Beş 5 — Peyama Hatina Duyemîn

GSAM 93.1"NIHA mînaka dara hêjîrê hîn bibin: Gava şaxê wê nerm dibe û pelên wê derdikevin, hûn dizanin ku havîn nêzîk e; her wiha hûn jî, gava van hemû tiştan bibînin, bizanibin ku ew [li kêlekê, ew] nêzîk e, heta li ber deriyan e. Bi rastî ez ji we re dibêjim, ev nifş dê derbas nebe, heta ku ev hemû tişt pêk neyên. Ezman û erd dê derbas bibin, lê gotinên min dê neyên derbaskirin."¹

GSAM 93.2Di vê nivîsê de bala me diçe ser wê demê ku mimkun e em fêr bibin ku hatina Mesîh "li ber deriyan e", bi heman piştrastiya ku em dizanin havîn nêzîk e dema ku em pelên nermik ên yekem ên nû derketî dibînin. Her wiha dibe ku em bizanibin ku em gihîştine wê nifşê ku dê ji qada çalakiyê dernekeve heta ku Mesîh bi xwe were. Dema ku wextê fêrbûna meselê tê, bi awayekî teqez rast e ku wextê Xudan e ku wî mamosteyan rake da ku meselê hîn bikin. Pirsa şandî di bûyereke din de jî bi heman rengî li vir derbasdar e, "Ew ê çawa bibihîzin bêyî ku kesek wan bang bike? Û ew ê çawa bangê bikin, heya ku neyên şandin?"²

GSAM 93Dema Nîşanan

GSAM 93.3Di beşa berê de me dît ku zanîn derbarê bidawîbûna heyama du hezar û sê sed rojî de çawa hatibû bidestxistin, û ku ew heta "saeta darizandina wî" dirêj dibû. Di mînaka ku li vir tê pêşkêşkirin de, em digihîjin dema Xudan ji bo vê mînakê û peyama "darizandinê" ku divê li cîhanê bê ragihandin. Piştî ku li ser wê "belaya" mezin a ku dê bihata ser serê gelê wî û ku diviyabû bihata "kurtkirin" axivî, Xilaskar got, "Yekser piştî belaya wan rojan, roj dê tarî bibe, heyv dê ronahiya xwe nede, û stêrk dê ji ezmanan bikevin, û hêzên ezmanan dê bihejin: û wê demê nîşana Kurê Mirov dê li ezmanan xuya bibe."³

GSAM 94.1Bala xwe bidin, derbarê nîşana dawî ya ku tê behskirin de nabêje ku ew nîşaneke hatina wî ye; lê belê nîşaneke ku Kurê Mirov li wir e, tê dîtin ku tê. Bûyerên ku di vê nivîsê de wek nîşanên ku baweriya bi hatina wî ya nêzîk li ser bingeha wan tê danîn hatine dayîn, nîşanên di roj, heyv û stêrkan de ne. Bûyerên din ên ku li pey tên, bi hatina wî ya rasteqîn a di nav ewreyên esmanan de ve girêdayî ne. Ji ber vê yekê, yekser piştî ya sêyemîn ji van nîşanan—ya di stêrkan de—dema Xudan tê ku wî mamosteyên xwe rake da ku hîn bikin ku hatina Mesîh li ber deriyan e.

GSAM 94.2Niha derbarê dema xuyabûna van nîşanan de: Diviyabû ku tav yekser piştî belayê tarî bibe.⁴ Wekî ku Marqos dinivîse, diviyabû ku ew "di wan rojan de, piştî wê belayê" be.⁵ Xilaskarê me gotibû ku roj dê bên kurtkirin. Bi biryara Maria Theresa, û Qanûnên Tehemulê yên ji sala 1773 heta 1776an, hêrsa zordestiyê li dijî dêrê kurt bû. Her çend hêza zordestiyê heta sala 1798an kontrola desthilata sivîl di destê xwe de hiştibe jî, zordestiyên wê li dora sala 1773an bi dawî bûn. Bi berawirdkirina gotinên Xilaskar, em dikarin yekemîn nîşana van di navbera salên 1773 û 1798an de bi cih bikin.

GSAM 94Roj û Şeva Tarî

GSAM 94.3Di 19ê Gulana 1780an de, roj bi awayekî serxwezayî tarî bû. Ew ne girtina rojê bû, ji ber ku heyv rojek berê bûbû temam. Tevî vê yekê, ji saet yanzdehê sibehê heta saet yanzdehê şevê li seranserê beşa bakurê rojhilatê ya Dewletên Yekbûyî tariyek çêbû. Di wê demê de ne tenê roj tarî bû, lê heyv jî red kir ku ronahiya rojê nîşan bide. Ew tariyeke wisa bû ku nehişt roj li ser rûyê heyvê bibiriqe. Û wekî ku Noah Webster gelek sal şûnde anî ziman, "Ji bo vê tariyê tu sedemeke têrker qet nehatiye dayîn."

GSAM 95.1Derbarê vê roja tarî de, Herschelê stêrnas got: "Roja Tarî ya li Amerîkaya Bakur yek ji wan diyardeyên ecêb ên xwezayê bû ku dê her tim bi eleqe were xwendin, lê felsefe nikare wê şîrove bike."

GSAM 95.2Kesên ku tarîtiya şeva 19ê Gulana 1780an wesifandin, gotin, tevî ku heyva tijî hebû, ku "heke her laşekî ronîdar li gerdûnê ji holê rabûya, tarîtî nikarîbû ji vê zêdetir bêkêmasî bibe."

GSAM 95Stêrkên Diweşin

GSAM 95.3Nîşana sêyem a van, ketina stêrkan, di 13ê Mijdara 1833an de pêk hat. Wê şevê, an jî rastir, ji pênc saetan ber berbangê, baraneke meteoran çêbû ku hinekî wek çemên agir ên ji ezmanan dadiketin û hinekî din jî wek çirûskên agir ên ji perçeyek mezin a fîşengên hewayî difiriyan, hatin berawirdkirin. Ev diyardeyê li seranserê Amerîkaya Bakur belav bû, ji Kendava Meksîkê li başûr heta Kendava Hudsonê li bakur, û ji Giravên Sandwichê li rojavayê heta çend sed mîlan dûrî Liverpoolê li rojhilat. Li ku derê hatibe dîtin, ew heman barana berdewam a stêrkan bû, ku bi qasî perçeyên berfê di bahozeke berfê de stûr diketin.

GSAM 95.4Derbarê vê barana stêrkan a sala 1833an de, em herwiha ji Çavdêrê Connecticut (Connecticut Observer) ê 25ê Mijdara 1833an wisa dinivîsin:—

GSAM 95.5"Edîtorê Old Countryman meselê 'stêrkên dikevin' pir cidî digire. Ew dibêje, 'Em barana agir, ya ku me sibeha Çarşema borî dît, wekî nîşaneke tirsnak, pêşengeke misoger, nîşaneke rehmdar, ya wê roja mezin û tirsnak a ku niştecihên erdê dê bibin şahidê wê dema ku mohra şeşemîn were vekirin, radigihînin. Dem pir nêzîk e, ku ne tenê di Peymana Nû de, lê di Peymana Kevin de jî hatiye wesifandin; û ne mimkun bû ku mirov wêneyek rasttir bibîne ji yê dara hêjîrê ku bi bayekî bihêz fêkiyên xwe direşîne.'"

GSAM 96Pêşbîniya Thomas Burnett

GSAM 96.1Mirov ji aliyê kesên serdema berê ve hatibûn hînkirin ku li benda pêkanîna herfî ya vê nîşanê bin. Thomas Burnett, di Teoriya Erdê de, ku di sala 1697'an a Zayînî de li Londonê hatiye çapkirin, derbarê Metta 24:29 de wiha gotiye:—

GSAM 96.2"Bêguman wê di wê demê de her cure meteorên agirîn hebin; û di nav wan de yên ku jê re stêrkên dikevin tê gotin, ku, her çend yek bi yek ne girîng bin jî, lê eger ew bi hejmareke mezin zêde bibin, wek ku pêxember dibêje, mîna pelên rezê an hêjîrên ji dara hêjîrê bikevin, ew ê dîmenek ecêb biafirînin.... Ne hewce ye em van tiştan wekî gotinên zêdegavî û helbestî bibînin, lê belê wekî pêxembertiyên eşkere, û tiştên ku dê bi wateya xwe ya herfî pêk werin."

GSAM 96Şahidiya Profesor Olmstead

GSAM 96.3Profesor Olmstead, ji Koleja Yale, Mass., ku wekî "meteorologê herî mezin ê Amerîkayê" hatiye binavkirin, derbarê stêrkên ketî yên 13ê Mijdara 1833an de wiha gotiye:—

GSAM 96.4"Berfirehiya barana stêrkan a sala 1833an wisa bû ku beşeke berbiçav ji rûyê erdê, ji nîvê Okyanûsa Atlantîkê li rojhilat heta Okyanûsa Pasîfîkê li rojavayê; û ji peravên bakurê Amerîkaya Başûr heta herêmên nediyar ên di nav xwedîtiyên Brîtanyayê de li bakur, girtibû. Dîmena stêrkên diherikin ne tenê dihat dîtin, lê li her derê heman xuyabûn dida."

GSAM 96.5Derbarê vê pêşandanê de, ku di 12ê Mijdarê de derdora saet 11ê şevê dest pê kir û heta derdora saet 4ê sibê ya 13an berdewam kir, profesor dibêje:—

GSAM 96.6"Ewên ku bi şens bûn ku di sibeha 13ê Mijdara 1833an de şahidiya vê pêşangeha stêrkên ketî bikin, belkî wan mezintirîn pêşangeha fîşekên hewayî yên ezmanî dîtibe ku ji dema afirîna cîhanê ve, an jî qet nebe di nav tomarên ku di rûpelên dîrokê de cih digirin, hatiye dîtin."

GSAM 97Barana Stêrkan li Ewropayê jî Hat Dîtin

GSAM 97.1Di pirtûkekê de ku ji aliyê Leonard Heinrich Kelber ve, li Stuttgart, Almanyayê, di sala 1835an de hatiye weşandin, em fêr dibin ku ev nîşan li wî aliyê Atlantîkê jî, di heman mehê de, lê çend roj şûnde, dubare bûye. Ew dibêje:—

GSAM 97.2"Di 25ê Mijdara 1833an de, li parzemîna Ewropayê, xuyabûneke xweş a stêrkên diherikin çêbû," û "li Minsterburg, Silezyayê, stêrk mîna barana agir barîn. Li gel wan gokên agir jî dibarîn, şev ewqas ronî dikir ku mirovan digot qey xaniyên nêzîk dişewitin.

GSAM 97.3"Di heman demê de li Prin, Awistirya, stêrk dibarîn ku qadeke ji pênc sed mîl çargoşe zêdetir girtibû. Hin kesan ew wek çemên agir ku ji esman dadiketin wesifand. Hinekan jê re digotin barana agir. Hesp jê ditirsiyan û diketin erdê. Gelek kes ji ber tirsê nexweş ketin."

GSAM 97Sepandina Mecazê

GSAM 97.4Di vê rêza pêxembertiyê de, piştî pêkhatina nîşana sêyemîn—ketina stêrkan—Xilaskarê me dibêje, "Niha mînakekê ji dara hêjîrê hîn bibin." Ev gotin ne ji bo wê nifşê ye ku di dema axaftina Xudanê me de dijiya, lê belê ji bo nifşê ku dê bibîne ev tişt pêk hatine—ne ku hîn pêk tên, lê pêkhatî. Tiştên ku wek nîşanên ku Mesîh li ber derî ye divê pêk werin, hejandina ezmanan dema ku ew ê bi rastî were dîtin ku tê, di nav xwe de nagirin. Van nîşanên hatina wî ya nêzîk, vî nîşanê sêyemîn, yê di stêrkan de, di nav xwe de dihewînin. Dema ku Xudan ji bo gel destnîşan kiriye ku mînaka dara hêjîrê fêr bibin, li aliyê vê sala 1833an e. Ev dema Xudan e ku cîhan ji rastiya mezin haydar bibe ku hatina wî li ber deriyan e, û ku hatina wî dê berî ku nifşê ku wê mînakan dibihîze derbas bibe, pêk were. Ji ber vê yekê em dibînin ku di vê pêxemberiyê de dem çawa hatiye diyarkirin ku dema ragihandina mezin a hatinê divê ji cîhanê re were dayîn.

GSAM 98Daxuyaniyeke Cîhanî

GSAM 98.1Ji bo pêkanîna vê pêşbîniyê em dibînin ku tam di wê demê de, di sala 1833an de, Xudan şandî an jî xizmetkarên xwe li deverên cuda yên cîhanê radikirin, yên ku ji sala 1833an heta 1844an banga nêzîkbûna hatina Mesîh, "heta li ber deriyan;" belav dikirin; û van mînaka dara hêjîrê hîn dikirin, û îşaret bi van nîşanên hatina wî dikirin, çawa ku wî ferman dabû wan. Ev peyam, çi bi rêya mamosteyê zindî an jî bi rêya rûpelên çapkirî, gihîşt her stasyona mîsyoneriyê ya li cîhanê, û her bendergeheke deryayî ya li ser rûyê erdê.

GSAM 98.2Berfirehiya peyamê ji aliyê edîtorê 'Dengê Rastiyê' (Voice of Truth) yê Rochester, N.Y. ve, di hejmara Çileya 1845an de, bi awayekî zelal hatiye ravekirin:—

GSAM 98.3Mizgîniya herheyî, wekî ku di Peyxam 14:6, 7 de hatiye wesifandin, ji her netewe, eşîr, ziman û gelî re hatiye mizgînkirin; bi dengekî bilind dibêje, 'Ji Xwedê bitirsin, û rûmetê bidin wî; çimkî dema darizandina wî hatiye: û îbadetê bikin ji wî yê ku ezman, erd, derya û çavkaniyên avan afirandiye.' Tu mesele bi rastiyan ji vê yekê zelaltir nayê îsbatkirin ku ev peyam di nav çend salên borî de, bi mizgîniya hatina Mesîh a di sala 1843an de [1843, li gorî dema Cihûyan—li gorî dema me, 1844], an jî nêzîk, gihîştiye her netewe û zimanekî li bin ezmanan. Bi rêya dersan û weşanan, deng gihîştiye seranserê erdê, û peyv gihîştiye heta dawiya cîhanê.

GSAM 98.4Hin kesên ku ji rastiyan ne agahdar in, li tevgera hatina duyemîn wekî ku tenê bi herêmeke diyar sînordar e nêrîne, û wisa texmîn dikin ku ew karekî girêdayî William Miller û çend sed xizmetkarên ku li bakurê Dewletên Yekbûyî pê re bûn, ye. Ji bo wan, dibe ku ev yek bibe surprîzek ku bizanibin tevgera li Amerîkayê, ku tê de Keşîşên Miller û Himes rêberên berbiçav bûn, tenê beşeke biçûk a tevgereke mezin bû ku, wekî li jor hate gotin, "heta seranserê rûyê erdê" çû.

GSAM 99ÇAWAN TEVGER LI NETEWEYÊN CÛDA CÛDA DESTPÊKIR

GSAM 99.1Dema Xudan hat ku ev bangewazî ji cîhanê re bê ragihandin, û li nêzîkî heman demê de, li bîst an zêdetir deverên cuda yên dinyayê, mirov rabûn, ku bêyî ku ji karê hev agahdar bin, derketin da ku vê peyamê li hemû deverên dinyayê belav bikin. Kesên ku di beşa 4an de hatine behskirin, yên ku ronahiya derbarê dawiya du hezar û sê sed rojên de wergirtibûn, ji bilî yek kesî,—A. Campbell,—hatin teşwîqkirin ku dest bi ragihandina peyama milyaketê yekem a ji Peyxama 14an bikin; ev jî bi rêya rasterast a Ruhê Xwedê bû, û ne bi rêya parvekirina ronahiyê bi hev re bû.

GSAM 99Li Gorî Reformasyonê

GSAM 99.2Heke em heman rêbazê li ser vê tevgerê bi kar bînin ku D'Aubigné ji bo rabûna Reformasyona mezin a sedsala şazdehan bi kar anîbû, divê ew bêguman wek peyama Xudan û di dema Xudan de were hesibandin. Derbarê wê Reformasyonê bi giştî de dîroknas gotiye:—

GSAM 99.3"Almanya rastî ji Swîsreyê re ranegihand, ne jî Swîsreyê ji Fransayê re, ne jî Fransayê ji Îngilistanê re. Van hemû welatan ew ji Xwedê wergirt, çawa ku beşek ji cîhanê ronahiyê ji beşeke din re derbas nake; lê belê heman goga geş wê rasterast dide tevahiya erdê. Mesîh, berbangê ji bilindiyê, yê ku ji hemû mirovahiyê bêdawî bilindtir e, di serdema Reforma Olî de, wek di damezrandina Xirîstiyantiyê de, ew agirê îlahî bû ku jiyan da dinyayê. Di sedsala şazdehan de, yek û heman doktrîn di heman demê de di mal û dêrên neteweyên herî dûr û cihêreng de hate damezrandin. Sedem ev e, ku heman Ruh li her derê dixebitî û heman baweriyê diafirand.

GSAM 99.4"Reforma Almanyayê û ya Swîsreyê vê rastiyê nîşan didin. Zwingle tu têkiliya wî bi Luther re tunebû. Bêguman, di navbera van her du mirovan de girêdanek hebû; lê divê em li wê li jor erdê bigerin. Yê ku ji esman rastî da Luther, ew da Zwingle jî. Xwedê navbeynkarê ragihandinê di navbera wan de bû. Zwingle dibêje, 'Min dest bi waîzkirina Mizgîniyê kir, di sala keremê 1516an de, bi gotineke din, di demekê de ku navê Luther li welatê me qet nehatibû bihîstin. Min doktrîna Mesîh ji Luther fêr nebûm, lê ji peyva Xwedê fêr bûm. Eger Luther Mesîh waîz bike, ew tiştê ku ez dikim dike; tenê ev e.'"⁶

GSAM 100.1Dema behsa xebata Farel û Lefèvre li Fransayê dike, dîroknas dibêje:—

GSAM 100.2"Ji ber vê yekê, Reformasyona li Fransayê ne îthalatî biyanî bû. Ew li ser axa Fransayê ji dayik bû; li Parîsê şîn bû; rehên wê yên yekem di nav zanîngehê bi xwe de bûn, ku hêza duyemîn a di Xiristiyantiya Romayî de pêk dianî. Berî ku li welatekî din dest pê bike, Xwedê prensîbên vî karî di dilên durist ên mirovên Picardy û Dauphiny de danî.

GSAM 100.3"Me dît ku Reforma Swîsreyê ji Reforma Almanî serbixwe bû. Reforma Fransî jî di dora xwe de ji herduyan serbixwe bû. Kar di heman demê de li van welatên cuda dest pê kir, bêyî tu peywendiya bi hev re; mîna ku di şerekî de, hemû hêzên cuda yên artêşê di heman kêliyê de dikevin tevgerê, her çend yek ji yê din re nebêje ku bimeşe, ji ber ku fermaneke yekane û heman, ku ji heman Fermandarê Giştî tê, ji aliyê hemûyan ve tê bihîstin. Dem hatibû, gel amade bû, û Xwedê Reforma dêrê xwe li hemû welatan di heman demê de da destpêkirin. Rastiyên wiha nîşan didin ku Reforma mezin a sedsala şazdehan karekî xwedayî bû."⁷

GSAM 100.4Derbarê Reformasyona li Îngilistanê, di bin serokatiya Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, û yên din de, D'Aubigné wiha dibêje:—

GSAM 100.5"Ji ber vê yekê, Reforma Îngilîstanê serbixwe ji Luther û Zwingle dest pê kir, ku tenê xwe dispêra Xwedê. Li van hemû welatên Xiristiyantiyê tevgereke hevdem a peyva xwedayî hebû. Destpêka Reformê li Oxford, Cambridge, London, Peymana Nû ya Yewnanî bû ku ji aliyê Erasmus ve hatibû weşandin. [Tyndale û Thomas Bilney di sala 1519an de ji Cambridgeê derketin.] Rojek hat ku Îngilistan bi vê eslê bilind a Reformasyonê serbilind bû."⁸

GSAM 101.1Mizgîniya hatinê bi awayekî bi heman rengî wekî ya ku li jor di Reformasyonê de hatibû şopandin, derket holê. Mirov li zêdetirî çar qatên deverên cîhanê di heman demê de, bêyî ku ji yekûdinê haydar bin an hestên xwe parve bikin, bi tevger bûn û dest bi ragihandina heman rastiyên Nivîsarên Pîroz kirin, ne tenê li çar neteweyên erdê, lê belê ji bo tevahiya cîhana şaristanî.

GSAM 101Xebatên Joseph Wolff

GSAM 101.2Dibe ku di vê nuqteyê de baş be ku em balê bikişînin ser rastiyên derbarê berfirehiya ragihandina hatinê de:—

GSAM 101.3"Di sala 1831an de Joseph Wolff, D.D., wek mîsyoner ji Brîtanyaya Mezin hate şandin da ku di nav Cihûyên Filistînê de bixebite. Ew, li gorî rojnivîskên xwe, heta sala 1845an, li Filistînê, Misrê, li peravên Deryaya Sor, Mezopotamyayê, Kirimê, Persya, Gurcistan, li seranserê Împaratoriya Osmanî, li Yewnanistan, Erebistan, Tirkiye, Buxara, Efxanistan, Keşmîr, Hindistan, Tîbet, li Holland, Skotlanda, Îrlanda, li Stenbol, Orşelîm, St. Helena, her weha li ser keştiyan li Deryaya Spî, û li Bajarê New Yorkê, ji hemû mezheban re. Ew diyar dike ku wî di nav Cihû, Tirk, Misilman, Parse, Hindo, Kalde, Yesedî, Surî, Sabaî de, ji paşayên, şêx, şah, keyên Organtsh û Buxarê, şahbanûya Yewnanistanê û hwd. re xutbe kiriye."⁹

GSAM 101.4Li Yemenê, li herêma ku neviyên Hobab, xezûrê Mûsa, lê dijîn, Joseph Wolff pirtûkek dît ku wisa behsa wê dike: "Erebên vî cihî xwedî pirtûkekê ne bi navê 'Seera,' ku behsa 'Hatina Duyemîn a Mesîh, û Padîşahiya Wî ya bi Rûmet!' dike."¹⁰

GSAM 102.1Li Yemenê wî şeş roj bi Rehabiyan re derbas kir, ku ew li ser wan wiha dibêje: "Ew şerabê venaxwin, rezan neçînin, tov neçînin, di konan de dijîn, û gotinên Jonadabê kurê Rehab bi bîr tînin. Li gel wan zarokên Îsraîlê, ji eşîra Dan, hebûn ku li nêzîkî Terîmê li Hatramawtê diman, û ew, ligel zarokên Rehab, li benda hatina zû ya Mesîh di nav ewreyên esmanan de bûn."

GSAM 102.2Em ji vê yekê dibînin ku di wan çardeh salan de, Wolff bi xwe li zêdetirî bîst neteweyên cuda, mizgîniya hatina Mesîh a li ber deriyan ragihandibû. Di heman demê de, ev hînkirin li Almanyayê, bi taybetî jî li Başûr di nav Moraviyan de, bi berfirehî belav bûbû.

GSAM 102Peyam li Almanyayê û Rûsyayê

GSAM 102.3Nivîskarekî Îngilîz, Mourant Brock, me agahdar dike ku "li Württembergê koloniyeke Xiristiyanî ya bi sedan kesî hebû, ku li benda hatina bilez a Mesîh bûn." Ev hînî li beşên din ên Almanyayê ji aliyê Hengstenberg ve, ku di wê demê de wekî teologê herî jêhatî yê Almanyayê dihat nasîn, dihat ragihandin.

GSAM 102.4Di Review and Herald de, 13ê Kanûna Pêşîn a 1892an, Pastor L. R. Conradi yê ji Almanyayê dibêje:—

GSAM 102.5"Bengel, li Almanyayê, di gelek dilan de hezkirina ji bo xuyabûna Xudanê me geş kir, ku ev yek bû sedem ku bi hezaran wekî berê qet peyva pêxemberî bixwînin.... Ronahî li Almanyayê geş bû, û weşanên ku sepandina du hezar û sê sed rojan nîşan didan li wir hatin belavkirin. Şiyarbûneke olî li pey wê hat, bi taybetî li Württembergê, û her ku zordestî zêde bû, bi sedan malbat çûn Başûrê Rûsyayê, û li wir ew di nav welatiyên xwe de yên ku gelek sal berê koç kiribûn wir, belav kirin. Gava ku pastoran dêrên xwe digirtin, ji bilî çend îstîsnayên kêm, wan 'stunden' ango 'saeta' xwe ya civînan, li malên taybet li dar dixistin, û bi sedan kes iman anîn. Heta di wê demê de jî Şemî di nav wan de dihat nîqaşkirin, lê ji ber ku kesek dest pê nekir, ew hat fetisandin. Cotkarekî Rûs di 'stunden'ê de îman anî, û paşê heman xebat di nav Rûsan de da destpêkirin. Ev yek di dawiyê de bû sedema tevgera mezin a 'Stundist' a îro, ku bandora wê heta quncikên herî dûr ên Sîbîrya û Trans-Kafqasya belav bûye."

GSAM 103.1Di Review and Herald de, di hejmara 31ê Tîrmeha 1891an de, daxuyaniyek ji Pastor Conradi heye derbarê Birayê Schäche yê Awistralyayî, ku di dema behskirî de, niştecihê Silezyayê bû û beşek ji dema xwe ji bo berjewendiya mîsyona navxweyî ya Bav Gosner, mîsyonerekî navdar ê Alman ê olî, dixebitî. Ji Birayê Schäche, ew derbarê pirtûka Kelber de tiştên jêrîn vediguhêze:—

GSAM 103.2"Piştî sala 1836an, an jî dema ku 'Komputasyona Bengel' bi dawî bû, di rojnameya wîlayeta Schweidnitzê de agahiyek ji pirtûkfiroşa birêz Sommerfeldt ê li wir, derbarê pirtûkeke L. Henry Kelber de derket, ku li ser bûyerên mezin û şad ên ku di salên 1843 û 1844an de dê biqewimin bû. Navê teqez ê pirtûkê nayê bîra min. Me ew pirtûk peyda kir, û di sala 1839-40'an de, bi deriyên girtî, bi hejmarek kesên eleqedar re xwend. Pirtûkê ji Daniel, û Peyxamê, û Metta 24 nîşan dida ku dawî nêzîk bû, û herwiha xwedî tabloyeke hesabkirinê bû, ku nîşan dida ka çawa gihîştibûn wê dîrokê ya jorîn."

GSAM 103Peyam li Brîtanyaya Mezin

GSAM 103.3Di weşaneke Îngilîzî ya bi navê The Millennium de, tê gotin ku "heft sed xizmetkarên Dêra Îngilistanê banga vegera Xilaskar bilind dikirin." Di nav hin ji xizmetkarên herî jêhatî yên wê demê de ew kes bûn ku di navbera salên 1840 û 1844an de li Îngilistanê doktrîna hatinê ragihandin. Ji nav van em ê navên Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, bibêjin, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [di pirtûka xwe de, Look to Jerusalem, rûpela 114, ew mesela Metta 24an li ser vê nifşê bi kar tîne], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, hwd.

GSAM 104Peyam li Hollandayê

GSAM 104.1Doktrîna hatina duyem li Hollandayê ji aliyê Hentzepeter ve hate ragihandin, ku dihat gotin di wê demê de li wî welatî xizmetkarê herî jêhatî bû. Ew di bin tayînkirina qral de, parêzvanê Muzexaneya Qraliyetê ya li Laheyê bû. Ew di nameyeke ku di Hezîrana 1844an de ji edîtorê Midnight Cry re nivîsandiye, derbarê xwe de dibêje ku bala wî cara yekem bi xewneke pir bibandor li ser vê mijarê kişandiye. Wî li ser mijarê Nivîsarên Pîroz lêkolîn kir, û di sala 1830an de belavokek weşand ku tê de ev hînkirin dihatin ravekirin. Di sala 1841ê de wî belavokeke din li ser dawiya cîhanê weşand. Di heman nameyê de ew dibêje ku agahiya wî ya yekem derbarê William Miller û yên din ên ku bi awayekî giştî doktrîna nêzîkbûna Mesîh radigihandin, di sala 1842an de, bi axaftina bi zilamekî ku ji Amerîkayê hatibû Holandayê, pê re çêbûye.

GSAM 104Peyam li Tartaryayê

GSAM 104.2Hê di sala 1821an de, li Tartaryayê bawerî bi doktrîna hatina Xudan dihat anîn û dihat hînkirin. Nêzîkî vê demê mîsyonerekî Îrlandî ji bo wî welatî hat şandin, û keşeyekî Tartar jê pirsî, "Mesîh dê cara duyemîn kengî were?" Wî bersiv da ku ew qet tiştekî li ser vê yekê nizane, li ser vê yekê keşîş ji bersiveke wiha ya ji mîsyonerekî ku hatibû wan fêrî doktrînên Kitêba Pîroz bike, pir matmayî ma û got ku ew difikire "her kesê ku xwedî Kitêba Pîroz be, dikare vê yekê bizanibe." Paşê keşîş nêrînên xwe anîn ziman, û diyar kir ku ew difikire Mesîh dê li dora sala 1844'an were. Ev rastî di kovara Irish Magazine a sala 1821'an de tê dîtin.

GSAM 104Peyam li Amerîkayê, Hindistanê, û li Parzemînê

GSAM 104.3Di Advent Tracts, Cild 2, rûpel 135, 1844 de, Mourant Brock ê Îngilîz dibêje:—

GSAM 105.1"Ne tenê li Brîtanyaya Mezin e ku li benda vegera nêzîk a Xilaskar in û dengê hişyariyê bilind dikin, lê her weha li Amerîka, Hindistan û li parzemîna Ewropayê jî. Li Amerîkayê, nêzîkî sê sed xizmetkarên peyamê bi vî awayî 'mizgîniya padîşahiyê' belav dikin; dema ku li vî welatî, nêzîkî heft sed kes ji Dêra Îngilîstanê heman gazî bilind dikin."

GSAM 105Ji Her Bendera Deryayî ya li ser Erdê re

GSAM 105.2E. R. Pinney, ji Seneca Falls, N.Y., xizmetkarekî Baptist ê dilsoz ku jiyana xwe da ragihandina doktrîna hatina Mesîh, di "Ravekirina Metta 24" de, li rûpelên 8 û 9, wiha got:—

GSAM 105.3"Hê di sala 1842an de, weşanên derbarê hatina duyemîn de ji her stasyona mîsyoneriyê re li Ewropa, Asya, Afrîka û Amerîkayê, li her du aliyên Çiyayên Rocky hatibûn şandin.... Fermandarên keştiyên me û deryavan ji me re dibêjin ku ew li tu benderekê ranawestin ku tê de ev bangewazî beriya wan negihiştibe, û pir caran derbarê wê de pirs ji wan tên kirin."

GSAM 105Sê Hezar Peyamê Radigihînin

GSAM 105.4Pastor G. W. Mitchel, ji Zanesville, Ohio, xizmetkarekî din ku bi xwe ev hînkarî belav dikir, di sohbetekê de li Newark, Ohio, ji nivîskar re got, 8ê Tebaxa 1894an, ku Keşîş William Miller di hevdîtineke li McConnellsville, Ohio, di Îlona 1844an de jê re gotibû, ku wî "nav û navnîşanên sê hezar xizmetkarên li deverên cuda yên cîhanê yên ku digotin, 'Ji Xwedê bitirsin, û rûmetê bidin wî; çimkî dema darizandina wî hatiye,' di destê wî de hebûn, ku piraniya wan li Amerîkaya Bakur û Brîtanyaya Mezin bûn."

GSAM 105.5William Miller, dema behsa belavbûna berfireh a vê "bangê" dikir, got:—

GSAM 105.6"Li her devereke cîhanê yek an du kesan ev nûçe ragihandiye, û hemû jî li ser demê hemfikir in,—Wolff ê Asyayê; Irving, ê berê yê Îngilistanê; Mason ê Skotlandê; Davis ê Karolînaya Başûr; û hejmareke baş li herêma me, niha an berê, ev bangê dikin."¹¹

GSAM 106Dengê Elîya yê Hutchinson Hat Weşandin

GSAM 106.1Keşîş R. Hutchinson, di sala 1837an de, ji Îngilistanê wek mîsyonerekî Wesleyen ji bo Kanadayê hat şandin. Ew di dawiyê de li Montrealê bi cih bû. Li welatên biyanî nasînên wî yên gelek berfireh hebûn. Di salên 1843 û 1844an de wî kovareke bi navê Dengê Elîya weşand, ku tê de li ser doktrîna hatinê dinivîsand. Ji ber ku wî bi hêsanî dikaribû bigihîje keştiyên ji bo welatên biyanî, û xwedî îmtiyaza şandina pakêtên mezin ên nivîsên xwe bêyî lêçûna posteyê bû, wî ew bi hejmareke mezin ji bo her derên cîhanê şandin. Wî derbarê xebata xwe de got, ku wî ew bi belaşî şandin ji bo Nûvaya Skotya, New Brunswick, New Foundland, Îngilistan, Îrlanda, Skotlanda, Wales, Fransa, Almanya, Stenbol, Rom û hemû beşên keyaniya Brîtanî û koloniyên wê.

GSAM 106Li Giravên Sandwichê

GSAM 106.2Di kovara "Midnight Cry" a 12ê Cotmeha 1843an de, nameyek ji Xanim O. S. Burnham, ji Kaloa, Girava Kaui, Giravên Sandwichê, hebû. Ew û hevjînê wê li wî cihî mamosteyên dibistanê bûn. Wan li wir doktrîna hatinê qebûl kir û radigihandin, û komek bawermend li ser giravan bi wan re perestîn dikir.

GSAM 106Peyam li Gorî ya Yûhenna Nixumkêr Tê Berawirdkirin

GSAM 106.3Bi vî awayî em dibînin ku hînkirina hatinê bi radeyeke têr û tije hate ragihandin da ku pêşbîniyên pirtûkên pîroz ên derbarê wê de pêk werin.

GSAM 106.4Peyama ku diviyabû hatina yekem a Mesîh ragihanda, ji aliyê pêxember Îsaya ve bi van gotinan hatibû diyarkirin: "Dengê yê ku di çolê de diqîre: Rêya Xudan amade bikin, li çolê rêyeke fireh ji bo Xwedayê me rast bikin. Her gelî dê bê bilindkirin, û her çiya û gir dê bê nizmkirin: û yên xwar dê rast bibin, û cihên asê dê rast bibin: û rûmeta Xudan dê were eşkerekirin, û her goşt dê bi hev re wê bibîne: çimkî devê Xudan ew gotiye."¹² Ev pêxemberî di xebatên "Yûhenna yê Nixumkar de, ku li çolê Cihûstanê mizgînî dida û digot, 'Poşman bibin: çimkî Padîşahiya ezmanan nêzîk bûye.'" pêk hat.¹³

GSAM 107.1Vî zilamî, bi tena serê xwe, di nav şeş mehên xebatê de li welatê Yûdeayê, ev pêşbîniya hêja pêk anî. Her çend vê pêxemberiyê karê Yûhenna ji aliyê dem û cih ve sînordar dikir jî, ji bo wan pêxemberiyên ku bi ragihandina hatina duyemîn ve girêdayî ne, rewş ne wisa ye, ji ber ku diviyabû kar bi "qîrînokeke bilind" û di qadeke cîhanî de ba.

GSAM 107.2Bi vî awayî, di ronahiya rastiyên hatine pêşkêşkirin de, tê dîtin ku pêxembertîya derbarê peyama hatinê de çiqas bi teqezî pêk hatiye. Dema Xwedê hat ku mînaka dara hêjîrê were hînkirin, ku yekem ragihandina peyama milyaketê yekem were dayîn, û wî şandiyên xwe rakirin da ku bangê ji bo hemû netewe, gel û zimanên dinyayê ragihînin.