Beş 1 — Pêşgotin

GSAM 21.1DEMA em behsa hatina duyemîn a Mesîh dikin, em behsa mijareke wisa dikin ku di rastiyê de ji dema derxistina dê û bavê me yê pêşîn ji baxçeyê Adanê, hêviya gelê Xwedê bûye. Di gotina ji mar re, ku tova jinê dê serê wî bişkîne, misogeriyek hebû ku di dawiyê de dê sererastkarek were, yê ku dê destdirêjiyên Şeytan têk bibe û mebesta Xwedê li ser rûyê erdê pêk bîne. Tê texmînkirin ku Adem û Hewa wisa difikirîn ku ev kar dê pir zû pêk were, û ku dê neviyekî wan yê yekser bibe serketî. Lêbelê di plana Xwedê de, soza Xilaskarî ji wê wêrankariya xuyayî, hemû tiştên ku ji wê demê ve di cîbicîkirina "armanc û kerema wî ya ku berî cîhan dest pê bike di Mesîh Îsa de ji me re hatibû dayîn" de pêş ketine, di nav xwe de digirt.¹

GSAM 21.2Ger Adem û Hewa di cih de bihata nîşandan ku dê di navbera wêrankirin û nûjenkirina cîhanê de di serdemên dirêj de çi belengazî û azar wê cîhanê dagir bikin, xemgîniya wan dê nebihêl bûya. Xwedayê ezmanan, di rehm û dilovaniya xwe ya nerm de, ev dîmen ji wan veşart, û hişt ku ew hêviya delal a ku dê di nêzîk de ber bi azadiya bi rûmet a zarokên Xwedê ve bên rizgarkirin, di dilê xwe de mezin bikin. Fikra ku xilasî nêzîk e, bi awayekî xwezayî dê wan teşwîq bikira ku ji bo pêşwazîkirina wê bûyerê di amadekariyê de bêtir cidî bin.

GSAM 22.1Bi heman awayî ji dema Adem ve di nav hemû nifşên gelê Xwedê de wisa bûye. Ew piştrast bûn ku rojekê di pêşerojê de bûyereke mezin û girîng dê biqewime—ku Mesîh dê di dawiyê de were û padîşahiya xwe saz bike. Wan jî, mîna Adem û Hewa, bawer dikir ku bûyer nêzîk e, û, mîna wan, ji tiştê ku dê di navbera dema wan û bûyerê de biqewime, bêhay bûn; wekî din, dibe ku ew di hewldana xwe ya ji bo gihîştina xelatê de dilşikestî bibûna.

GSAM 22.2Ev fikir dikare bi bikaranîna bûyerên ku di warê vedîtinên mezin de qewimîne, were ronîkirin. Mirovên ku ew pêk anîn, her çend ji vê yekê ne haydar bûn jî, di rastiyê de mebesta Xwedê pêk dianîn; lêbelê, ew bi ramanên wisa dilivîstin ku di her warî de li gorî teoriyên wan ên ku wan ber bi çalakiyê ve dikişandin, dernediketin.

GSAM 22Bandorên Berfireh ên Vedîtinên Kolombus

GSAM 22.3Montgomery, di dîroka xwe ya Amerîkayê de, çapa² a sala 1902an, rûpelên 8, 9, dema behsa wê teoriyê dike ku Kolombus han dabû da ku dest bi sefera xwe bike, û pêkanîna plana wî ya gihîştina Hindistana Rojhilat bi keştiyê ber bi rojava ve, wisa dibêje:—

GSAM 22.4"Kolombus wisa difikirî ku ew dikare projeya Qralê Portekîzê baştir bike. Ew piştrast bû ku ji bo gihîştina Hindistanê rêyeke kurttir û baştir heye ji ya ku Diaz diyar kiribû. Plana deryavanê Cenowî [Kolombus] bi qasî ku orîjînal bû, ewqas jî wêrek bû. Li şûna ku ber bi rojhilat, an jî başûr û rojhilat ve biçe, wî pêşniyar kir ku rasterast ber bi rojava ve biçe. Wekî ku wî bawer dikir, ji bo karekî wisa sê sedemên baş û zexm hebûn: Ya yekem, Kolombus, wekî erdnîgarên herî baş ên dema xwe, pê bawer bû ku erd ne wekî ku piraniya mirovan texmîn dikirin rast e, lê belê gilover e. Ya duyem, wî texmîn dikir ku ev gerstêrk ji ya ku heye pir piçûktir e, û piraniya wê bejahî ye ne av e. Ya sêyem, ji ber ku wî tiştek derbarê hebûna parzemîna Amerîkayê an Okyanûsa Pasîfîkê de nizanibû û texmîn jî nedikir, wî wisa xeyal dikir ku peravên Asyayê an Hindistanê rasterast li hemberî Spanyayê û perava rojavayê Ewropayê ne. Wî texmîn dikir ku dûrahiya giştî ya heta Cipango, ango Japonyayê, belkî ji çar hezar mîlan zêdetir nabe.

GSAM 23.1"Plana wî ev bû: Ew ê ji Ewropayê derketiba; keştiya xwe ber bi rojava ve ber bi Japonyayê ve biriba, û li pey kevaniya gerstêrkê biçûya heta ku wî bigihanda tiştê ku lê digeriya. Di hişê wî de ev yek ewqas teqez û hêsan dihat xuyakirin, wekî ku mêşek li dora sêvekê bigere.

GSAM 23.2"Eger di seferê de bi ser bikeve, dê ev avantajeke wî ya pir mezin hebûya: Ew ê rasterast ji deriyê pêşîn bikeve Hindistanê, li şûna ku wek Portekîziyan bi rêyeke dolabûyî û ji deriyekî kêlekî bikeve wir.

GSAM 23.3"Em dibînin ku ev zilam, yê ku matematîka pratîkî, erdnîgarî û navîgasyonê bi qasî her kesekî dema xwe fêm dikir, di xala yekem de,—şiklê erdê,—rast bû, lê di her du xalên din de bi temamî şaş bû.

GSAM 23Şaşiyeke Bextê

GSAM 23.4"Lêbelê, bi awayekî ecêb, şaşiyên wî ji aliyekî ve ji bo wî bûn alîkar. Şaşiya ku wî di derbarê mesafeyê de kiribû, şaşiyeke pir bi şens bû. Eger Kolombus mezinahiya gerstêrkê û dirêjahiya rastîn a rêwîtiyeke wiha rast hesab bikira, wî belkî keştiya xwe nediavêt, ji ber ku wî yê yekser bibîniya ku riya pêşniyarkirî ya Portekîziyan hem pir kurttir û hem jî erzantir bû. Her wiha, eger wî bikarîbûya xeyal bikira an bi her awayî pêşbînî bikira ku parzemîna Amerîkayê rast li pêşiya rêya wî ye, ev yek bi serê xwe dibe ku wî han nedaba ku dest bi geşteke keşfê bike, ji ber ku armanca wî ne dîtina welatekî nû bû, lê belê rêyeke nû ber bi welatekî kevn ve bû."

GSAM 23Hêviya Mezin a Zeman

GSAM 23.5Ji ber vê yekê gelê Xwedê, di dirêjahiya serdeman de, hêviya hatina Mesîh beriya xwe wekî "lengerê giyan, hem ewle û hem jî saxlem" hebûye.³ Her çend gelek caran di nav xem û êşan de ew bi êş diqîrin, "Ya Xudan, heta kengî, berî ku rizgarî were?" dîsa jî ew bi pêş ve çûne, û mîna Pawlos gotine û hîn jî dibêjin, "Hêvî, an şahî, an jî taca me ya şanaziyê kî ye? Ma ne hûn jî di hatina Xudanê me Îsa Mesîh de li ber wî ne?"⁴

GSAM 24Pawlos bi Hêviyê Hat Xurtkirin

GSAM 24.1Ji bo vê yekê, çend mînakên hêza xwedîker a vê hêviyê bes in. Dema ku Pawlos li ber Felîks hate darizandin û destûr jê re hat dayîn ku ji bo xwe biaxive, wî got, "Bi riya ku ew jê re dibêjin bîde, ez wisa perizîna Xwedayê bav û kalên xwe dikim, û bi hemû tiştên ku di Şerîet û pêxemberan de hatine nivîsandin bawer dikim; û hêviya min bi Xwedê heye, ya ku ew bi xwe jî qebûl dikin, ku dê ji nav miriyan rabûn hebe, hem ji yên rastdar û hem jî ji yên nerast."⁵

GSAM 24.2Di parastina xwe ya jêhatî de dema ku anîn ber Agrîpa, Pawlos got, "Niha ez li vir sekinî me û ji ber hêviya wê soza ku Xwedê da bav û kalên me, tême darizandin; soza ku diwanzdeh eşîrên me hêvî dikin ku bigihîjinê, û ji bo wê sozê ew bi şev û roj bi xîret ji Xwedê re xizmetê dikin. Ji ber vê hêviyê, Qral Agrîpa, ez ji aliyê Cihûyan ve hatime tawanbarkirin. Çima ji we re tiştekî bêbawer xuya dike ku Xwedê miriyan ji nav miriyan rake?"⁶ Dema ku di dawiyê de ew li Romayê ji bo derketina li ber Sezarê bû, wî ji Cihûyan re got, "Ji ber hêviya Îsraîlê ez bi vê zincîrê me girêdayî."⁷

GSAM 24.3Pawlosê di nameya xwe ya ji bo Tîtos de bi azadî behsa wê hêviyê kir: "Çimkî keremê Xwedê yê ku xilasiyê tîne, ji bo hemû mirovan xuya bûye, û me hîn dike ku em bêxwedayî û şehwetên cîhanî red bikin, û di vê cîhana niha de bi awayekî biaqil, bi dadmendî û bi xwedayî bijîn, li benda wê hêviya pîroz û xuyabûna bi rûmet a Xwedayê mezin û Xilaskarê me Îsa Mesîh bin."⁸

GSAM 24Petrus Kêfxweşiya di Hêviyê de

GSAM 24.4Petrus li ser heman hêviyê wiha dibêje: "Xwedê û Bavê Xudanê me Îsa Mesîh pîroz be, yê ku li gorî rehma xwe ya zêde, bi vejîna Îsa Mesîh ji nav miriyan, me ji nû ve ji dayik kiriye ji bo hêviyeke zindî, ji bo mîraseke nemir, pîsnebûyî û ku naçilmise, ya ku li ezmanan ji bo we hatiye veqetandin, hûn ên ku bi hêza Xwedê bi riya baweriyê ji bo xilasiya ku dê di dema dawî de eşkere bibe, têne parastin. Hûn di wê de gelekî şa dibin, her çend ji bo demekê, heke pêwîst be, hûn ji ber ceribandinên curbecur di nav xemgîniyê de bin: da ku ceribandina baweriya we, ku ji zêrê ku winda dibe pir biqîmetir e, her çend bi agir were ceribandin jî, di xuyabûna Îsa Mesîh de ji bo pesn û rûmet û şanaziyê were dîtin."⁹

GSAM 25Armanca Xwedê di Afirandinê de

GSAM 25.1Nivîsarên Pîroz mebesta Xwedê ya di afirandina cîhanê de eşkere dikin; û ji peyva pêxembertiyê em herwiha plana wî ya derbarê paşerojê de jî fêr dibin: "Xudanê ku ezmanan afirand, Xwedayê ku bi xwe erd teşe da û ew çêkir, wisa dibêje; wî ew bi cih kir, wî ew ne ji bo pûçiyê afirand, wî ew ji bo ku tê de jiyan hebe teşe da."¹⁰ Piştî ku wî ew afirand, da mirovan. Zebûrbêj dibêje, "Esman, heta esmanên bilind, yên Xudan in; lê erd wî daye zarokên mirovan."¹¹ Lê dema ku wî ew da mirovan, mirov rast bû, wek ku mirovê şehreza gotiye, "Min tenê ev yek dît, ku Xwedê mirov rast afirandiye; lê ew li gelek fêlbaziyan geriyane."¹²

GSAM 25.2Em di derbarê muameleya Xudan a bi nijadê mirovan re dixwînin, ku "gava wî kurên Adem ji hev veqetandin, wî sînorên gelan li gorî hejmara kurên Îsraîlê danî,"¹³ ango, li gorî hejmara Îsraîla rastîn a ku di dawiyê de dê li ser rûyê erdê wekî tebeayên keyaniya wî ya paşerojê bên komkirin. Ev ji aliyê Pawlos ve bi van gotinan tê anîn ziman: "Xwedê... ji yek xwînê hemû mirovên neteweyan afirandiye da ku li seranserê rûyê erdê bijîn, û demên pêş-diyarkirî û sînorên cihê niştecihbûna wan destnîşan kiriye; da ku ew li Xudan bigerin, belkî bikaribin wî hîs bikin û bibînin, her çend ew ji her yek ji me dûr nebe; ji ber ku em di wî de dijîn, dilivin û hebûna xwe jê digirin."¹⁴ Dema ku ev armanca eslî ya derbarê erdê de pêk were, "gelê te jî dê hemû rastdar bin."¹⁵ Dîsa derbarê wan de di wê rewşê de tê gotin, "Niştecih dê nebêje, Ez nexweş im: gelê ku tê de dijîn dê gunehên wan ji wan biborin."¹⁶ Ew ê bibe dema ku "nermdil dê bibin mîratgirên erdê; û dê di zêdebûna aştiyê de xwe şa bikin."¹⁷

GSAM 26Hatina Duyemîn a Mesîh Ne Efsane ye

GSAM 26.1Di nameya duyem a Petrûs de tê gotin ku "em ne li pey çîrokên bi fêlbazî hatine çêkirin çûn, dema me hêz û hatina Xudanê me Îsa Mesîh ji we re eşkere kir, lê belê em şahidên çavî yên heybetiya wî bûn. Çimkî wî ji Xwedayê Bav rûmet û şan wergirt, dema ku ji rûmeta bilind dengekî wisa jê re hat: 'Ev Kurê min ê hezkirî ye, ku ez pê kêfxweş im.'" Û me ev dengê ku ji ezman hat, bihîst, dema ku em pê re li çiyayê pîroz bûn. Her wiha peyva pêxemberiyê ya zexmtir jî bi me re heye, ku hûn baş dikin ku hûn bala xwe bidinê, wekî ronahiyekê ku di cihekî tarî de dibiriqe, heta ku roj hilê û stêrka sibehê di dilên we de derkeve."¹⁸

GSAM 26.2Di vê nivîsê de, şandî behsa veguherîna li ser çiyê dike wekî delîlek ji bo hatina duyemîn a Mesîh. Berî vê dîmenê Xilaskarê me ji şandiyên xwe re gotibû, "Li vir hin kes hene ku heta ku hatina Kurê Mirov di padîşahiya xwe de bibînin, tama mirinê nekin"¹⁹ —wekî ku ji hêla Lûqa ve hatiye tomarkirin, "Li vir hin kes hene ku heta ku Padîşahiya Xwedê bibînin, tama mirinê nekin."²⁰

GSAM 26.3Ev soz bi wateya xwe ya herfî di veguherîna pîroz de pêk hat. Di vê "dîmenê" de li ser gir, wan Îsa bi rûmet dît, wekî ku ew ê di dema hatina xwe ya di padîşahiya xwe de xuya bibe. Wan Elîas (Eliyê) dît, yê ku bêyî ku tama mirinê bike hatibû wergirtin bo bihuştê, ku nûnertiya wan kesan dikir ên ku dê werin veguherandin—ji mirindariyê bo nemiriyê—"di kêliyekê de, di çavbirûskekê de," dema ku Xudan were.²¹ Her wiha Mûsa jî hebû, yê ku mirîbû, û nûnertiya wan kesan dikir ên ku dê ji nav miriyan rabin da ku Xudan pêşwazî bikin. Ji ber vê yekê, di vê "dîmenê" de wan Mesîh dît ku dê bi padîşahiya xwe were, çawa ku wî soz dabû wan.

GSAM 27Pêxemberî Peyveke Bawertir

GSAM 27.1Her çend şandiyan ev dîmenê rûmetdar li ser çiyayê veguherînê dîtibû, û dengê pesendkirina Xwedê bihîstibû, şandî Petrus piştrast dike: "Peyva pêxemberiyê ya zexmtir me heye." Bi vê gotinê ew tiştê ku wan di wê bûyera bîranînê de dît û bihîst, kêm nake. Wan wê demê dengê Xwedê carekê bihîst, lê di rêzên mezin ên pêxemberiyê de, ku heta hatina duyemîn a Mesîh dirêj dibe, em dengê Xwedê gelek caran dubarekirî dibihîzin. Di rastiyê de, her pêşbîniyeke pêxemberî ya teqez a ku di dîrokê de pêk hatiye an hatiye tomarkirin, ji bo me dengê Xwedê ye. Divê bi vî wateyê be ku peyva pêxemberiyê "bêtir misoger" e. Wergera Nûjen (Revised Version) wê wekî "misoger kirî" wergerîne. Pêxemberî bi pêkhatina her hûrguliyekê misoger dibe. Her bûyereke ku hatiye pêşbînîkirin, dema ku pêk tê, misogeriyek e ku bûyerên pêşbînîkirî yên mayî jî dê bêguman pêk werin.

GSAM 27Cewhera Pêxemberiyê

GSAM 27.2Şahidiyên jêrîn ên ji xwendevanên navdar ên Kitêba Pîroz derbarê cewhera pêxemberiyê de, pir bi hêz in:—

GSAM 27.3Thomas Newton îdia dike ku "pêxemberî dîrok e ku hatiye pêşbînîkirin û kurtkirin; dîrok jî pêxemberî ye ku pêk hatiye û hatiye berfirehkirin. Li cîhanê kehanetên derewîn hebûne; lê hemû zîrekî û xerabiya mirov û şeytanan nikare pêxemberiyên wekî yên ku di Nivîsarên Pîroz de hatine tomarkirin, biafirîne."

GSAM 27.4Sir Isaac Newton şahidiyê dike ku "guhdarîkirina pêxemberan taybetmendiyeke bingehîn a dêra rastîn e."

GSAM 27.5Dr. A. Keith dibêje ku "pêşbînî wekî her mûcîzeyekê ye, û bi serê xwe mûcîzeyî ye.... Tenê dengê Hêza Herî Mezin dikaribû miriyan ji goran bang bike,—tenê dengê Zanîna Herî Berfireh dikaribû her tiştê ku di paşeroja tarî de veşartî bû, ku ji bo mirovan wekî warên miriyan derbasnekirî ye, bibêje,—û her du jî bi heman rengî dengê Xwedê ne."

GSAM 28.1Matthew Henry gotiye ku "di dema Xwedê de, ku ew dem dema herî baş e, û bi rêya Xwedê de, ku ew rêya herî baş e, pêxemberî dê bêguman pêk were. Her peyva Mesîh pir paqij e, û ji ber vê yekê pir misoger e."

GSAM 28Armanca Pêxemberiyê

GSAM 28.2Em dikarin ji gotinên Mesîh ji şagirtên wî yek ji armancên Xudan di dayîna pêxembertiyê de fêr bibin. Dema ku bi awayekî pêxemberane behsa tiştên ku dê di jiyana Yûda de biqewimin dikir, wî got, "Ez ji we re berî ku ew rû bide dibêjim, da ku gava ew rû da, hûn bawer bikin ku ez ew im."²²

GSAM 28.3Xudan her wiha bi rêya pêxember Îsaya dibêje, "Ez Xwedê me, û kes wekî min nîne, ku ji destpêkê dawiyê radigihînim, û ji demên kevnar tiştên ku hê nehatine kirin, dibêjim, 'Biryara min dê bisekine, û ez ê hemû dilxweşiya xwe pêk bînim.'"²³

GSAM 28.4Dîsa, "Min tiştên berê ji destpêkê ragihandin, û ew ji devê min derketin û min ew nîşan dan; min ew ji nişka ve kirin, û ew pêk hatin.... Min heta ji destpêkê ji te re ragihand; berî ku ew pêk were min ew ji te re nîşan da; da ku tu nebêjî, 'Pûtê min ew kirine, û peykerê min ê kolandî, û peykerê min ê helandî, ferman daye wan.'" Te bihîst, li van hemûyan binêre; ma hûn ê wan eşkere nekin? Min ji vê gavê ve tiştên nû, ango tiştên veşartî nîşanî te dan, û te ew nizanibûn. Ew niha hatine afirandin, ne ji destpêkê ve; heta beriya roja ku te ew nebihîstin, da ku tu nebêjî, 'Binêre, min ew dizanibûn.'"²⁴

GSAM 28.5Ji vê zimanê, hêza pêkanîna pêxemberiyan wekî delîlek ji bo eslê xwedayî yê pêxemberiyê diyar dibe, her weha ew nîşandana hêza Xudan li ser hemû xwedayên pûtperestan e. Her wiha ji van gotinan diyar dibe ku pêxemberî di Nivîsarên Rastiyê de cihekî pir girîng digire. Ji ber ku ev rastî ne, pir ecêb e ku gelek kes kêm balê dikişînin an jî qet bala xwe nadin ser xwendina beşên pêxemberî yên Nivîsarên Pîroz.

GSAM 29Pêxemberî Ne Morkirî ye

GSAM 29.1Kesên nezan dibêjin ku ew ne xwendî ne, û ji ber vê yekê nikarin pêxemberiyan fêm bikin. Ji aliyê din ve, gelek kesên xwendî, û hinek ji wan di nav xizmeta dînî de, dibêjin: "Pêxemberî mohrkirî ne, û nayên fêmkirin. Em hemû dizanin ku pirtûka Peyxamê pirtûkeke mohrkirî ye."

GSAM 29.2Di Peyxamê de, ji Yûhenna yê hezkirî re fermaneke taybet hat dayîn ku pirtûkê mohr neke.²⁵ Her wiha di vê pirtûkê de bereketek li ser wan kesên ku "gotinên vê pêxemberiyê dibihîzin, û tiştên ku tê de hatine nivîsandin diparêzin" tê ragihandin.²⁶ Tiştên di pirtûkeke mohrkirî de hatine veşartin, çawa dikarin bên parastin eger nehatibana fêmkirin û fêmkirina wan ne mimkun bûya? Xudan bi rêya Mûsa got, "Tiştên veşartî yên Xudan, Xwedayê me ne; lê tiştên ku hatine eşkerekirin, yên me û yên zarokên me ne heta hetayê, da ku em hemû gotinên vê şerîetê bi cih bînin."²⁷

GSAM 29.3Ku Xudan pêxemberiyên Danielê ji bo têgihiştinê çêkirine, ji gotinên wî yên ji şagirtên wî re di derbarê wan de diyar e. Em dixwînin: "Loma gava hûn pîsiya wêrankirinê, ya ku pêxember Daniel li ser wê axivî ye, li cihê pîroz rawestiyayî bibînin (yê ku dixwîne, bila fêm bike),"²⁸ ku hema bêje dibêje, Pêxember Daniel fêm bikin.

GSAM 29.4Xudan şaşîtiya îdiaya ku pêxemberî nayê fêmkirin, bi van gotinan eşkere dike: "Dîtina bi tevahî ji bo te bûye wek gotinên pirtûkeke mohrkirî, ku mirov didin destê yekî xwendî û jê re dibêjin, 'Ji kerema xwe vê bixwîne.' Ew jî dibêje, 'Ez nikarim, ji ber ku ew mohrkirî ye.' Û pirtûk tê dayîn destê yekî nexwendî û jê re tê gotin, 'Ji kerema xwe vê bixwîne.' Ew jî dibêje, 'Ez ne xwendî me.' Ji ber vê yekê Xudan got, "Ji ber ku ev gel bi devê xwe nêzîkî min dibe, û bi lêvên xwe min rûmetdar dike, lê dilê xwe ji min dûr xistiye, û tirsîna wan a ji min bi fermanên mirovan hatiye hînkirin: ji ber vê yekê, binêrin, ez ê di nav vî gelî de karekî ecêb bikim, erê, karekî ecêb û mûcîzeke mezin: çimkî şehrezayiya şehrezayên wan dê pûç bibe, û têgihiştina zîrekên wan dê were veşartin."²⁹ Eger gelê ku pêxember li vir behsa wan dike, li pey peyva pêxemberiyê ya bispêk bûna, diviyabû ku ew ji şerîeta Xwedê dûr neketibana, û li şûna fermanên wî, fermanên mirovan danenîbûna.

GSAM 30Pêxemberî Ne Ji Şîroveya Taybet e

GSAM 30.1Ne wisa ye ku pêxembertî xwedî wateyeke kûr, veşartî û razdar e ku gelek kes jê fêm nakin. Şandî Petrûs li ser wê gotiye, "Pêşî vê yekê bizanibin, ku tu pêxembertiyeke Nivîsarên Pîroz ne ji şîroveya taybet e. Çimkî pêxemberî ne di demên berê de li gorî xwesteka mirovan hat; lê belê mirovên pîroz ên Xwedê, wekî ku ji hêla Ruhê Pîroz ve dihatin handan, diaxivîn."³⁰ Ji vê gotinê bi zelalî diyar dibe ku tişta bingehîn ji bo têgihiştina pêxemberiyê, wergirtina wî ruhî ye ku bi riya pêxemberan diaxivî. Derbarê wî ruhî de, ku ji bo her kesê ku lê digere hatiye sozdandin, hatiye nivîsandin, "Ew ê we ber bi hemû rastiyê ve bibe."³¹

GSAM 30Pêxemberî Tê Pêkanîn

GSAM 30.2Di lêkolîna pêxemberiyê de hin rastî hene ku divê her dem di bîra mirov de bin: Xwedê, yê ku bêkêmasî ye, nivîskarê pêxemberiyê ye, û gava ku dema pêkanîna pêşbîniyekê tê, heman bûyera ku hatiye pêşbînîkirin dê biqewime. Her wiha, gava ku Xudan, yê ku hêza wî heye ku tam bizane mirov dê çi bikin, demekê diyar dike ku tiştek dê biqewime, dema ku ew dem tê, pêkanîna rast a pêxemberiyê pêk tê. Bi gotineke din, pêkanîna derewîn a pêxembertiyê di dema diyarkirî ya pêkanîna rast de, ne mimkun e. Li gorî vê prensîbê, em dikarin bibêjin, gava ku dema Xudan tê da ku peyama wî ya rastiyê ji cîhanê re bê dayîn, peyam her carê derdikeve holê.

GSAM 30.3Carekê, dema ku nivîskar li ser pêkanîna pêxemberiyê axivtinek dikir, bêbawerekî ku li wir bû hat pêş û got, "Divê ez we şîrovekarên pêxemberiyê pîroz bikim û bibêjim ku hûn gelek bi şens in. Di lêkolîna xwe ya dîrokê de, wisa dixuye ku hûn pir bi hêsanî tiştê ku tam li gorî pêxemberiyê ye, dibînin." "Belê," me bersiv da, "ew li hev tê ji ber ku ji bo vê yekê hatiye çêkirin. Eger tu biçî firoşgeheke lepikan da ku cotek lepik bikirî, ma tu yê hêvî nekirî ku yên ku li gorî destê te ne bibînî?" Wî bersiv da, "Helbet, ez ê wisa bikim, ji ber ku ew ji bo vê yekê hatine çêkirin." Nivîskar got, "Ji ber vê yekê, ew Xwedayê ku tam dizanîbû mirovan dê çi bikin, pêşbîniyên derbarê wan de kirin, û dema ku ew mirov dikevin qada çalakiyê û heman tiştên ku wî pêşbînî kiribûn dikin, dîroknasê rastîn kiryarên wan tomar dike, ku, dema bi pêşbînî re bên berawirdkirin, tam li hev tên."

GSAM 31Pêxemberî Ronahiyek di Tarîtîyê de

GSAM 31.1Şandî Pêtros dibêje divê em giringiyê bidin pêxembertiyê wek ronahiyek ku di cihekî tarî de dibiriqe. Bêyî çiraya pêxembertiyê, paşeroj dê bibe tariyeke tam. Armanca ronahiyê ew e ku tariyê belav bike—dema ku mirov li cihekî tarî rêwîtiyê dike, rê nîşan bide, û rê bi awayekî zelal nîşan bide, da ku rêwî karibe, gav bi gav, rê bibîne û hilbijêre. "Peyva Te," dibêje Zebûrnivîs, "ji bo lingên min çirayek e, û ji bo riya min ronahiyek e."³² Mirovê şehreza dibêje, "Rêya rastgoyan wek ronahiya geş e, ku her ku diçe ber bi roja bêkêmasî ve geştir dibe."³³ Bi vî awayî tê dîtin, her ku em di herikîna demê de diçin, ku peyva Xwedê, bi taybetî di pêkanînên xwe yên pêxemberî de, dê her ku diçe zêdetir vebe, û ji xwendekarê Kitêba Pîroz re zelaltir û zelaltir bike ku ew bêguman di rêya ku ber bi ronahiya herheyî û roja herheyî ve diçe de ye.

GSAM 31Sê Bûyerên Berbiçav ji Adanê heta Dawiyê

GSAM 31.2Dema ku em li riya gelê Xudan ji Adanê heta dawiyê, di ronahiya Nivîsarên Pîroz de dinêrin, sê bûyer bi awayekî taybet derdikevin pêş. Ya yekem hatina yekem a Mesîh e, mirovbûna wî, hatina Îmmanûel, Xwedayê ku di bedenê de diyar bû; ya duyem, Reforma mezin a piştî Serdemên Tarî ye—1260 salên zordestiyê, ku tê de peyva Xudan hema hema bi tevahî ji gelê gelemperî hatibû dûrxistin—hatineke dêrê ji rewşa wê ya çolê, û danîna Nivîsarên Pîroz li cihekî ku her kes bikaribe bixwîne û daxwaza wî bizanibe; ya sêyem, hatina duyem a Xudanê me ji bo anîna serdema vegerandina her tiştê ku ji devê hemû pêxemberên wî yên pîroz ji destpêka cîhanê ve hatiye gotin; ev, ji bo bidawîkirina "pêvçûna serdeman," pêvçûna di navbera guneh û rastdariyê de, ji bo anîna serdema rûmetê, ya ku hemû serdem ber bi wê ve diçûn.

GSAM 32Pêxemberî Nîşanên Rê yên Dawiyê Dide

GSAM 32.1Bi guhdana li peyva pêbawer a pêxembertiyê wek ronahiyek ku dê gavên me rêber bike, ku rêya rast di nav tariyê de ji me re eşkere dike, ne mimkun e ku em rêça di peyva pêxembertiyê de ku heta hatina duyemîn a Mesîh di nav herikîna demê de bi zelalî hatiye nîşankirin, nebînin. Ji ber vê yekê, ewên ku ji nêz ve li ronahiya pêxembertiyê digerin, ne tenê dê nîşan û îşaretên ku roja mezin nêzîk e nas bikin, lê her weha dê xebata Xudan jî nas bikin, gava ku ew bi awayekî domdar di peyamên rastiyê de pêşve diçe, yên ku divê gelekî amade bikin da ku di hatina wî de bi aştiyane pêşwaziya wî bikin.

GSAM 32.2Her çiqas Nivîsarên Pîroz diyar dikin ku roja Xudan dê wekî "dizekî di şevê de" li ser girseyan were,³⁴ ew di heman demê de ji bo kesên ku di şîreta Xudan de radiwestin dibêje, "Hûn, birano, ne di tariyê de ne, ku ew roj wekî dizekî li ser we were. Hûn hemû zarokên ronahiyê û zarokên rojê ne."³⁵

GSAM 32Rêbertiyên Xudan Bînin Bîra Xwe

GSAM 32.3Di bîranîna rêbertiyên Xudan de di tevgera hatinê de, baş e ku mirov destnîşan bike ku her dem mebesta Xwedê ew bûye ku gelê wî nîşaneyên tedbîra wî û hêza wî ya di berjewendiya wan de bînin bîra xwe. Dema ku sedemên dûrketina Îsraîlê ji Xwedê dide, Zebûrbêj dibêje, "Wan Xwedayê xwe yê Xilaskar ji bîr kir, yê ku li Misrê karên mezin, li welatê Ham karên ecêb, û li ber Deryaya Sor tiştên tirsnak kiribûn."³⁶ Heger ji bo Îsraîlê baş bû ku rêberiya Xudan a bi wan re bîne bîra xwe, ma ji bo me jî baş nîne? Di kelecaneke ruhanî de Zebûrbêj dîsa dibêje, "Ey giyanê min, Xudan pîroz bike, û hemû qenciyên wî ji bîr neke."³⁷

GSAM 33.1Di her serdeman de, Xudan xwedî rastiyên girîng bûye, ku bi kerema xwe, ji bo rizgarkirina gelekî ji girêdana gunehê û amadekirina wan ji bo ketina Kenana esmanî, weşandine; û sûdmend e ku mirov li ser muameleyên Xudan ên bi wan kesên ku ev rastî ragihandine re bifikire.

GSAM 33Encamên Mezin ji Derfetên Herî Biçûk—Şahidiya D'Aubigné

GSAM 33.2D'Aubigné, di Dîroka Reforma xwe de dibêje, "Xwedê, yê ku karê xwe bi sedsalan amade dike, dema ku dema wî tê, wî bi amûrên herî qels pêk tîne. Pêkanîna encamên mezin bi rêyên herî biçûk, ev qanûna Xwedê ye. Ev qanûn, a ku li her derê di xwezayê de serdest e, di dîrokê de jî tê dîtin."³⁸

GSAM 33.3Dema Xwedê, di demên kevnar de, dest pê kir gelekî taybet hilbijêre da ku wan ji bo xwe bike neteweyeke cuda, wî ev yek bi bangkirina mirovekî—Brahîm—kir, yê ku li nav paganan, li Urê Kaldaniyan dijiya. Ji wî nifşekî zêde derket; lê ji wan, gava ku gihîştin rûmeta neteweyekê, Xwedayê ezmanan got: "Xudan evîna xwe li ser we ne danî, ne jî we hilbijart, ji ber ku hûn di hejmarê de ji her gelî zêdetir bûn; çimkî hûn ji hemû mirovan herî kêm bûn."³⁹

GSAM 33.4Dîsa, dema ku wî dixwest gelê xwe ji koletiya wan a li Misrê xilas bike, wî yekî ji wan re wek serok hilbijart ku, di pitikiya xwe de, sê mehan di mala diya xwe de veşartî mabû, û paşê di nav sepeteke sade û xav a ji qamîşan çêkirî û bi qatrana daran pêçayî de hatibû danîn, û radestî parastina Çemê Nîlê hatibû kirin. Lêbelê, heman Mûsa yê ku, dema gihîşt temenê têgihiştinê, rêya nefsbiçûk a êş kişandinê bi gelê Xwedê re hilbijart, li şûna kêfxweşiya ku di "kêfên gunehê yên demkî" de heye.⁴⁰

GSAM 34Serkeftina Gîdyon

GSAM 34.1Piştre, dema ku Xudan Îsraîlê ji Midyanî û Amalîkîyan rizgar kir, yên ku "wekî kuliyan ji ber zêdebûnê" hatibûn ser welatê wan û berhemên erdê wêran kiribûn, û "ji bo Îsraîlê ne xwarin, ne pez, ne ga û ne jî ker" hiştibûn, Xudan milyaketek şand ba Gîdyon. Ev kurê Yoaş ketibû wê rewşa dijwar ku tenê dikaribû hinek genim talar bike û ji dijminên xwe veşêre. Gava milyaketê jê re got ku ew ê Îsraîlê xilas bike, Gîdyon bi matmayîn pirsî, "Ez ê çawa Îsraîlê xilas bikim? Binêre, malbata min di Menasê de feqîr e, û ez di mala bavê xwe de yê herî biçûk im."⁴¹ Heman vî mirovê nefsbiçûk û hejar bi sê sed mêrên xwe re, bi çirayên xwe yên sade û firaxên xwe derketin (tevgereke ku di dîtina mirov de wekî pûçîtî xuya dikir), û Xwedê kirin hêza xwe, û serkeftineke mezin bi dest xistin. Berî rizgarbûnê, dibe ku Gîdyon wekî pêxember Amos, ku pirsîbû, "Aqûb dê kî rake? ji ber ku ew kêm e," nalînek gotibe.⁴²

GSAM 34Zarokê di Xwargeha Dewaran de

GSAM 34.2Di dema ku Xudan destnîşan kiribû de, Rizgarkerê mirovahiyê ji dayik bû, û şivan dîtin ku ew di xorîkê de razayî ye. Xizmên wî yên dinyawî li pey kar û pîşeyên jiyanê yên nefsbiçûk lê bi rûmet çûn. Derbarê xizaniya wî ya dinyawî de, Rizgarker got, "Rovî xwedî qul in, û çûkên esmanî xwedî hêlîn in; lê Kurê Mirov xwedî cihekî nîne ku serê xwe tê de bitewîne."⁴³ Wî şagirtên xwe hilbijartin "ji nav wî çîna jêrîn, ku, her çend ne ya herî belengaz be jî, nagihîje asta çîna navîn. Bi vî awayî her tişt wisa hatibû mebestkirin ku ji cîhanê re eşkere bike ku ev kar ne yê mirovan, lê yê Xwedê bû."

GSAM 35Ne Gelek Kesên Biaqil Hatine Gazîkirin

GSAM 35.1Pawlos di derbarê xebata di rojên dêra seretayî de got: "Hemeqiya Xwedê ji mirovan biaqiltir e; û qelsiya Xwedê ji mirovan bihêztir e. Çimkî, birano, hûn gazîbûna xwe dibînin, ka çawa ne gelek zana yên li gorî bedenê, ne gelek bihêz, ne gelek esilzade hatine gazîkirin; lê Xwedê tiştên bêaqil ên dinyayê hilbijartiye da ku zanan şermezar bike; û Xwedê tiştên qels ên dinyayê hilbijartiye da ku tiştên bihêz şermezar bike; û tiştên bindest ên dinyayê, û tiştên ku tên piçûkxistin, Xwedê hilbijartiye, erê, û tiştên ku tune ne, da ku tiştên ku hene ji holê rake; da ku tu beden li ber wî pesnê xwe nede."⁴⁴

GSAM 35Mirovên Xweborîn di Reforma Olî de

GSAM 35.2Em heman prensîbê di jiyana Reformerên mezin ên sedsala şazdehan de wek mînak dibînin. Dîroknas dibêje: "Reformer Zwingle ji kulbeya şivanekî Alpî derket; Melanchthon, teologê Reformasyonê, ji dikaneke çekçêkeriyê; û Luther jî ji xaniyê karkerekî madenê yê feqîr." Derbarê xwe de, Luther got: "Dê û bavê min pir hejar bûn. Bavê min darbirêkî hejar bû (paşê bû karkerê madenê), û diya min gelek caran dar li ser pişta xwe hildida, da ku pêdiviyên mezinkirina zarokên xwe peyda bike. Wan ji bo me di bin kedeke herî dijwar de sekinîn."

GSAM 35.3Şandî Aqûb, dema ku behsa gazîkirina mirovan bo xizmeta Xudan dike, dibêje, "Guh bidin, birayên min ên hezkirî, ma Xwedê ne feqîrên vê cîhanê hilbijartiye, yên ku di baweriyê de dewlemend in, û mîratgirên wî padîşahiyê ne ku wî soz daye wan ên ku jê hez dikin?"⁴⁵

GSAM 35Methodîstên Destpêkê

GSAM 35.4Dema em li rêza reformerên ku ber bi rojên destpêkê yên Metodîzmê ve diçûn dinêrin, dema ku doktrîna kerema belaş bi xîret dihat ragihandin, em dibînin ku ew bi hêza Xwedê re bû. Ji ber ku ew bi dilsozî, bi hezkirina nerm a Mesîh re, ji gel re dihat pêşkêşkirin, û bi baweriyeke zindî dihat qebûlkirin, bawermendan ne tenê efûya gunehên berê dîtin, lê di heman demê de hêzeke pîrozkirinê dîtin ku ew bikaribin jiyaneke pîroz bijîn. Metodîzmê destpêkeke nefsbiçûk hebû, û li gorî bawerî û baweriya sade ya xizmetkar û laîkan pîroz bû.

GSAM 36.1Dema em bûyer û serpêhatiyên bi tevgera hatinê ve girêdayî dişopînin, em dibînin ku, wekî di her xebateke Xudan de ku mirov tê de amûrek e, eslê wê di nav feqîran û kesên nenas de bû; lê bila kes ji ber vê yekê li dijî wê biryarê nede berî ku bi baldarî delîlên ku ev xebata mezin li ser wan hatiye avakirin, lêkolîn bike, da ku ew nekevin rewşa wan kesên ku Xudan ji wan pirsî, "Kî roja tiştên biçûk biçûk xistiye?"⁴⁶

GSAM 36Bersiva Eck ji bo Luther

GSAM 36.2Ji bo feydeya wan kesên ku dibe ku meyla wan hebe ku biryarê bidin ka xalek doktrînî rast e an na li gorî kêm an zêde kesên ku wê qebûl dikin, em beşek ji nîqaşa di navbera Luther û Eck de dinivîsin. Ji ber ku Luther helwesta xwe li ser Nivîsarên Pîroz danî, û xwe da wê yekê ku mafê mirovan ji bo danîna nêrînên xwe li ser peyva Xwedê nîqaş bike, Eck bi van gotinên îronîk bersiv da: "Ez ji wê dilnizmî û nefsbiçûkiya wî matmayî me ku Doktorê birêz bi tenê xwe dike beramberî gelek bavên dînî yên navdar, û îdia dike ku ji papayên serdest, konsîlan, doktoran û zanîngehan zanyartir e! ... Bêguman dê ecêb bûya, eger Xwedê heqîqet ji ber çavê ewqas pîroz û şehîdan heta hatina Bavê birêz veşartibe."

GSAM 36.3Ev bersiv baş dikare bi ya Zwingle ya ji bo John Faber re li Zurichê were berawirdkirin, dema ku Faber "matmayîna xwe li ser rewşa ku tişt gihîştibûn, ku kevneşopiyên kevnar ên ku diwanzdeh sedsalan mabûn hatibûn terikandin, û bi zelalî hatibû encamdan ku Xirîstiyantî hezar û çar sed salan di xeletiyê de bû" anîbû ziman. Zwingle zû bersiv da ku "şaşîtî ji ber ku baweriya pê hezar û çar sed salan dom kiribû, kêmtir şaşîtî nabe, û di îbadeta Xwedê de kevneşopî tiştek nîne heya ku bingehek an delîlek wê di Nivîsarên Pîroz de neyê dîtin."⁴⁷

GSAM 37Peyva Xudan li hemberî Hikmeta Mirovî

GSAM 37.1Metirsiya xwe spartina nêrînên mirovan, li şûna ku mirov pirsa "Rastî çi ye?" bi peyva Xudan çareser bike, ji aliyê pêxember Hoşya ve bi awayekî tund tê diyarkirin, dema ku ew dibêje, "We neheqî cot kir, we guneh dirût; we fêkiyê derewan xwar; ji ber ku te xwe spart riya xwe, û pirbûna mirovên xwe yên bihêz."⁴⁸ Meyla dilê mirovan her tim ew bûye ku bi mirovan bawer bike; lê her ku em nêzîkî wê demê dibin ku Xudan dê "rabe û erdê bi awayekî tirsnak bihejîne," pêxember Îsaya teşwîq dike, "Dev ji mirov berdin, ku nefes di pozê wî de ye; çimkî ew di çi tiştî de tê hejmartin?"⁴⁹

GSAM 37.2Ji ber ku em di Nivîsarên Pîroz de derbarê metirsiya me ya di vî warî de bi vî awayî hatine hişyarkirin, bila kes bi lez tevgera hatinê şermezar neke, wekî ku ji ber destpêka wê ya nefsbiçûk, an ji ber ku kesên ku di çavên cîhanê de mezin tên hesibandin piştgirî nedane wê, ne hêjayî berçavgirtinê be. Belkî bila her kes îdiayên wê bi baldarî binirxîne. Rastî xwedî nirxekî bêpîvan e, ku li ber çavê wê nêrînên mirovan tenê qalikê bêqîmet in.