Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 31
02 / 31

Mawu oyamba a kope la 1992

John Norton Loughborough

GSAM -[Chidziwitso cha mkonzi wa CD-ROM: Popeza kope la 1992 linali ndi zolembedwa za Loughborough zimene zinali zisanatulutsidwe kale (monga Zowonjezera A), taona kuti n’koyenera kuphatikiza mfundo zatsopanozi za mbiri, pamodzi ndi mbiri ndi zimene zawonedwa zokhudzana nazo.]

GSAM 5Chidule cha moyo

GSAM 5.1John Norton Loughborough anali mboni yowona ndi maso pa kukhazikitsidwa kwa mpingo wa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Chidule chachidule cha moyo wake ndi utumiki wake m’mawu ake (chochotsedwa mu Zowonjezera A) chidzapereka maziko a kope latsopano la buku lake.

GSAM 5.2Ndinabadwira ku Victor, m’chigawo cha Ontario, N.Y., pa 26 Januwale 1832. Mudzi uwu wa anthu 200 kapena kuposerapo unazunguliridwa ndi dera laulimi lokhazikika bwino kwa makilomita ambiri. Unali pa msewu wakale wa magalimoto a makalata kuchokera ku Albany kupita ku Buffalo. M’mudzi umenewu ndinkapita ku Sukulu ya Lamlungu ndi ku misonkhano ya anthu mpaka m’nyengo yotsatira nyengo yozizira ya 1848, pamene mzinda wa Rochester, N.Y. unakhala likulu langa. Bambo anga ndi agogo anga onse anali atumiki a m’dera mu mpingo wa Methodist, koma ankadzisamalira okha....

GSAM 5.3... M’sabata yomaliza ya Disembala 1843, ndinamva ulaliki wanga woyamba wokhudza kulalikira za kudza kwachiwiri. Unali wa M’bale James Barry, pa mutu wakuti, “Nthawi ya Chiweruzo chake yafika.” Mphamvu yayikulu ya Mulungu inakhazikitsa choonadi chimene analalikira m’mitima. Zinali ngati kuti tinali kuima pamaso pa mpando wa chiweruzo wa Mulungu. Pansi pa uphungu umene unatsatira kuchokera kwa m’busa, ine ndi ena ambiri tinapita kutsogolo kuti tipemphedwere. Ndipo pamenepo panayamba kuyesa kwanga koyamba kupemphera ndi kufunafuna Mulungu....

GSAM 5.4M’nyengo yozizira ya 1852, ndisanayambe kulalikira uthenga wa mngelo wachitatu, pamene ndinkaphunzira ngati ndiyenera kulalikira uthengawo kapena kudzisamalira ine ndi mkazi wanga ndi ntchito ya manja, masomphenya anapatsidwa kwa Mlongo White pamsonkhano wathu ku Rochester pa Sabata lina, ndipo anapatsidwa umboni wachindunji kwa ine kuti ndisazengerezenso, koma ndipite kukalalikira uthengawo, ndipo Ambuye adzatsegula njira yoti ndisamaliridwe....

GSAM 6.1Nditayamba kulowa mokwanira m’ntchitoyi, m’nthawi zoyambirirazo panawonekera chinthu chimene pamenepo chinali chinsinsi kwa ine. Chinali ichi—pa msonkhano uliwonse wofunika m’maboma osiyanasiyana umene M’bale ndi Mlongo White ankapezekapo, ankandipempha kuti ndipite nawo. Ndinkadzifunsa kuti, “N’chifukwa chiyani samapempha atumiki awa m’malo mwa ine nthawi zonse?”

GSAM 6.2Komanso, pamene zochitika zitatu za kupanduka zinabuka kuyambira 1853 mpaka 1865, pamene anayambitsa manyuzipepala atatu osiyanasiyana, limodzi pa kuukira kulikonse kwa mawu, n’chifukwa chiyani ndinalipo n’kuona chiyambi cha chochitika chilichonse cha kupandukako? Komanso, n’chifukwa chiyani ndinalipo kuona Mlongo White m’masomphenya ake olandiridwa ali maso maulendo oposa makumi anayi, kumuona akuyesedwa ndi madokotala, kumva akunena maulosi a zimene zidzachitika—zinthu zimene zinkaoneka zosakhulupiririka kwa omvera, koma zinakwaniritsidwa kwenikweni? Ndikunena moona mtima kuti mipata imeneyi sinali nthawi zondikweza, koma inali chinsinsi. Ndinkadzifunsa kuti, “N’chifukwa chiyani zonsezi zili chonchi?”

GSAM 6.3... Mu 1890, Msonkhano Waukulu unandipempha kuti ndigwire ntchito kum’mawa kwa mapiri a Rocky. Kenako panabwera umboni uwu, wolembedwa kwa Mkulu O. A. Olsen, ndipo kope lake linatumizidwanso kwa ine: “Ndikunena kuti Mkulu Loughborough achite ntchito imene ikufunika kuchitidwa m’mipingo. Ambuye akufuna mawu ake amveke monga a Yohane, akufotokoza zinthu zimene iye mwini anakumana nazo pa chiyambi ndi kupita patsogolo kwa uthenga wa mngelo wachitatu. Mkulu Loughborough ayime pamalo ake oyenera, monga Kalebe akubwera kutsogolo ndi kupereka umboni wotsimikiza pamaso pa kusakhulupirira, kukayika ndi kukayikira, kuti ‘titha kukwera ndi kulanda dziko labwino.’ Musam’tsekere Mkulu Loughborough pakona iliyonse. Musam’mangirire ku bungwe limodzi la mipingo ya m’chigawo. Muloleni apite kuno ndi uko, ndi kulikonse, akufotokoza zimene waona, wadziwa ndi kugwira nazo pa chiyambi cha uthenga wa mngelo wachitatu.”

GSAM 6.4(Onani Zowonjezera B kuti muone masiku ofunika pa moyo wa Loughborough.)

GSAM 7Kuitana kwapadera kofalitsa buku la Loughborough

GSAM 7.1Kumayambiriro kwa zaka za m’ma 1900, M’bale Loughborough atalemba Chiyambi ndi Kupita Patsogolo kwa Uthenga wa Mngelo Wachitatu, umene unali chiyambi cha Gulu Lalikulu Lolalikira za Kudza Kwachiwiri, Ellen White analemba mawu awa:

GSAM 7.2Ndikumva kwambiri za mmene zinthu zilili panopa. Tsopano tiyenera kuchita ntchito imene inafunika kuchitidwa kale. Tiyenera kuchita monga Ambuye analamulira Mose, pamene ana a Israyeli, atadutsa m’chipululu, anamanganso misasa m’malire a Yordano. Mose analamulidwa kubwereza kwa iwo zochita zonse za Ambuye kwa iwo pa ulendo wawo m’chipululu. Mbiri ya kubwerezako ili m’buku la Deuteronomo.

GSAM 7.3Mbiri ya zimene anthu a Mulungu anakumana nazo m’mbiri yoyambirira ya ntchito yathu iyenera kusindikizidwanso. Ambiri amene alowa m’choonadi kuyambira pamenepo sadziwa njira imene Ambuye anagwirira ntchito. Zimene William Miller ndi anzake, Kaputeni Joseph Bates, ndi apainiya ena a uthenga wa kudza kwachiwiri anakumana nazo ziyenera kusungidwa pamaso pa anthu athu. Buku la Mkulu Loughborough liyenera kusamalidwa. Atsogoleri athu ayenera kuona zimene zingachitidwe pofalitsa bukuli.

GSAM 7.4Tiyenera kuphunzira kupeza njira yabwino yowunikiranso zochitika zathu kuyambira pachiyambi cha ntchito yathu, pamene tinasiyana ndi mipingo, n’kupita patsogolo sitepe ndi sitepe m’kuwala kumene Mulungu anatipatsa. Pamenepo tinakhazikitsa mfundo yakuti Baibulo, Baibulo lokha, likhale mtsogoleri wathu; ndipo sitiyenera kuchoka pa mfundo imeneyi. Tinapatsidwa zisonyezero zodabwitsa za mphamvu ya Mulungu. Zozizwitsa zinachitika. Mobwerezabwereza, pamene tinafika m’malo ovuta, mphamvu ya Mulungu inasonyezedwa kutithandiza.—Kalata 105, 1903 (CWE145) (mawu atsindika).

GSAM 7N’chifukwa chiyani tisindikizenso?

GSAM 7.5M’kuwala kwa maumboni amene tawatchula, tiyeni tiganizire zifukwa zimene M’bale Loughborough analangizidwa kufotokoza mbiri yathu, ndi chifukwa chimene tamva kutsogoleredwa kubweretsanso nkhani yake kuti ifalitsidwe mwakhama.

GSAM 8—Kuitanidwa kukumbukira

GSAM 8.1Koposa zonse, kuunikanso zochitika za mbiri kumatipatsa mwayi wotsatira dzanja la Mulungu likugwira ntchito ndi kuona umboni wa chisamaliro chake cha chikondi. Izi zimamanga chikhulupiriro ndipo zimatiphunzitsa maphunziro a m’mbuyomu, abwino ndi oipa. Zimawunikiranso maziko a m’Malemba a mpingo wathu ndipo zimasonyeza mzimu wodzipereka nsembe wa apainiya athu. Zimatibweretsa ku mizu yathu yauzimu. Monga M’bale Loughborough ananenera pa tsamba 33, “Ngati zinali zabwino kwa Israyeli kukumbukira kutsogolera kwa Ambuye pamodzi nawo, kodi si zabwino kwa ifenso? Wamasalimo akunenanso mosangalala kuti, ‘Lemekeza Ambuye, iwe moyo wanga, ndipo usaiwale zabwino zake zonse.’”

GSAM 8—Nthawi yapadera m’mbiri

GSAM 8.2Zaka za kukhazikitsidwa kwa ntchito ya a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri zinali nthawi yapadera m’mbiri. Mfundo zosachepera zitatu za nthawi yoteroyo zikubwera m’maganizo.

GSAM 8.3(1) Pamene ulosi waukulu ukukwaniritsidwa. Nthawi zambiri chochitika chotere sichimazindikirika kwambiri kapena mokwanira panthawiyo. Choncho n’kofunika ndiponso kothandiza kwambiri kuyang’ana m’mbuyo ndi nzeru ya pambuyo pake kuti timvetse kukula kwa ulosiwo—mauthenga amene Ambuye anakonza kuti akhale choonadi cha nthawi ino pa nthawi imeneyo m’mbiri ya dziko.

GSAM 8.4(2) Pamene maziko akuyikidwa a ntchito yapadera imene Ambuye akukonzekera kuchita. Pozindikira nthawi zotere, n’kofunika kwambiri kuona mmene mizati inayikidwira, umboni wa m’Malemba ndi zochitika za chisamaliro cha Mulungu zimene sitepe ndi sitepe zinatsogolera “apainiya”, omanga amene anaitanidwa pa nthawi yoteroyo, kufika pa chikhulupiriro chomveka ndi chanzeru chokhudza uthenga ndi ntchito imene Mulungu anawapatsa.

GSAM 8.5(3) Pamene kusintha kwakukulu kumachitika pa utumiki weniweni wa malo opatulika, umene ukukwaniritsa zimene zinkaimiridwa ndi utumiki wakale. Popeza njira ya Mulungu “ili m’malo opatulika” (Masalimo 77:13), n’kofunika kumvetsa ndi kutsatira mwa chikhulupiriro zimene Mulungu akuchita pothana ndi vuto la uchimo. Chothandiza kwambiri pa zimenezi ndi kufanana pakati pa kusintha kwakukulu koyambirira ndi kumene kunachitika pa kudzutsidwa kwa gulu lolalikira za kudza kwachiwiri. Ambuye akufuna tiganizire zimene zinachitika posintha kuchoka pabwalo kupita ku malo opatulika (kuchokera ku Kalvari kupita ku Kukwera Kumwamba), ndi mmene anthu a Mulungu a nthawi imeneyo poyamba sanamvetse zimene zinachitika, motero anakumana ndi kukhumudwa kwakukulu, koma potsiriza anazindikira malo awo m’kukwaniritsidwa kwa dongosolo la Mulungu. Zochitika zawo zimaunikira zimene zinachitikira okhulupirira mu 1844 ndi pambuyo pake, pa kusintha kuchoka ku malo opatulika kupita ku Malo Opatulika Kwambiri (kuchokera pa Kupembedzera kupita ku Chiweruzo cha Kupembedzera).

GSAM 9.1Mfundo zonse zitatuzi tikuziwona mu nthawi ya kukhazikitsidwa kwa ntchito, monga zafotokozedwa m’nkhani ya M’bale Loughborough. Tikufuna kugwira ndi kutenga nawo mbali mzimu womwewo wa anthu amene anafunafuna choonadi “monga chuma chobisika”, anachipeza, ndipo anapereka zonse ku kulalikidwa kwake.

GSAM 9—Kutsimikiziranso Mzimu wa Uneneri

GSAM 9.2Chifukwa china chosindikiziranso umboni wa Loughborough n’chakuti m’tsiku lathu titsimikizirenso ntchito ya Ellen White ya mbiri ndi ya m’Baibulo monga wolemba, wokamba, ndi wolandira mphatso yapadera ya Mzimu, imene anatchula m’mawu ake oyamba.

GSAM 9—Umboni wa mboni yowona ndi maso wa choonadi cha kukhazikitsidwa

GSAM 9.3Umboni ukusonyeza zifukwa zosachepera zitatu zimene Ellen White anapereka malangizo zaka pafupifupi 90 zapitazo kuti bukuli lipezeke kwa anthu ambiri, ndiponso kuti mawu ndi nkhani za amene anayika maziko a ntchitoyi ziunikidwenso ndi kusindikizidwanso. (1) Mboni zowona ndi maso zinali kufa, ndipo umboni wawo waumwini ndi wapakamwa unali kutonthozedwa. (2) Anthu masauzande ambiri omwe ankawonjezera kulowa mu mpingo popanda kudziwa zochitika kapena anthu amene anayambitsa ntchitoyi akanabweretsa mpingo wosadziwa mizu yake yoikidwa ndi Mulungu. (3) Utumiki woyesa wa ziphunzitso zabodza ukanayesa mpingo, makamaka pamene unali wakhungu monga zinasonyezedwera pa zochitika za ku Minneapolis ndi zotsatira zake. Choncho chikhulupiriro cha ambiri chakuti Ambuye wakhala akutsogolera gululi chikanayesedwa kwambiri m’njira zambiri, zosiyanasiyana ndi zobisika. Zikanakhala zofunika kuti umboni wa dzanja lake likugwira ntchito ufotokozedwe momveka ndi mwamphamvu.

GSAM 9Ndemanga pa Zowonjezera A

GSAM 9.4Kusadziwa kokayikitsa ndi kukayika kwa amene sanali mboni zowona ndi maso kunaonekera m’moyo wa M’bale Loughborough. Chitsanzo chimodzi mwa zimenezi chinamupatsa chifukwa cholembera zimene zili pano ngati Zowonjezera. Timaona kuti ndi mwayi ndi udindo kuphatikiza yankho lake m’kope ili, popeza ndi koyamba kufalitsidwa kwake. Tinadziwitsidwa za kukhalapo kwake ndi mawu onena za ilo m’kabuku ka L. E. Froom kotchedwa Kupeza Mboni Zolosera Zotayika. Tikubwereza kufotokozera kwa Froom za mbiri ya zolembedwa zimene zimapanga Zowonjezera A:

GSAM 10.1Chinthu china chamtengo wapatali chinali cholembedwa chachikulu cholembedwa pa makina ndi J. N. Loughborough pa makina akale otayipira a Blick telegraph, zonse zitalembedwa ndi zilembo zazikulu. Chinali yankho lake, lokonzedwa mu 1918 atatsala pang’ono kufa, ku milandu ya mabodza, kupotoza ndi kusalondola imene otsutsa ena anamunamizira posachedwapa zokhudza mabuku ake oyambirira a chiyambi cha Gulu Lolalikira za Kudza Kwachiwiri. Pamene chinaperekedwa kuti chisindikizidwe ku nyumba imodzi yosindikizira mabuku athu, zinali zoonekeratu kuti sichinali ndi chidwi chokwanira kwa anthu onse kuti chiyenerere kusindikizidwa. Choncho chinabwezeredwa kwa wolemba.

GSAM 10.2M’zaka zake za ukalamba, Mkulu Loughborough anachipereka kwa H. A. Washburn, yemwe panthawiyo anali pulofesa wa mbiri ku Pacific Union College; iye anachiyamikira ndi kuchisunga. Tsiku lina kanyumba ka pulofesayo kanapsa n’kutha, ndipo laibulale yake yabwino inapita nayo. Mabuku ochepa amene anatsala anali pa desiki yake ku koleji. Pakati pawo panali cholembedwachi, chotchedwa “Zochitika Zina.” Pamapeto pa mndandanda wanga woyamba wa maphunziro okhudza Gulu la otsatira Miller, amene ndinapemphedwa kupereka pa kutsegulira kwa Sukulu Yapamwamba ya Baibulo yomwe inachitikira chaka chimenecho ku Pacific Union College, Pulofesa Washburn anabweretsa cholembedwachi n’kuchiyika m’manja mwanga, nati, “Tsopano ndikumvetsa chifukwa chake cholembedwachi chinali chimodzi mwa zinthu zochepa zosungidwa kuchokera m’laibulale yanga yonse chifukwa chinali pa desiki yanga ku koleji. Mulungu ankafuna chisungidwe kuti chigwiritsidwe ntchito motere. Chiyikeni mu Gulu la Zochokera ku Gulu Lolalikira za Kudza Kwachiwiri.”—masamba 48, 49

GSAM 10Kugwirizana kwa Ambuye ndi anthu

GSAM 10.3Pozindikira zina za chikhalidwe cha anthu monga zikuonekera m’mitima yathu, timadziwa kwambiri ziwiya zadothi zimene Ambuye wakhala nazo kuti agwire nazo ntchito. Tikupereka bukuli kuti lilimbikitse chikhulupiriro pa mmene Ambuye wagwirira ntchito, osati kumanga chikhulupiriro chabodza pa kufooka kwa anthu amene anawagwiritsa ntchito kukwaniritsa chifuniro chake. Sitipereka zifukwa za njira iliyonse imene umunthu wa amuna ndi akazi opembedza awa ungaonekere kwa wofunafuna choonadi mwakhama m’tsiku lathu lino, pamene akuwerenga bukuli kapena nkhani ina iliyonse ya nthawi zazikuluzi. Mulungu wakhala akugwira ntchito mogwirizana ndi anthu, mu mgwirizano wa umunthu ndi umulungu (Aefeso 2:20). Tiyeni nthawi zonse timvere mawu ake, ngakhale kudzera m’mawu ofooka a ena. “Musanyoze maulosi; yesani zinthu zonse; gwirani zolimba zabwino.” (1 Atesalonika 5:20, 21). (Onani Mauthenga Osankhidwa 3:342-347)

GSAM 11Nthawi ya kukhazikitsidwa ndiyo cholinga

GSAM 11.1Tikuwona kuti chopereka chachikulu cha bukuli chili poyankha mafunso ambiri (ngakhale amene sanafunsidwe) okhudza nthawi ya kukhazikitsidwa ndi zaka zoyambirira. Mafunso ena okhudza zimene mpingo anakumana nazo pambuyo pake kumapeto kwa zaka za m’ma 1800 ndi kuyambira pamenepo akufotokozedwa bwino kwina. Mthenga wa Ambuye wafotokoza m’maumboni mmene mpingo unalili panthawiyo, kuwala kumene Ambuye anayesa kubweretsa mu 1888, ndi zotsatira zake, pa nthawi imeneyo ndi zaka mpaka lero, chifukwa mpingo unakana uthengawo.

GSAM 11.2N’kofunika kuona kusiyana pakati pa kuchedwa kwa chiyembekezo cha anthu, chimene chakhala gawo la anthu a Mulungu m’mibadwo yonse, amene ankayembekeza kuti ali pafupi ndi kudza kwa Ambuye koma analandira umboni wakuti nthawi yawo sinali itafika, ndi kuchedwa kwa zolinga za Ambuye, pamene, monga ndi Israyeli wakale, anatifikitsa ife monga anthu ku malire a Kanani n’kunena kuti, “Lowani,” koma sitinalowe chifukwa cha kusakhulupirira. Tiyeni tione pamene tili ndi chifukwa chimene tili pano. Tiyeni tiphunzire maphunziro a makolo athu, tibwereze madalitso ndi kuleza mtima kwa Ambuye, ndipo timulole kuchita mwa ife ndi kudzera mwa ife zimene sanathe kuchita zaka 100 zapitazo.

GSAM 11.3(Onani Zowonjezera C)

GSAM 11Vuto kwa mpingo wa masiku ano

GSAM 11.4M’mawu ake oyamba, M’bale Loughborough ananena kuti a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri okwana 100,000 amene panthawiyo ankapanga mpingo anasonyeza mphamvu ndi changu chimene chinawapangitsa kuoneka ngati mamiliyoni awiri. Pogwiritsa ntchito chiŵerengero chomwecho, kodi tinganene tsopano kuti mamiliyoni athu 6 akuwoneka ngati mamiliyoni 120? Kodi kufotokoza kwake kwa zaka zoyambirira kukubweretsa mavuto otani ku mpingo wa lero?

GSAM 12.1Tikusiya nanu mafunso ena osayankhidwa amene tikupemphera kuti kope latsopanoli lidzayambitse:

GSAM 12.2(1) “Gulu” lapita kuti?

GSAM 12.3(2) Kodi lakhala lokhulupirika ku maziko ake?

GSAM 12.4(3) Kodi kusintha kumene tikuona m’mpingo kuyambira m’nthawi ya Loughborough kungafotokozedwe mpaka pati ndi kusintha kwa anthu, kapena ndi Ambuye akugwira ntchito pakati pathu?

GSAM 12.5(4) N’chifukwa chiyani tikadali pano patatha zaka pafupifupi 150 kuchokera pamene gululi linayamba kulalikira za kubweranso kwa Khristu kumene kuli pafupi?

GSAM 12.6Poyang’ananso mbiri yathu yakale, nditadutsa pa sitepe iliyonse ya kupita patsogolo mpaka pa malo athu apano, ndinganene kuti, Tamandani Mulungu! Pamene ndikuona zimene Ambuye wachita, ndimadzazidwa ndi kudabwa ndi chidaliro mwa Khristu monga mtsogoleri. Tilibe choopa cha m’tsogolo, kupatulapo ngati tidzaiwala njira imene Ambuye watitsogolera ndi chiphunzitso chake m’mbiri yathu yakale.—Mbiri ya Moyo wa Ellen G. White, 196

GSAM 12.7Usachotse chizindikiro chakale chimene makolo ako anachiyika.—Miyambo 22:28 Komiti ya Adventist Pioneer Library, Loma Linda, California, 1 Marichi 1992

Note

Back