Beş 16 — Peyama Melekê Sêyem

GSAM 247.1"MELEKÊ sêyem li pey wan hat, û bi dengekî bilind got: 'Heke kesek îbadetê ji heywan û wêneya wî re bike, û nîşana wî di eniya xwe de, an jî di destê xwe de werbigire, ew ê ji şeraba hêrsa Xwedê vexwe, ya ku bê tevlihevî di kasa hêrsa Wî de hatiye rijandin; û ew ê li ber çavên milyaketên pîroz û li ber çavên Berxê bi agir û kibrîtê were ezabkirin; û dûmana ezabê wan heta hetayê hildikişe; û ti bêhnvedan ji wan re nîne, ne bi roj û ne bi şev, yên ku ji heywan û wêneya wî re îbadet dikin, û her kesê ku nîşana navê wî werdigire. Li vir sebata pîrozan heye: li vir ew in ku fermanên Xwedê û baweriya Îsa diparêzin."¹

GSAM 247Hişyariya Herî Cidî ya di Kitêba Pîroz de

GSAM 247.2Ev hişyariya herî cidî ye ku di Kitêba Pîroz de heye, û ew eşkere ye ku di tomarên dîroka cîhana me de tu şahidî tune ku ev peyam di rabirdûyê de hatiye bihîstin. Rastiya ku melekên yekem û duyem ên vê rêzê hatiye îsbatkirin ku yên serdema me ne, bi awayekî herî zelal wê xalê diyar dike ku ev peyam ne ya serdemên borî ye.

GSAM 247.3Keşîş J. V. Himes di sala 1847an de got:—

GSAM 247.4"Beşa çardemîn [a Peyxamê] qîrînek ecêb, ku hêj nehatiye kirin, wek hişyariyekê ji bo mirovahiyê di wê saeta ceribandina xurt de pêşkêş dike. Ayetên 9-11. Ji xeynî vê, di pirtûka Xwedê de şermezarkirineke hêrsê ya ewqas tirsnak nayê dîtin. Ma ev nayê wê wateyê ku ceribandineke xurt heye, ku pêdivî bi hişyariyeke ewqas mezin hebe?"²

GSAM 248Perestgeh Vebû—Sindoq Hatiye Dîtin

GSAM 248.1J. N. Andrews derbarê vê peyamê de got, "Vekirina herî pîroz a di perestgeha esmanî de ku tê de Sindoq tê dîtin, bûyerek e ku di dema lêdana melekê heftemîn de pêk tê. Û her ku xizmeta Serekkahînê me yê mezin di dawiya du hezar û sê sed rojan de ber bi wî beşî ve tê guhertin, em fêm dikin ku vekirina perestgehê bi dawîbûna wê serdemê tê nîşankirin, wekî ku bi ragihandina melekê yekem tê temsîlkirin. Têketina Ser-Kehînê me yê mezin bo cihê herî pîroz da ku li ber Sindoqa Xwedê xizmetê bike, bala dêrê dikişîne ser fermanên Xwedê yên di nav wê sindoqê de ne. Ji wê demê ve fermanên Xwedê ji perestgeha ezmanî dibiriqin.

GSAM 248Guhertina Şemiyê

GSAM 248.2Rastiyeke bê nîqaş e ku fermannameya çaremîn, berî çend serdeman, ji roja bêhnvedanê ya Xudan hate guhertin bo cejna pûtperestî ya Yekşemê. Ev guhertin bi awayekî eşkere li dijî Nivîsarên Pîroz hate kirin, yên ku li her derê roja heftemîn wekî tekane Şemiya heftane ya Xudan nas dikin. Ew ji aliyê pîrozredkarê mezin ve hate pêkanîn, yê ku Daniel pêşbînî kiribû ku ew ê 'bifikire ku dem û qanûnan biguherîne.' Ev hêz di eslê xwe de heman e wekî wê cenawirê ku diviyabû ji aliyê tevahiya cîhanê ve bihata perestîn. Û ew rastiyeke gelek balkêş e ku ev ferman, ya ku ewqas dem hatibû binpêkirin, niha tê parastin, û gelê Xwedê dest pê dike ku wê ligel neh fermanên din biparêze. Spas ji Xwedê re be ku ew bermayiyê ji bo şerê wan ê dawî yê li dijî ejdehayê, û ji bo ketina bi rêya deriyan a nav bajarê pîroz amade dike. Peyxam 12:17; 22:14. Parastina fermana çaremîn li dijî Şemiya îxanetê, û mizgîndariya hemû fermanên Xwedê, şahidiyeke berbiçav e ku dema niha serdema sebra pîrozan û ya hişyariya milyaketê sêyemîn e."³

GSAM 249.1Di beşên berê de bal li ser yekem û duyemîn peyamên van hatiye kişandin, wekî ku di ragihandina mezin a hatina duyemîn de heta 22ê Cotmeha 1844an pêk hatine. Nivîska pîroz a di destpêka vê beşê de wiha dibêje, "Melekê sêyem li pey wan çû," ango, li pey melekên yekem û duyem çû. Dibe ku di vê çarçoveyê de balkêş be ku em balê bikişînin ser derketina peyama sêyem.

GSAM 249Yekemîn Şemîparêzên Adventîst

GSAM 249.2Di dema "qîrîna nîvê şevê" de, di sala 1844an de, Xudan dest pê kir ku hişê gelê xwe ber bi pîrozkirina Şemiya roja heftemîn ve bikişîne. Ev hînî, di nav Adventîstan de, bi vî awayî derket holê: Rachel Preston, Baptisteke Roja Heftemîn, bar kir Washington, N.H., cihê ku dêrek ji Adventîstan lê hebû. Wê doktrîna hatinê qebûl kir, û wê dêrê, ku ji nêzîkî çil endaman pêk dihat, bi riya xebatên wê yên mîsyoneriyê Şemiya fermana çaremîn qebûl kir.⁴ Vê yekê bû sedema lêpirsînê li ser wê mijarê. Di hejmara 5ê Îlona 1844an a Cry de, em dixwînin, "Zehniyeta gelek kesan bi kûrahî li ser berpirsiyariyeke texmînkirî ya pabendbûna bi roja heftemîn re mijûl bûye." Ev daxuyanî di edîtoryayekê de hebû, ku tê de hewldaneke lawaz hatibû kirin ji bo piştrastkirina îdiayên pîrozkirina Yekşemê. Mijar di hejmara 12ê Îlonê de hat domandin, ku tê de em vê daxuyaniya girîng a jêrîn dibînin, ku bû sedema lêkolîneke cidî û kûr ji aliyê gelek kesan ve:—

GSAM 249Roja Heftemîn Rojeke Tenê ya ji aliyê Qanûnê ve Diyarkirî ye

GSAM 249.3"Hefteya borî em gihîştin vê encamê: Tu beşeke taybet a demê nîne ku Xiristiyan bi qanûnê mecbûr bin wekî demeke pîroz veqetînin. Eger ev encam şaş be, wê demê em wisa difikirin ku roja heftemîn yekane roj e ku ji bo pîrozkirina wê qanûnek heye."

GSAM 250Gotara T. M. Preble

GSAM 250.1Bala Adventîstan wekî komek, bi riya gotareke li ser vê mijarê ya ji T. M. Preble, ku di 13ê Sibata 1845an de hatibû nivîsandin û di 28ê Sibata 1845an de di 'Hope of Israel' a Portland, Maine de hatibû weşandin, kişand ser pirsa Şemiyê. Piştî ku îdiayên Şemiya Kitêba Pîroz nîşan dide, û rastiya ku ew bi îxanetiya mezin ji bo Yekşemê hatiye guhertin, ew wiha dibêje: "Bi vî awayî em Daniel 7:25 pêkhatî dibînin, qiloçê biçûk 'dem û qanûnan' diguherîne. Ji ber vê yekê, li gorî min, hemû kesên ku roja yekemîn wek Şemiyê digirin, hemû jî şemîparêzên Yekşemê yên papayê û binpêkerên Şemiya Xwedê ne."⁵

GSAM 250J. B. Cook li ser Pirsgirêka Şemiyê

GSAM 250.2Demeke kin piştî vê yekê, gotareke J. B. Cook bi çapê derket, ku tê de wî nîşan da ku ji bo pîrozkirina Yekşemê wek Şemiyê tu delîlên Nivîsarên Pîroz nînin, û wî ev îfadeya kurt û berbiçav bi kar anî: "Bi vî awayî bi hêsanî hemû bayê ji badbanên wan kesên ku, belkî jî bêhemdî, di bin ala Şemiyê ya papayî de diçin, tê girtin."

GSAM 250.3Her çend girtina Şemiyê ji aliyê van her du kesan ve demkurt bû jî, wan dest bi pêvajoyekê kiribû ku bi hêsanî nedikarî were sekinandin. Gotinên balkêş ên wekî, "parêzvanên Yekşema papayê," "binpêkerên fermana Xwedê," û "seyran di bin ala Şemiyê ya papayê de," li ser lêvên bi sedan kesên ku bi kelecanî dixwestin rastiya vê mijarê bizanibin, bûn. Baldariya Keşîş Joseph Bates ê ji Fairhaven, Mass., bi vî awayî kişand û wî di sala 1845an de Şemiyê qebûl kir.

GSAM 250Joseph Bates Şemiyê Qebûl Dike

GSAM 250.4Serpêhatiya wî bi vî rengî bû: Dema ku wî bihîst ku komek li Washington, N.H., Şemiyê digirin, wî biryar da ku serdana wê dêrê bike û bibîne ka wateya vê yekê çi ye. Wî jî wisa kir, û dema ku bi wan re li ser mijarê lêkolîn kir, wî dît ku ew rast in, û yekser ronahiya li ser pirsa Şemiyê qebûl kir. Dema ku ew vegeriya New Bedford, Mass., li ser pirê di navbera New Bedford û Fairhaven de, rastî birayekî navdar hat, yê ku wisa jê re got, "Kaptan Bates, nûçe çi ne?" Keşîş Bates bersiv da, "Nûçe ew e ku roja heftemîn Şemiya Xudan Xwedayê me ye." Zilam got, "Baş e, ez ê biçim malê û Kitêba Pîroz a xwe bixwînim, û li ser vê yekê bifikirim." Wî wisa jî kir, û gava ku ew cara din rastî hev hatin, vî birayî rastiya Şemiyê qebûl kiribû û pê pabend bûbû.

GSAM 251Pirtûka Yekem li ser Şemiyê

GSAM 251.2Keşîş Bates yekser dest bi waizkirina vê rastiyê ji Eyaletê heta Eyaletê kir. Wî di demeke kurt de dît ku pirtûkek, an jî belavokek, li ser pirsa Şemiyê dê di karê wî de bibe alîkariyeke mezin, û ruhê wî ji aliyê Ruhê Xwedê ve hate teşwîqkirin ku li ser vê mijarê tiştekî binivîse û biweşîne. Lê pirs ev bû, ka ew ê çawa bê pere bihata kirin, ji ber ku tiştê ku li ba wî hebû tenê şeleke Yorkê (donzdeh û nîv sent) bû. Dibe ku ji bo xwendevan balkêş be ku ez serpêhatiya wî ya di vê mijarê de, tam wekî ku wî di sala 1855an de ji min re gotibû, vebêjim.

GSAM 251Çar Lîbre Ard

GSAM 251.3Wî got ku dema li ber Xwedê di dua de bû, wî biryar da ku pirtûkê binivîse, û piştrast bû ku dê rê ji bo weşandina wê vebe. Ji ber vê yekê ew li ser maseya xwe rûnişt, bi Kitêba Pîroz û pêrista peyvên Kitêba Pîroz re, da ku dest bi karê xwe bike. Piştî saetekê, Xanim Bates ket hundirê odeyê û got, "Joseph, ji bo çêkirina nanê firinê têra min ard tune," û di heman demê de behsa çend tiştên din ên biçûk jî kir ku pêdiviya wê pê hebû. Kaptan Bates pirsî, "Çiqas ard ji te kêm e?" Wê bersiv da, "Nêzîkî çar lîbre." Wî jî got, "Baş e." Piştî ku ew ji odeyê derket, ew çû firoşgeheke nêzîk, çar lîbre ard û tiştên din kirîn, anîn malê, û dîsa li ser maseya xwe ya nivîsandinê rûnişt. Piştî demekê Xanim Bates hat hundir, tiştên li ser maseyê dîtin û bi heybet got, "Ev ard ji ku hatiye?" "Çima," kaptan got, "ma têrê nake? Te got te çar lîbre dixwest." "Belê," wê got, "lê te ew ji ku peyda kir?" "Min kirî," wî got; "ma ev ne ew mîqdar e ku te ji bo temamkirina nanpêjiyê dixwest?" "Belê," Xanim Batesê dom kir, "lê ma tu, Kaptan Bates, zilamekî ku keştiyên ji New Bedfordê ber bi her derê cîhanê ve birine, derketî û çar lîbre ard kirîye?" "Belê, ma ne ew qas bû ku ji bo temamkirina nanpêjiyê ji te re lazim bû?" "Belê," Xanim Batesê got, "lê ma te çar lîbre(!) ard kirîye?"

GSAM 252Yazdeh Hezar Dolar ji bo Rastiyê Hat Xerckirin

GSAM 252.1Demeke kin şûnde ceribandineke din çêbû. Dema ku Kaptan Bates dev ji deryayê berda, wî para xwe ya di keştiyekê de bi 11,000 dolarî firotibû, lê niha wî her tiştê xwe ji bo pêşxistina doza rastiyê xerc kiribû. Heta wê rojê Xanim Bates rewşa wî ya darayî ya rastîn nizanibû, lê wî hest kir ku divê niha wê agahdar bike, lewma wî bi aramî got, "Jina min, min ji bo wan tiştan pereyê dawî yê ku li ser rûyê erdê li cem min mabû xerc kir." Bi girî û nalînên tal, Xanim Bates pirsî, "Em ê çi bikin?" Kaptan rabû, û bi hemû cidiyetiya kaptanekî ku keştiya xwe bi rê ve dibe, got, "Ez ê pirtûkekê binivîsim; ez ê wê belav bikim, û vê rastiya Şemiyê li pêşiya cîhanê belav bikim." Xanim Bates di nav girî û hêsirên xwe de got, "Baş e, em ê bi çi bijîn?" Bersiva bi ken a Kaptan Bates ev bû: "Xudan dê rê veke." Xanim Bates got, "Belê, Xudan dê rê veke! Tu her tim vê yekê dibêjî," û bi girî ji odeyê derket.

GSAM 252Dabînkirineke Neçaverêkirî

GSAM 252.2Piştî ku Kaptan Bates nîv saetê karê xwe domand, hat bîra wî ku biçe postexaneyê, ji ber ku nameyek ji bo wî li wir hebû. Ew çû, û bi rastî jî nameyek hebû. Di wan rojan de posta nameyan pênc sent bû û pêşdayîna pereyan ne mecbûrî bû. Nivîskarê vê nameyê ji ber sedemekê pereyê posteyê nedabû. Û li vir dîsa Kaptan Bates şerm bû, ji ber ku neçar ma ji postmaster, birêz Drew, ku ew baş nas dikir, re bibêje ku nikare pereyê posteyê bide, ji ber ku pereyê wî tune bû; lê wî got, "Tu dihişî ez bibînim ji kê ve ye?" "Wê bi xwe re bibe," postmaster got, "û careke din pere bide." "Na," kaptan got, "ez ê nameyê ji ofîsê dernexim heta ku heqê posteyê neyê dayîn." Gava ku name di destê wî de bû, wî got, "Bi dîtina min pere di vê nameyê de heye," û berê xwe da postmaster û jê pirsî, "Tu dikarî ji kerema xwe wê vekî? Eger pere tê de hebe, tu dikarî heqê posteyê jê derxî; eger na, ez ê nexwînim." Postmaster daxwaza wî qebûl kir, û çi bû! tê de pereyekî deh dolarî hebû. Wî bi xwendinê fêm kir ku name ji kesekî bû ku digot Xwedê wisa li ser hişê wî bandor kiriye ku Keşîş Bates hewcedarê pereyan e, lewma wî ev pere bi lez ji bo wî şandiye; û di vê lezê de, wî belkî ji bîr kiriye ku pereyê posteyê bide.

GSAM 253.1Piştî dayîna heqê posteyê, ew çû dikaneke xurekan, bi 4 dolarî bermîlek ard, ligel kartol, şekir û tiştên din ên pêwîst kirî. Dema ku diyarkirina cihê radestkirinê, wî got, "Dibe ku jinik bibêje ku ew ne yên wir in, lê hûn guh nedin tiştê ku ew dibêje; kelûpelan li ser eywanê pêşiyê daxînin."

GSAM 253.2Paşê ew çû ofîsa çapê û ji bo weşandina hezar nusxeyên belavokeke nêzîkî sed rûpelî amadekarî kir, bi wê şertê ku her ku nusxe bihata dayîn, çapkeran diviyabû ku wê bi lez û bezka mimkun bixin tîpan û nusxeyên ceribandinê jê re bişînin. Wî diviyabû ku hema ku pereyê wî digihîşt, pereyê kar bidaya, û pirtûk heta ku hemû fatûre nehatibin dayîn, ji ofîsê dernediketin.

GSAM 253.3Kaptan Bates baş dizanibû ku tu pereyê wî li ba kesî nebû, lê wî wek erkekî xwe dihesiband ku vê pirtûkê binivîse, ji ber ku bawer dikir ku Xudan dê dilan bide hejandin da ku pereyan bişînin dema ku pêwîst be. Piştî kirîna kaxez, pênûs û hwd., bi vî awayî wext da ku pêdiviyên malê pêşî li wî biçin, ew çû serê kolana ku ber bi mala wî ve diçû. Gava ku wî dît ku kelûpel li wir bûn, ew ji deriyê paşîn ket malê, û dîsa li ser maseya xwe rûnişt. Xanim Bates hat hundir û bi kelecan got, "Joseph, tenê li eywanê pêşîn binêre! Ew tişt ji ku hatin? Barkêşek hat vir û dixwest wan daxîne. Min jê re got ku ev ne cihê wan e, lê wî guh neda û daxistin." "Baş e," got Kapîtan Bates, "ez texmîn dikim ku tiştekî xirab nîne." "Lê," got Xanim Bates, "ew ji ku hatin?" "Baş e," got Kapîtan, "Xudan ew şandine." "Belê," Xanim Bates got, "Xudan ew şandiye; tu her tim wisa dibêjî." Wî paşê name da jina xwe û got, "Vê bixwîne, û tu yê bizanibî ew ji ku hatiye." Wê ew xwend, û dîsa ji bo girîkeke din xwe kişand aliyekî, lê ew ji ya yekem cuda bû; û dema vegeriya, wê bi dilnizmî ji ber nebaweriya xwe lêborîn xwest.

GSAM 254Pere ji bo Pirtûkê Tê

GSAM 254.1Her ku karê nivîsandin û çapkirinê pêşve diçû, Kapîtan Bates dem bi dem bi rêya posteyê û bi awayên din pere werdigirt, carinan ji kesên ku wî qet nas nedikirin. Gava ku wî pere werdigirt, ew radestî çapxaneyê dihat kirin û li ser hesabê pirtûkê dihat danîn. Di dawiyê de ew roj hat ku hemû pirtûk hatin çapkirin, û ji çavkaniyek ku Birayê Bates li bendê nebû, heqê mayî yê hesabê hate dayîn; bi vî awayî belavbûna pirtûkan rojekê jî dereng neket.

GSAM 254Fatûreya Dawî Hat Dayîn

GSAM 254.2H. S. Gurney, ji Memphis, Mich., di Adara 1884an de ji min re got, ku ew, tam di serê sibeha ku pirtûka Keşîş Bates temam bû, 100 dolar ji noteke betal ji zilamekî wergirtiye ku îlan kiribû ew ê tu carî pereyê wî nede. Piştî wergirtina vî pereyî, wî wek kêfxweşiyek dît ku beşek jê ji bo dayîna fatûreya dawî ya belavoka Şemiyê ya Keşîş Bates xerc bike. "Lê," birêz Gurney got, "Birayê Bates heta roja mirina xwe nizanîbû ka kî heqdestê mayî yê pirtûkê daye." Vê serpêhatiya Keşîş Bates a di çapkirina rastiya Şemiyê de, ji destpêka weşandina rastiyê li ser pirsa Şemiyê ve, wisa ji gelê me re digot, "Di vî warê karî de pêşve biçin, û li bendê bin ku bi pêşveçûna we re, çavdêriya Xwedê rê veke."

GSAM 255Keşîş Bates Gumanbarê Dîtinan

GSAM 255.1Daxuyaniya jêrîn, ku ji 'Life Sketches' hatiye kurtkirin, dê nîşan bide ka diyariya pêxembertiyê û reforma Şemiyê çawa bûn yek:—

GSAM 255.2Dema ku di sala 1846an de serdana New Bedford, Mass. dikir, Xanim Harmon bi Keşîş Joseph Bates re nas bû. Wî zû baweriya adventî qebûl kiribû, û di vê mijarê de karkerekî çalak bû. Ew zilamekî xiristiyan ê rastîn, bi rêz û dilovan bû. Wî bi Xanim Harmon re ewqas bi nermî tevdigeriya, mîna ku ew keça wî bi xwe be. Cara yekem ku wî ew diaxivî bihîst, wî eleqeyeke kûr nîşan da, û piştî ku ew sekinî, ew rabû ser piyan û got, "Ez Tûmayê gumankar im. Ez bi dîtinan bawer nakim. Lê eger ez bikaribim bawer bikim ku şahidiya ku xwişkê îşev vegot bi rastî dengê Xwedê bû ji bo me, ez ê bibim mirovê herî bextewar ê zindî. Dilê min kûr bihejiya. Ez bawer dikim ku axêver dilpak e, lê ez nikarim di derbarê wê yekê de rave bikim ku çawa tiştên ecêb ên ku wê ji me re vegotine, nîşanî wê hatine dayîn."

GSAM 255Xanim Harmon Şemiyê Qebûl Dike

GSAM 255.3Keşîş Bates Şemiyê pîroz digirt, û girîngiya wê tekez dikir. Xanim Harmon wê demê girîngiya wê hîs nedikir, û difikirî ku Keşîş Bates şaş e ku zêdetir li ser fermana çaremîn radiweste ne ku li ser nehên din. Lê Xudan dîmenek ji perestgeha ezmanî nîşanî wê da. Perestgeha Xwedê li ezmanan vebû, û sandûqa Xwedê bi kursiya dilovaniyê ya ku li ser wê bû, nîşanî wê hat dayîn. Du milyaket rawestiyabûn, yek li her serê sanduqê, bi baskên xwe yên ku li ser kursiya rehmê vekirî bûn, û rûyên wan li aliyê wê bûn. Milyaketa ku pê re bû, jê re got ku ev yek sembola hemû artêşa ezmanî bû ku bi heyraniyeke bi rêz li qanûna Xwedê ya ku bi tiliya Xwedê hatibû nivîsandin, dinêrîn. Îsa qapaxê sindoqê rakir, û wê levhên kevirîn dîtin ku deh ferman li ser hatibûn nivîsandin. Ew heyran ma dema ku wê fermana çaremîn di navenda deh fermanan de dît, ku haloyeke nerm a ronahiyê li dora wê bû. Melekê got, "Ew ji dehê yekane ye ku Xwedayê zindî yê ku ezman û erd û her tiştê tê de afirandiye, diyar dike. Dema ku bingeha erdê hat danîn, wê demê bingeha Şemiyê jî hat danîn." Ji wê re hat nîşandan ku eger Şemiya rastîn bihata girtin, tu carî dê bêbawerek an jî ateîstek çênebûya. Pêkanîna Şemiyê dê cîhan ji pûtperestiyê biparêziya.

GSAM 256.1Fermanê çaremîn hatiye binpêkirin, ji ber vê yekê em tên gazîkirin ku şikestina di qanûnê de sererast bikin, û ji bo Şemiya binpêkirî parêzvaniyê bikin. Mirovê gunehê, yê ku xwe ji Xwedê bilindtir kir û fikirî ku dem û qanûnan biguherîne, bû sedema guhertina Şemiyê ji roja heftemîn bo roja yekem a hefteyê. Bi kirina vê yekê wî di qanûna Xwedê de şikestinek çêkir.

GSAM 256.2Hema beriya roja mezin a Xwedê peyamek tê şandin ji bo hişyarkirina mirovan ku vegerin ser dilsoziya xwe ya ji bo qanûna Xwedê ya ku Antî-Mesîh şikandiye. Divê bi hînkirin û bi mînakê bal were kişandin ser binpêkirina zagonê. Her wiha ji wê re hat nîşandan ku milyaketê sêyem ê Peyxama 14an, yê ku fermanên Xwedê û baweriya Îsa radigihîne, nûnertiya wan mirovan dike yên ku vî peyamê qebûl dikin, û dengê hişyariyê ji cîhanê re bilind dikin ku fermanên Xwedê û zagona wî wekî reşika çavê xwe biparêzin, û ku di bersiva vê hişyariyê de gelek kes dê Şemiya Xudan bipejirînin.⁶

GSAM 256.3Ev serpêhatiya Xanim Harmon û Keşîş Bates li gorî metoda xebata Xudan bû. Keşîş Bates bala hem Xanim Harmon û hem jî Keşîş White kişand ser pirsa Şemiyê, û ji Nivîsarên Pîroz ji wan re îdiayên zagona Xwedê ya neguherbar pêşkêş kir. Her çend Xanim Harmon nêzîkî hejdeh mehan bû ku bi nîşandanên taybet ên ji Xudan pîroz bûbû jî, berê tiştek li ser vê mijarê ji wê re nehatibû nîşandan. Niha dema Xudan hatibû, çimkî bawermend ji bo parastina zagona wî radibûn, da ku bi riya diyariya pêxembertiyê ronahiyê bide wan, û bi vî awayî, bi rêbaza wî ya xebatê, peyama milyaketê sêyem, "fermanên Xwedê, û şahidiya Îsa Mesîh," hatin cem hev.

GSAM 257Destpêka Peyama Melekê Sêyem

GSAM 257.1Ji wê demê pê ve peyama milyaketê sêyem, wekî ku bi her duyên din ve girêdayî bû, dest bi ragihandinê kir. Rastiya Şemiyê, wekî ku bi sindoqa Xwedê û ronahiya ku derbarê pîrozgehê de pêş diket ve girêdayî bû, tiştê ku berê hatibû nîşandan piştrast kir,—ku tevgera hatinê ya berê rast bû, û li gorî rêza Xudan bû. Wan niha dikaribû ji her demê zêdetir wateya "sê gavan ber bi rêya bajarê Xwedê ve" bi tevahî fêm bikin.

GSAM 257Keşîş Bates Dîtinan wekî ji Xwedê Qebûl Dike

GSAM 257.2Di meha Mijdara 1846an de, li Topsham, Maine, konferanseke hat lidarxistin, ku Keşîş Bates jî tê de amade bû. Di wê civînê de Xanim White ( zewaca Xanim Harmon bi Keşîş James White re berê hatibû behskirin) dîtineke dît ku bû sedem Keşîş Bates bi temamî ji eslê wan ê îlahî razî bibe. Ew zilamek bû ku pêncî salan li pey deryayê çûbû, û di hemû postan de ji xortê kabînê heta kaptan û xwediyê keştiyan kar kiribû. Têgihiştina wî ya astronomiyê ew qas baş bû ku, wekî wî ji min re got, wî dikaribû bi çavdêriya laşên ezmanî, hema hema bigota ku ew li ser deryayê li ku ye, ji aliyê firehî û dirêjahiyê ve. Kesekî wisa bi awayekî xwezayî dê bi axaftina li ser astronomiyê re eleqedar biba.

GSAM 257.3Di axaftina bi wî re, wî ji min re got ku ew çawa qanih bûye li ser eslê îlahî yê dîtinan. Wî got ku rojekê wî hewl daye bi Xanim White re li ser stêrkan biaxive, lê wî zû fêm kir ku ew tiştekî li ser astronomiyê nizane; di rastiyê de, wekî ku wê jê re got, wê nizanibû ka qet li pirtûkekê ya li ser wê mijarê nihêriye. Wê tu hewesa wê tunebû ku li ser wê mijarê biaxive, û axaftin ber bi axaftina li ser erdê nû ve zivirand, û tiştên ku di dîtinê de derbarê wê yekê de jê re hatibûn nîşandan.

GSAM 258"Vekirina Esmanan"

GSAM 258.1Di sala berê de, di 19ê Nîsana 1845an de, Illustrated London News tiştekî ku ji bo stêrnasên pir balkêş bû ji Lord Rosse weşandibû, derbarê vedîtinên wî yên ecêb ên ku wî bi teleskopa xwe ya dêwasa kiribûn, bi taybetî dîmenek ji tiştê ku stêrnas jê re dibêjin "valahiya li ezmanan." Êvarekê, di konferansa jorîn de, li mala birêz Curtiss û di hebûna Keşîş Bates de, ku hîn di derbarê van xuyabûnan de ne biryardar bû, Xanim White, dema ku di dîtinê de bû, dest bi axaftina li ser stêrkan kir, wesfeke geş a kemberên bi rengê pembe da ku wê li ser rûyê gerstêrkekê dîtibûn, û lê zêde kir, "Ez çar heyvan dibînim." "Ax," got Keşîş Bates, "ew li Jupiterê dinêre!" Paşê, piştî ku tevgerên wekî gerîna di fezayê de kirin, wê dest bi danasîna kember û xelekan bi bedewiya wan a herdem-guherbar kir û got, "Ez heft heyvan dibînim."⁷ Keşîş Bates bi qîrîn got, "Ew Saturnê vedibêje." Paşê wê got, "Ez şeş heyvan dibînim," û yekser dest bi danasîna "ezmanên vedibin" kir, bi rûmeta wan, û jê re got vekirinek ber bi herêmeke ronîtir ve. Keşîş Bates got ku danasîna wê ji her vegotineke derbarê ezmanên vedibin ku wî heta niha ji tu nivîskarekî xwendibû, gelekî baştir bû.

GSAM 258.2Dema ku ew dipeyivî û hîn di dîtinê de bû, ew rabû ser piyan û got, "Ax, xwezî Lord John Rosse îşev li vir bûya!" Keşîş White pirsî, "Lord John Rosse kî ye?" "Oh," Keşîş Bates got, "ew stêrnasê mezin ê Îngilîz e. Xwezî ew li vir ba da ku guh bide wê jinê ku li ser stêrnasiyê diaxive, û da ku guh bide wê wesfa 'vekirina esmanan'. Ew ji her tiştê ku min heta niha li ser vê mijarê xwendiye pêşdetir e." Ji wê êvarê pê ve, Keşîş Bates bi tevahî qanih bû ku dîtinên Xanim White ji zanîn û kontrola wê der bûn. Vê yekê û karaktera şermezarkirin û hînkirina ku hatibû dayîn, ew qanih kir ku ew ji Xwedê bûn.

GSAM 259.1Ev diyardeyê li ezmanan ku di wê dîtinê de ji aliyê Xanim White ve wisa hatiye wesifandin, mijarek e ku nivîskarên astronomiyê kêm behs dikin. Huygens, yekemîn vedîtkarê wê, wesfa jêrîn dide:—

GSAM 259Ronahiyeke Bi Rûmet di Şûrê Orionê de

GSAM 259.2"Astronom sê stêrkên nêzîkî hev di şûra Orionê de bi cih dikin; gava min ya navîn bi teleskopê di sala 1656an de temaşe kir, li şûna wê stêrkê diwanzdeh stêrkên din xuya bûn; di nav wan de, sê stêrk ku hema hema li hev dixin, û çar stêrkên din jî derketin holê, mîna ku ji nav ewrekî bibiriqin, wisa ku cihê derdora wan ji beşa mayî ya ezman gelek geştir xuya dikir, ku ew beşa mayî ji ber hewaya xwe ya xweş bi temamî reş xuya dikir, û mîna ku ji nav perdeyeke vekirî were dîtin, ku mirov dikaribû bi azadî li herêmeke din a ronîtir binêre."

GSAM 259.3William Herschel derbarê vî vebûnê yê li ezmanan de dibêje:—

GSAM 259.4"Eger tîreya wê di vê dûrahiyê de goşeyek 10° çêbike, ku hema hema wisa ye, mezinahiya wê divê bi temamî bêtehayûl be. Hatiye hesabkirin ku divê ew du trîlyon caran ji pîvanên rojê mezintir be."

GSAM 259Ronîtir ji Rojê

GSAM 259.5Felsefevan Thomas Dick, bi vî awayî behsa van nebûlayên ronî dike:—

GSAM 259.6"Eger em bi qasî nîvê dûrahiya stêrka herî nêzîk jê re bi cih bibûna, her çiqas ew dûrahî mezin be jî, ji xalek wisa ew ê ronahiyek nêzîkî ya rojê nîşan bida; û ji bo hebûnên ku pir nêzîktir in, ew ê beşek mezin ji ezmanan dagir bikira, û bi şewqeke ku nayê gotin xuya biba. Lê belê, mebesta dawî ya objeyeke wisa, di hemû alî û têkiliyên wê de, dibe ku di serdemên pêşerojê yên hebûneke bêdawî de were geşkirin; û, mîna gelek objeyên din ên di fezayên dûr ên afirandinê de, ew di hiş de xwestekeke kûr çêdike ku mirov dîmenên spehî û razdar ên gerdûnê hinekî din vekirîtir bibîne."⁸

GSAM 260.1Keşîş Bates, di dawiya gotareke li ser vê mijarê de, got:—

GSAM 260.2"Bi vî awayî em ji hemû şahidiyên ku hatine pêşkêşkirin (û heke pêwîst bikira, me dikarîbû gelek zêdetir bidana) dibînin, ku li vir di ezmanan de diyardeyeke pir ecêb û ravekirinpêneçûyî heye; quleke di ezman de ku perîmetra wê zêdetirî yanzdeh milyar û sê sed û çardeh [11,000,000,314] mîl e. Huygensê navdar dibêje, 'Min tiştekî wekî vê di nav stêrkên din ên sabit de nedîtiye—dîmenekî azad ber bi herêmeke din a ronîtir ve.'"

GSAM 260Şahidiyeke Din a li ser Dîtina Gerstêrkê

GSAM 260.3Em dîsa ji Xanim Truesdail, ya ku di wê demê de amade bû dema ku ev dîtin hat dayîn, gotinan tînin. Ew dibêje:—

GSAM 260.4"Xwişk White ji aliyê tenduristiyê ve pir lawaz bû, û dema ku ji bo wê dua dihatin kirin, Ruhê Xwedê li ser me sekinî. Me di demeke kurt de ferq kir ku ew ji tiştên dinyayî bêhay bû. Ev yekem dîtina wê ya cîhana gerstêrkan bû. Piştî ku bi dengekî bilind heyvên Jupiterê û, piştî demeke kurt yên Saturnê jî, hejmart, wê wesfeke bedew li ser xelekên vî yê paşîn da. Wê demê got, 'Niştecihên wê gelekî bejnbilind û bi heybet in, ku qet ne wek niştecihên erdê ne. Guneh tu carî neketiye vir.' Ji rûyê bi ken ê Birayê Bates diyar bû ku gumanên wî yên berê yên derbarê çavkaniya dîtinên wê de, bi lez ji holê radibûn. Me hemûyan dizanî ku Kaptan Bates hezkerekî mezin ê astronomiyê bû, ji ber ku wî gelek caran ji bo hînkirina me gelek laşên ezmanî didîtin. Dema ku Xwişk White piştî dîtinê bersiva pirsên wî da û got ku wê tu carî di vî warî de xwendin an jî bi awayekî din zanîn wernegirtiye, ew bi şahî û bextewariyê tije bû. Wî pesnê Xwedê da, û baweriya xwe anî ziman ku ev dîtina derbarê gerstêrkan de ji bo wê yekê hatibû dayîn ku ew careke din dudil nebe."⁹

GSAM 261Hespekî Hêrsok Ji Nişka Ve Qenc Dibe

GSAM 261.1Demeke kin piştî vê hevdîtina li Topshamê, bûyereke din a balkêş di derbarê dîtinan de qewimî, ku ez ê wekî ku ji aliyê Keşîş Bates ve ji min re hatiye vegotin, vebêjim:—

GSAM 261.2Keşîş White karîbû hespekî ciwan ê nîv-perwerdekirî û erebeyeke bazarê ya du-kursî bi kar bîne, ku bêyî panelekî pêşiyê hatibû çêkirin, lê di pêşiya erebeyê de pêpelûkek û pêpelûkeke hesinî jî ji şivikên erebeyê hebû. Pêdivî bû ku di ajotina hespê ciwan de baldariyeke mezin bihata nîşandan, ji ber ku heke hevsar an tiştekî din dest bidana aliyên wî, wî dê yekser bi hêrs ling bida, û diviyabû ku ew bi hevsareke teng bi berdewamî bihata girtin da ku nekeve pêş. Ev hespê ciwan yê kesekî bû ku ew dixwestin biçin cihê wî, û ji ber ku Keşîş White fêrî birêvebirina hespên ciwan ên neperwerdekirî bû, wî difikirî ku ew ê bi vî yekî re tu pirsgirêkeke cidî nekeve. Lêbelê, eger wan bizanibûya ku di dema tevgerên xwe yên dîn û har de, wî berê du mirov kuştibûn, yek ji wan bi lêxistina wî li kevirên ber rê, dibe ku baweriya wî kêmtir bûya.

GSAM 261.3Di vê carê de çar kes di erebeyê de bûn, Keşîş White û jina wî li ser kursiya pêşîn, û Keşîş Bates û Israel Damon li ser kursiya paşîn. Dema ku Keşîş White hemû hewla xwe dida ku hespê di bin kontrolê de bihêle, Xanim White li ser rastiyê diaxivî, dema ku hêza Xwedê li ser civatê hat xwarê, û ew di dîtinê de hat rakirin, û di erebeyê de rûniştî bû. Di wê kêliyê de ku wê bi qîrîn got "Rûmet!" dema ku çû nav dîtinê, hespê ciwan ji nişka ve bi temamî sekinî, û serê xwe danî. Di heman demê de Xanim White rabû, dema ku di vê rewşê de bû, û çavên wê hîn li jor bûn, ji pêşiya erebeyê derbas bû, daket ser şivikên erebeyê, û destên wê li ser qûnê hespê bûn. Keşîş Bates ji Keşîş White re qîriya, "Hesp dê wê jinê bi lotikan bikuje." Keşîş White bersiv da, "Niha Xudan hesp di destê xwe de ye; ez naxwazim destwerdanê bikim." Hespê ciwan wek hespekî pîr nerm sekinî. Li kêleka rê, berzînek bi qasî şeş piyan bilind dibû, û li tenişta çeperê cihekî bi giya hebû. Xanim White, çavên wê hîn jî li jor bûn, û carekê jî li jêr nenêrî, hilkişiya ser berzînê û derket ser qada giyayî, paşê çend deqeyan li vir û wir geriya, û behs dikir û bedewiyên erdê nû wesif dikir. Paşê, bi serê xwe di heman pozîsyonê de, ew ji berzînê daket, ber bi erebeyê ve çû, pêl danî ser pêpelûkên erebeyê, bi destê xwe girtibû ser qûna hespê, û bi vî awayî hilkişiya ser şivîkan, û dîsa li erebeyê siwar bû. Gava ku ew li ser kursiyê rûnişt, ew ji dîtinê derket, û di heman kêliyê de hesp, bêyî ku ajokar ti îşaretekê bide, ji cihê xwe rabû û berê xwe da rêya xwe.

GSAM 262.2Dema ku Xanim White ji erebeyê derketibû, Keşîş White fikirî ku hesp biceribîne, û bibîne ka gelo ew bi rastî kedî bû an na. Di destpêkê de wî tenê bi qemçîyê dest lê da; carên din hesp dê bi lotikekê bersiv bida, lê niha tu liv û tevger çênebû. Paşê wî lêdaneke xurt lê da, dû re hîn xurtir, û hîn jî xurtir. Hespê ciwan li lêdanên wî qet guh neda, lê wekî ew şêrên ku milyaketên Xwedê devê wan girtibûn dema ku Daniel şeva xwe di nav wan de derbas dikir, bêzerar xuya dikir. "Ew cihekî pîroz bû," got Keşîş Bates, "û diyar bû ku heman Hêza ku dîtin çêdikir, ji bo wê demê xwezaya hov a hespê ciwan nerm kiribû."

GSAM 262.3Heke ev dîtin tenê encama hin nexweşiyên laşî yên wê bûya, wê demê pirsa xwezayî derdikeve holê: Gelo hesp jî bi heman awayî nexweş ketibû?

GSAM 262Şahidiya Israel Damon

GSAM 262.4Ez ê li vir, wekî piştrastkirina vegotina ku ji aliyê Keşîş Bates ve ji min re hatibû kirin, daxuyaniya jêrîn pêşkêş bikim:—

GSAM 262.5"Nêzîkî bîst sal berê, hema piştî ku min dest bi pîrozkirina Şemiyê kir, Israel Damon ji min re behsa şert û mercên dîtina Xwişk White kir, dema ku ew, Keşîş Bates, û Keşîş White û jina wî li erebeya sivik li pişt hespê serhişk siwar bûn. Min îro danasîna jorîn a bûyerê, wekî ku ji aliyê Keşîş Loughborough ve hatiye nivîsandin, xwend û ew bi teqezî bi tiştê ku Keşîş Damon ji min re gotibû re li hev tê." Îmze, "R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9ê Sibatê, 1891."

GSAM 263Şahidiya Keşîş Bates li ser Dîtinan

GSAM 263.1Keşîş Bates serpêhatiya xwe bi vî awayî diyar dike:—

GSAM 263.2Her çend min di wan de tiştek nedît ku li dijî peyvê be jî, dîsa jî ez bi fikar bûm û gelek ketim tengasiyê, û demek dirêj nexwestim bawer bikim ku ew ji rewşeke dirêj a lawazbûna laşê wê tiştekî zêdetir bû.

GSAM 263.3Ji ber vê yekê min li ber çavê kesên din, dema ku hişê wê ji heyecanê dûr dixuya (li derveyî civînê), derfet dîtin ku ez wê û hevalên wê yên ku pê re bûn, bi taybetî xwişka wê ya mezin, bipirsim û pirsa li ser pirsa bikim, da ku heke gengaz be, bigihîjim rastiyê. Di dema serdanên ku wê ji wê demê ve kirine New Bedford û Fairhavenê, dema ku li civînên me bûye, min ew gelek caran di dîtinê de dît, û her weha li Topsham, Maine; û yên ku di hin ji wan dîmenên bi kelecan de amade bûn, baş dizanin ku min bi çi eleqe û tundî guh dida her peyvê, û çavê min li her liv û tevgera wê bû, da ku xapandin an bandoreke mesmerîk tespît bikim. Û ez spasiya Xwedê dikim ji bo wê derfeta ku min bi kesên din re hebû ku bibim şahidê van tiştan. Ez niha dikarim bi bawerî ji bo xwe biaxivim. Ez bawer dikim ku ev kar ji Xwedê ye, û ji bo rehetkirin û bihêzkirina 'gelê wî yê belavbûyî,' 'parçebûyî,' û 'rûtiyabûyî' hatiye dayîn, ji dema bidawîbûna karê me ... di Cotmeha 1844an de. Rewşa tevlihev a 'Binêre, li vir e!' û 'Binêre, li wir e!' ji wê demê ve gelê Xwedê yê durust û dilxwaz gelekî serêş kiriye, û ji bo kesên ku nedikarîn gelek nivîsên dijber ên ku di ber çavên wan de hatine danîn şirove bikin, rewş gelekî zehmet kiriye. Ez îtîraf dikim ku min li ser gelek ayetên ku min berê nikarîbû bi zelalî fêm bikim, ronahî û hînkirin wergirtiye. Ez bawer dikim ku ew zarokeke Xwedê ya fedakar, durust û dilxwaz e."¹⁰

GSAM 263.4"Nivîskar 'ramanên' dîtinên xwe 'ji hînkirin an xwendina berê' bi dest naxe. Dema ku wê di Kanûna 1844an de dîtina xwe ya yekem wergirt, wê û hemû koma li Portland, Maine (cihê ku dê û bavê wê wê demê lê dijiyan), dev ji 'qîrîna nîvê şevê' berdabûn û wek tiştekî berê dihesibandin. Wê demê Xudan di dîtinê de şaşiya ku ew û koma li Portlandê ketibûn navê, nîşanî wê da. Wê demê wê dîtina xwe ji komê re vegot, û wan qebûl kir ku serpêhatiya wan a meha heftemîn karê Xwedê bû."¹¹

GSAM 264Çawa Sê Peyam di Sala 1847an de Dihate Dîtin

GSAM 264.1Nivîsa jêrîn a ji Keşîş James White, ku di Nîsana 1847an de hatiye nivîsandin, dê nîşan bide ka sê peyam wê demê çawa dihatin dîtin:—

GSAM 264.2"Hemû çînên bawermendên hatina duyemîn li ser wê yekê hemfikir in ku milyaketê ku di ayetên şeşemîn û heftemîn ên vê beşê (Peyxam 14) de tê nîşandan, peyama hatinê ji bo dêr û cîhanê temsîl dike.... Karê milyaketê duyemîn ew bû ku nîşanî koma adventan bide ku Babîl ketiye. Û ji ber ku beşeke mezin ji wan ji vê rastiyê haydar nebû heta ku hêza 'qîrîna nîvê şevê' di wextê rast de ew ji xew şiyar nekirin da ku berî hatina roja dehemîn ji dêrên xwe birevin, vê yekê nîşan dide ku ji meha heftemîn a 1844an vir ve, peyama milyaketê sêyemîn ji bo pîrozan hişyariyek bû, û hê jî ye, ku 'bi xurtî bigirin,' û venegerin, û 'wê nîşanan' wernegirin ku koma keçheja di dema banga milyaketê duyemîn de xwe jê xilas kiribû.

GSAM 264.3"Ma gelo peyama rastîn ji bo gelê Xwedê, ji meha heftan a 1844an vir ve, ne hişyariyeke wiha bûye?—Bê guman wisa bûye.... Ayeta diwanzdehan wiha dibêje, 'Li vir sebata pîrozan heye: li vir ew in ku fermannameyên Xwedê û baweriya Îsa diparêzin.' Te ew li ku dîtin, Yûhenna?—Çima, 'li vir,' di dema peyama milyaketê sêyem de. Ji ber ku demeke bi sebir û li bendê mayînê ji meha heftan a sala 1844an vir ve heye, û ji ber ku çîna ku Şemiyê digirin û hwd. ji wê demê ve derketine holê, eşkere ye ku em di dema peyama milyaketê sêyem de dijîn."¹²