Mutu 9 — Nthawi yodikira
GSAM 148.1“Pamenepo ufumu wa kumwamba udzafanizidwa ndi anamwali khumi, amene anatenga nyali zawo, natuluka kukakumana ndi mkwati. Ndipo asanu mwa iwo anali anzeru, ndipo asanu anali opusa. Opusawo anatenga nyali zawo, koma sanatenge nawo mafuta; koma anzeru anatenga mafuta m’zotengera zawo pamodzi ndi nyali zawo. Pamene mkwati anachedwa, onse anagona tulo ndi kugona.”1
GSAM 148.2Khristu ndiye mkwati wa fanizo.2 Chotero kutuluka kukakumana ndi mkwati kuyenera kuimira gulu la anthu a Ambuye likupita kukakumana ndi Khristu pa kudza kwake, chifukwa nkhani ya mawu a Mateyu makumi awiri ndi anayi ndi makumi awiri ndi asanu ndi kudza kwa Ambuye. Mawu a Ambuye ndiye nyali.3 Anamwali onse anatenga nyali zawo. Kupusa kwa ena mwa anamwali kunali kuti anatenga chiphunzitso cha choonadi chokha, popanda kudzipereka moona mtima kwa Ambuye kumene kukanakulitsa zipatso za Mzimu mumtima mwa wokhulupirira. Ntchito imeneyi ikuimiridwa m’fanizo ndi “mafuta m’zotengera zawo.” Kuchedwa kwa mkwati kuyenera kuimira kukhumudwa kwa iwo amene anatuluka akuyembekezera kukumana ndi Ambuye wawo.
GSAM 148Nthawi Imene Fanizo Limagwira Ntchito
GSAM 148.3Mawu oti “pamenepo,” amene fanizo limayamba nawo, amatipatsa chizindikiro cha nthawi imene limagwira ntchito. Zimatsatira pafupi zimene zinanenedwa m’mutu wapitawo, osati pambuyo pa kudza kwachiwiri kwa Ambuye, koma pambuyo polalikidwa fanizo la mtengo wa mkuyu, lolengeza kuti kudza kwa Khristu kuli “pakhomo,” ndi kuti m’badwo wafika umene sudzadutsa mpaka Khristu mwini awonekere m’mitambo ya kumwamba. Limagwiranso ntchito pa nthawi imene atumiki ena amene akupereka uthenga akunena m’mitima mwawo kuti, “Mbuye wanga akuchedwa kudza kwake; ndipo ayamba kumenya atumiki anzawo, ndi kudya ndi kumwa pamodzi ndi oledzera.”
GSAM 149Kumenya Atumiki Anzawo
GSAM 149.1Awa anali “atumiki anzawo,” akulalikira uthenga womwewo mogwirizana; koma tsopano ena mwa iwo apatuka pa zimene ankaphunzitsa, ndipo “amenya” atumiki anzawo amene akupereka “chakudya pa nthawi yake”—kulengeza kukonzekera kofunikira kuti akumane ndi Ambuye amene akudza posachedwa. “Amenya” monga mmene ankafunira kumenya Yeremiya. Anthu anati, “Bwerani, timumenye ndi lilime, ndipo tisamvere mawu ake aliwonse.”4 Momwemonso atumikiwa anayamba kuphunzitsa m’njira yoletsa ntchito ya atumiki “okhulupirika.” Gulu lomweli linauzidwa kuti, “Kumbukira choncho mmene unalandirira ndi kumva, usunge zolimba, nulape. Choncho ngati sudzayang’anira, ndidzabwera kwa iwe ngati mbala, ndipo sudzadziwa nthawi imene ndidzabwera kwa iwe.”5
GSAM 149.2Fanizo la anamwali limagwira ntchito pa nthawi imene “atumiki anzawo” akupatuka pa uthenga wa kudza kwa Ambuye pafupi, ndipo “ayamba kumenya.” Ayambanso kuchita china—“kudya ndi kumwa ndi oledzera.” Amachita maphwando pamodzi ndi amene akufuna kukhutiritsa zilakolako zawo. Solomo ananena za anthu otere kuti, “Usakhale pakati pa omwa vinyo, ndi pakati pa odya nyama mopitirira muyeso; chifukwa oledzera ndi wosusuka adzafika pa umphawi.”6
GSAM 149Kukhumudwa Koyamba
GSAM 149.3Tsopano funso lidzabuka kuti, “N’chiyani chimene chinali muzochitika za kudza chimene chikugwirizana ndi mawu amenewa?” Panali magulu amene ankagwirizana kwathunthu ndi uneneri. Iwo amene ankapereka uthenga mpaka Epulo 1844 ankagwira ntchito pakati pa mipingo, ndipo atumiki a mipingo yosiyanasiyana anagwirizana ndi ntchito yawo. Choncho anali “atumiki anzawo.”
GSAM 150.1Iwo amene ankapereka uthenga ankaphunzitsa kuti masiku zikwi ziwiri ndi mazana atatu a Danieli 8:14 adzatha ndi chaka cha Ayuda cha 1843, chimene chinali chaka chathu cha 1844. Analengeza kuti nthawi ya chiweruzo cha Mulungu idzafika pa mapeto a nthawi imeneyo. Mpingo uliwonse m’dzikolo pa nthawiyo unkakhulupirira kuti tsiku la chiweruzo lidzayambitsidwa ndi kudza kwachiwiri kwa Ambuye wathu. Choncho n’zosavuta kuona kuti a M’Adventist ankaganiza kuti Ambuye adzabwera pa mapeto a nthawi ya uneneri imeneyo. Iwo anati, “Nthawi imeneyi ingathe ndi mweziwo, pa 21 Marichi 1844, mapeto a chaka cha Ayuda cha 1843.” Choncho ankayang’ana kumapeto kwa Marichi kapena koyambirira kwa Epulo 1844 ngati nthawi imene Mpulumutsi angabwere.
GSAM 150Atumiki Oipa Akuonekera
GSAM 150.2Pamene mapeto a Marichi anafika n’kupita, ndipo Ambuye sanabwere, amene poyamba ankagwira ntchito ndi amithenga a Ambuye, koma sanapereke moyo wawo kwathunthu ku uthengawo kuchokera mumtima, anatembenukira ku uthengawo, anayamba kutsutsa ntchitoyo, ndi kuchita zonse zimene akanatha kutsekereza njira ya amene anapitiriza kuphunzitsa chiphunzitso cha kudza kwa Ambuye pafupi ndi uthenga wa nthawi ya chiweruzo. “M’mitima yawo” anati, “Mbuye wanga akuchedwa kudza kwake.” Ndi milomo yawo tsopano ankaphunzitsa kuti dziko lonse liyenera kutembenuzidwa Ambuye asanabwere; kuti Ayuda onse ayenera kubwerera ku Palestina ndi kukhazikitsa utumiki wa kachisi wawo ku Yerusalemu Mesiya asanabwere. Ena anaphunzitsanso kuti kudza kwa Khristu kunali “kudza kwauzimu,” kuti kunachitika pa kutembenuka, komanso pa imfa ya anthu ake.
GSAM 151Kupereka “Chakudya pa Nthawi Yake”
GSAM 151.1Pamene amenewa anatembenukira choncho kwa atumiki anzawo, amene anasungabe chikhulupiriro ankasonkhanitsa okhulupirira m’maholo ndi m’minda ya mitengo, kuwapatsa “chakudya pa nthawi yake”—kuwasonyeza kuti zizindikiro za nthawi ndi uneneri wokwaniritsidwa zinalengeza, mofanana ndi asanakhumudwe, kuti kudza kwa Khristu kunali “pafupi, ngakhale pakhomo.”
GSAM 151Maphwando a Mipingo
GSAM 151.2Pamene ankachita zimenezi, m’mipingo ya Chipulotesitanti anayamba chinthu chimene poyamba sichinkadziwika—kuitanitsa anthu kusonkhana m’tchalitchi kuti adye maphwando ndi “kusewera.” Onse amene ankafuna kubwera anaitanidwa kudya nawo zakudya zokoma.
GSAM 151.3Choyamba chimene tinamvapo cha zinthu zotere ku America chinali m’mwezi wa Mayi 1844, atangokhumudwa kumene. Zinali motere: Pamene William Miller anali kuphunzitsa ndi kulimbikitsa a M’Adventist mazana angapo m’holo ku Rochester, N.Y., kuwauza kuti, “Tili mu nthawi yodikira ya Mateyu makumi awiri ndi asanu; sungani chikhulupiriro chanu; posachedwapa tidzalandira kuunika kowonjezereka pa nkhaniyi,” m’chipinda chapansi cha imodzi mwa nyumba zazikulu kwambiri za misonkhano ku Rochester anakonza “phwando.” Gulu la anthu linasonkhana, mamembala a tchalitchi ndi osakhulupirira, ndipo pulezidenti wa koleji ya zamulungu ankaseketsa gululo ponyoza William Miller; anawagulitsa nkhono za m’nyanja, ayisikilimu, maswiti, ndi kapepala kakang’ono kamene munthu ameneyu anakonza pamtengo wa masenti makumi awiri ndi asanu. Bukulo linatchedwa Kuvumbulutsa Chiphunzitso cha Miller.
GSAM 151.4Pasanafike milungu iwiri kuchokera pamenepo, chipembedzo china mumzinda womwewo chinakonza “phwando” m’holo ya anthu onse, kulipiritsa masenti makumi awiri ndi asanu polowera, ndi kuitana aliyense amene akufuna kubwera kudya nawo nkhono za m’nyanja, ayisikilimu, keke ndi maswiti. Pamenepo anayambira maphwando amakono m’mipingo, amene apita patsogolo kukhala “misonkhano yopenga,” “matumba otenga mwachisawawa,” “maiwe a nsomba,” “misonkhano yakupsompsonana,” ndi zina zotero. Chikhalidwe cha maphwando m’mipingo chakula kwambiri kotero kuti nyumba ya tchalitchi yamakono siyimaonedwa kuti yakwanira ngati ilibe khitchini, chipinda chosungiramo zakudya ndi chipinda chodyeramo. Mkhalidwewu ndi umene unayamba mu “nthawi yodikira,” monga mmene fanizo linafotokozera.
GSAM 152.1Wm. Miller mwiniwake analankhula za chochitika chimene chinachitika ku Rochester m’mawu awa:
GSAM 152.1“Mmodzi wa madokotala a zamulungu ku Rochester, Bambo _____, wa tchalitchi cha _____, analemba kapepala kotsutsa chiphunzitso cha Miller, n’kuyitana ambuye ndi madona ake m’nyumba ya Ambuye, n’kukonza phwando lalikulu la nkhono za m’nyanja ndi “mapikiniki” ena; monga Belisazara, anamwa khofi ndi tiyi, nadya zakudya zodula, nagulitsa ayisikilimu ndi maswiti, komanso kapepala kake kotsutsa kudza kwachiwiri kwa Mpulumutsi wokondedwa.
GSAM 152.2“Usiku ndisanachoke, mmodzi wa abusa enawo anali ndi phwando la pikniki m’nyumba ya anthu kapena m’holo, ndipo anagulitsa matikiti ake, ayisikilimu ndi maswiti monga tafotokozera pamwambapa. Ndinasangalala kumva kuti mipingo ina ya magulu osiyanasiyana sinavomereze maphwando a mtundu wa Babulo amenewa; ndipo ndikuyembekeza ndi mtima wanga kuti si mipingo yonse ya magulu amenewa idzapezeka “ikudya ndi kumwa ndi oledzera” pamene Khristu adzabwera. Ndikudabwa kuti abusa olemekezekawa sakudziona okha pagalasi la mawu a Mulungu; ndipo ndikanawalangiza kuwerenga Luka 14:12-14; Mateyu 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petro 2:13; Yuda 10-21. Zoonadi, ino ndi nthawi yomaliza.”
GSAM 152.3Ngati Mkulu Miller akanatha kuona zimene mipingo yalowa m’kupita kwa nthawi, m’maphwando opereka ndalama, ndi “makeke olingalira mphete, maphwando akupsompsonana a masenti khumi, ziwonetsero za abulu, misonkhano yopenga, malotale oyera,” ndi masewera ena a mwayi, ndi zina zotero, akanabwerera m’mbuyo ndi mantha oyera.
GSAM 152Nthawi Yodikira
GSAM 152.4A M’Adventist anapeza chitonthozo m’choonadi cha m’Malemba chakuti pamene kulengezedwa kudza kwa Ambuye pafupi, kudzakhala kogwirizana ndi “nthawi yodikira.” Izi anaziona m’mawu a Mpulumutsi wathu pa Mateyu 25:5, 6, ndi pa Habakuku 2:1-3.
GSAM 153.1Ponena za mmene ankaonera zinthu m’nyengo ya masika ya 1844, tikubwereza mawu a m’nyuzipepala ya Mfuu ya Pakati pa Usiku ya pa 9 Mayi 1844:—
GSAM 153.2“Titadutsa pa nthawi imene nyengo za uneneri zinkaoneka kuti zatha, tayikidwa pa malo amene Mulungu anaoneratu kuti ana ake adzakhala nawo pa mapeto a masomphenya; ndipo anakonza zimenezi kudzera mwa mneneri Habakuku, pamene akunena kuti, ‘Ndidzaima pa malo anga olondera, n’kudziika pa nsanja, ndipo ndidzayang’ana kuti ndione chimene adzanene kwa ine, ndi chimene ndidzayankha ndikadzudzulidwa,’ kapena monga mmene zalembedwera m’mphepete, ‘ndikatsutsidwa.’ ‘Ndipo Ambuye anandiyankha nati, Lemba masomphenyawo, uwafotokoze bwino pa mapale, kuti amene awerenga athamange. Chifukwa masomphenyawo akadali a nthawi yoikika, koma pa mapeto [a nyengo za uneneri] adzanena ndipo sadzanama: ngakhale achedwe [kupitirira mapeto ake ooneka], uyembekezere; chifukwa adzafikadi, [pa chidzalo cha nthawi za uneneri, kupitirira kumene] sadzachedwa.’”7
GSAM 153.3“Kuti chenjezo limeneli likunena za nthawi ino, zikuonekera pa mawu amene Paulo anabwereza mu Ahebri 10:36-39: ‘Pakuti mukufunikira chipiriro, kuti mutachita chifuniro cha Mulungu mulandire lonjezano. Pakuti kanthawi kochepa, ndipo amene akudza adzabwera, ndipo sadzachedwa. Koma wolungama adzakhala ndi moyo mwa chikhulupiriro; ndipo ngati wina abwerera m’mbuyo, moyo wanga sudzakondwera naye. Koma ife sitili a iwo obwerera m’mbuyo ku chiwonongeko, koma a iwo okhulupirira kuti apulumutse moyo.’”
GSAM 153.4“Tikukhulupirira kuti tikukhala mu nthawi imene Mpulumutsi ananena, pamene mkwati akuchedwa (Mateyu 25:5)—nthawi imene ufumu wa kumwamba uyenera kufanizidwa nayo—pamene ‘mtumiki woipa [poti panali kulephera kooneka pa nthawi] adzanena mumtima mwake kuti, Mbuye wanga akuchedwa kudza kwake, ndipo adzayamba kumenya atumiki anzake, ndi kudya ndi kumwa ndi oledzera,’ ndipo Ambuye adzabwera ‘tsiku limene sakumuyembekezera.’”
GSAM 154.1“Tikukhulupirira kuti tsopano tikukhala mu nthawi imene Petro analankhula, pamene ‘chiweruzo chawo cha kalekale sichichedwa, ndipo chiwonongeko chawo sichigona,’ pamene ankayenera ‘kulowetsa mobisa mipatuko yowononga.’8 Petro akunena kuti amenewa adzakhala monga mmene panalili aneneri onyenga pamene Malemba analembedwa. Choncho, monga anthu a m’nyumba ya Isiraeli ananena kuti, ‘Masiku awonjezedwa, ndipo masomphenya onse alephera,’9 payenera kukhala nthawi imene nthawi idzaoneka kuti yadutsa, kuti onyodola a 2 Petro 3:4 afunse kuti, ‘Ali kuti lonjezano la kudza kwake?’ ndi kudzinyenga kuti ‘zinthu zonse zikupitirirabe monga zinalili kuyambira pa chiyambi cha chilengedwe.’”
GSAM 154.2“Tikukhulupirira kuti mtumwi Yakobo ananena chifukwa cha kuchedwa kwa masomphenya kotere kuti, ‘Khalani oleza mtima, choncho abale, kufikira kudza kwa Ambuye;’ ‘inunso khalani oleza mtima; limbitsani mitima yanu, chifukwa kudza kwa Ambuye kwayandikira.’ Ndipo, ‘Taonani, Woweruza akuima pakhomo.’”
GSAM 154.3“Ndipo tikukhulupirira kuti, poyembekezera kudutsa kwa nthawi imene tinkayembekezera, Mpulumutsi wathu anatichenjeza m’mutu wa khumi ndi awiri wa Luka kuti, ‘Mangani m’chiuno mwanu, ndipo nyali zanu ziyake; ndipo mukhale ngati anthu amene akuyembekezera mbuye wawo, pamene adzabwerera kuchokera ku ukwati; kuti akadzabwera ndi kugogoda, amutsegulire nthawi yomweyo.’10 Kuyembekezera kumatanthauza kuti nthawi yadutsa, chifukwa mpaka nthawi imeneyo sitimayembekezera. Choncho Ambuye wathu anawonjezera kuti, ‘Odala ndi atumikiwo amene Ambuye akadzabwera adzawapeza akuyang’anira.’”
GSAM 154.4“Mwa chifuniro cha Mulungu tidzapitiriza kulengeza kuti, ‘Taonani, Mkwati akubwera; tulukani kukakumana naye;’ ndi kuti, ‘Nthawi ya chiweruzo chake yafika.’ Ndipo tikukhulupirira kuti sitidzalephera kupitiriza kufuula mokweza kudziko ndi ku mpingo, kuti adzuke ku nyimbo zawo za “mtendere,” ndi kumvera maitanidwe a Mulungu oti alandire chifundo chake. Tikufuna kupitiriza kuyembekezera ndi kuyang’anira kudza kwa Ambuye, tikukhulupirira kuti kwatsala pang’ono kufika.”
GSAM 155Kutsimikizira Ntchito Yawo
GSAM 155.1Lingaliro labwino la mmene a M’Adventist ankaonera ntchito yawo 21 Marichi 1844 isanakwane ndi pambuyo pa tsikulo lingapezeke powerenga mawu otsatirawa, otengedwa m’nkhani ya mutu wakuti “Kutsimikizira,” m’nyuzipepala ya Mthenga wa Kudza Kwachiwiri ya 13 Novembala 1844, yofalitsidwa ndi J. V. Himes, S. Bliss ndi A. Hale:—
GSAM 155.2“Sitinathamangire kuvomereza maganizo athu. Tikukhulupirira kuti tinali ofufuza choonadi moona mtima ndi mosanyenga. Tinamvera lamulo la Mpulumutsi wathu lofufuza Malemba. Sitinadalire nzeru zathu; koma tinayang’ana kwa Mulungu kuti atitsogolere ndi kutipatsa malangizo, ndipo tinayesetsa kudziika pa guwa lake, tikudalira kuti adzatsogolera mapazi athu m’njira yoyenera. Tinafufuza zifukwa zonse zimene zinaperekedwa kutsutsa ife ndi chikhumbo choona mtima chodziwa choonadi ndi kusungidwa ku cholakwa; koma tiyenera kuvomereza kuti maganizo osiyanasiyana ndi ochuluka a otsutsa athu anangotilimbitsa m’maganizo athu. Tinaona kuti kaya tinali olondola kapena olakwa, otsutsa athu sakanakhala olondola; ndipo sanagwirizane pakati pawo. Zifukwa za aliyense zinali zofooka ndi zachibwana kwambiri kotero kuti ankafunika nthawi zonse kugwetsa zimene iwowo anamangapo; ndipo ndi maganizo awo otsutsana ndi osagwirizana anasonyeza kuti, ngakhale ankayang’ana bwanji pa maganizo athu, analibe chidaliro pa maganizo a wina ndi mnzake. Komanso, panalibe mfundo yofunika mu kaimidwe kathu konse imene sinalimbikitsidwe ndi mmodzi kapena angapo mwa amene ankayesetsa kutsimikizira kuti kudza kwa Ambuye sikunali pafupi. Pamene tinali ndi kumasulira kwenikweni kwa Malemba kutithandiza, otsutsa athu anayesetsa pachabe kutsimikizira kuti Malemba sayenera kumvedwa m’njira yeniyeni, ngakhale uneneri uliwonse umene wakwaniritsidwa wakwaniritsidwa m’zinthu zake zazing’ono kwenikweni.
GSAM 156Kufotokozera Kukhumudwako
GSAM 156.1“Koma nthawi—chaka cha 1843, chaka cha Ayuda—chinadutsa, ndipo tinakhumudwa chifukwa chosamuona Mfumu mu kukongola kwake. Ndipo onse amene anatitsutsa moona mtima ankaganiza kuti chizindikiro chilichonse chapadera cha chikhulupiriro chathu chinali chitasonyezedwa kuti n’cholakwa; ndipo kuti ife, monga anthu owona mtima, tikanasiya kaimidwe kathu konse. Choncho anadabwa kuona tikugwirabe chiyembekezo chathu ndi kuyembekezera Mfumu yathu.”
GSAM 156.2“Komabe, m’kukhumudwa kwathu, sitinaone chifukwa chotaya mtima. Tinaona kuti Malemba ankasonyeza kuti payenera kukhala nthawi yodikira, ndipo pamene masomphenya akuchedwa tiyenera kuwayembekezera. Tinaonanso kuti ndi kutha kwa chaka nthawi imeneyo sikanatha kwathunthu, ngakhale titaganiza kuti kuwerengera kwathu kunali kolondola; ndipo kuti zikanatha kukwaniritsidwa nthawi ina m’chaka chino chokha; komabe tinavomereza poyera ndi mokwanira kudziko kuti tinalakwitsa pa nthawi yeniyeni imene tinayang’ana nayo molimba mtima kwambiri. Koma pamene tinalakwitsa choncho, tikuona dzanja la Mulungu m’nkhaniyo. Tikuona kuti wagwiritsa ntchito kulengeza kumeneko ngati chenjezo kwa dziko ndi mayeso kwa mpingo. Kunayika anthu ake m’mkhalidwe wa kuyembekezera. Kunatulutsa amene anali okonzeka kuvutika chifukwa cha dzina lake. Kunasonyeza kuti kulira kwa kudza kwa Ambuye kunali nkhani ya chimwemwe chachikulu kwa ndani, ndi kwa ndani kunali mawu osafunidwa m’makutu. Kwasonyeza chilengedwe chonse amene angalandire kubweranso kwa Ambuye, ndi amene angamukane pa kudza kwake kwachiwiri, monga Ayuda anamukanira pa kudza kwake koyamba. Ndipo tikuona kuti ndi sitepe pokwaniritsa cholinga cha Mulungu, mu “tsiku lake lokonzekera,” kuti atsogolere anthu amene angafune chifuniro cha Ambuye chokha, kuti akhale okonzeka kudza kwake.”
GSAM 157MBIRI YA GULU LOLALIKIRA ZA KUDZA KWACHIWIRI PAMBUYO PA MARICHI 1844
GSAM 157.1Mbiri yachidule ya gulu lolalikira za kudza kwachiwiri pambuyo pa 21 Marichi 1844, yafotokozedwa m’mawu otsatirawa, otengedwa mu Zizindikiro za Nthawi za pa 31 Okutobala 1844:—
GSAM 157.2“Pambuyo pa kutha kwa 1843—chaka cha Ayuda—gulu lalikulu la a M’Adventist linakhazikika m’chikhulupiriro chakuti kuyambira pamenepo sitikanatha kuwerengera nthawi zinazake ndi kutsimikiza kulikonse. Iwo ankakhulupirira kuti tinafika pamene kuwerengera kwathu kwa nthawi kunatitsogolera, pa mapeto a nyengo zonse za uneneri, pamene kudza kumayembekezeredwa; ndipo ngakhale tinkayenera kuyembekezera kanthawi kochepa kokha, chifukwa kuwerengera kwathu kungasiyane ndi nthawi ya Mulungu, ankakhulupirira kuti sitikanakhalanso ndi chizindikiro cha nthawi yeniyeni. Onse anatenga nyali zawo n’kutuluka kukakumana ndi Mkwati; koma Mkwati anachedwa kupitirira nthawi (1843) imene ankayembekezera. Pamene masomphenya anali kuchedwa, zinkaoneka kuti onse anatsimikiza mtima kuyembekezera, akukhulupirira kuti sakanachedwetsedwa, ndipo kuti angayembekezere nthawi iliyonse. Komabe posakhalitsa zinaoneka bwino kuti anthu ambiri anali kupanga mapulani a m’tsogolo amene sakanawapanga akanakhulupirira kuti Ambuye abwera chaka chino; ndipo anali atagona ponena za kuzindikira kwenikweni kwa kuonekera kwa Ambuye posachedwa. M’mawu ena, ankaganiza kuti angabwere tsiku lililonse, kapena kuti angachedwe kanthawi, ndipo pa nthawiyo angasangalale ndi mpumulo wotsitsimula. Chabwino, izi zinali monga Mpulumutsi wathu ananena kuti zidzakhala: ‘Pamene Mkwati anachedwa, onse anagona tulo ndi kugona.’”
GSAM 157Kuitanira Anthu Kuyang’ana ku M’dzinja la 1844
GSAM 157.3“Kale kwambiri, mu Mayi 1843, M’bale Miller anatiitanira kuti tiyang’ane mwezi wachisanu ndi chiwiri wa chaka chopatulika cha Ayuda, ngati nthawi yosunga zitsanzo zimene zimaloza ku kudza kwachiwiri; ndipo m’dzinja lapitalo tinayang’ana nthawi imeneyo ndi chidwi chachikulu. Itadutsa, M’bale S. S. Snow anavomereza kwathunthu maganizo akuti, malinga ndi zitsanzozo, kudza kwa Ambuye, kukadzachitika, kuyenera kuchitika pa tsiku lakhumi la mwezi wachisanu ndi chiwiri; koma sanali wotsimikiza za chaka. Kenako anaona kuti nyengo za uneneri sizitha kwenikweni mpaka chaka chino, 1844; ndipo anaima pa mfundo yakuti pafupi ndi 22 Okutobala—tsiku lakhumi la mwezi wachisanu ndi chiwiri wa chaka chino—tidzaona kudza kwa Ambuye wa ulemerero. Izi ankalalikira ku New York, Philadelphia ndi malo ena m’nyengo ya masika ndi chilimwe yapitayi; ndipo ngakhale ambiri analandira maganizo ake, palibe zotsatira zapadera zinaoneka mpaka pafupi ndi Julaye.”
GSAM 158Mbewu Zosiyidwa M’minda
GSAM 158.1“Kumayambiriro kwa nyengoyi abale athu ena kumpoto kwa New Hampshire anakhudzidwa kwambiri ndi chikhulupiriro chakuti Ambuye adzabwera chisanu china chisanafike, moti sanalime minda yawo. Pafupi ndi pakati pa Julaye—umene unali madzulo a pakati pausiku wa tsiku-chaka cha Ayuda (madzulo ndi m’mawa, kuwerengera kuyambira mwezi watsopano wa Epulo, chiyambi cha chaka cha Ayuda)—ena amene anabzala ndi kulima minda yawo anakhudzidwa kwambiri ndi kuzindikira kwa kuonekera kwa Ambuye posachedwa, moti mogwirizana ndi chikhulupiriro chawo sakanatha kukolola mbewu zawo. Ena, atalowa m’minda yawo kudula udzu, anapeza kuti sakanatha kupitiriza konse; ndipo potsatira zimene ankaona kuti ndi udindo wawo, anasiya mbewu zawo zitayima m’munda, kuti aonetse chikhulupiriro chawo ndi ntchito zawo, motero atsutse dziko. Izi zinafalikira mofulumira kumpoto konse kwa New England.”
GSAM 158Chiweruzo Chiyenera Kutsogolera Kudza
GSAM 158.2“Pa nthawi yomweyo abale athu ku Maine anavomereza maganizo akuti chiweruzo chiyenera kutsogolera kudza; kuti chinkagwirizana ndi nthawi yokolola, ndipo sichinali pa mapeto a dziko kokha, koma chinkatenga nthawi ya mapeto atatsala pang’ono kufika. Mogwirizana ndi maganizo amenewa, ankaganiza kuti tinali m’chiweruzo, kuti mzere wogawanitsa unali kujambulidwa, ndipo kuti atumiki a Mulungu anali kusindikizidwa pamphumi pawo; kukwaniritsidwa kwa zimenezi kudzakhala chizindikiro kwa angelo anayi amene anagwira mphepo zinayi za dziko (Chivumbulutso 7:1) kuti amasule kugwira kwawo.”
GSAM 159Kudzutsidwa Pakati pa Usiku
GSAM 159.1“Pafupi ndi pakati pa Julaye, madalitso a Mulungu pobwezeretsa anthu obwerera m’mbuyo anayamba kutsagana ndi kulengeza kwa nthawi; ndipo amene analandira maganizo aliwonse mwa amene tawatchula anaonetsa kusintha kwakukulu m’makhalidwe awo ndi kudzuka mwadzidzidzi m’tulo, monga kunanenedweratu. ‘Pakati pa usiku panamveka mfuu yakuti, Taonani, Mkwati akubwera; tulukani kukakumana naye. Pamenepo anamwali onse anadzuka n’kukonza nyali zawo.’ Kuyambira Julaye, maguluwa anali m’madera osiyanasiyana a New England, osiyana wina ndi mnzake; koma onse anatsagana ndi madalitso a Mulungu pobwezeretsa ambiri amene nyali zawo zinali pafupi kuzima, ndi kuyeretsedwa kwa oyera ake. Pamsonkhano wa misasa ku Exeter, mphamvu zonsezi zinakumana n’kusakanikirana kukhala gulu limodzi lalikulu, ndipo zinafalikira mofulumira pakati pa magulu onse a okhulupirira za kudza m’dziko.”