nêzîkî derî rûnişt, îdia dike ku Xwedê ew ji bo waîziyê gazî kiriye. Ew bi vî xortê ku nû li ber maseyê rûniştî re rêwîtiyê dike, dema ku ev zilamê pîr, mêrê wê—Xwedê li wî rehm bike!—li malê dixebite ji bo ku debara xwe bike, da ku ew pereyên wî ji bo berdewamkirina gunehên xwe bi kar bînin. Ew îdia dike ku pir pîroz e,—ku hatiye pîrozkirin,—lê, tevî hemû xwe-nîşandana wê ya pîroziyê, Xwedê nîşanî min daye ku ew û vî xortî bi binpêkirina fermana heftemîn sûcdar in."

GSAM 324.1Hemû kesên amade dizanibûn ku Xanim White ev kes heta ku ew nehatin nav ambarê, qet nedîtibûn. Destnîşankirina wan û wesifandina karakterê wan bi wî awayî, bandor li ser hişê amadebûyan kir, û bawerî û îmana wan a bi dîtinan zêdetir kir.

GSAM 324Gotinên ku wekî hatibû pêşbînîkirin hatin gotin

GSAM 324.2Gava Xanim White şahidiya xwe dida, her kes bi fikar li Xanim Alcott, jina ku rexne lê hatibû girtin, dinêrî, da ku bibîne ka ew ê çawa tiştên hatibûn gotin qebûl bike û çi bike û bêje. Eger ew ji tawanbariya li ser wê bêguneh bûya, bi awayekî xwezayî dihat payîn ku ew rabe û her tiştî înkar bike. Eger sûcdar û bi awayekî giran gendel bûya, dibe ku ji bo wê ne zehmet bûya ku her tiştî înkar bike, heta ku ew bizanibûya ku ew rast e jî. Li şûna vê yekê, wê tam tiştê ku şahidiyê gotibû dema ku were şermezarkirin dê bike, kir. Ew hêdî hêdî rabû ser piyan, dema ku çavên her kesî li ser wê bûn, û bi rûyekî xwe-pak nîşandan, hêdî hêdî got, "X—wedê—dizane—dilê—min," û bêyî ku peyvek din bibêje rûnişt. Wê tam tiştê ku şahidiyê gotibû dê bibêje gotibû, û bi heman awayî jî gotibû.

GSAM 325Qebûlkirina Sûcdariyê

GSAM 325.1Rast e, Xwedê dilê wan dizanibû, û wan jî dizanibû ku ew di wê tawanê de sûcdar in; ji ber ku paşê xort ji birêz Gardner, niştecîhê heman cihî, yê ku derbarê mijarê de bi hûrgilî jê pirsîbû, re got, "Birêz Gardner, tiştê ku Xanim White derbarê me de got pir rast bû;" û jina, piştî ku di sala 1862an de li Greenville ji Xanim Wilson re gotibû ku ew "wê newêre gotineke li dijî Xwişk White bibêje ji tirsa ku were dîtin ku li dijî Xwedê şer dike," li xwe mikur hat ku tiştê ku derbarê wê û xort de hatibû nîşandan rast bû.

GSAM 325Partiya Peyamber

GSAM 325.2Di payîza 1853an de, çend kesên nerazî li Michiganê li hev civiyan û dest bi weşandina rûpelekê bi navê Peyamxwêyê Rastiyê kirin. Mîsyona vê rûpelê û rêvebirên wê, li şûna avakirinê, wekî hilweşandin û bêrûmetkirinê dixuya. Gelek derew di rûpelên wê de dihatin weşandin, ku ev yek di xebata me ya peyamê de me aciz dikir; û ji ber ku ev yekem ezmûna me ya bi êrîşeke wisa eşkere re bû, me fikirî ku erkekî me ye ku em îdiayên wan ên buxtanî pûç bikin. Kirina vê yekê wextê ku diviyabû ji bo pêşxistina rastiya ku bi bawerî ji me re hatibû spartin bihata bikaranîn, girt, û ev yek bi awayekî baş li gorî mebestên Şeytan bû, yê ku bêguman handerê vê dijberiyê bû. Û bi vî awayî rewş wisa berdewam kir heta êvara 20ê Hezîrana 1855an, dema ku Keşîş White û jina wî, Keşîş Cottrell, û min nû civîneke li Oswego, N.Y. bi dawî kiribû. Em di civîna xwe de ji ber kesekî bi navê Lillis aciz bûbûn, yê ku hatibû hundir û wan belgeyên buxtanker di nav gel de belav kiribû. Dîsa pirsa derbarê erkê me yê di vê mijarê de derket pêş. Hemû hewildanên berê yên ji bo bersivdana derewên wan, tenê bûbûn sedem ku ew hê bêtir derewan çêbikin.

GSAM 325Şîret û Pêşbînî

GSAM 325.3Di civîneke duayan de ku wê êvarê li mala John Place, li bajarê Oswego, hatibû lidarxistin, xanim White dîtinek dît ku tê de jê re hat nîşandan ku heke em di karê xwe de, di belavkirina rastiyê de, bêyî ku guh bidin mirovên wekî "partiya Peyamber" berdewam bikin, ew ê di nav xwe de bikevin şer û rojnameya wan dê têk biçe, û dema ku ev yek çêbibe em ê bibînin ku rêzên me ducar bûne. Ji ber ku me bawer kir ku ev şahidî ji Xudan e, me yekser dest pê kir ku li gorî wê tevbigerin.

GSAM 326Hilweşîna Partiya Peyamber û Rojnameyê

GSAM 326.1Doza rastiyê bi lez pêş ket, lê "Partiya Peyamber" di nav xwe de ket nav pirsgirêkan. Di demeke kurt de partî belav bû, ji ber ku gelek ji serokên wan dev ji Şemiyê berdan. Rojnameya wan ji ber nebûna piştgiriyê di demeke kurt de rawestiya, û yê ku demekê wek edîtor kar kiribû, bala xwe da ser mamostetiyê; lê ji ber ku wî pêşî fêrî birêvebirina xwe nebûbû, ew di birêvebirina xwendekarên xwe de bi temamî bi ser neket. Dema ku hewl da yek ji xwendekarên xwe yên di dibistanê de sererast bike, wî demançeyek derxist, ku çêlika wê kişiya, lê neteqiya. Ji bo ku ji lînçkirinê xilas bibe, ew neçar ma ku bi şev bireve Kanadayê.

GSAM 326Bandora li ser Doza Adventê

GSAM 326.2Di wê demê de di nav gelê me de lihevhatin û yekîtiyeke mezintir hebû ji her demê; û her ku hewldan ji bo belavkirina peyamê dihatin kirin, rê li her alî vekir.

GSAM 326.3Di hejmara 10an a Cildê 11an ê Reviewê de, di 14ê Çileya 1858an de, edîtor, dema behsa encama xebata Messenger dikir, got: "Di dema bêbaweriyê de, dema ku hewldan hat kirin ji bo têkbirina Review, nirxê milkê dêrê yê li ofîsê tenê 700 dolar bû. Ji wê demê ve ew zêde bûye û gihîştiye 5,000 dolaran. Wê demê nêzîkî hezar aboneyên dravdêr hebûn, niha du hezar hene, ji bilî lîsteyeke berfireh a 'belaş'."

GSAM 326.4Ji ber ku em niha gihiştibûn wê demê (1858) ku "partiya Messenger" ji hev qetiya û belav bû, û Messenger ji holê rabû, ev hejmarên jorîn girîng in. Çawa ku hejmara aboneyên bi pere yên Review tam du qat zêde bûbû, wisa hejmara bawermendan jî ji du qatan zêdetir zêde bûbû. Bi vî awayî, pêşbîniya ku di Hezîrana 1855an de bi rêya Xanim White hatibû kirin, pêk hat.

GSAM 327Civînên Konî Pêşî Hatine Pêşniyarkirin

GSAM 327.1Di rojên destpêkê yên peyamê de, dema ku cihekî baştir peyda nedibû, adetê me bû ku em civînan li dibistanan li dar bixin. Carekê di avahiyeke bi vî rengî de, girseyeke ewqas mezin a mirovan hat cem hev ku du dibistanên bi vî mezinahiyê nikarîbûn wan bihewînin. Ji bo ku ji aliyê her kesî ve were bihîstin, axêver li pencereyeke vekirî sekinî û hem ji bo kesên di hundirê avahiyê de hem jî ji bo girseyeke mezintir a ku di erebeyên xwe de û li ser giyayê rûniştibûn, axivî. Dîmenê vê kombûna mezin bû sedem ku li ser lidarxistina civînên di konan de were fikirîn.

GSAM 327Yekem Civîna di Kon de li Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2Ji ber vê yekê di 22'yê Gulana 1854'an de, ji aliyê Keşîş James White û yên din ên di şêwirê de, biryar hat dayîn ku bikaranîna konan ji bo civînan dê bibe planeke pêkan. Wê demê konên mezin ji bilî sirk, heywankon û pêşandanên curbecur, pir kêm ji bo armancên din dihatin bikaranîn. Michigan eyaleta yekem bû ku tê de Adventîstên Rojê-Heftemîn di wî warê xebatê de dest bi vê hewldanê kirin. Civîna yekem a di kon de di 10ê Hezîrana 1854an de li Battle Creekê dest pê kir. Di dema niha de, ev awayê lidarxistina civînan di demsala havînê de gelekî berfireh bûye.

GSAM 327Pêşniyara Civînên Kampê

GSAM 327.3Di sala 1868an de gaveke din a biçûk-nerm hat avêtin. Li ser guncawiya lidarxistina civînên kampê bi awayekî baş hat fikirîn, û biryar hat dayîn ku ev dê bibe rêyeke hêja ji bo bicihkirina kombûnên mezin ên gelê me di civînên giştî de. Bi hebûna koneke mezin ji bo xizmetên giştî û konên malbatî yên biçûktir, dê mirov rehet bibûna, û bi vî awayî çend roj dikaribûn bi feyde di şêwir û îbadetê de bihata derbaskirin.

GSAM 328Civîna Kampa Yekem li Wright, Mich.

GSAM 328.1Civîna kampê ya yekem di navbera 1-7ê Îlona 1868an de li Wright, Mich. hate lidarxistin. Ev kombûnên giştî yên girîng ên gelê me ewqas mezin bûne ku her sal li deverên cuda yên qadê zêdetirî nîvê sed civînên kampê tên lidarxistin. Ev civînên kampê ne tenê li Amerîkayê, lê herwiha li Ewropa, Awistralya, Zelanda Nû û Afrîkaya Başûr jî tên lidarxistin.

GSAM 328.2Civîna herî mezin a bi vî rengî ku heta niha ji aliyê gelê me ve hatiye lidarxistin, di sala 1893an de, li Lansing, Mich. bû. Di wê civîna mezin de, 3,400 kes di zêdetirî 500 konên malbatî de dijiyan. Zêdetirî 150,000 yard kanvas di avakirina konên cihêreng ên li kampê de hatibû bikaranîn.

GSAM 328Xilasbûna ji Qezayeke Trenê

GSAM 328.3Roja piştî ku biryar hat dayîn ku em konê xwe yê yekem ê 60-lingî bikirin (23'ê Gulana 1854'an), Keşîş White û jina wî, ku wê demê li Jackson, Mich. bûn, diviyabû ku ji bo Wisconsinê dest bi rêwîtiya xwe bikin, cihê ku wan ê ji bo demekê lê bixebitiya. Me piştî nîvro li mala D. R. Palmer, ku tenê dûrahiyeke kurt ji stasyonê bû, derbas kir. Çend caran piştî nîvro Keşîş White axivî û got, "Ez derbarê destpêkirina vê gerê de bi awayekî ecêb hîs dikim; lê, Ellen, hevdîtineke me heye, û divê em biçin. Eger hevdîtineke min tunebûya, min ê îşev neçûya."

GSAM 328.4Her ku şev dadiketa, nêzîkî dema hatina trênê, me demeke dua kir. Wisa dixuya ku her kes ji bo ewlehiya Keşîş White û hevjîna wî di vê rêwîtiyê de ji bo dua kirinê hatibû handan. Gava em rabûn, Keşîş White baweriya xwe anî ziman ku Xudan dê li wan xwedî derkeve û wan biparêze.

GSAM 328.5Saet di heştan de ez bi wan re çûm trênyê da ku alîkariya wan bikim ji bo peydakirina kursiyan û sererastkirina pakêtên wan. Em çûn vagoneke bi kursiyên bi pişta bilind, ku di wan rojan de jê re "vagona razanê" dihat gotin. Xanim White got, "James, ez nikarim di vê vagonê de bimînim, divê ez ji vir derkevim." Min alîkariya wan kir ku di vagonê din de li navendê kursiyekê peyda bikin. Xanim White bi pakêtên xwe yên li ser ranê xwe rûnişt, lê got, "Ez li ser vê trênê xwe rehet hîs nakim." Zengil lê da, û min bi lez û bez got "Xwezî bi xêr bimînin," û ez zû çûm mala Cyrenius Smith da ku şevê li wir bimînim.

GSAM 329.1Nêzîkî saet dehê, em hemû pir matmayî man dema me bihîst ku Keşîş White, yê ku me texmîn dikir ku baş li ser rêya Chicagoyê ye, ji bo destûrê li derî dixe. Wî got ku trên sê mîl li rojavayê Jacksonê ji rê derketiye; ku piraniya trênê, tevî makîneya wê, bi temamî wêran bûye; lê her çend hejmarek kes hatibûn kuştin jî, ew û Xanim White bê zerar xilas bûbûn. Wî zû hespek û erebeyek peyda kir, û bi hevaltiya Abram Dodge, çû li pey Xanim White, ya ku Keşîş li ser erdekî şil û çiravî û ji ser çemekî biçûk, bi çend metreyan di hembêza xwe de hilgirtibû, heta cihekî ewle, dûrî cihê karesatê, biribû.

GSAM 329.2Sibeha zû ya roja din ez bi birêz Dodge re çûm da ku li bermahiyên qezayê binêrim. Li cihekî ku rê bi awayekî xwar rêhesinê diqetîne, dewarek ji bo bêhnvedanê rasterast li ser xetê razayî bû. Li ser makîneyê amûrek ji bo girtina çêlekên li ser rê tune bû, û ji ber vê yekê dema ku li ajalê ket, ew ji rêlê ber bi çepê ve hat avêtin. Di hejîna yekem a lêdana makîneyê dema ku li erdê ket, vagonê barhilgir, ku sandûqa pirtûkên Keşîş White tê de bû, bi tevahî ji rêlê bazda û bê zerar ma; di heman demê de vagonê rêwiyan ê li paşiya trênê, bêyî alîkariya mirovan ji beşa mayî ya trênê veqetiya û bi bêdengî li ser rêlê sekinî. Makîne û tender nêzîkî şeş heta heşt rodan li ser erdê dûrî rêhesinê ajotin, heta ku makîne li qurmê dareke mazî ya bi qasî sê piyan di tîreya wê de ket. Hêza trênê ewqas zêde bû ku makîne serûbin bû, û pişta tenderê li ser rêhesinê zivirî. Beşa sereke ya trênê, ku bi leza tam diçû, li vê enqazê lokomotîvê ket, û bi vî awayî hejîneke duyemîn çêkir. Vagonê yekem ê ku li lokomotîvê ketibû, vagoneke ekspresê bû, ku wek darikên hûr hat pelixandin. Ew, bi naveroka xwe ve, bûbû girseyeke zibil ku li ser û dora tenderê kom bûbû. Ya din vagoneke pola duyemîn bû, ku hejdeh rêwî tê de bûn, yek ji wan hat kuştin û hemû yên din zêde an kêm birîndar bûn. Ev vagon ji aliyê vagonê razanê yê ku di nav wê re derbas bû, ve li du parçe hat dabeşkirin. Beşa pêşîn a vagonê razanê perçe perçe bû, û ew kursiyê ku Xanim White tê de xwe azad hîs nedikir ku bimîne, bi temamî hat pelixandin.

GSAM 330Delîlên Rizgariya Xwedayî

GSAM 330.1Gava me li kavilê dinêrî, û paşê li vagonê ku Keşîş White û jina wî di dema qezayê de tê de siwar bûn, ku bi tenê û bi aramî nêzîkî panzdeh rodan dûrî kavilê rawestiyabû, me di dilê xwe de got ku Xwedê dua dibihîze, û kî dizane belkî wî milyaketê xwe şandibe da ku wê vagonê ji hev veqetîne, da ku xizmetkarên wî bêzerar xilas bibin? Bi taybetî ev fikir kete ser hişê me dema ku frenker got ku wî ew ji hev neqetandiye, û herwiha, ku dema bûyer qewimî tu kes li ser platformê nebû, û ku ji bo wî û hemû xebatkarên trênê sir bû ka ev yek çawa pêk hatiye; û tiştê ku ji bo wan hê bêtir mîstirî bû, hem girêdan û hem jî pîç neşikestî bûn, û pîç bi zincîra xwe re li ser platforma vagonê xirabûyî razayî bû, mîna ku ji aliyê destekî baldar ve hatibe danîn.

GSAM 330.2Heta êvara 24an rê hewqas ji bermahiyên qezayê hatibû paqijkirin ku trênan wekî her carê dest bi çûnûhatinê kirin, û Keşîş û Xanim White dîsa li vagonan siwar bûn û bi ewlehî gihîştin hevdîtina xwe ya li Wisconsinê.

GSAM 330Rexnekirina Dijberan

GSAM 330.3Bi Îsraîla kevnar re her tişt ne "rêveçûneke bêkêşe" bû. Dijminên wan ên derve hebûn ku di her gavê de hewl didan pêşî li pêşveçûna wan bigirin. "Girseya Têkel" û kesên nepîrozkirî yên di nav kampê de amûrên amade bûn, ku Şeytan bi riya wan hewl dida ku nerazîbûn, şer, gilî û serhildanê geş bike. Rastiya ku destê serkeftinê yê Xwedê bi yên dilsoz re bû, û ku serkeftin bi hewldanên wan re bû, delîl bû ku vî gelî di ber çavên wî de kerem dîtibû—ku destê Xudan wan diajot.

GSAM 331.1Her wisa, di bilindbûn û pêşveçûna peyama milyaketê sêyemîn de, pêşveçûna wê ne ji ber wê yekê bû ku rastiyên pêşkêşkirî tiştekî li gorî dilê xwezayî yê mirov bûn. Berevajî vê, rastiya herî navendî ya peyamê—Şemiya Xudan—bi berjewendiyên xweperest û cîhanî re dikeve nakokiyê, û wan kesên ku guh didin wê, di nav hefteyê de du rojan ji karûbarên cîhanê vediqetîne. Doza rastiya niha dijminên wê yên derveyî hebûn, ku di hewildanên xwe yên ji bo hilweşandina vî karî de bi biryar û israrker bûn. Derbarê wan de, bi gotinên Zebûrnivîs, dikare were gotin, "Eger Xudan ne li aliyê me bûya, bila Îsraêl niha bibêje; eger Xudan ne li aliyê me bûya, dema ku mirov li dijî me rabûn; wê demê wan ê em zindî bixwaribûna, dema ku hêrsa wan li dijî me pê ket."²

GSAM 331.2Mirovên xweperest û nerazî di nav refên me de car caran derketine holê, digotin ka dê çi tiştên mezin bên kirin gava ku mebestên wan pêk bên; lê mîna ronahiyeke xapînok, ronahiya wan ji mêj ve vemiriye. Di vê navberê de, doza rastiya heyî bi awayekî misoger û bi îstîqrar li seranserê cîhanê pêşve diçû, û bi her gaveke pêşveçûnê re di warê îstîqrar û hêzê de xurtir dibû.

GSAM 331Keşîşên Stephenson û Hall

GSAM 331.3Di havîna sala 1855an de, Keşîşên Stephenson û Hall hewl dan ku li Eyaleta Wisconsinê serhildanê derxin. Ji birayên pêşeng re baş diyar bû ku wan dixwest bi doktrîna xwe ya "Serdema-Pêş-Hatî" xalên din ên baweriya me biceribînin, û pir bi fikar bûn ku divê Adventîstên Roja-Heftemîn li ser doktrîna ceribandinê piştî hatina duyemîn a Mesîh bên fêrkirin.

GSAM 331Pêşbîniya Derbarê Wan de

GSAM 331.420ê Mijdara 1855an, ji Xanim White re dîmenek li ser tevgera wan hat dayîn, bi pêşbîniyekê derbarê encama wê ya dawî de bi van gotinan: "Gelo hûn, mirovê qels, difikirin ku hûn dikarin xebata Xwedê rawestînin? Mirovê qels, bi lêdaneke tiliya wî tu dikarî hilweşî. Ew ê tenê demek kurt te bihêle."

GSAM 332.1Dijberên me gotine ku li vir dîtinek hebû ku ragihandibû ev mirov dê di demek nêzîk de bimirin, û ji ber ku ew bi salan jiyan, dîtin pêk nehatiye. Di dîtinê de tiştek derbarê mirina wan de nîne. Ew wek mirovên ku hewl didin xebata peyama milyaketê sêyemîn rawestînin hatin nîşandan. Digel ku ji wan re hatibû ragihandin ku ji bo Xwedê çiqas hêsan e ku wan rawestîne, lê zêde dike, "Ew ê tenê demek kurt te tehemul bike." Wan çi kir?—Li şûna ku di şerê xwe de bi ser bikevin, wekî ku wan hêvî dikir, wisa xuya bû ku ew di tariyê de hatine hiştin ku riya xwe biceribînin. Piştî çend hefteyan wan bi tevahî dev ji Şemiyê berda, û bûn dijberên wê. Wan hêvî dikir ku partiyek "Serdema-Hatinê" ava bikin, ku ew bi xwe bibin rêber. Li şûna ku di vê yekê de bi ser bikevin, bi devjêberdana Şemiyê re wan bi tevahî kontrola xwe li ser gelê me winda kir. Bi vî awayî, bi rêbaza xwe ya xweser, wan bi temamî ew tişt têk bir ku di destpêkê de dixwestin bikin. Gelê me got, "Bi rastî, Xwedê 'tenê ji bo demeke kurt ew tehemul kirin.'"

GSAM 332Dawîhatineke xemgîn a jiyanê

GSAM 332.2Derbarê encama van her du mirovan de, baş e ku em hin daxuyaniyên derbarê çarenûsa wan a xemgîn de bidin, ku ji aliyê birayên wan bi xwe, bawermendên "Serdema-Hatinê" ve hatine dayîn, yên ku piştî terikandina Şemiyê bi wan re bûn. Sî û heft sal berê Birêz Hall hinekî dîn bû (ji ber nermbûna mejî), sedema vê rewşê windakirina miqdarek mezin ji serwetê bi xapandina kesên din bû. Ew di wê xeyalê de bû ku heke derkeve derve, dê xwe raxîne erdê an jî bi erdê ve bizeliqe. Ew bêzerar e, lê helbet, ev salên dirêj bi temamî ji bo karê xizmetkariyê di her warî de ne guncaw bû.³

GSAM 332.3Keşîş Stephenson ev qas şazdeh sal in mirî ye. Bi salan berî mirina xwe hişê wî ne di cih de bû (dîn bû), her çend ji bo kesên din ne xeternak bû jî. Berî ku wisa bibe, di bin azadiya ku wî difikirî ku bi teoriya "no-law" a ku wî piştgirî dida re heye, wî jina xwe ya ku tu guman li ser namûsa wê nehatibû kirin, terikand (ew tenê bi rêya parêzerekî bêemel dikaribû hevberdanê bike) û bi jineke din a ku ji jina wî ya berê pir ciwantir bû, zewicî. Ev kiryar binpêkirineke wisa eşkere ya exlaqê bû ku birayên wî yên "Age-to-Come" rê li ber tevgera wî girtin, û êdî destûr nedan wî ku ji bo wan waizê bide.

GSAM 333.1Daxuyaniyên birayên wan bi xwe yên derbarê rojên dawî yên van mirovan de, rehm û dilovaniyeke kûr nîşan didin; lêbelê ev rastiyên bêpûç in, ku bêyî xerabî an pêşdarazî hatine dayîn. Bi vê yekê em dev ji xwendevanên xwe berdidin ku derbarê sepandina fîzîkî ya şahidiyê de encama xwe derxînin.

GSAM 333Keşîş J. H. Waggoner Peyamê Qebûl Dike

GSAM 333.2Di sala 1852an de, Keşîş J. H. Waggoner, yê ku li Wisconsinê rojnameyeke wîlayetê derdixist, rastiya heyî qebûl kir, û di sala piştî wê de xwe bi tevahî da xebata xizmetê. Di sala 1857an de wî du broşûrên pir girîng nivîsandin ku her yek ji wan nêzîkî du sed rûpel bû. Ya yekem ji van bi navê, Xwezayî û Meyla Ruhparêziya Modern, û ya duyem jî, Redkirina Zemanê-Pêş-Hatinê bû. Ya yekem ne tenê bûye amûrek ji bo rizgarkirina gelek kesan ku nekevin nav wê xefka Şeytan, lê, bi xêra Xwedê, çavên gelekan ên ku nizanibûn van nîşandanên modern çawa fêm bikin, vekiriye.

GSAM 333.3Redkirina Wî ya Zemanê-Pêşerojê, şiroveyeke herî temam a teoriyên derewîn ên ceribandinê ye ji bo gunehkarên piştî hatina duyemîn a Xudanê me. Ew redkirineke ewqas temam a wê doktrînê ye ku ne tenê bersiva wê nehatiye dayîn, lê heta niha tu hewldaneke bersivdanê jî neketiye ber çavên me. Pirtûk, bi awayekî pir zelal û kurt, helwesta Mesîh wek kahîn li ser textê Bavê wî (kahîntiya wî ya Melkisedek) di vê serdema niha de, û helwesta ku ew ê di padîşahiya xwe ya herheyî ya pêşerojê de li ser textê xwe bigire, diyar dike; textê ku tu kahîntiyeke navbeynkarî pê ve ne girêdayî ye.

GSAM 334.1Paşê, Keşîş Waggoner belavokeke sêyem a bi heman mezinahiyê nivîsand, bi navê, Lihevhatin di Ronahiya Aql û Wehiyê de. Nêzîkî sala 1884an ev hate sererastkirin û berfirehkirin û bû cîldek bi qasî 400 rûpelan. Ew li ser mijara ku ji sernavê wê diyar dibe, risaleyeke zelal û kurt e.

GSAM 334.2Ji wê demê û pê ve, ew hem wek nivîskar û hem jî wek edîtor, ji nêz ve bi karê weşangeriyê ve girêdayî bû. Wî her wiha xebatên xwe yên xizmetkariyê jî domandin, û salên xwe yên dawî li Ewropayê derbas kirin.

GSAM 334.3Di 17ê Nîsana 1889an de, ew ji nişka ve li Basel, Swîsreyê, piştî ku pirtûka xwe ya dawî, Ji Edenê heta Edenê, temam kiribû, wefat kir. Di 16an de wî rojeke tijî karê nivîsandinê kiribû, û di rojnivîska xwe de ev nivîs tomar kiribû, "Karekî dijwar ê rojê kir." Ji rapora rewşa wî ya ku ji aliyê birayên Ewropî ve hatibû amadekirin, hûrgiliyên jêrîn hatine wergirtin:—

GSAM 334.4"Sibeha 17an, derdora pênc û nîvê, ew ji ber felca dil, bêyî ku tu hişyariyekê bide, di metbexa xwe de mir. Wî gelek bi dijwarî dixebitî da ku çapa Îngilîzî ya pirtûka xwe ya nû bi dawî bike, û wî hêvî dikir ku roja Yekşema piştî wê biçe Londonê, da ku li wir di çarçoveya kar de bixebite, berî ku havîna bê vegere Amerîkayê."

GSAM 334.5Ji sala 1854an ve Keşîş Waggoner ji bo parastina rastiyê, hem li minberê hem jî di çapemeniyê de, bi berdewamî û bi awayekî berbiçav di pêşiya gel de bû. Di dema mirina xwe de temenê wî nêzîkî şêst û neh salî bû. Ew di 20ê Nîsanê de li Baselê hat veşartin. Bi vî awayî, yekî din ji xebatkarên destpêkê yên vê dozê li ser posta xwe ya peywirê ket.

GSAM 334Şîfaya bi Baweriyê

GSAM 334.6Di destpêka bihara 1858an de, Xanim White ji ber çend rojan gelekî nexweş ketibû, û hema bêje bêçare di nav nivînên xwe de mabû. Êvarekê, nêzîkî nîvê şevê, ew ji ser hişê xwe çû; malbatê hemû rêyên ku dizanibûn ceribandin da ku wê ji bêhişiyê vegerînin, lê di hewldana xwe de bi ser neketin. Ew zêdetirî nîv saetê di vê rewşê de ma, wê demê Keşîş Andrews û ez bi lez ji aliyê Keşîş White ve hatin gazîkirin da ku beşdarî demekê duayan bibin. Wekî bersiva duayên dilsoz ên ku li kêleka nivîna wê dihatin kirin, Xudan bi rehmeta xwe ew anî ser hişê xwe û ew vegerand tenduristiya wê ya asayî. Dema ku pesnê Xwedê dida, ew di dîtinê de hat birin, tevî ku hîn jî li ser nivînê razayî bû. Hin tiştên ku di vê dîtinê de jê re hatin nîşandan, dikarin di "Şahidiya ji bo Dêrê," Hejmar 5 de werin xwendin.

GSAM 335Diyarîbûneke Fîzîkî ya Balkêş

GSAM 335.1Xuyabûneke fîzîkî ya ecêb bi vê dîtinê ve girêdayî bû, ku em bala taybet dikişînin ser wê. Ez û Keşîş White li aliyekî nivînê rûniştî bûn, û Keşîş Andrews li aliyê din. Destên wê bi dorê li ser sînga wê dihatin hevgirtin an jî milên wê bi awayê xwe yê her carê azad û spehî ber bi dîmenên cuda yên ku wê didîtin ve dihatin livandin. Beşa jorîn a laşê wê ji nav nivînê rabûbû, wisa ku di navbera milên wê û balîfê de qasî heşt an neh înç valahî hebû. Bi gotineke din, laşê wê ji nav çîqên wê ber bi jor ve bi goşeyeke nêzîkî sî pileyî tewandî bû. Û ew di wê pozîsyonê de di dirêjahiya dîtinê de, ku sî deqîqe bû, ma. Bê guman, tu kes bi awayekî xwezayî nikarîbû wî pozîsyonî bigire, bêyî piştgiriya dest û milan, û hê kêmtir ku bikaribe xwe ewqas demê li ser wî pozîsyonî ragire. Ev careke din delîl bû ku hêzeke ku kontrola wê li ser tunebû, bi dîtinê ve girêdayî bû.

GSAM 335Pêşbîniyeke Din

GSAM 335.2Di yekê Cotmeha 1858an de, li Rochester, N.Y. ji aliyê Keşîş û Xanim White û nivîskar ve civîneke giştî hate lidarxistin. Ji vê civînê û pê ve, nivîskar di gera wan a li seranserê Eyaleta New York û Eyaletên New Englandê de bi wan re çû. Rojeke Şemiyê, Xanim White dîtinek dît ku tê de, di nav tiştên din de, jê re hat nîşandan ku li cihekî di rêwîtiya me ya plankirî de Şeytan dê êrîşeke bihêz li ser wê bike, û ku Keşîş White û diviyabû ez bi baweriyê wê bigirin û Xudan dê wê xilas bike.

GSAM 336Êşa Xanim White

GSAM 336.1Li vir dîsa pêxembertiyek li ser tiştên ku dê biqewimin hebû. Beşa paşîn dê nîşan bide ka ew çiqas bi teqezî pêk hat. Şemiya yekem piştî civîna Rochesterê em li Rooseveltê bûn, û Şemiya din li Brookfieldê, li wîlayeta Madisonê. Hefteya piştî wê me li metbexa fireh a birêz Ballou, li Mannsville, wîlayeta Jeffersonê, civîn li dar xistin. Dema ku bi trênê ji Brookfieldê diçû Mannsville, rûyê xanim White hema di bin çavên wê de sor bû. Ev ewqas biêş bû ku heta em gihîştin Mannsville, ew neçar ma ku razê. Werim du rojan zêde bû, wê ji xewê bêpar hişt û herwiha nehişt ku ew beşdarî civînan bibe. Serê wê ewqas werimî bû ku her du çavên wê girtî bûn, û rûyê wê ewqas xerab bûbû ku êdî wek rûyê mirovekî xuya nedikir. Di nav vê êşa giran û nerehetiya zêde ya ji ber bêxewiyê de, dijmin gelek hewl dida ku wê bide bêzarkirin û li dijî Xwedê gilî bike. Rewş bi vî rengî heta dawiya civînên diyarkirî berdewam kir.

GSAM 336.2Piştî ku civîn bi dawî bûn, Keşîş White ji min re got,

GSAM 336.2"Birayê John, ev heman êrîşa Şeytan a li ser jina min e ku li Rochesterê em li ser hatibûn hişyarkirin. Tu bi bîr tînî ku soza ku li wir hatibû dayîn ew bû ku, eger em bi hev re bigirin û wê bi baweriyê ser piyan bigirin, û dema ku têkoşîn dest pê bike kêliyekê jî dev jê bernedin, hêza dijmin dê were şikandin û ew ê were rizgarkirin. Werin em yekser biçin hundir û demekê ji bo duayan veqetînin."

GSAM 336Xilasbûn wekî ku Hatibû Pêşbînîkirin

GSAM 336.3Em yekser çûn odeya ku Xanim White tê de li ser nivîna xwe girêdayî bû, û ji bo wê me bi dilgermî dua kir, dema ku birayên di odeya ku me civînên xwe lê dihatin lidarxistin de, di bêdengiyê de dua dikirin. Piştî nêzîkî deh deqeyan ji destpêka duayê me, hêza Xudan daket û odeyê tijî kir. Xanim White di cih de ji hemû êşan xilas bû, û yekser xwarin xwest. Ev derdora saet pêncê piştî nîvro bû. Heta saet heftê, werimandina ser rûyê wê bi temamî çûbû, û wê êvara wê rojê beşdarî civînê bû, li gorî xuyabûnê wekî her carê baş bû.

GSAM 337.1Li ser daxwaza welatiyan, êvarê li ser "Mîrata Pîrozan" axaftinek hate kirin, û di dawiya wê de Xanim White şîretek da. Dema ku Keşîş White bi kurê xwe yê biçûk, W. C., re li derve bû, ew li ber wê civîna mezin di dîtinê de hate rakirin. Hin ji tiştên ku wê demê jê re hatin nîşandan, di gotara dawî ya Şahidiya Hejmar 5 de, ya ku li Mannsville, N.Y., di 21ê Cotmeha 1858an de hatiye nivîsandin, dikarin bên xwendin.

GSAM 337.2Rehetiya ku Xanim White di wê bûyera ku li jor behs kirî de bi dest xist, bi qasî ku di dîtina li Rochesterê de hatibû pêşbînîkirin, bi bandor bû. Di wê gerê de careke din ti zehmetiyeke bi vî rengî rû neda, û me li her derê serkeftineke bi rûmet ji bo rastiyê bi dest xist.

GSAM 337Pêşbîniya Şerê Navxweyî yê Amerîkayê

GSAM 337.3Roja Şemiyê, 12ê Rêbendana 1861an, tam sê meh berî ku yekem gule li Fort Sumter were teqandin (ku bi rastî destpêka şer bû û bi encamê 4,000,000 koleyên Afrîkî li Amerîkayê azad kirin), civatxaneya Adventîstên Rojê-Heftemîn li Parkville, Mich., hat pîrozkirin. Keşîş White û jina wî, Keşîş Waggoner, Keşîş Smith, û nivîskar beşdarî ayînê bûn. Di dawiya axaftina Keşîş White de, Xanim White şîreteke bi bandor kir, û piştre li ser kursiyekê rûnişt. Di vê rewşê de ew di dîtinê de hat birin. Civatxane bi mirovan tije bû, û bi rastî jî cihekî cidî bû. Piştî ku ji dîtinê derket, ew rabû, û li dora xwe li civatxaneyê nêrî û got:—

GSAM 338.1"Di vê malê de kesek nîne ku heta xewn jî dîtibe li ser wê belaya ku dê were ser vê axê. Mirov bi biryara veqetînê ya Karolînaya Başûr henekan dikin, lê nû ji min re hat nîşandan ku hejmareke mezin ji Eyaletan dê tevlî wê Eyaletê bibin, û dê şerekî pir xedar çêbibe. Di vê dîtinê de min artêşên mezin ên herdu aliyan dît ku li qada şer kom bûbûn. Min dengê qîrîna topan bihîst, û li her derê mirî û mirî-mirî dîtin. Paşê min dît ku ew bi lez û bez diçin şerê dest bi dest [bi şîşên xwe li hev dixin]. Paşê min qada şer piştî şer dît, ku hemû bi mirî û mirî-mirî girtibû. Paşê ez hatim birin zindanan, û min êşa wan kesên hewcedar, ên ku diçûn ber çavan dît. Paşê ez birim malên wan kesên ku di şer de mêr, kur an jî birayên xwe winda kiribûn. Min êş û azarên wan dît."

GSAM 338.2Paşê bi hêdî li dora malê nêrî û got, "Di vê malê de kes hene ku dê di wê şerî de kurên xwe winda bikin."

GSAM 338Şahidiya Xanim Ensign Derbarê Dîtinan

GSAM 338.3Wekî piştrastkirina vê rastiya jorîn, û wekî delîl ku pêşbîniya han di roja diyarkirî de hatiye kirin, û wekî mînakek ku civat çawa ew fêm kiriye û belav kiriye, şahidiya jêrîn tê pêşkêş kirin:—

GSAM 338.4"Ev tesdîq dike ku ez di Çileya 1861an de, bi qasî şeş mîlan dûrî Parkville, li wîlayeta St. Joseph, Michigan dijiyam. Ez ne Adventîstek bûm. Di roja 12an a wî mehî de, hejmarek ji cîranên min çûn Parkville ji bo beşdarbûna civînan. Gava ew hatin malê, wan ji min re got ku li civînê jineke hebû ku ketibû transê, û gotibû ku şerekî hovane li ser Dewletên Yekbûyî tê; ku dê li her du aliyan, hem li Başûr hem jî li Bakur, artêşên mezin bên avakirin, û dê gelek kes hebin ku dê di zindanan de êşê bikişînin; û ji ber windakirina mêr, kur û birayan di şer de, dê di gelek malbatan de hewcedariyeke giran were hîskirin; û ku mêrên di malê de hebûn ku dê di wê şer de kurên xwe winda bikin." Îmze, "Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, 30ê Rêbendanê, 1891."

GSAM 339.1Di çarçoveya pêşbîniya wê şerê tirsnak de, Xanim White her wiha diyar kir ku Adventîstên Rojê-Heftemîn "dê ji ber şer bikevin rewşên tengav, û ku erkekî her kesî bû ku bi dilgermî dua bikin da ku şehrezayî ji wan re bê dayîn ku bizanibin di demên ceribandinê yên li pêşiya wan de çi bikin."

GSAM 339Mezinahiya Şerê Navxweyî

GSAM 339.2Di dema dîtina dîtinê de, gelê Bakur bi giştî, heke hebûya jî, xwedî têgihiştineke pir kêm bû li ser şerê ku li pêşiya wan bû. Heta Serok Lincoln jî, sê meh şûnde (12ê Nîsanê, 1861), dema ku çend Eyalet bi Karolina Başûr re di biryara wê ya veqetînê de hevgirtibûn, û yekem gule li Fort Sumter hate teqandin, tenê gazî 75,000 mirovan kir, ew jî ji bo heyama kurt a sê mehan.

GSAM 339.3Hejmara giştî ya leşkerên ku di dema şer de li aliyê Yekîtiyê hatibûn qeydkirin 2,859,132 bû. Ensîklopediya Britannica dibêje ku "di destpêka sala 1863an de, hejmara artêşa Konfederal nêzîkî 700,000 mêr bû," lê zehmet e ku mirov bi teqezî bizanibe ka bi giştî çend kes hatibûn qeydkirin. Ew hejmara miriyên wan wekî "nêzîkî 300,000 mêr" texmîn dike. Hin ensîklopediyên dawî hejmara windahiyên aliyê Yekîtiyê (yên ku di şer de hatine kuştin, an ji ber birînên xwe an nexweşiyên ku li qada şer an li girtîgehan girtine mirine) bi 359,528 diyar dikin. Derbarê deynê aliyê Yekîtiyê de Britannica dibêje:—

GSAM 339.4"Deyn di 31ê Tebaxa 1865an de gihîşt asta xwe ya herî bilind, ku bû 2,845,907,626.56 dolar. Herwiha nêzîkî 800,000,000 dolar dahat jî hatibû xerckirin, bi giranî ji bo şer; Eyalet, bajar, wîlayet û bajarokên wan bacên xwe xerc kiribûn û deynên xwe ji bo mebestên şer kom kiribûn; dravdanên teqawidiyê jî di dawiyê de bi îhtimaleke mezin dê bigihîjin 1,500,000,000 dolarî. Mesrefa Konfederasyonê qet nikare were zanîn, zirara milkên ku ji aliyê artêşên Federal û yên Konfederasyonê ve hatine wêrankirin, hema hema nikare were texmînkirin; û nirxê pereyî ($2,000,000,000) yê koleyan li Başûr ji ber şer bi temamî ji holê rabû. Bi giştî, her çend mesrefa şer bi teqezî nekaribe were hesabkirin jî, 8 milyar dolar texmîneke nerm e."⁴

GSAM 340Pejirandineke Din a Dîtinê

GSAM 340.1Derbarê pêşbîniya ku tê de gotibû mêrên di dêreca Parkville de dê kurên xwe di şer de winda bikin, ez ê tenê bibêjim ku di payîza 1883an de ez rastî rûspiyê dêra Parkville hatim, ku ew di Çileya 1861an de jî rûspî bû, dema ku dîtin hatibû dayîn; û min jê pirsî gelo gotina ku Xanim White di vegotina dîtina derbarê şer de kiribû, tê bîra wî ye. Wî got, "Belê, tê bîra min." "Tu dikarî ji min re bibêjî ka çend kes ji wan ku wê rojê di malê de bûn û kurên xwe di şer de winda kirine, tu nas dikî?" Wî yekser navên pêncan anîn bîra xwe û got, "Ez dizanim ev li wir bûn, û wan kurên xwe di şer de winda kirin; û eger ez li malê bûma, li cihê ku ez bikaribim bi xelkê xwe re biaxivim, min dikaribû navên zêdetir bidama te. Ez bawer dikim," wî wiha domand, "ji bilî van ku min behs kirin, pênc kesên din jî hebûn."

GSAM 340.2Çar sal û zêdetir şerê berdewam ji aliyê Başûr ve, heta ku nêzîkî nîvê hemû hêzên seferberkirî di şer de an ji ber nexweşiyê jiyana xwe ji dest dan, pêkanîna balkêş a pêşbîniya jorîn nîşan dide.

GSAM 340Koletî û Şer

GSAM 340.3Di vegotina dîtineke ku di 4ê Rêbendana 1862an de jê re hatibû dayîn de, Xanim White got:—

GSAM 340.4"Hezaran kes bi wê têgihiştinê hatine teşwîqkirin ku tevlî bibin ku ev şer dê koletiyê ji holê rake; lê niha ku ew bi cih bûne, dibînin ku ew hatine xapandin, ku armanca vî şerî ne rakirina koletiyê ye, lê belê parastina wê wekî ku heye."

GSAM 341.1"Ev gotin di demekê de hatin gotin ku leşker mecbûr bûn alîkariya vegerandina hemû koleyên ku xwe spartibûn xetên Yekîtiyê ji bo xwediyên wan bikin, û leşker wisa tên nîşandan ku dibêjin, ""Eger em di tepeserkirina vê serhildanê de bi ser bikevin, me çi bi dest xist?"" Ew bi awayekî dilşikestî bersiv didin, ""Tiştek nîne. Tiştê ku bûye sedema serhildanê nehatiye rakirin. Sîstema koletiyê, ya ku neteweya me wêran kiriye, hatiye hiştin ku bijî û serhildaneke din rake."" Ev gotin, ku ji Şahidiya Hejmar 7 hatine girtin, ku tê de serpêhatiyeke bi kelecan a şer di bin sernavê ""Koletiyê û Şer"" de bi tevahî tê vegotin, nabêjin ku koletiyê dê tu carî neyê rakirin, lê rewşê wekî ku leşkeran wê demê didîtin nîşan didin. Piçekî wêdetir di heman şahidiyê de pêşbîniyeke wiha heye:—"

GSAM 341Pêşbîniya Serkeftinê ji bo Bakur

GSAM 341.2"Û dîsa jî rojeke rojiyê ya neteweyî tê ragihandin! Xudan dibêje, 'Ma ne ev rojî ye ku min hilbijartiye, da ku bendên xerabiyê bişkînin, barên giran rakin, û yên bindest azad bikin, û da ku hûn her nîrî bişkînin?' Dema ku neteweya me wê rojiya ku Xwedê hilbijartiye bigire, wê demê ew ê duayên wan di derbarê şer de qebûl bike; lê niha ew nakevin guhê wî."

GSAM 341.3Ewên ku bi dîroka şerê re aşina ne, ji têkçûn, karesat, derengî û hwd. ên ku bi hewildanên Bakurê re ji bo têkbirina hêzên Başûr heta dema ragihandina îlana azadiyê—1ê Rêbendana 1863an—girêdayî bûn, haydar in. Hingê ji wê demê heta dawiya şer serkeftin çiqas bilez bûn! Ji bo kesên ku pêşveçûna kar dişopandin, pêkanîna wê pêşbîniya 4ê Rêbendana 1862an çiqas eşkere bû. Piştî ku bar hatin rakirin, koletiyê sist bû û qeyt ji ser milê kole hat şikandin! Çiqas eşkere bû ku Xwedê duayên gelê xwe bihîst, û piştgirî da hewldana ji bo bidawîkirina şer dema ku wan rojiya ku li gor dilê wî bû hilbijartin!

GSAM 342Şahidiya Parêzgarê Berê St. John

GSAM 342.1Di axaftineke Eywel-Waliyê Kansasê John P. St. John de, li Ottawa, Ill., ku min piştî nîvroya 29ê Hezîrana 1891an lê guhdarî kir, wî ev daxuyaniya jêrîn da:—

GSAM 342.2"Ez tu carî ewqasî dilşikestî nebûbûm wekî wê demê ku [Konfederalan] li Bull Runê me têk bir. Lê ev hemû beşek ji plana Xwedê bû. Eger me [Konfederalan] têk biba, siyasetmedaran dê aştiyeke sexte saz bikira, û Yekîtiyê dê bi koletiyê bidomiya, û me dê îro jî ew hebûya. Du salan [Konfederalan] avantaj bi dest xistibû; lê piştî ku Lincoln îlana azadiya navdar derxist, em derbasî aliyê Xwedê bûn, û me nedikarî têk biçûna."