Beş 4 — Dema Dawiyê

GSAM 77.1"WÊ DEMA min got, Ya Xudanê min, dawiya van tiştan dê çi be? Û wî got, Bi rêya xwe here, ya Daniel: çimkî gotin heta dema dawiyê girtî û mohrkirî ne. ... Xerabkar dê xerabiyê bikin: û tu yek ji xerabkaran dê fêm neke; lê yê şehreza dê fêm bike."¹

GSAM 77.1Wî ji min re got, "Fêm bike, ya kurê mirov: çimkî dîtin ji bo dema dawîn e."²

GSAM 77.1"Lê tu, ya Daniel, gotinan bigire û pirtûkê mohra, heta dema dawiyê; gelek dê biçin û werin; û zanîn dê zêde bibe."³

GSAM 77.1Bi "dema dawiyê" ya li vir mebest çi ye? Ev nikare dawîbûna bi xwe be, ji ber ku di wê rewşê de beşa pêxemberiya Daniel a ku "hatibû mohrkirin" dê ji bo mirovahiyê bêkêr be. Ji ber ku "tiştên ku hatine eşkerekirin ji me re ne,"⁴ divê ev beş di demekê de bi kêr were. Ji ber vê yekê, divê gotina "dema dawiyê" îşaret bi serdemekê bike ku hema berî dawiyê bi xwe ye, û di wê serdemê de tiştên ku ji Daniel re hatine gotin dê werin fêmkirin.

GSAM 77Roja Amadekariya Wî

GSAM 77.2Bêguman ew amaje bi wî demî dike ku pêxember Nahum jê re dibêje "roja amadekariya wî." Li vir pêxember behsa wêrankirina Nînoweyê bi "dengê qemçikê, û dengê xirxirîna tekeran, û yê hespên bazdayî, û erebeyên bazdayî" dikir.⁵ Bala pêxember pêşî ber bi karesateke mezintir ve tê kişandin ku dê were seranserê cîhanê, dema ku "çiyayî li ber wî dihejin, û gir dihelin, û erd di hebûna wî de dişewite, erê, cîhan, û her kesê ku tê de dijî. Kî dikare li ber hêrsa wî bisekine? Û kî dikare di nav tundiya hêrsa wî de bimîne? Hêrsa wî wek agir diherike, û kevir ji ber wî dikevin.... Ew ê dawiyeke temam bîne; belayî careke din ranabe."⁶

GSAM 78Aralên bi Meşaleyên Geş

GSAM 78.1Pêxember hê bêtir li ser vê roja amadekariyê diaxive: "Di roja amadekariya wî de, erebe dê bi meşaleyên geş bibin, û darên çamê dê bi awayekî tirsnak bihejin. Aralî dê li kolanan bi hêrs bibin, ew ê li ser rêyên fireh li hev bixin: ew ê mîna meşaleyan xuya bikin, ew ê mîna birûskan birevin. Ew ê kesên xwe yên hêja bijmêre: ew ê di meşê de bixişin; ew ê bi lez ber bi dîwarê wê ve biçin, û parastin dê amade bibe."⁷

GSAM 78.2Çi wesfeke rast e ji bo trêna bi leza birûskê ya modern, ku konduktorê wê bi berdewamî rêwiyên xwe ji stasyonekê heta stasyoneke din dihesibîne û ji nû ve dihesibîne, û ew jî dema trên diherike di meşê de lingê xwe li hev dixin. Paşê, bikaranîna mezin a darên çamê ji bo palpiştên rêhesinê, karên pirên rêhesinê, stargehên berfê, hwd. heye. Tê gotin ku li ser Çiyayên Sierra Nevada, rêyek xwedî stargehên berfê yên ji darên çamê bi dirêjahiya çil û heft mîlan e. Û pêxember gotibû ku ev ê di "roja amadekariya wî" de be.

GSAM 78.3Ev dema dawiyê her wiha ji aliyê pêxember Yoêl ve jî tê behskirin, dema ku ferman ji xizmetkarên Xudan re tê dayîn, "Li Siyonê boriyê lê bidin, û li çiyayê min ê pîroz alarmê lê bidin: bila hemû niştecihên welat bihejin; çimkî roja Xudan tê, ew nêzîk e."⁸

GSAM 78.4Û dîsa ji aliyê pêxember Sefanya ve tê gotin, "Hûn kom bibin, erê, kom bibin, ya neteweya nexwestî; berî ku biryar derkeve, berî ku roj wek kayê derbas bibe, berî ku hêrsa mezin a Xudan li we bikeve, berî ku roja hêrsa Xudan li we bikeve. Hûn li Xudan bigerin, hemû hûn nermên dinyayê, yên ku biryara wî pêk anîne; li rastdariyê bigerin, li nermiyê bigerin: belkî hûn di roja hêrsa Xudan de veşartî bin."⁹

GSAM 79.1Ji bo ku em bi awayekî berfirehtir fêm bikin ka mebesta ji îfadeya "dema dawiyê" çi ye, û ew kengî dest pê dike, em ê balê bikişînin ser mînakeke din ku heman têgih tê de hatiye bikaranîn. Di beşa yazdehem a pirtûka Daniel de, hêzeke zordar tê destnîşankirin ku diviyabû serweriya xwe heta dema dawiyê bidomanda. Xudan derbarê wê hêza zordar de got, "Hin ji yên têgihîştî dê bikevin, da ku wan biceribîne, paqij bike û spî bike, heta dema dawiyê; ji ber ku ew (dema dawiyê) hê ji bo demekê diyarkirî ye."¹⁰

GSAM 79Kara Qiloçê Biçûk

GSAM 79.2Şîrovekarên Protestan bi giştî li ser wê yekê hemfikir in ku vê hêzê û "qiloçê biçûk" ê di Daniel 7an de, bi dêrê Romayî ve girê bidin ku ji bo dema "diyarkirî" hêza sivîl di destê wê de bû. Ew dema diyarkirî "demek, du dem, û nîvek" bû.¹¹ Ev 1260 rojên pêxemberî bûn—1260 sal—yên desthilatdariya sivîl a qiloçê biçûk, ku ji sala 538 heta 1798'an a Zayînî dirêj dikir. Di vê tarîxê ya paşîn de desthilatdariya sivîl a qiloçê biçûk di "dema destnîşankirî" de ji holê rabû. Ji ber vê yekê, di wê demê de, mirov êdî wekî berê bi destê wê hêzê "neketin". Vê salê, ango 1798, destpêka wê serdema ku di vê pêxemberiyê de jê re "dema dawiyê" tê gotin, nîşan dide.

GSAM 79.3Sala 1798an "hezar û du sed û şêst roj" —1260 sal— bi dawî anî, ku tê de "Du Şahidên" Xudan (Peymana Kevin û ya Nû) diviyabû "pêşbîniyê bikin... bi kincên kîsikan li xwe kirin."¹² Di Serdema Tarî ya zordestiyê de Nivîsarên Pîroz bi zimanên Yewnanî û Latînî dihatin parastin, û gelê asayî van ziman fêm nedikir. Ev veşartina Nivîsarên Pîroz bi lixwekirina wan a "kincê kîsê" tê berawirdkirin.

GSAM 80Kuştina Du Şahidên

GSAM 80.1"Gava ku ew şahidiya xwe [di rewşa kincê kîsikî de] biqedînin, ew ajal ku ji bîra bêbinî derdikeve dê li dijî wan şer bike [Şeytan ku mirovên cîhanî teşwîq dike û bi riya wan dixebite], û dê bi ser wan de derkeve û wan bikuje. Û cesedên wan dê li kolana bajarê mezin, yê ku ji hêla ruhanî ve jê re dibêjin Sodom û Misir, li wir ku Xudanê me jî li ser xaçê hatibû çivîkirin ["tê çivîkirin," Wergera Danîmarkî], bimînin. Û gel, eşîr, ziman û netewe dê sê roj û nîv cesedên wan bibînin, û dê nehêlin ku cesedên wan bên veşartin."¹³

GSAM 80Dewra Terorê

GSAM 80.2Kuştina van Şahidan di dema "serdema terorê" de li Fransayê, ji sala 1792 heta 1795an pêk hat—sê sal û nîv. Her çend Şoreşa Fransayê bi qasî şeş an heft salan berdewam kir jî, di sê sal û nîvên pêşîn de bû ku wan hewldana xwe ya mezin kir ji bo tunekirina Încîlê, olê, û her kesê ku wêrekî dida xwe ku di berjewendiya yek ji wan de biaxive. Her çend Şoreşa Fransayê îdia dikir ku li dijî monarşî û keşîştiyê şer dike jî, di rastiyê de ew bû şerek ji bo tune kirina Xwedê û Kitêba Pîroz. Derbarê demên hema beriya Şoreşê de em dixwînin,

GSAM 80.2"Divê tu carî neyê jibîrkirin ku beriya Şoreşa 1792an, tê gotin ku pêşengên bêsepîtiyê li Fransayê di nav xwe de 900,000 £ [4,500,000 $] di salekê de, na, gelek caran, ji bo kirîn, çapkirin û belavkirina pirtûkan ji bo xerabkirina hişê mirovan û amadekirina wan ji bo tedbîrên bêhêvî kom kirine û xerc kirine."¹⁴

GSAM 80Nivîskarên Bêbawer

GSAM 80.3"Rêya ji bo Şoreşeke wisa bi nivîsên Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, û yên din ên heman şêwazê hatibû amadekirin, ku tê de wan hewl dida prensîbên ku hem olên xwezayî û hem jî yên wehyî têk didan belav bikin. Wahiy ne tenê hat redkirin, lê bi tevahî hate paşguhkirin; Xwedayîtiyê ji gerdûnê hat derxistin, û li şûna wê, di bin navê Xwedawenda Aqil de, fantomeke xeyalî hate danîn."¹⁵

GSAM 81.1Di sala 1793an de nêrînên gel wisa bûn ku hunermendên şanoyê ji ber henekên xwe yên pîs ên li dijî Xwedê û Încîlê, bi dengekî bilind dihatin pîrozkirin. Wek mînak em vê yekê tînin ziman:

GSAM 81.1"Komedyen Monert, li Dêra St. Roche [Parîs], bêbawerî gihand asta herî bilind. Wî got, 'Xwedêyo, eger tu hebî, tola navê xwe yê birîndar hilîne! Ez li dijî te radiwestim. Tu bêdeng dimînî. Tu newêrî birûskên xwe biteqînî. Piştî vê yekê kî dê bi hebûna te bawer bike?'"¹⁶

GSAM 81Karê Qebûxirane li Lyon, Fransa

GSAM 81.2Derbarê ka ewên ku Şahid kuştin, "Kurê Xwedê ji nû ve li xaçê dan û wî bi şermekî eşkere rûreş kirin" (Îbranî 6:6), dê çawa di merasîma şahiyê ya ku ji aliyê Fouché ve li Lyonê, ji bo rûmetdarkirina Waliyê Lyonê Chalier, yê ku hatibû îdamkirin, hatibû lidarxistin de xuya bibin. Berî hatina wî ya Lyonê, Fouché ferman da ku

GSAM 81.2"divê hemû sembolên olî bên hilweşandin; û li ser deriyên goristanan bê nivîsandin, Mirin xeweke herheyî ye.... Pêykerê sînga Chalier di nav kolanan de hate hilgirtin, li pey wî jî girseyeke mezin a kujer û fahîşeyan dihat. Piştî wan kerekî dihat ku încîl, xaç û firaxên şîva pîroz li ser pişta wî bûn, ku ew di demeke kurt de avêtin nav agir, lê ker neçar ma ku şeraba pîroz ji qedeha şîvê vexwe."¹⁷

GSAM 81.3Festîvaleke Aqil a ku li Parîsê hatibû lidarxistin wiha tê wesifandin:

GSAM 81.3"Ew bi meşa girseyî çûn konvansiyonê, û girseya bêserûber ... merasîmên olê bi awayê herî kenawer karîkatur kirin.... Mêrên ku surplis û cope li xwe kiribûn, bi stranên hallelûya û bi reqsa Carmagnole, hatin ber maseya konvansiyonê. Li wir wan host, qutiyên ku tê de dihatin hilanîn, û peykerên zêr û zîv danîn. Wan axaftinên henekî kirin.... Şandeyek ji St. Denisê bi qîrîn got: 'Ey hûn, amûrên fanatîzmê, pîrozên her cure, di dawiyê de bibin welatparêz, bi girseyî rabe ser piyan, û bi çûna darbxaneyê da ku bên helandin, xizmeta welêt bikin.'¹⁸

GSAM 82Peyva Xwedê ji Tarîtîyê Der Dikeve

GSAM 82.1"Piştî sê roj û nîvan Ruhê jiyanê yê ji Xwedê hat nav wan" (Şahid), û ew "di nav ewrekî de hilkişiyan esmanan."¹⁹ Dema Xwedê hatibû ku peyva wî ji tariyê derkeve û li ber cîhanê were danîn. Dem hatibû (1798) ku xebata mîsyoneriyê li seranserê cîhanê were kirin. Di sala 1804an de Civaka Încîlê ya Brîtanî hate damezrandin. Li pey vê, bi dehan civakên din ên Încîlê hatin damezrandin, û niha Încîl bo hemû zimanên sereke yên cîhanê hatiye wergerandin. Bi vî awayî, derketina Nivîsarên Pîroz, Şahidên Herduyan, a ku li cihekî berbiçav e ku her kes dikare wan bibîne û bixwîne, bi hilkişîna wan a esmanî di nav ewrekî de tê berawirdkirin.

GSAM 82.2Di dema Şoreşa Fransayê de, Voltaire gotibû ku dê di nav sed salan de Încîl ji modayê derkeve. Di sala sedemîn a ji wê demê de, tenê li Fransayê ji hejmara Încîlên ku di dema Voltaire ev pesnê pûç dabû dihat zanîn, zêdetir hatin belavkirin. Û tê gotin ku ew mala ku wî ev gotin tê de gotiye jî, niha wek mala Încîlê tê bikaranîn.

GSAM 82Kevirê Rosettayê Hat Dîtin

GSAM 82.3Du xal hene ku bi sala 1798an û gelê Fransî ve girêdayî ne, ku divê em bala xwe bidinê: Ya yekem, di wê salê de artêşa Fransî, di bin fermandariya General Berthier de, hikûmeta papayî li Romayê hilweşand, û (bêyî ku bi xwe bizanibin) pêkanîna pêxembertiya derbarê vê bûyerê de, ya ku di heman pirtûka ku wan şerê li dijî wê kiribû de cih digirt, pêk anî; Ya duyem, di heman salê de, li Keleha St. Julien, li ser şaxê Rosetta yê Çemê Nîl, artêşa Fransî, dema ku kolandin dikir, kevirê navdar ê Rosettayê keşf kir, ku niha li Muzexaneya Brîtanî tê parastin. Li ser vî kevirî nivîseke bi sê awayan heye: Hîeroglîf, nivîsa ku ji aliyê kahînan ve dihat bikaranîn; demotîk, awayê nivîsê yê ku ji aliyê xelkê gelemper ve dihat bikaranîn; û Yewnanî. Ev ew mifte bû ku nivîsên demotîk û hiyeroglîfîk ên heta wê demê nepenî vekin. Niha, wekî ku kesekî din gotiye, "kazma û bel, bi derxistina van nivîsên bi tîpên demotîk, ji her çavkaniyeke din a li derveyî Nivîsarên Pîroz bêtir delîlên rastbûna tomarên kevnar ên Kitêba Pîroz peyda dike." Ji ber vê yekê, heman ew kesên ku difikirîn Încîlê ji holê rakin, bêyî ku bi xwe bizanibin, ji bo pêkanîna pêxembertiyê hatin bikaranîn, da ku di dawiya 1260 salan de serweriya papayiyê ji holê rakin, û her wiha mifteya wan nivîsên ku rastbûna Nivîsarên Pîroz ên ku wan ewqas hewl dabûn ji holê rakin, piştrast dikin, dîtin.

GSAM 83"Tu Dê li Beşa Xwe Bisekinî"

GSAM 83.1Tiştê ku milyaketê ji Daniel re gotibû ku di dema dawî de pêk were, çi bû? Ji wê dema ku wî bihîst pîroz dibêje, "Heta du hezar û sê sed rojan, wê demê perestgeh dê were paqijkirin,"²⁰ hişê wî bi fikar tije bû ku "dawiya van tiştan" dê çi be, û "çend dem" dê bidome.²¹ Di dawiyê de tê fêmkirinê dayînê wî ku zanîna dema ne ji bo roja wî ye. Jê re tê gotin, "Tu bi rêya xwe here heta dawiyê: çimkî tu yê bêhna xwe bidî, û di dawiya rojên de li para xwe bisekinî."²²

GSAM 83.2Hinek kesan wisa texmîn kirine ku ev ziman behsa dawîhatina cîhanê dike, û ku di wê demê de Daniel, ligel gelê din ê Xudan, dê xelata xwe werbigire û li ser para xwe ya mîratê bisekine. Wisa ji me re tê gotin ku peyva Îbranî ya ji bo para mîratê, herêm, welat û hwd., "gheh-vel" e. Ew ne peyva ku di vê nivîsê de wekî 'parçe' hatiye wergerandin e; peyva li vir 'goh rahl' e. Zanyarên Îbranî ji me re dibêjin ku ev peyv, 'goh rahl', di Peymana Kevin de heftê û şeş caran derbas dibe, û ew heman peyva ku di axaftina li ser paqijkirina sembolîk a pîrozgehê de tê bikaranîn e, ku li wir ji bo diyarkirina ka kîjan ji du bizinan dê were kuştin, pişk dihat avêtin. Gava ku kahînê mezin xwîna bizinê Xudan digirt û ji bo pêkanîna karê paqijkirinê diçû hundirê pîrozgehê, hemû Îsraîl li derve disekinî, canê xwe diêşandin û gunehên xwe îtîraf dikirin, da ku ew paqij derkevin û bereketa kahînê mezin werbigirin gava ku ew ji pîrozgehê derdikeve. Bi vî awayî, di wî rojî de, Îsraîl di para xwe de sekinî.

GSAM 84.1Dema ku paqijkirina dawî ya pîrozgehê were, di dawiya du hezar û sê sed rojan de, doza Daniel, ligel doza hemû miriyên rastdar, dê li ber Xwedê bihata nirxandin. Ji ber vê yekê, Daniel di beşa xwe de radiweste.

GSAM 84Peyvên Heta 1798an Morkirî

GSAM 84.2Wekî bersiva pirsa Daniel, "Ya Xudanê min, dawiya van tiştan dê çi be?"²³ jê re tê gotin, "Gotin hatine girtin û mohrkirin heta dema dawiyê."²⁴ Tiştê ku hişê Danielê gelekî mijûl dikir, pirsên "kengî?", "çend dem?", û "dawî dê çi be?" bûn. Ev ew xal bûn ku pêxember tevlîhev û xemgîn dikirin, û tenê ev tişt heta "dema dawiyê" dê bigirtî û mohrkirî bimana, ne ku tevahiya pirtûka Daniel, wekî ku hinekî wisa fikirîne. Berî vê serdema 1798an, xwendekarên pêxemberiyê derbarê heftê hefteyan de ronahî hebû, û fêm dikirin ku ew di sala 457 B.Z. de dest pê kirine, û xizmeta giştî ya Mesîh, mirina wî, hwd., tam li gorî hesabkirina şêst û neh û heftê hefteyan ji wê tarîxê ve dihatin cîbicîkirin. Ev pêkanîna tam a mîsyona Xilaskar, li gorî vê hesabkirinê, delîlek xurt dabû wan ku ew bi rastî Mesîhê rastîn bû, û ku dîroka destpêka heftê hefteyan bi vî awayî bi awayekî neguherbar hatibû destnîşankirin. Ji ber ku wan nedîtibû ku heftê hefteyan beşa yekem a du hezar û sê sed rojên, heta piştî sala 1798an, wekî ku hatibû pêşbînîkirin, ev mijar girtî û mohra kirî ma.

GSAM 84Mifteya 2300 Rojan

GSAM 84.3Niha em li rastiyên vê meselê binêrin. Heta sala 1798an, şîrovekarên pêxembertiyê ti ronahî nedîtibûn ka du hezar û sê sed roj dê kengê bi dawî bibin. Wan dikaribû sembolan, wêne û ajelên pirtûka Daniel fêm bikin, lê nedikarîn bibêjin ka du hezar û sê sed roj dê li ku bi dawî bibin, ji ber ku heta wê demê ti têgihiştina wan tunebû ka roj kengê dest pê kirine. Wekî delîl ji bo vê xalê em di "Midnight Cry" de, kovareke Adventîst a ku wê demê li Bajarê New Yorkê dihat weşandin, di hejmara 15ê Hezîrana 1842an de dixwînin, "Bi rastî balkêş e ku mirov dibîne ku nivîskarên cuda yên serbixwe yên ku ji sala 1798an vir ve tiştê ku berê bi tevahî nehatibû dîtin dîtine—ku heftê hefte mifteya du hezar û sê sed rojî bû."

GSAM 85Gelek Kes Ronahiyê Dibînin

GSAM 85.1Çawa ku ev zanîn "hatibû mohrkirin" heta ku dema destnîşankirî ya Xudan ji bo vekirina wê li ber têgihiştina gelê wî nehat, bi heman awayî dema ku "dema dawiyê" hat, gelek diviyabû ku di Nivîsarên Pîroz de "biçin û werin", li van tiştan bigerin. Bi berawirdkirina çend wergerên nivîsê, ev raman dê pir zelal bibe.

GSAM 85.2Dr. Adam Clarke dibêje: "Gelek dê hewl bidin ku wateyê lêgerînin; û zanîn dê bi vê rêyê zêde bibe."

GSAM 85.3Di Încîla Almanî ya Luther a nûjenkirî de, em dixwînin: "Wisa dê gelek kes pê re derbas bibin, û têgihiştineke mezin bibînin."

GSAM 85.4Încîla Paralel a Almanî wiha dibêje: "Gelek dê bi lez lê bixwînin, û bi vî awayî zanîn dê zêde bibe."

GSAM 85.5Încîla Almanî ya L. Van Ess, ku ji aliyê papayê ve jî ji bo xwendevanên Katolîk hatiye qebûlkirin, wisa wergerandiye: "Gelek dê tê de lêgerînê bikin, û zanîn dê mezin bibe."

GSAM 85.6Încîla Swêdî wiha dibêje: "Gelek dê tê de lêgerîn bikin, û zanîn dê mezin bibe."

GSAM 85.7Ya Danîmarkî-Norwêcî ya nûvekirî wiha dibêje: "Gelek dê bi kelecan lê bigerin, û zanîn dê pir bibe."

GSAM 85.8Em di 'Midnight Cry' a 15ê Hezîrana 1842an de, derbarê vê lêgerîn û bidestxistina zanînê ya li ser tiştê ku berî sala 1798an hatibû mohrkirin, dixwînin: "Ma ne tesadufeke ecêb e ku ewqas nivîskar, bêyî ku ji hebûna hev agahdar bin, di heman demê de gihîştin heman encamê?"

GSAM 86.1Em bi vê re lîsteyek ji bîst partiyên cuda pêşkêş dikin ku rastiya derbarê dawiya du hezar û sê sed rojên, ne bi rêya danûstandina bi hev re, lê wekî encama lêgerîna bi ked a Nivîsarên Pîroz, di bin bandora Ruhê Xwedê de, kifş kirine. Di serê vê lîsteyê de em William Miller ê ji Eyaleta New Yorkê datînin; paşê A. J. Krupp, ji Philadelphia, Pa. tê; David McGregor, ji Falmouth, Maine; Edward Irving, ji Îngilistanê; Archibald Mason, ji Skotlandê; W. E. Davis, ji Karolînaya Başûr; Joseph Wolff, ku li deverên cuda yên Asyayê xebitî; Alexander Campbell, di nîqaşa xwe ya bi Robert Owen re, di sala 1829an de; Kaptan A. Landers, ji Liverpool, Îngilistanê; Leonard Heinrich Kelber, ji Stuttgart, Almanyayê; Lacunza, yê ji Spanyayê; Hentzepeter, yê ji Lahey, Hollandayê; Dr. Capadose, yê ji Amsterdam, Hollandayê; Rau, yê ji Bavyerayê; keşîşên Tartaryayê, di sala 1821'an de; xwendekarên Încîlê yên Yemenê, di pirtûka xwe ya bi navê "Seera" de; Hengstenberg, li beşeke din a Almanyayê; Rûsên li ser Deryaya Kaspî; Molokanerên li peravên Baltîkê, hwd.

GSAM 86.2Derbarê ka ev mijar çawa dem bi dem ji xwendekarên pêxemberiyê re vedibû, û ew jî bêyî ku ji hebûna hev agahdar bin, ev tişt dê nîşan bide:—

GSAM 86.3Di 'Midnight Cry' a 15ê Hezîrana 1842an de, ev gotin hene: "Nû gihîşt, pirtûkek, bi sernavê jêrîn, 'Du Gotar li ser Hejmarên Pêxemberî yên Daniel ên 2300 Rojan, û Erka Xiristiyanekî ji bo Lênêrîna Rizgariya Dêrê,' ji aliyê Archibald Mason, xizmetkarê mizgîniyê, Wishawtown, Skotlanda, Newberg. Ji çapa Glasgowê, ji aliyê Ward M. Gazeley, 1820 ve hatiye çapkirin.' Di vê pirtûkê de Mason dibêje, 'Min vê dawiyê belavokeke piçûk dît, ku cara yekem li Amerîkayê ji aliyê Qeşe Wm. E. Davis ê ji Karolînaya Başûr ve hatibû weşandin, û di sala 1818an de li Warkingtonê, li başûrê Îngilîstanê, ji nû ve hatibû çapkirin. Ev nivîskar îdia dike ku du hezar û sêsed roj bi heftê hefteyan dest pê kirin (beş 9:24). Ez neçar im ku bi vê nêrînê re hevbîr bim."

GSAM 87Davis, ji Karolînaya Başûr

GSAM 87.1Di heman hejmara Midnight Cry de, edîtor got, "Pirtûka Davis divê li dora sala 1810an hatibe nivîsandin." Dema behsa mantiqa ku di pirtûkê de hatiye pêşkêşkirin dike, ew dibêje, "Xwendevan bi rastî dibe ku bifikire ku berhemên Miller, Litch, Stores, an jî Hale dixwîne, lê em bawer dikin ku tu yek ji nivîskarên îroyîn ên hatina duyemîn heta hefteya borî ji hebûna vê pirtûkê nizanîbû. Edîtorê vê rojnameyê [Cry] berê qet navê wê nebihîstibû. Helwesta Davis a derbarê demê de, ku ji aliyê Mason ve hatibû piştgirîkirin, ew bû ku du hezar û sêsed roj dê bi sala Cihûyan a 1843an bi dawî bibin—sala me 1844an."

GSAM 87Joseph Wolff û Bîst Kesên Din

GSAM 87.2Di Midnight Cry a 31ê Tebaxa 1843an de, em dixwînin ku "di sala 1822an de Joseph Wolff (ji Îngilistanê) pirtûkek bi navê 'Ew Dê Dîsa Bê, Kurê Mirov di Ewrên Esmanan de' weşand." Û herwiha, ku "di sala 1826an de bîst kes, ji hemû baweriyên ortodoks, li Londonê, bi birêz Wolff re, ji bo xwendina Încîlê li hev civiyan. Ew bi yekdengî gihîştin heman encamê. Wan 45 sal li 1260 salan zêde kirin." Zêdekirina 45 salan li ser 1260 salên ku di sala 1798an de bi dawî bûn, me digihîne dawiya sala 1843an a Cihûyan, ku bi rastî sala me ya 1844an e.

GSAM 87Helwesta Alexander Campbell

GSAM 87.3Di heman hejmara rojnameyê de derbarê Alexander Campbell de tê gotin ku, "di sala 1829an de wî nîqaşa xwe ya navdar bi Robert Owen, bêbawer re, kiriye, ku tê de wî parast ku dîtinên Daniel heta dawiya demê dirêj dibin, ku du hezar û sê sed roj sal in, û dê bi qasî 1847 salan ji jidayikbûna Mesîh re bi dawî bibin, ku li gorî nîşandana wî bi xwe, çar sal berî hesabê giştî bû." Ji ber vê yekê, li gorî hesabê wî, ew du hezar û sê sed roj dê di dawiya 1843 salên tam ên Cihûyî de ji serdema S.Z. bi dawî bibûna—bi rastî 1844.

GSAM 88.1Di 'Midnight Cry' a 21ê Îlona 1843an de, daxuyaniyek derbarê pirtûkekê de heye ku bi vî sernavî hatiye wergirtin, "Dengê ji bo Brîtanya û Amerîkayê, di daxuyaniyeke li gorî Nivîsarên Pîroz ya derbarê hatina duyemîn a Xudan û Xilaskarê me de, ya ku em rojane jê re dua dikin, û dibêjin, 'Padîşahiya Te bê, daxwaza Te li ser erdê were kirin, çawa ku li ezmanan tê kirin,'²⁵ ji aliyê Kaptan A. Landers ê ji Liverpoolê ve, ji hêla S. Kent û Co. ve di sala 1839an de hatiye weşandin."

GSAM 88.2"Ew, mîna yên din, hesabekî demê dide, û dawiya du hezar û sê sed rojan wekî sala 1847an ji zayîna Mesîh a rastîn ve destnîşan dike." Ev jî dikeve sala me ya 1844an, ji ber ku ew çar sal beriya hesabê giştî ji dayik bûbû.²⁶

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Di Review and Herald, 17ê Gulana 1892an de, gotareke ji Pastor L. R. Conradi, ji Hamburg, Almanyayê, heye, ku tê de wî wiha dibêje:—

GSAM 88.4"Belkî piraniya xwendevanên me navê pêşengê Lutran ê navdar Bengel bihîstiye, yê ku di sedsala borî de [li gorî Schaff, Bengel di sala 1751'an de miriye], dema xuyabûna Xudanê me di sala 1836'an de destnîşan kiribû, û hesabên wî li ser hejmara 666 a di Peyxamê de bingeh digirtin. Lê berî ku ev dem bi dawî bibe, zilamekî din, serokê mamosteyan ê bi navê Leonard Heinrich Kelber, dest bi nivîsandinê kir. Belavoka wî ya yekem di sala 1824an de derket, bi navê 'Dawî Nêzîk e,' ku tê de şiroveyeke li ser Beşên 24 û 25an a Kitêba Mettayê hebû. Ew li Bavyerayê hat çapkirin. Lê di sala 1835an de, belavokeke mezintir bi heman sernavî li Stuttgartê derket, ku 126 rûpel bû. Ev dê bi taybetî balkêş be, û ji bo ku xwendevanên me baştir fêm bikin, ez wergera rûpela sernavê lê zêde dikim: 'Dawî Tê, ji peyva Xwedê û bûyerên herî dawî bi awayekî berfireh û îqnakar hatiye îsbatkirin; bi temamî pûç dike hemû pêşdaraziyên li dijî li benda hatina Xudanê me, an jî hesabkirina demê; bi zelalî nîşan dide ka prelêt Bengel çawa di derbarê sala mezin a biryarder de heft salan şaşî kiriye; ji ber ku ne 1836, lê sala 1843, ew xala dawî ye, ku tê de dê têkoşîna mezin a di navbera ronahî û tariyê de bi dawî bibe, û dê serweriya aştiyê ya demdirêj a li benda wê ya Xudanê me Îsa li ser rûyê erdê dest pê bike.'

GSAM 89.1"Çapa duyemîn di sala 1841'an de, her wiha li Stuttgartê, derket, û heta ku ez dizanim yekî din jî li Saksonyayê. Wekî ku rûpela sernavê nîşan dide, belavok, piştî ku bersivê dide pêşdaraziyên hevpar, bi awayekî zelal û eşkere pêwendiya heyî ya di navbera du hezar û sê sed rojên Daniel 8 û heftê hefteyên Daniel 9 de nîşan dide, û wan digihîne sala 1843an (ya Cihûyan 1843—ya me 1844). Paşê di beşa mayî ya pirtûkê de, ew bi nîşanên demê nîşan dide ku divê ev bûyer nêzîk be.

GSAM 89.2"Rastiya ku çendîn çapa jê derketin, bi serê xwe dê bibe şahidê eleqeya ku ew çêkiribû. Birayê Schäche, ku niha li Awistralyayê dijî, heta li parêzgeha dûr a Silezyayê jî reklamek wê dît, û piştî ku ew xwest, bi eleqeyeke mezin, li pişt deriyên kilîtkirî ew xwend. Di pirtûkê de tu şopek nayê dîtin ku nivîskar hay ji tevgereke bi vî rengî ya li cîhanê hebûya, û dîsa jî bi Ruhê Xwedê ew gihîşt heman encaman.

GSAM 89.3"Di sala 1842an de wî li Stuttgartê, belavokeke hê mezintir a 286 rûpelî nivîsî li ser 'Fikrên Sereke û li gorî Nivîsarên Pîroz Derbarê Afirandin û Domdariya Cîhanê de; an jî bersiveke berfireh ji bo pirsa: Çima Xwedê cîhan di şeş rojên li pey hev de afirandiye—nêzîkbûna Xudanê me ji bo darizandina antîxirist—bûyerên mezin û şadî yên sala 1843an.'"

GSAM 89"Ben Ezra" (Lacunza)

GSAM 89.4Nêzîkî sala 1812an, Lacunza li Spanyayê pirtûkek bi navê "Hatina Mesîh bi Mezinahî û Rûmet" weşand. Nivîskarê navê nenas "Ben Ezra" li xwe kir, û tê texmînkirin ku ew Cihûyekî ku baweriya xwe guhertibû bû. Edward Irving ê Îngilîz, piştî ku xebata wî ya li ser hatina duyemîn dest pê kir, pirtûka navborî wergerand Îngilîzî. Bi vî awayî çîroka wê bi kêmanî bi du zimanî hat vegotin.

GSAM 89.5Bi rastî balkêş e, piştî derbasbûna salan, ku encamên wan xwendekarên cihêreng ên ku ji destpêka sedsala borî heta sala 1840'î heyama du hezar û sê sed rojî hesab kirine û heftê hefteyan wekî beşa yekem a wê heyamê destnîşan kirine, werin cem hev, û paşê dîtina ku ew hemû li ser bidawîbûna heyamê di sala 1844'an de hemfikir in.

GSAM 901844 Dawîhatina Rastîn a 2300 Rojan

GSAM 90.1Dibe ku ev pirs derkeve holê: Gelo em dikarin piştrast bin ku 1844 dîroka rast a dawîhatina du hezar û sê sed rojan e? Belê! Çimkî çawa ku pêkanîna derewîn a pêxembertiyekê nikare di dema rast de ji bo pêkanîna rast were, wisa jî divê em bigihîjin wê encamê ku sala 1844an ji bo du hezar û sê sed rojan xala dawî ya rast e. Xwedê, yê ku heta sala 1798an ew zanîn mohra kiribû, û soz dabû ku wê demê ronahî dê geş bibe, bi Ruhê xwe yê bêxelet ew kesên ku ji bo têgihiştineke rast a demê bi dil û can li wî digeriyan, rêberî kirin. Dema wî hatibû ku "zanîn" li ser wê mijarê "zêde bibe", û wî ronahiya rast da.

GSAM 90.2Piştî ku dawiya dema ku di "dema dawîn" de ji mirovan re hat fêmkirin hate dîtin, baş e ku em li ser girîngiya wê vedîtinê bipirsin. Em dibînin ku di wê serdemê de, di girtina xebata Mizgîniyê de, ji bo rûniştina darizandinê divê demek diyarkirî were ragihandin. Yûhenna dibêje, "Û min dît, milyaketeke din di nîvê esmanan de difiriya, Mizgîniya herheyî pê re hebû ku ji bo niştecihên ser rûyê erdê, û ji bo her milet, û eşîr, û ziman, û gelekî ragihîne, bi dengekî bilind digot: 'Ji Xwedê bitirsin, û rûmetê bidin wî; çimkî dema darizandina wî hatiye: û îbadetê bikin ji wî yê ku esman, û erd, û derya, û çavkaniyên avan çêkiriye.'"²⁷ Melayîkên lafzî Mizgîniyê ji mirovan re belav nakin. Mirov ew wesîl e ku bi xwe ji aliyê Xudan ve hatiye hilbijartin da ku heta dawiya cîhanê Mizgîniya wî belav bike.²⁸ Ev melayîk, hingê, sembola peyameke Mizgîniyê ye ku dema hatî ji bo darizandinê radigihîne ku "ji mala Xwedê dest pê bike."²⁹ Peyameke wisa nikarîbû ji Nivîsarên Pîroz bihata dayîn heta ku dema ku ber bi darizandinê ve dibe di Nivîsarên Pîroz de nehatibû kifşkirin. Dema du hezar û sê sed rojî, wekî ku berê jî hatibû amajekirin, digihîje darizandina lêkolînerî ya gelê Xwedê.

GSAM 91Roja Kefaretê Demeke Dadweriyê

GSAM 91.1Roja Kefaretê, paqijkirina perestgeha erdî, ji aliyê Cihûyan ve wek rojeke darizandinê dihat û tê fêmkirin. Û heta niha jî, di rewşa xwe ya belavbûyî de, her çend ew nikarin hemû xizmetên serdema kevnar ên ku bi wê roja cidî ve girêdayî bûn pêk bînin jî, ew wek rojeke darizandinê tê pîrozkirin. Ji bo îsbatkirina vê yekê, em ê pêşî ji rojnameyeke Cihûyan a ku li San Franciscoyê, Kalîforniyayê, bi navê The Jewish Exponent tê weşandin, ku dezgeha Cihûyên ortodoks ên li rojavayê Çiyayên Rocky ye, gotinekê bînin. Di hejmara Îlonê ya 1892an de, ev ragihandin hebû ku berî weşandina hejmara din, meha heftemîn û roja kefaretê dê bên. Navê wan ê ji bo meha heftemîn Tishree ye, û yê meha şeşemîn jî Ellul e; wekî ku rojnameyê diyar kir, "Meha Ellulê hatiye, û dengên hişyariyê yên Şofarê [trûmpeya ku diviyabû ji roja yekem heta dehem a meha heftemîn bihata lêdan, Zebûr 81:3, 4] divê her sibe li sinagogên ortodoks bên bihîstin, ku ji bo roja bîranînê û darizandina dawî ya Yom Kippurê amadekariyê şîret dikin." Gava ku ew di dawiya Ellul, meha şeşemîn de bûn, û Tishree, meha heftemîn, li ber destpêkirinê bû, wan dê her sibe ji bo deh rojan, tûtiya ku darizandina dawî ya salê di wê sîstema tîpîk de radigihand, dibihîstin.

GSAM 91Şahidiya Rabbiyekî Cihû

GSAM 91.2Dîsa, di sala 1902an de, Rabbi Isidore Myers, ji civateke mezin a Cihûyan li San Franciscoyê, Kalîforniyayê, di ragihandina roja kefaretê de, got: "Dema ku ji salekê derbasî saleke din dibe, Îsraîlî bi awayekî xurt tê bîra wî ku afirandin û serweriya gerdûnî ya Afirîner heye, û tê gazîkirin ku, bi dengê boriyê, salvegerê, wekî ku dibêjin, ya jidayikbûna demê û tacdariya Keyê mezin pîroz bike. Ew herwiha bi dengê heman boriyê, ango Şofarê, tê gazîkirin ku kiryarên xwe yên sala borî ji nû ve bi hûrgilî binirxîne, dema ku bi lerz li ber çavê her tiştî-dîtî yê Dadmendiya Herheyî, ya ku li ser textê darizandinê rûniştiye, radiweste."

GSAM 92.1Çawa ku di xizmeta perestgeha Cihûyan de pîrozgeh her sal carekê dihat paqijkirin, divê ji Daniel re eşkere bûbe ku ev paqijkirina pîrozgehê di dawiya du hezar û sê sed rojên de divê bi tiştekî ji bilî xizmeta tîpîk a salane ve girêdayî be. Xudan jixwe gelê xwe agahdar kiribû ku, dema di pêxemberiyê de sembolan bi kar tînin, dema hatî dayîn divê "her roj wek salekê" were hejmartin.³⁰ Ji ber vê yekê, ev heyama du hezar û sê sed rojî, wekî ku me dît, digihîje dawiya xebata Mesîh wekî kahînê mezin di pîrozgeha ezmanî de—ango dadweriya lêkolîner a wan kesên ku dozên wan, bi rêya îtîrafê, hatine anîn nav pîrozgeha ezmanî.

GSAM 92Peyama Darizandinê ya ji bo 1844an

GSAM 92.2Piştî ku dema destpêkirina darizandina pîrozan hat kifşkirin, rê vebû da ku, li gorî rêza bûyeran a Xudan, wekî ku di pêxemberiyê de hatibû nîşankirin, peyam were dayîn, "Saeta darizandina wî hatiye." Bala xwe bidinê, nayê gotin ku hema piştî kifşkirina wê dema, peyam dê were ragihandin, lê belê tê gotin ku ronahiya ku berê "hatibû mohrkirin" divê were eşkerekirin. Em bi zelalî dibînin ku ev pêk hat. Di beşên li pey de dê derkeve holê ku Xudan tam bi heman awayî dema ku peyama hatinê dê were ragihandin destnîşan kiriye, û ragihandin tam bi wateya xwe ya herfî ji cîhanê re hatiye kirin.