Beş 6 — Peyam û Peyamnêr

GSAM 108.1"Dîtinê binivîse, û li ser lewhan wê eşkere bike, da ku yê ku dixwîne bikaribe bi lez here. Çimkî dîtin hê ji bo demekê destnîşankirî ye, lê di dawiyê de wê biaxive û derew neke: her çend dereng bikeve jî, li benda wê be; çimkî ew ê bêguman were, ew ê dereng nekeve."¹

GSAM 108.2Û min milyaketekî din dît ku di nîvê esmanan de difiriya, Mizgîniya Herheyî pê re bû ku ji niştecihên ser rûyê erdê re, û ji her milet, û eşîr, û ziman, û gel re weaz bike, bi dengekî bilind digot: Ji Xwedê bitirsin û rûmetê bidin wî; çimkî dema darizandina wî hatiye: û îbadetê bikin ji yê ku esman, û erd, û derya, û çavkaniyên avan afirandiye."²

GSAM 108.3Kesên ku banga hatinê didan, îdia dikirin ku ev "dîtin" bi dema xwe ya "diyarkirî", ya ku ji hêla pêxember Habakkûk ve hatibû behskirin, dîtinên pêxembertiyên Daniel û Nîşandanê jî di nav xwe de dihewand. Wan ev tişt di şîroveyên xwe yên li ser nexşeyên xwe yên pêxemberî de ewqas zelal kiribûn, ku yê şîrove bixwende bi rastî dikaribû "bireve" û agahiyê bide kesên din.

GSAM 108Peyameke Diyar

GSAM 108.4Daxuyaniya gelê Adventîst ne tenê ragihandina ku Pawlos li ber Felîks kiribû bû, "Rastdarî, xwegirtin, û darizandina ku tê;" ne jî ew daxuyaniya Martin Luther bû, piştî ku wergera Kitêba Pîroz qedandibû, dema ku, demek kurt berî mirina wî, tê gotin ku wî gotiye, "Ez qanih im ku darizandin ne dûr e; erê, ku Xudan bi xwe jî dê ji sê sed salên din zêdetir dûr nemîne." Ne jî ew daxuyaniya John Wesley bû, dema ku wî gotibû, "ez difikirim ku hezarsalî dibe ku di nav sedsalekê de dest pê bike." Adventîstan îdia dikir ku ew peyama ku di Peyxam 14:6, 7 de hatiye sembolîzekirin didin, "Saeta darizandina wî hatiye," û qîrîna Peyxam 10:6, "Dema êdî namîne." Peyxemeke wiha nikarîbû bi ragihandina bûyereke "ku dê were," ku "di sê sed salan de," an "di sed salan de" were, pêk bihata, lê belê di demek diyar de, "hatiye." Tam peyameke wiha, bi diyarbûneke tam wekî ya ku ji peyxemên jorîn dihat xwestin, ji aliyê gelê Adventîst ve ji tevahiya cîhanê re hat ragihandin.

GSAM 109Darizandina di Hatina Mesîh de

GSAM 109.1Di dema ku ev peyam cara yekem hat ragihandin de, her mezhebeke Xiristiyaniyê di wê baweriyê de bû ku darizandin dê di hatina duyem a Mesîh de pêk were. Ji ber vê yekê, gelek di bin wan şert û mercan de, ku peyama hatina saeta darizandinê didan, û di heman demê de xwedî wê nêrînê bûn, neçar bûn ku hatina duyem a Mesîh ragihînin. Di rastiyê de, tiştê ku hêz dida peyamê, û bi awayekî herî bi hêz gel dixiste tevgerê, ragihandina demek diyar bû. Pêşî wan îdia dikir ku dawiya cîhanê dê di demekê de di nav "sala Cihûyan" a 1843an de were, û ku ev dem di navbera 21ê Adara 1843an û 21ê Adara 1844an de bû. Piştî ku ev dem derbas bû, em di "Nirxandina Nîvê Şevê" ya sala 1844an de fêr dibin ku roja teqez ji bo bidawîbûna demên pêxemberî hatibû destnîşankirin. Ev roja dehem a meha heftemîn a Cihûyan bû, ku dike 22ê Cotmeha 1844an.

GSAM 109Hesabkirina 2300 Rojan

GSAM 109.2Bingeha demê—1843—du hezar û sê sed rojên Daniel 8 bû. Hat îdiakirin ku ji ber ku ev "roj" bi pêxembertiyên ku tê de ajal ji bo temsîlkirina keyaniyan hatibûn hilbijartin ve girêdayî bûn, divê "roj" bi awayekî sembolîk ji bo temsîlkirina salan werin bikaranîn, li gorî şîroveya Xudan a dema sembolîk, wekî ku di Hejmar 14:34 û Ezekîel 4:5, 6 de hatiye dayîn; ku heftê hefte — 490 roj — yên Daniel 9 dê bibin beşa yekem a du hezar û sê sed rojan, û ku her du serdem bi hev re dest pê kirin. Bûyera ku di Daniel 9 de hatiye dayîn, ya ku destpêka heftê hefteyan nîşan dida, "derketina fermanê ji bo nûjenkirin û avakirina Orşelîmê" bû. Ew ferman di sala heftemîn a Artakserkses Longimanus de, di sala 457 B.Z. de, wekî ku di Ezra 7 de hatiye tomarkirin, derket.

GSAM 110.1Ku ev ji bo destpêka heftê hefteyan dîroka rast bû, bi vê yekê hate îsbatkirin ku di şêst û neh hefteyan de—ango 483 salan—ji sala 457 B.Z., ango di sala 27'an a Zayînî de, Mesîh ji aliyê Yûhenna ve hat imadekirin û dest bi xizmeta xwe kir, û got, "Wextê pêk hat,"³ hwd. Destpêkirina xizmeta Mesîh di sala 27'an a Zayînî de, xaçkirina wî sê sal û nîv şûnde ji wê dîrokê, "di nava [navîn] a [hefteya heftêyemîn] de," bi dawîbûna xebata taybet di nav Cihûyan de, di sala 34'an a Zayînî de, û vegera bilez a Şaûl, şandiyê necihûyan, îsbat kir ku heftê hefte di wê tarîxê de bi dawî bûn, û ji ber vê yekê ku ew di sala 457'an a Berî Zayînê de dest pê kiribûn. Wan mesele bi vî awayî hesab kir: Ji 2300'an 457'an jê bike, û 1843 dimîne. Û ji ber ku 457 sal beriya Mesîh bûn, em ji bo dawiya 2300 rojan digihîjin dawiya sala 1843an.

GSAM 110Pejirandinên Dijberan

GSAM 110.2Bi rastî hatiye gotin ku "pejirandinên ji bo rastiyê ji refên dijberên wê, delîla herî bilind pêk tînin." Tu yek ji dijberên peyama Adventê qet îma nekir ku darizandina lêkolîner a gelê Xudan bûyerek bû ku dê beriya hatina Mesîh pêk bihata; lê belê li ser vê xalê li gorî Adventîstan mentiq kirin. Wekî delîla vê gotinê em ji du dijberên navdar wisa dinivîsin.

GSAM 110.3Birêz N. Colver, di sala 1842an de, li dijî Adventîstan, li Kapela Marlboro Street a Bostonê, di weaza xwe de wiha got:—

GSAM 111.1"Eger ev roj bibin sal, dê dinya di sala 1843an de bi dawî bibe; her xwendekarekî dibistanê dikare vê bibîne; ji ber ku eger 490 bi mirina Mesîh bi dawî bûbe, 2300 roj dê di sala 1843an de bi dawî bibin; û divê dinya bi dawî bibe, heya ku neyê nîşandan ku dê bûyereke din pêk were, û ez nabînim ka ev çawa dikare were kirin."

GSAM 111.2Profesor Stuart, di heman demê de, got:

GSAM 111.2"Rastiyeke ecêb e ku girseya mezin a şîrovekaran li cîhana Îngilîzî û Amerîkî, bi salan e, meyl kirine ku rojên ku di Daniel û Peyxamê de hatine destnîşankirin, wek temsîl, an jî sembolên salan fêm bikin. Ji min re zehmet bûye ku ez eslê vê adeta giştî, heta dikarim bibêjim hema hema gerdûnî, bişopînim."

GSAM 111Şahidiya Profesor Bush

GSAM 111.3Profesor Bush got: "Kî li ser xala wî ya demê êrîşî Birêz Miller bike, ew êrîşî xala wî ya herî bihêz dike. Dema wî rast e; lê ew di bûyera ku dê biqewime de şaş e." Bush bawer dikir ku beriya hatina Mesîh tevahiya cîhanê dê vegere ser baweriyê. Teoriya wî ew bû ku dê hezarsalî di sala 1844an de dest pê bike.

GSAM 111.4Xizmetkarên baweriya hatinê di axaftinên xwe yên giştî de fêr dikirin ku dîroka cîhanê nîşan dida ku neteweyên cuda di heman rewşa ku bi peykerê Daniel 2 tê sembolîzekirin de bûn, dema ku diviyabû kevir li lingên peyker bixista û Xwedayê ezmanan keyaniya xwe danîba; û di beşa 7an de, dema ku "keyanî û desthilatdarî û mezinahiya keyaniyê ya di bin tevahiya ezman de dê ji pîrozên Yê Herî Bilind re bê dayîn." Wan her wiha bal kişand ser wê yekê ku nîşan—fîzîkî, siyasî û exlaqî—tam tiştê ku Nivîsarên Pîroz pêşbînî kiribûn ku dê werin dîtin dema ku Xudan li ber xuyabûnê bû.

GSAM 111Mûcîzeyên li Esmanan

GSAM 111.5Xudan bi rêya pêxember Yoêl dibêje: "Ez ê di ezmanan û li ser rûyê erdê de mûcîzeyan, xwîn, agir û stûnên dûmanê nîşan bidim. Roj dê bibe tariyê, û heyv jî bibe xwîn, berî ku roja mezin û tirsnak a Xudan bê."⁴ Adventîstan bawer dikir û hîn dikirin ku aurora borealis a sedsalên dawî (ku bi gelemperî wek roniyên bakur têne binavkirin) ew "agir û stûnên dûmanê" bû ku li gorî taybetmendiyên pêxember bû; û li gorî agahiyên herî baş ên ku ji dîrokê têne bidestxistin (em wek delîl Ensîklopediya Edinburgê destnîşan dikin), ew berî vê serdemê kêm caran hatibû dîtin.

GSAM 112.1Ji ber vê yekê, dema ku peyama hatina bilez a Xudan digihîşt deverên herî dûr ên erdê, nîşan li ezmanan hatin daliqandin ku rastiyê xurt dikirin û bala mirovan dikişandin.

GSAM 112.2Di 25ê Çileya 1837an de, pêşandaneke pir bi heybet a aurora borealis a agirîn çêbû, ku wisa dixuya ku rasterast hişê gelek kesan ber bi pêşbîniya pêxember Yoêl a derbarê tiştên ku dê beriya roja mezin a Xudan de biqewimin, ve dikişîne. Vê danasîna dîmenê ya jêrîn ji rojnameya New York Commercial Advertiser a 22ê Cotmeha 1839an e. Ew tam bi dîmenê re li hev tê wekî ku nivîskar li Victor, wîlayeta Ontario, N.Y. şahidî lê kiribû.

GSAM 112Aurora Borealis a Agirî ya 1837an

GSAM 112.3Êvara 25ê Çileya 1837an, wekî ku xwendevanên me bêguman dê bînin bîra xwe, li deverên cuda yên welêt pêşandaneke berbiçav a heman diyardeyê [ango aurora borealis] çêbû. Li cihên ku erd bi berfê pêçayî bû, dîmen bi awayekî herî bêhempa heybet û 'tirsnak' bû. Li cihekî, ku nêzîkî çiyayekî bû, mirovên ku bûyer dîtibûn, ji me re gotin ku ew dişibiya 'pêlên agir ên ku ji çiyê dadikişiyan,' û bi giştî, heta ku hatiye zanîn, berfê ku erd nixumandibû wekî agirê ku bi xwînê re tevlihev bûbû xuya dikir, dema ku li jor (wekî ku şandî dibêje), 'ezman diagirî,' ew qas dişibiya danasîna pêxemberî ya roja dawî ku gelek kes matmayî man; Zarokên ku ew dîtin tirsiyan, û pirsîn gelo ew hatina darizandinê ye; û heta ajal jî ji tirsa eşkere gelek dilerizîn."

GSAM 113.1Ne tenê li Amerîkayê ev nîşana pêxember Yoêl xuya bû, lê her ku hînbûna li ser hatina Xudan li Brîtanyaya Mezin belav dibû, heman nîşan li esmanên wî welatî jî hat dîtin. Rojnameya New York Commercial Advertiser a 22ê Cotmeha 1839an, ji rojnameyên Londonê yên derbarê diyardeyeke balkêş a ku di şeva 3yê Îlonê de li wî welatî hatibû dîtin, van tiştan dinivîse:—

GSAM 113Aurora ya 1839an

GSAM 113.2"LONDON, 5'Ê ÎLONÊ.—Di navbera saet dehê şeva Pêncşemê û sêyê serê sibêya duh de, li ezmanan yek ji nimûneyên herî bi heybet ên van diyardeyên awarte, stêrkên diweşin û roniyên bakur, ku di van çend salên dawî de hatibûn dîtin, hate dîtin. Nîşana yekem a vê diyardeya seyr deh deqîqe berî saet dehê bû, dema ku ronahiyeke sorikî ya wekî hilmê ji beşa bakur a nîvkugê hilda û hêdî hêdî heta navenda ezmanan belav bû, û di saet dehê de an çaryek saet piştî wê, tevahiya ezmanan ji rojhilat heta rojavayê bû yek rûpeleke mezin a ronahiyê. Dîmenek wê ya pir tirsnak bû, û tam mîna ya ku ji ber şewateke mezin çêdibe bû. Ronahî gelek diguherî; carinan wisa dihat xuyakirin ku dadikeve, û yekser piştî wê bi geşbûneke xurt hildibû. Tê de komên dûmanê yên ku li hev dixistin û dizivirîn dihatin dîtin, û her temaşevan qanih bûbû ku ew 'şewateke mezin' e.

GSAM 113.3"Şepirzeya paytextê pir mezin bû; bi hezaran kes ber bi aliyê karesata gumanî ya tirsnak ve baz didan. Otomobîlên agirkujiyê yên stasyonên li Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, û her weha yên stasyonên rojavayê Londonê—di rastiyê de, her otomobîleke agirkujiyê ya Londonê, bi hespan hatin kişandin û bi lezeke ji ya asayî zêdetir ber bi 'cihê wêrankirinê' yê texmînkirî ve baz dan, li pey wan erebe, siwar û girseyên mezin diçûn. Hin ji motoran heta High Gate û Halloway [nêzîkî çar mîl] çûn berî ku şaşîtî were kifşkirin. Ev dîmen zêdetirî du saetan dom kirin, û ber bi berbangê ve dîmen bû yekî bi heybet.

GSAM 114.1"Saet di duyan de serê sibê, diyardeyê dîmenek pir spehî û balkêş pêşkêş kir, ku wesifandina wê pir zehmet bû. Tevahiya Londonê wek nîvro ronî bûbû, û hewa bi awayekî berbiçav zelal bû. Nîvkada başûr, di dema navborî de, her çend bêewr bû jî, pir tarî bû; lê stêrkên ku bêhejmar bûn, bi bedewî dibiriqîn. Aliyê din ê ezmanan berevajîbûneke seyr lê bi heybet nîşan dida; ew pir zelal bû, û ronahî pir geş bû; li pey hev ketina meteoran bê navber hebû, ku di biriqîna xwe de diguherîn—wisa dixuya ku ew li navenda ezmanan çêdibûn, û belav dibûn heta ku wisa dihat xuyakirin ku diteqin. Bandor elektrîkî bû. Bi milyonan stêrkên biçûk li ser asoyê derketin, û bi lezeke wisa ber bi erdê ve firiyan ku çav bi zehmetî dikaribû li pey şopa wan biçûya; wisa dixuya ku ew jî diteqîn, û hilmeke sor a tarî li seranserê nîvkada ezmanan belav dikirin. Reng pir bi heybet bûn.

GSAM 114.2"Saet di du û nîvan de dîmen veguherî tariyê, ku dema belav bû, li lûtkeya ezmanan keskesorê ronî û li dora qiraxa tariyê ya ku li ser beşa başûr a welêt serwer bû, nîşan da. Piştî demekê stûnên ronahiya zîvîn jê belav bûn. Ew bi awayekî ecêb zêde bûn, di nav dûmana sor a ku di heman demê de çêdibû de tevlihev bûn, û gava gihîştin lûtkeyê, dîmen ji xeyalê wêdetir bû. Stêrk ji her alî ve difiriyan, û ev rewş heta saet çaran berdewam kir, paşê her tişt ji holê rabû."

GSAM 114Xuyabûnên Seyr di Rojê de

GSAM 114.3Dema ku waîzên zindî rastiya hatina Xudan radigihandin, li deverên cuda yên cîhanê gelek kerametên cihêreng li ezmanan hatin dîtin. Ji van, ji ber kêmasiya cîh em ê tenê behsa xuyabûna rojê ya li Norwich, Îngilistanê, di Kanûna Pêşîn a 1843an de bikin. Bûyereke bi heman rengî di 9ê Îlona 1844an de, li New Haven, Conn., du saetan berî û piştî nîvro pêk hat, û bi hezaran mirovan şahidî lê kir.

GSAM 115Xuyabûna Seyr a Rojê

GSAM 115.1Xeleka biçûk a hundirîn nûnertiya rojê dike. Rengê wê porteqalîyekî vekirî bû. Beşa derve ya her du xeleka ku di mesafeyên ne wekhev de ji rojê û li dora wê bûn, di heman rengî de xuya dikirin; lê beşa hundirîn a van xeleka zerê tarî bû, ezmanê di nav wan xeleka de bi rengê qehweyî yê tarî xuya dikir, û sê xeleka mezin ên ku di nav rojê re û di bin wê re derbas dibûn, wek ronahiyeke geş a cuda xuya dikirin.

GSAM 115.2Derbarê bûyera li Îngilistanê de, em di nameyeke ji E. Lloyd, London, 3ê Rêbendana 1844an de, wiha dixwînin:—

GSAM 115.3"Nîşaneke berbiçav a 'di rojê de' çêbûye, ku ji aliyê welatiyên sereke yên Norwich û deverên derdora wê ve hatiye dîtin, tiştekî ku berê li Îngilistanê qet nehatibû dîtin. Ew di Kanûna borî de, derdora saet 12ê nîvro, hate dîtin û du saetan dom kir. Wê niştecihan gelekî tirsand. Ev yek hema berî ku Birayên Winter, Burgess, û Routon mîsyona xwe li wî bajarî vekin, qewimî. Wisa dixuya ku rê ji bo rastiyê amade dike, lewma wan li wir serkeftineke baş bi dest xist."

GSAM 116.1Agahiya di derbarê vê diyardeyê de ku li New Haven, Conn. qewimî, di hejmara 10ê Cotmeha 1844an a Midnight Cry de hatiye dayîn, û ji New Haven Palladium a 10ê Îlona 1844an hatiye wergirtin. Di agahiya di Cry de edîtor dibêje, "Tu fîlozof nekarîye şiroveyeke sedema vê diyardeyê bide ku bixwe pê razî bibe."

GSAM 116.2Raporeke derbarê vê dîtinê de ku di 9ê Îlona 1844an de li New Haven, Conn., bi rojê re peyda bûbû, her wiha di hejmara 12ê Îlona 1844an a Hartford Courant de jî hat weşandin, û wiha ye:—

GSAM 116.3"Xelekên li dora rojê roja Duşemê, 9ê Îlona 1844an, du saetan berî û piştî nîvro, wisa dixuye ku bi giştî ji aliyê welatiyên me ve bi eleqeyeke mezin hatine şopandin, û meraqeke zîrek ji bo fêrbûna bêtir derbarê xuyabûnên heman cureyî û sedema wan de hiştiye.

GSAM 116.4"Ev heyla ya niha ji ber domdariya xwe berbiçav bû, û derfetên guncaw ji bo çavdêriyê peyda kirin. Nêzîkî nîvro ew bi giranî ji du xelekên temam pêk dihat, yek bi firehiya nêzîkî çil û pênc pileyî, ku li navenda xwe roj dorpêç dikir, û ya din bi firehiya nêzîkî heftê û du pileyî, ku navenda wê li zenîtê bû, dema ku perîferiya wê di nav rojê re derbas dibû. Li gel xeleka piçûk elîpsa bi tewereya mezin û eksentrîsîteya piçûk jî hebû. Rast li hemberî rojê, û sî û şeş pileyî li bakurê zenîtê, çembera mezin ji aliyê du çemberên din ên bi tîreya hema hema an jî tam wekî ya wê ve hatibû birîn, ku li xala birînê lekeyeke geş çêdikirin, wekî ku bi awayekî xwezayî ji ronahiya hevgirtî ya sê çemberên ronîker derdiket. Çembera ku roj dorpêç kiribû rengên keskesorê nîşan dida, gelek caran bi zindîtî û bedewiyeke mezin. Xelekên din spî û sistir bûn, ji ber ku ew ji rojê dûrtir bûn. Lêbelê, di demên cuda de, hem li rojhilat û hem jî li rojavayê, beşên biçûk ên xelekan bi rengên prîzmatîk [keskesorî] xuya bûn.... Yekrêziya avahiyê ya wiha divê girêdayî qanûneke ku avabûna haloyan birêkûpêk dike be; lê cewhera qanûnê bi tevahî nehatiye pêşxistin.... Di ravekirina çêbûna xeleka ku rojê dorpêç dike de zêde zehmetî derneketiye, ji ber ku sedema wê hinekî dişibe ya ku keskesorê çêdike, lê ravekirina koka wê xeleka ku çembera wê di navenda rojê de ye, zehmetir hatiye dîtin."

GSAM 117Mûcîzeyên ku Pêşbîniyên Nivîsarên Pîroz Pêk Tînin

GSAM 117.1Em dikarin derbarê bikaranîna van mûcîzeyên ku li ezmanan hatine dîtin, hem li Îngilistanê hem jî li Amerîkayê, bi xwendina 'Ravekirina Beşa Bîst û Çaran a Mettayê' ya Sylvester Bliss, ku di sala 1843an de li Bostonê hatiye weşandin, fêr bibin. Piştî ku hinek ji vegotinên jorîn tîne, ew dibêje:—

GSAM 117.2"Bi vî awayî, 'nîşanên mezin' û 'dîmenên tirsnak' ên ku di Nivîsarên Pîroz de hatine pêşbînîkirin, wisa dixuye ku hemû pêk hatine, her wekî wan ên ku Xilaskar ragihandibû ku dê beriya hatina wî çêbibin.

GSAM 117.3"Çawa ku pelderxistina daran nîşana havînê ye, bi heman awayî, bi pêkanîna van nîşanan, divê Mesîhî bizanibin ku hatina Mesîh nêzîk e, heta li ber deriyan e. Ev ne tenê destûrek e ji bo zanînê, lê Xilaskarê me fermanê dide wan ku bizanibin."⁵

GSAM 117PEYAMNÊR

GSAM 117.4Piştî ku me bala xwe da ser hin taybetmendiyên sereke yên peyama hatina duyemîn, wekî ku di destpêkê de hatibû ragihandin, dibe ku balkêş be ku em behsa çend kesên ku di ragihandina mezin de roleke berbiçav lîstin bikin. Me jixwe navên gelek kesên ku di nav xizmetkarên herî jêhatî yên wê demê de li welatên biyanî bûn û bang dan, daye. Gava em bala xwe didin ser hin ji wan kesên ku li Amerîkayê pêşengî kirin, yên ku Xudan barê karê xistibû ser milê wan, ev yek dê hê bêtir nîşan bide ku bi rastî destê Xudan di vê tevgerê de bû.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Pêşî em ê behsa William Miller bikin, ku di tevgera hatinê de li Dewletên Yekbûyî ewqas navdar bû ku bi gelek kesan re ev tevger tenê wekî "Millerîzm" tê zanîn.

GSAM 118.2William Miller di Sibata 1782an de li Pittsfield, Mass., ji dayik bû. Di zarokatiya xwe ya zû de, nîşanên hêz û çalakiya rewşenbîrî ya ji asayî zêdetir diyar bûn. Piştî çend salan, ev nîşan ji bo her kesê ku di nav civata wî de bû her ku diçû zêdetir dihatin dîtin. Ew xwedî laşekî saxlem, aqilekî çalak û bi awayekî xwezayî geş, û kesayetiyeke exlaqî ya bêqusûr bû. Wî tenê çend salan ji derfetên sînordar ên dibistana herêmî sûd wergirtibû, ku bi giştî hat qebûlkirin ku serkeftinên wî ji yên mamosteyên ku bi gelemperî dihatin wezîfedarkirin zêdetir bûn.

GSAM 118.3Birêz Miller di sala 1802an de zewicî, û li Poultney, Vt. bi cih bû. Mirovên ku wî ji dema barkirina xwe ya bo Poultneyê ve pê re di nav têkiliyê de bû, û yên ku ew ji bo xêr û xweşiyên cîhanî yên xwe gelek deyndarê wan bû, kûr di bin bandora prensîbên gumanperestî û teoriyên deîzmê de mabûn. Ew ne mirovên bêexlaq bûn, lê wekî çîneke civakî ew welatiyên baş bûn, û bi giştî xwedî reftarên cidî, mirovhez û dilovan bûn. Lêbelê, wan Încîl wek pîvana rastiya olî red dikir, û hewl didan ku redkirina wê bi alîkariya nivîsên Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen û yên din maqûl bikin. Birêz Miller van berheman ji nêz ve lêkolîn kirin, û di dawiyê de xwe wekî deîst îlan kir. Wî bi xwe diyar kiriye ku jiyana wî ya deîstî serdemeke diwanzdeh salan li xwe girtiye, ku bi qasî sala 1804'an dest pê kiriye.

GSAM 118.4Piştî wergirtina fermana kapîtaniyê, ew di sala 1810an de tevlî artêşê bû. Dema ji artêşê vegeriya, wî di sala 1812an de malbata xwe bir Low Hampton, N.Y., da ku li wir dest bi karê cotkariyê bike. Wek cotkar, ji bo xwendinê zêdetir dema wî ya vala hebû. Wî dît ku nêrînên wî yên deîst derbarê bextewariya piştî jiyana heyî de tu garantî nedidan. Li pişt goran her tişt tarî û xemgîn bû. Bi gotinên wî bi xwe:

GSAM 118.4"Tunebûn ramaneke sar û tirsnak bû, û hesabpirsîn ji bo her kesî wêraniyeke misoger bû. Esman li ser serê min mîna tuncê bûn, û erd li bin lingên min mîna hesin bû. Herheyîbûn!—ew çi bû? Û mirin!—çima hebû? Çiqas zêde min nîqaş dikir, ez ji îsbatê ewqas dûrtir diketim. Çiqas zêde min difikirî, encamên min ewqas belavtir dibûn. Min hewl da ku dev ji fikirînê berdim, lê ramanên min di bin kontrolê de nedihatin girtin. Ez bi rastî belengaz bûm, lê min sedem fêm nedikir.... Piştî demeke kurt, ji nişka ve xûyê Xilaskar bi awayekî zindî li ser hişê min hat neqişandin. Wisa xuya bû ku dibe ku hebûneke wisa qenc û dilovan hebe ku bi xwe kefaretê bide ji bo gunehên me, û bi vî awayî me ji kişandina cezayê gunehê xilas bike. Min yekser hîs kir ku divê hebûneke wisa çiqas delal be; û min xeyal kir ku ez dikarim xwe bavêjim nav milên wî, û xwe bispêrim rehma wî."

GSAM 119Veguherîna William Miller

GSAM 119.1Wî herwiha got:

GSAM 119.1"Min dît ku Încîl tam Xilaskarê wisa anî ber çavên min ku pêdiviya min pê hebû; û ez matmayî mam ku çawa pirtûkeke ne-îlhamî dikare prensîbên wisa bi awayekî bêkêmasî li gorî hewcedariyên cîhaneke ketî pêş bixe. Ez neçar mam ku qebûl bikim ku divê Nivîsarên Pîroz wahyeke ji Xwedê bin. Ew bûn kêfa min; û di Îsa de min hevalek dît.... Niha Încîl bû xebata min a sereke, û ez dikarim bi rastî bibêjim, min ew bi kêfxweşiyeke mezin lê geriya. Min dît ku nîvê wê qet ji min re nehatibû gotin. Ez matmayî mam ku çima min berê bedewî û rûmeta wê nedîtibû, û heyran mam ku min çawa qet dikarîbû ew red bikira."

GSAM 119.2Awayê xwendina Kitêba Pîroz a William Miller bi vî awayî ji aliyê wî bi xwe ve tê vegotin:

GSAM 119.2"Min biryar da ku ez hemû pêşdaraziyên xwe deynim aliyekî, Nivîsarên Pîroz bi awayekî berfireh bi hev re bidim ber hev, û lêkolîna wê bi awayekî birêkûpêk û metodîk bişopînim.... Her gava ku min tiştekî nezelal didît, min ew bi hemû beşên pêwendîdar re berawird dikir; û, bi alîkariya Cruden, min hemû nivîsên pîroz ên ku tê de yek ji peyvên berbiçav ên beşeke nezelal hebû, lêkolîn dikir.... Bi vî awayî min di xwendina xwe ya yekem de, nêzîkî du salan li ser xwendina Încîlê domand, û bi tevahî pê bawer bûm ku ew şîrovekarê xwe ye.

GSAM 120.1"Dema ku min bi vî awayî dixwend, ez pê bawer bûm ku eger pêxemberiyên ku di rabirdûyê de pêk hatine, bibin pîvanek ji bo darizandina awayê pêkhatina yên ku hêj di pêş de ne, wê demê nêrînên gelêrî yên li ser serweriya ruhanî ya Mesîh—hezarsaliyeke dinyayî beriya dawiya cîhanê, û vegera Cihûyan—ji aliyê peyva Xwedê ve nayên piştgirîkirin.... Min dît ku di Nivîsarên Pîroz de bi zelalî hatiye hînkirin ku Îsa Mesîh dê careke din dakeve ser vê erdê, di nav ewreyên ezmanan de, bi hemû rûmeta Bavê xwe were.

GSAM 120.2"Min di xwendina Nivîsarên Pîroz de kêfxweşiyek hîs kir ku berê min texmîn nedikir ku mirov dikare ji hînkirinên wan bi dest bixe. Min dest bi xwendina wan kir bêyî ku hêviya min a dîtina dema hatina Xilaskar hebe, û di destpêkê de min hema hema nikarîbû encama ku ez gihîştibûm jê bawer bikim; lê delîl bi hêzeke wisa li min xist ku min nekarî li hember baweriyên xwe bisekinim. Ez di encamên xwe de hema hema piştrast bûm, û min dest bi li bendan, hişyarî û dua ji bo hatina Xilaskar kir."

GSAM 120.3Dîsa ew dibêje:

GSAM 120.3"Min bawer kir; û yekser erkê weşandina vê hînkirinê, da ku cîhan bawer bike û xwe ji bo pêşwaziya Dadger û Zava di hatina wî de amade bike, li ser hişê min hat neqişandin. Ne hewce ye ez li vir bikevim nav vegotineke berfireh a ceribandinên xwe yên dirêj û biêş. Bes e ku ez bibêjim, piştî çend salan ez ji aliyê Ruhê Xwedê, hêza rastiyê û hezkirina ji giyanan ve hatim mecbûrkirin ku xaça xwe hildim û van tiştan ji cîhaneke ku dimire û helak dibe re ragihînim."

GSAM 120.4Birêz Miller, mîna kesên ku li welatên din bi vê peyamê hatibûn handan, di serî de fikirî ku erkê xwe bi nivîsandin û weşandina di kovarên giştî û belavokan de bi cih bîne. Wî cara yekem nêrînên xwe di Vermont Telegraph de, ku rojnameyeke Baptist bû û li Brandon, Vt. dihat çapkirin, weşand. Ev di sala 1831'an de bû. Wî cara yekem di sala 1832'an de li ser vê mijarê bi awayekî giştî axivî. Wî derbarê vê civînê de got, "Xudan keremê xwe li ser civatê bar kir, û gelek kesan ji bo xilaskirina giyanên xwe bawer kirin."

GSAM 121.1Di sala 1836an de dersên wî di hin kovarên giştî yên wê demê de hatin çapkirin. Di zivistana 1837-38an de dersên wî di broşûrekê de hatin weşandin. Di sala 1838an de belavokeke duyem a 204 rûpelî hate çapkirin, û di vê belavokê de Birêz Miller diyar kir ku dibe ku desthilata Osmanî di sala 1839an an 1840î de hilweşe. Gotarên wî yên yekem li yek ji bajarên mezin di sala 1836an de bûn. Piştre wî li bajarên Randolph, Lowell, Groton, û Lynn, Mass. axivî.

GSAM 121.2Heta sala 1840an, Birêz Miller hema hema bi tenê wek axaftvanekî giştî li ser mijara nêzîkbûna hatina Mesîh radiwestiya. Di wê salê de, ji nişka ve, bi sedan kes di ragihandina peyamê de tevî wî bûn. Tiştê ku ev guherîna mezin çêkir dê di beşa paşîn de were destnîşankirin. Di zivistana 1839-40an de Birêz Miller li Exeter, N.H. rêzek dersan da. Li wir ew cara yekem rastî Keşîş J. V. Himes hat, yê ku di wê demê de bawerî qebûl kir, û ji wê rojê ve wek weşanger û waîzê dilsoz ê peyama mezin a hatina duyemîn, mil bi milê Keşîş Miller re sekinî.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3Derbarê vî xebatkarê dilsoz ê di vê tevgera mezin de, tişta herî baş ew e ku em ji bîografê wî binivîsin, yê ku dibêje:—

GSAM 121.4"Joshua V. Himes di 19ê Gulana 1805an de li Wickford, R.I. ji dayik bû. Bavê wî wek bazirganekî Hindistana Rojava baş dihat nasîn, û wek endamekî dêrê Epîskopal ê St. Paul li Wickfordê navdar bû. Dayika wî xwedî xisleteke xweş û hezkirineke ji bo Xilaskar bû, ku wê ev hezkirin di guhên amade yên kurê xwe de reşand.

GSAM 121.5"Niyeta bav ew bû ku kurê xwe, Joshua, ji bo xizmeta dînî ya dêreya ku ew bi xwe endamê wê bû, perwerde bike, lê rewş û mercan rê li ber vê yekê girtin. Xwedê ji bo wî kurî karekî din hebû ku bike, û wî tişt bi wî awayî birêve dibirin ku encama xwestî pêk bîne. Di sala 1817an de bavê wî barê biqîmet bi fermandariya Kaptan Carter û bi Alexander Stewart wek serbar şand. Ev zilam bêbawer derketin, û piştî ku gihîştin benderekî Hindistana Rojava, hem keştiyê hem jî barê wê firotin û revîn. Vê bûyerê hemû planên ku ji bo paşeroja ciwan Joshua hatibûn çêkirin guherand, yê ku diviyabû bihata şandin Zanîngeha Brown, li Providence, R.I. Li şûna wê, di Nîsana 1821an de, ew birin New Bedford, Mass., û ew dan William Knights da ku hosteya marangoziyê fêr bibe.

GSAM 122.1"Gava ku ew gihîşt mala xwe ya nû, wî bi kelecan dest bi karê ku jê re hatibû spartin kir, û biryar dabû ku di pîşeya xwe de bibe hostayek. Lêbelê, wî di demeke kurt de fêm kir ku derdora wî ya olî bi temamî li gor dilê wî nebû. Ew dibêje, 'Mîrê min Yûnîteriyan bû, û wî ez birim dêreya xwe. Qeşe Orville Dewey keşîş bû. Ew kesek bû ku nû ji ortodoksiyê veqetiyabû. Perwerdehiya min a di bin destê Metran Griswold û Keşe William Burge, keşîşê Dêra St. Paul a li Wickfordê de, û gelek caran guhdarîkirina Dr. Crockerê axêv ê ji Dêra St. John a li Providence, R.I., ez bi temamî ji bo qebûlkirina redkirinên axêv ên Birêz Dewey ên li ser hînkirinên Mesîh û şagirtên wî neamade kir.'

GSAM 122.2"Ji ber ku di wê demê de li New Bedfordê dêreke Epîskopal tunebû, wî biryar da ku beşdarî Dêra Xiristiyan a Yekem [ne ya Disciple] bibe û paşê bi wê saziyê re yekbû. 'Li vir,' ew dibêje, 'min Încîla vekirî û azadiya ramanê dît, û min herduyan jî baş bi kar anîn.' Ev dêr di bin çavdêriya şivaniyê ya Qeşe Moses Howe de bû. Qeşe Birêz Clough di 2ê Sibata 1823an de Joshua V. Himes vaftîz kir. Bi dilekî ku ji bo Mamosteyê wî bi kelecan dişewitî, wî di heman demê de, di hejdeh saliya xwe de, dest pê kir ku çîroka xaçê vebêje û mirovan teşwîqî tobe kirinê bike. Ew li ser xwe dibêje:—

GSAM 122.3"'Ez di demeke kurt de bûm teşwîqkar, û destûr hat dayîn ji min re ku behremendiya xwe pêş bixim.... Min şagirtiya xwe bi serkeftî bi dawî kir, û pesnê min da. Lê ji bo pênc an şeş salan, min adet kiribû ku zêde bixebitim û bi vî awayî di hefteyê de rojek an du rojan ji bo xwendinê û xebata mîsyoneriyê li taxên hejar dihatin min, û fêkiyên wê min dida pastorê xwe.'

GSAM 123.1"Di sala 1825an de ew wek mîsyonerê konferansa dêrên Xiristiyan ên li başûrê Massachusettsê hate wezîfedarkirin. 'Ji bo piştgiriya mîsyoneran ne plan û ne jî amûrek hebû,' dibêje Keşîş Himes, 'û min biryar da ku ji bo debara xwe bikevim nav kar û karsaziyê, û bi qasî ku ji destê min tê xutbe bidim.'

GSAM 123.2Di sala 1828an de ew ji New Bedfordê derket, ne bi guman an jî kêmasiya hêzê, lê bi biryareke ku serketin misoger bû, çû Plymouthê, li wir wî peyva Xwedê di dibistanan de, di odeyên demkî de, û li her derê ku dikaribû guhdarî jê bigirtana, radigihand. Di sala 1829an de wî heman cureyê kar li Fall River heta sala 1830an domand, wê demê ew wek keşîşê Dêrên Xiristiyan ên Yekem û Duyemîn barî Bostonê kir; û li vir ew sî û sê salan ma. Di sala 1839an de ew bû alîgirê doza Adventê, wekî ku ji aliyê Keşîşê navdar William Miller ve dihat şirovekirin. Ew bi hemû kelecana xwe ve ket nav vê doza nû, û xizmetên wî yên keşe tijî agir û hêz bûn. Di sala 1840'an de, wî dest bi weşandina Signs of the Times (Nîşanên Zamanê) kir, û parêzvaniya wê doza ku wî hemû dilê xwe dabû nav wê dikir. Hemû pereyê wî, hemû ked û hemû enerjiya wî ji bo vê dozê hatin terxankirin, û bi hezaran mirov ji bo wê hatin guhertin."

GSAM 123Xebatên Hevbeş ên Miller û Himes

GSAM 123.3Ji sala 1840an heta payîza 1844an, karên Keşîşên Miller û Himes bi giranî yekgirtî bûn, dema ku ew ji bajarekî diçûn bajarekî din, di havînê de bi konê xwe yê mezin, di zivistanê de li dêr û salonên giştî. Hêza fîzîkî ya mezin a Keşîş Himes wî heta ketina sala xwe ya nod û duyemîn parast. Qabiliyetên wî yên zihnî heta dawiyê zexm bûn. Di sala 1894an de, di 28ê Îlonê de, wî li qada kampê ya li Lansing, Michiganê, ji civîneke ku ji sê hezar Adventîstên Rojê-Heftemîn zêdetir pêk dihat re, axaftineke gelekî bi bandor kir. Wisa dixuya ku ew bi heman cidiyet û hêza rojên berê diaxivî. Ev ji bo mirovekî ku sê meh ketibû sala xwe ya nod û yekê, û bi nexweşiyeke bêderman diêşiya ku sala piştî wê jiyana wî lê xilas bû, bi rastî tiştekî ecêb bû.

GSAM 124.1Keşîşên Miller û Himes, wekî ku tê gotin, di tevgera hatina duyemîn a Mesîh de li Amerîkayê, di "rêza pêşîn a şer" de bûn, û ew tenê du kes bûn ji nav gelek kesên ku bi wan re ji bo ragihandina doktrîna hatina Mesîh ked didan, ku taybetmendiyên wan ên sereke biryardariya xurt û durustiyeke bêkêmasî bûn. Ev zilam bi giranî ji wî çînî bûn ku cîhan jê re digot "mirovên ku xwe bi xwe çêkirine,"—mirovên ku bi rûbirûbûna rastiyên dijwar ên jiyanê xwe pêş xistibûn, û fêr bûbûn ku biryarên xwe li ser bingeha prensîban bidin, ne li ser bingeha polîtîkayê. Ew ji wan kesayetiyan bûn ku Keşîş Miller digot bi gelemperî peyamê ji dêrê werdigirtin, "endamên herî dîndar, dilsoz û çalak." Ev rastî ji aliyê xizmetkarên dêrên cuda ve hat piştrastkirin, yên ku piştî veqetîna dawî ya Adventîstan ji wan, gotin, "Wê [doktrînê] kremê keriyê me biriye."

GSAM 124Waîzên Din ên Navdar ên Adventîst

GSAM 124.2Dibe ku balkêş be ku em navê hin ji wan mêrên ku di tevgera wan demên destpêkê de bi Keşîşên Miller û Himes re roleke berbiçav lîstine, bibêjin. Yekem di lîsteyê de Charles Fitch ê ji Cleveland, Ohio, ye, ku di sala 1842an de fikra çêkirina nexşeyan ji bo ravekirina dîtinên Daniel û Peyxamê pêşniyar kir. Koka vê ramanê li ser bingeha Habakkûk 2:2, 3 bû. Charles Fitch di 10ê Cotmeha 1844an de wefat kir.

GSAM 124.3Dr. Josiah Litch, ji Philadelphia, yê ku, wekî em ê di beşa paşîn de bibînin, ji aliyê Xudan ve hatibû teşwîqkirin ku rastiyekê ragihîne ku di pêkanîna xwe de bû sedema geşbûneke ji nişka ve û bilez a eleqeyê ji bo peyama hatinê.

GSAM 124.4Elon Galusha, ji Lockport, N.Y., xizmetkarekî navdar ê Baptist bû, ku nivîs û xizmetên wî yên li ser mijara hatina nêzîk a Xudan di wê mezhebê de hejandineke mezin çêkir.

GSAM 125.1E. R. Pinney, ji Seneca Falls, N.Y., xizmetkarekî din ê dilsoz ê dêrê Baptist ku xizmet û nivîsên wî di vî karî de hêzek bûn. Ew bi rastî dikaribû wekî "Xwêya erdê" bihata binavkirin.

GSAM 125.2Geo. Storrs, ji Bajarê New Yorkê, ku berî vegera xwe ya li ser doktrîna adventê, şiyandarê vejînê yê navdar bû. Nivîsên wî bandoreke mezin kirin di teşwîqkirina mirovan de ji bo fedakariyeke mezintir a can û malê ji bo vî karî; bi taybetî ev yek di hefteyên dawî yên du hezar û sê sed rojan de wisa bû. Ew bû, yê ku piştî bêhêvîbûnê, şeş xutbeyên xwe yên li ser cewherê mirov, rewşa miriyan, û cezayê paşerojê pêşkêşî xelkê Adventîst û cîhanê kir.

GSAM 125.3Keşîş Stockman, ji Portland, Maine, di vejînên William Miller de li wî bajarî karkerekî din ê dilsoz bû. Mirina wî çend hefte berî dawiya sala Cihûyan a 1843an qewimî, di demekê de ku gelê Adventîst hêvî dikir û li bendê bû ku Xudan dê di wê demê de were.⁶

GSAM 125.4Zilamên din ên navdar jî hebûn ku ji ber kêmasiya cîh em ê tenê navê wan bibêjin, wekî N. N. Whiting, ku wergera Peymana Nû bo zimanê Îngilîzî kir, ku wekî Wergera Whiting tê zanîn; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley, û Edwin Burnham (sê bira), hemû karkerên jêhatî di peyamê de bûn.