Mutu 13 — Zizindikiro za chitsogozo cha Mulungu
GSAM 198.1“Kodi Mulungu anayesapo kupita kukadzitengera mtundu wa anthu pakati pa mtundu wina, mwa mayesero, mwa zizindikiro, mwa zodabwitsa, mwa nkhondo, mwa dzanja lamphamvu, mwa mkono wotambasulidwa, ndi mwa zoopsa zazikulu, monga zonse zimene Yehova Mulungu wanu anakuchitirani ku Igupto pamaso panu? Inu munaonetsedwa zimenezi kuti mudziwe kuti Yehova ndiye Mulungu; palibenso wina koma Iye yekha.”1
GSAM 198.2Umu ndi mmene Yehova anagwirira ntchito potenga anthu pakati pa mtundu wa anthu osapembedza Mulungu, kuti awatulutse kupita nawo kumene akanatha kuwauza chilamulo chake ndi kuwapatsa icho cholembedwa pamiyala. Zodabwitsa zimenezi sizinachitidwe kuti zingokhutiritsa mtima wawo wofuna kuona zinthu zachilendo; koma kuti adziwe motsimikiza kuti amene “anachita zazikulu ku Igupto; zodabwitsa m’dziko la Hamu, ndi zoopsa pa Nyanja Yofiira,”2 ndipo analankhula nawo pakati pa moto ndi utsi pamwamba pa phiri la Sinai loyaka moto, sanali wina koma Mulungu wamoyo ndi woona, Mlengi wa zonse.
GSAM 198Kuitanidwa kwa Mose M’chitsamba Choyaka Moto
GSAM 198.3Mose yekha sakanatha kukopa Aisrayeli kuti achoke ku Igupto pongowauza kuti, “Pamene ndinali kuweta nkhosa m’chipululu, ndinakumverani chisoni chifukwa cha ukapolo wanu, ndipo tsopano ndatsika kudzatsogolera inu kutuluka ku Igupto, monga ndinayesera kuchita pamene ndinapha Mwigupto ndisanathawire ku dziko la Midyani.”
GSAM 199.1Panafunika chitsamba choyaka moto chosanyeka, ndi mawu omveka otuluka pakati pa malawi a motowo, kuti ngakhale Mose akhulupirire kuti iyeyo ndiye ayenera “kupita kukatsogolera anthu kutuluka ku Igupto.” M’njira yodabwitsa imeneyi analandira ntchito yake, kuitanidwa kwake kwapamwamba ndi kopatulika. Atauza abale ake za kuitanidwa kumeneku, iwo akanamvetsera nthawi yomweyo, ndipo maganizo awo akanakonzekera zimene zinali kudzatsatira. Motero akanavomereza Mose kukhala mtsogoleri wawo pansi pa Mulungu.
GSAM 199.2Ngati panakhalapo nthawi kuchokera pamene Mpulumutsi anauka kwa akufa imene otsatira ake achisoni ndi okhumudwa anafunikira kutonthozedwa ndi kukhalapo kwake ndi mawu ake olimbikitsa, inali nthawi imene ena mwa okhulupirira achisoni ndi ozunzidwa anapitirizabe kugwira chikhulupiriro cholimba pambuyo pa “mfuu ya pakati pa usiku” ya 1844. Ndipo ngati Mulungu analankhulapo mwachindunji ndi anthu achisoni mwa chifundo chake, zikuoneka kuti ndithudi akanachita zimenezo pa nthawi yotere, ndi kwa anthu otere.
GSAM 199Lonjezo la Kukhalapo kwa Ambuye
GSAM 199.3Iye amene alibe malire pa njira kapena zinthu zimene amagwiritsa ntchito, ndiponso amene anaika mphatso za Mzimu mu mpingo wake “pamene anakwera kumwamba,”3 analonjeza kukhala ndi otsatira ake polalikira Uthenga Wabwino, “kufikira chimaliziro cha dziko lapansi.”
GSAM 199.4Pa nthawi yonseyi Ambuye wakhala wokonzeka kuonetsa mphamvu zake ndi mphatso zake pakati pa anthu amene amamufunafuna ndi mtima wonse. Kodi popereka ntchito yolalikira Uthenga Wabwino sananene kuti, “Zizindikiro izi zidzatsata iwo akukhulupirira: m’dzina langa adzatulutsa ziwanda; adzalankhula ndi malilime atsopano; adzatola njoka; ndipo ngakhale akamwa chakupha, sichidzawapweteka; adzaika manja pa odwala, ndipo adzachira”?4
GSAM 199Mphatso za Mzimu pa Nthawi ya Kukonzanso Mpingo
GSAM 199.5Panali kuonetsedwa kodabwitsa kwa mphamvu ya Ambuye ndi maonekedwe a mphatso ya uneneri pa nthawi ya Kukonzanso Mpingo m’zaka za zana la khumi ndi zisanu ndi chimodzi, ndi m’nthawi zotsatira. D’Aubigné akufotokoza za maulosi a John Huss. Charles Buck, m’buku lake lakuti Nkhani Zachidule za Chipembedzo, akufotokoza za kunenera kwa George Wishart, mu 1546. John Wesley, m’zolemba zake, akufotokoza za maulosi a Jonathan Pyrah ndi kukwaniritsidwa kwawo. Mkulu J. B. Finley, m’mbiri ya moyo wake imene analemba yekha, akufotokoza za masomphenya apadera ndi kuchiritsidwa kwake m’nyengo yotentha ya 1842. Magazini ya The Christian Advocate (ya Amethodisti) inafalitsa nkhani yochititsa chidwi ya masomphenya apadera amene Dokotala Bond, wa mpingo umenewo, analandira pa nthawi ya utumiki wake, ndi zotsatira zake. Izi zinali zizindikiro kwa amene anafunafuna Ambuye modzichepetsa, zosonyeza kuti Iye sanasinthe, ndi kuti anali kudzapitiriza kulankhula ndi anthu ake kudzera mwa mphatso ya uneneri.
GSAM 200Mpingo wa Otsala Udzakhala ndi Mzimu wa Uneneri
GSAM 200.1M’Malemba muli mawu omveka bwino ndi otsimikiza akuti Ambuye adzaonetsa mwapadera mphatso za Mzimu wake, makamaka mphatso ya uneneri, pakati pa anthu amene adzapezeke akuyembekezera kudza kwake. Lemba loyamba limene tikufuna kuti mulione lili m’kalata yopita kwa Akorinto, ndipo limati: “Ndimayamika Mulungu wanga nthawi zonse chifukwa cha inu, chifukwa cha chisomo cha Mulungu chimene chinapatsidwa kwa inu mwa Yesu Khristu; kuti m’zonse munalemeretsedwa mwa Iye, m’mawu onse ndi m’chidziwitso chonse; monga umboni wa Khristu unatsimikizidwa mwa inu; kotero kuti simusowa mphatso iliyonse, poyembekezera kudza kwa Ambuye wathu Yesu Khristu; amenenso adzakulimbikitsani kufikira chimaliziro, kuti mukhale opanda cholakwa m’tsiku la Ambuye wathu Yesu Khristu.”5
GSAM 200.2M’Chivumbulutso timawerenga za “otsala”—mpingo wotsiriza wa Uthenga Wabwino: “Chinjokacho chinakwiyira mkaziyo [mpingo], ndipo chinapita kukachita nkhondo ndi otsala a mbewu yake, amene amasunga malamulo a Mulungu, ndipo ali ndi umboni wa Yesu Khristu.”6 Kodi “umboni wa Yesu” umenewu n’chiyani, tikufunsa, umene mpingo wotsiriza uyenera kukhala nawo, ndipo kutsimikizidwa kwake kumakonza njira ya kuonetsedwa kwa mphatso zonse za Mzimu? Yankho la funso limeneli tikulipeza mu umboni wa mngelo kwa Yohane pa chisumbu cha Patimo: “Ndinagwa pa mapazi ake kuti ndimupembedze. Ndipo anati kwa ine, Ona usachite ichi: ndine kapolo mnzako, ndi wa abale ako amene ali ndi umboni wa Yesu: pembedza Mulungu; pakuti umboni wa Yesu ndi mzimu wa uneneri.”7
GSAM 201.1Tanthauzo limeneli loperekedwa ndi mngelo likuonetsa kuti “mzimu wa uneneri” woonetsedwa mu mpingo umene ukuyembekezera Khristu ndiwo umakonza njira ya mphatso zonse, ndiponso kuti mpingo wa “otsala” ukuchitiridwa nkhondo chifukwa chokhala ndi mphatso imeneyo pakati pawo.
GSAM 201Umboni wa Paulo pa Mphatso
GSAM 201.2Kalata ya Paulo yopita kwa Atesalonika ikuonetsa kuti tsiku la Ambuye—tsiku lomaliza la kupereka chilango cha chiweruzo—lidzafikira anthu ambiri “ngati mbala usiku;” koma silidzafikira ana okhulupirika a Ambuye motero, chifukwa iwo ndi “ana a kuunika, ndi ana a usana.” Pakati pa malangizo ake kwa anthu odikira amenewo akuti, “Musazime Mzimu. Musanyoze mauneneri. Yesani zonse; gwirani zolimba chimene chili chabwino.”8
GSAM 201.3Ponena za mawu Achigiriki akuti propheteias, amene pano atembenuzidwa kuti mauneneri, Greenfield m’Buku lake Lomasulira Mawu Achigiriki akuti, “Kugwiritsa ntchito mphatso ya uneneri, m’lingaliro limeneli, 1 Atesalonika 5:20.” Mabuku omasulira mawu a Parkhurst, Robinson, ndi Liddell ndi Scott nawonso amavomereza zimenezi. Ndiye uwu ndi umboni womveka bwino wakuti mphatso yoona ya uneneri idzakhala ndi mpingo woyembekezera kudza kwachiwiri kwa Khristu. Malangizo ake ndi oti tisanyoze mphatsoyo, koma tiiyese; tikapeza maonekedwe ake abwino, “tigwire zolimba” mphatsoyo.9
GSAM 201Kukwaniritsidwa kwa Lonjezo
GSAM 201.4Taona kale mmene Ambuye anayambira kuonetsa mphatso ya uneneri pa nthawi ya kulalikidwa kwa uthenga wa mngelo woyamba ndi uthenga wa mngelo wachiwiri. Mphatso imeneyi yaonekera kwambiri kuyambira pamene masiku 2300 anatha. Ambuye anasankha yekha chida chake chochitira cholinga chimenechi. Anasankha kukhala mtumiki wake munthu amene sanangopereka zonse chifukwa cha Iye, koma amene moyo wake unalinso pa chiswe, “wofooka koposa ofooka onse.”10 Pasanathe miyezi iwiri kuchokera pamene nthawi ija inadutsa, Namwali Ellen G. Harmon, wa ku Portland, Maine, amene panthawiyo anali ndi zaka pafupifupi khumi ndi zisanu ndi ziwiri zokha, anayamba kulandira mavumbulutso ochokera kwa Ambuye.
GSAM 202.1Popeza ndinali ndi mwayi wolankhula ndi anthu amene ankakhala ku Portland pa nthawi ya masomphenya oyambawo, ndiponso ndinkadziwana ndi Mayi Haines, amene m’nyumba mwawo Namwali Harmon analandira masomphenya ake oyamba, ndifotokoza zochitikazo monga anthu amenewo anandiuza.
GSAM 202.2Pa nthawi imeneyo Namwali Harmon anali kudwala kwambiri. Kwa milungu ingapo anali kulephera kulankhula momveka kuposa kunong’ona. Dokotala wina anapeza kuti matenda ake anali chifuwa chachikulu chophatikizana ndi kutupa chifukwa cha madzi m’thupi. Iye anati phapo lake lakumanja linali litawola, ndipo lakumanzere linali ndi matenda ambiri, ndiponso mtima wake unali utakhudzidwa. Anati sanaganize kuti angakhalebe ndi moyo kuposa nthawi yochepa kwambiri, ndipo akanatha kumwalira nthawi iliyonse. Ankapuma movutika kwambiri akagona pansi. Usiku ankangopeza mpumulo akatsamira zinthu zomuchirikiza pa bedi, ali ngati wokhala pansi. Kutsokomola kaŵirikaŵiri ndi kutuluka magazi m’mapapo kunali kutamufooketsa thupi kwambiri.
GSAM 202Masomphenya Oyamba a Namwali Harmon
GSAM 202.3Pamene analandira masomphenya ake oyamba anali kukhala kunyumba kwa Mayi Haines. Kunali m’mawa, ndipo anali kupembedza monga banja. Panali anthu asanu, onse alongo m’chikhulupiriro. Ena anali atapemphera, ndipo Namwali Harmon anali kupemphera monong’ona, pamene mphamvu ya Mulungu inatsika m’njira yodabwitsa kwambiri, ndi kukhudza moonekeratu onse amene analipo. M’kamphindi sanalinso kuzindikira chilichonse chimene chinkachitika momuzungulira—anali m’masomphenya.
GSAM 202.4Pa msonkhano wotsatira anafotokozera okhulupirira ku Portland zimene anaonetsedwa. Iwo anakhulupirira ndi mtima wonse kuti zinachokera kwa Ambuye. Pa nthawiyo ku Portland kunali anthu pafupifupi makumi asanu ndi limodzi amene anazivomereza kukhala ntchito ya Ambuye. Panali mphamvu imene inatsagana ndi masomphenyawo, komanso kufotokozedwa kwawo, imene ikanachokera kwa Mulungu yekha. Nthawi zonse anali ndi mtima wolemekeza kwambiri zinthu za muyaya, ndipo ankaoneka wodzazidwa ndi kuopa ndi kulemekeza kosaneneka kuti munthu wamng’ono ndi wofooka ngati iyeyo asankhidwe kukhala chida chimene Ambuye adzagwiritsa ntchito kupereka kuunika kwa anthu ake. Iye anati pamene anali m’masomphenya ankaona ngati wazunguliridwa ndi angelo owala m’mabwalo aulemerero a kumwamba, kumene zonse ndi chimwemwe ndi mtendere, ndipo kuti kubwerera ku zinthu zosakhutiritsa za moyo uno wa imfa kunali kusintha komvetsa chisoni.
GSAM 203Chidule cha Masomphenya Oyamba
GSAM 203.1Chidule chotsatirachi cha masomphenya ake oyamba, monga anawafotokozera okhulupirira ku Portland, chidzapereka chithunzi cha mmene masomphenya ake onse analili:—
GSAM 203.2“Pamene ndinali kupemphera, mphamvu ya Mulungu inabwera pa ine m’njira imene ndinali ndisanaimvepo kale. Ndinazunguliridwa ndi kuunika, ndipo ndinali kukwera m’mwamba, kutali kwambiri ndi dziko lapansi. Ndinatembenuka kufunafuna anthu oyembekezera kudza kwachiwiri m’dziko, koma sindinawapeze. Pamenepo mawu anati kwa ine, ‘Yang’ananso, ndipo yang’ana pamwamba pang’ono.’ Nditamva zimenezi ndinakweza maso anga, ndipo ndinaona njira yowongoka ndi yopapatiza, yokwezedwa pamwamba kwambiri pa dziko. Panjira imeneyi anthu oyembekezera kudza kwachiwiri anali kuyenda kupita ku mzinda, umene unali kumapeto akutali a njirayo. Iwo anali ndi kuunika kowala koikidwa kumbuyo kwawo pachiyambi cha njirayo, kumene mngelo anandiuza kuti kunali ‘mfuu ya pakati pa usiku.’ Kuunika kumeneku kunawala panjira yonse, ndi kuunikira mapazi awo, kuti asakhumudwe. Ndipo akayang’anitsitsa Yesu, amene anali patsogolo pawo, kuwatsogolera kupita ku mzinda, anali otetezeka. Koma posakhalitsa ena anatopa; anati mzindawo unali kutali kwambiri, ndipo anali atayembekeza kuti akanalowa kale. Pamenepo Yesu ankawalimbikitsa pokweza mkono wake wakumanja waulemerero, ndipo m’mkono mwake munkatuluka kuunika kowala, kumene kunkafalikira pamwamba pa anthu oyembekezera kudza kwachiwiri, ndipo iwo ankafuula kuti, Haleluya! Ena anakanira mopupuluma kuunika kwa kumbuyo kwawo, ndipo anati si Mulungu amene anawatsogolera kufika kutali motero. Kuunika kwa kumbuyo kwa anthu amenewa kunazima, n’kusiya mapazi awo mu mdima wandiweyani. Iwo anakhumudwa, nachotsa maso awo pa cholinga, ndipo anasiya kuona Yesu, nagwa kuchoka panjira kupita ku dziko lamdima ndi loipa limene linali pansi pawo. Posakhalitsa tinamva mawu a Mulungu ngati madzi ambiri, amene anatiuza tsiku ndi ola la kudza kwa Yesu. Oyera mtima amoyo anawadziwa ndi kuwazindikira mawuwo, pamene oipa anaganiza kuti kunali kugunda kwa bingu ndi chivomezi. Pamene Mulungu ananena nthawiyo, anatitsanulira Mzimu Woyera, ndipo nkhope zathu zinayamba kuwala ndi kunyezimira ndi ulemerero wa Mulungu, monga nkhope ya Mose pamene anatsika m’phiri la Sinai.”11
GSAM 204Kufotokoza Mkhalidwe wa Mayi White Pamene Ali M’masomphenya
GSAM 204.1Tisanapitirize kutsatira nkhani yogwira mtima ya kuonetsedwa kodabwitsa kumeneku kwa Mzimu wa Mulungu, ndifotokoza mfundo zina zokhudza masomphenyawo. Nthawi yoyamba imene ndinaona Mayi E. G. White (amene kale anali Namwali Harmon) inali mu Okutobala, 1852. Tsiku limenelo ndinawaona ali m’masomphenya amene anatenga kuposa ola limodzi. Kuchokera pa nthawiyo ndakhala ndi mwayi wowaona ali m’masomphenya pafupifupi nthawi makumi asanu. Ndinalipo pamene madokotala anawapima ali m’mkhalidwe umenewu, ndipo ndimaona kuti ndi chisangalalo kupereka umboni wa zimene ndaona ndi kuzidziwa. Ndikhulupirira kuti kufotokozedwa kwa zimene zinachitika sikudzatayidwa mosasamala chifukwa cha zongoganiza zopanda maziko za amene sanawaonepo ali m’mkhalidwe umenewu.
GSAM 204.2Polowa m’masomphenya amafuula katatu mosangalala mawu akuti “Ulemerero!” amene amamveka ndi kubwerezabwereza. Kufuula kwachiwiri, makamaka kwachitatu, kumamveka mofooka koma kogwira mtima kwambiri kuposa koyamba, ndipo mawuwo amakhala ngati a munthu amene ali kutali ndithu, amene mawu ake akungotsala pang’ono kusiya kumveka. Kwa masekondi pafupifupi anayi kapena asanu amaoneka ngati akugwa monga munthu wokomoka, kapena amene watha mphamvu; kenako amaoneka kuti nthawi yomweyo wadzazidwa ndi mphamvu zoposa za munthu. Nthawi zina amangoimirira pomwepo ndi kuyendayenda m’chipindamo. Amagwedeza kaŵirikaŵiri manja ndi mikono, kuloza kumanja kapena kumanzere pamene mutu wawo ukutembenuka. Kusuntha konseku kumachitika mofatsa ndi mokongola kwambiri. Kaya dzanja kapena mkono uli m’malo otani, palibe munthu amene angathe kuusuntha. Maso awo amakhala otseguka nthawi zonse, koma saphethira; mutu wawo umakhala wokwezedwa, ndipo amayang’ana kumwamba. Sayang’ana ngati osazindikira kanthu, koma nkhope yawo imasonyeza kukondwa, kusiyana kokha ndi mmene amakhalira nthawi zonse n’kuti amaoneka ngati akuyang’anitsitsa chinthu chakutali. Sapuma, koma mtima wawo umagunda bwinobwino. Nkhope yawo imakhala yosangalatsa, ndipo maonekedwe a khungu la nkhope yawo amakhala ofiirira ndi athanzi monga mwa nthawi zonse.
GSAM 205Mkhalidwe wake poyerekezera ndi wa Danieli
GSAM 205.1Mkhalidwe wake pa nkhani ya kupuma, kutaya mphamvu, ndi kupatsidwanso mphamvu pamene mngelo wa Mulungu amukhudza, zonsezi zimagwirizana ndendende ndi mmene mneneri Danieli anafotokozera zimene zinamuchitikira m’masomphenya pamene anati: “Chifukwa chake ndinasiyidwa ndekha, ndipo ndinaona masomphenya aakulu awa, ndipo munalibe mphamvu zotsala mwa ine; pakuti kukongola kwanga kunasanduka kunyonyotsoka mwa ine, ndipo sindinasunge mphamvu iliyonse.” “Pakuti mtumiki wa mbuyanga uyu angalankhule bwanji ndi mbuyanga uyu? Pakuti ine, nthawi yomweyo munalibe mphamvu zotsala mwa ine, ndipo munalibenso mpweya wotsala mwa ine. Pamenepo anabweranso wina wooneka ngati munthu, nandikhudza, nandilimbitsa, nati, Munthu iwe wokondedwa kwambiri, usaope; mtendere ukhale nawe; limbika, inde, limbika. Ndipo pamene analankhula nane, ndinalimbikitsidwa, ndipo ndinati, Mbuye wanga alankhule; pakuti mwandilimbitsa.”12
GSAM 205MAUMBONI A ANTHU AMENE ANAONA NDI MASO AWO
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D
GSAM 205.2Ponena za mkhalidwe wa Mayi White pamene anali m’masomphenya, kungakhale koyenera kupereka mawu angapo a anthu amene anaona ndi maso awo. Mawu oyamba ndi a M. G. Kellogg, M.D., amene akunena za masomphenya oyamba amene anapatsidwa ku Michigan, pa 29 Meyi, 1853, pa msonkhano umene unachitikira ku Tyrone, m’boma la Livingston. Iye akuti:—
GSAM 206.1“Mlongo White anali m’masomphenya pafupifupi mphindi makumi awiri kapena theka la ola. Pamene anayamba kulandira masomphenya, aliyense amene analipo anaoneka ngati anamva mphamvu ndi kukhalapo kwa Mulungu, ndipo ena a ife tinamvadi Mzimu wa Mulungu kutikhudza mwamphamvu. Tinali pamsonkhano wa kupemphera ndi kuchitira limodzi umboni m’mawa wa Sabata, pafupifupi nthawi ya 9 koloko. M’bale White, abambo anga, ndi Mlongo White anali atapemphera kale, ndipo pa nthawiyo ndinali kupemphera ine. Panalibe kutengeka mtima kopitirira muyeso kapena zochita zaphokoso. Komabe, tinapempha Mulungu moona mtima kuti adalitse msonkhanowo ndi kukhalapo kwake, ndiponso kuti adalitse ntchito ya ku Michigan. Pamene Mlongo White anafuula mfuu yake ya chipambano yakuti, ‘Ulemerero! u-l-e-m-e-r-e-r-o-! u-l-e-m-e-r-e-r-o-!’ imene mwamumva akufuula kawirikawiri pamene akuyamba kulandira masomphenya, M’bale White anaimirira ndi kuwauza osonkhanawo kuti mkazi wake anali m’masomphenya. Atafotokoza mmene masomphenya ake amakhalira, ndi kuti sapuma pamene ali m’masomphenya, anaitanira aliyense amene anafuna kutero kuti abwere patsogolo ndi kumupima. Dokotala Drummond, amene analinso mlaliki wa a Adventist a tsiku loyamba la mlungu, amene (asanaone mayiyo ali m’masomphenya) anali atanena kuti masomphenya ake amachokera m’kugonetsedwa ndi mphamvu ya maganizo a munthu wina, ndi kuti nayenso akanatha kumuchititsa kulandira masomphenya, anabwera patsogolo. Atamupima mosamalitsa, nkhope yake inatuwa kwambiri, ndipo anati, ‘Sapuma!’
GSAM 206.2“Ndikutsimikiza ndithu kuti pa nthawiyo sanapume pamene anali m’masomphenya, komanso sanapume m’masomphenya ena angapo amene analandira ine ndilipo. Kutha kwa masomphenyawo kunaoneka bwino mofanana ndi kuyamba kwake. Chizindikiro choyamba chimene tinadziwira kuti masomphenyawo atha chinali kuyambanso kwake kupuma. Anakoka mpweya woyamba mozama, kwa nthawi yaitali ndi mokwanira, m’njira yosonyeza kuti m’mapapo mwake munalibe mpweya ngakhale pang’ono. Atakoka mpweya woyambawo, panapita mphindi zingapo asanakoke wachiwiri, umene unadzaza mapapo mofanana ndendende ndi woyambawo; kenako panapita mphindi ziwiri, ndipo anakoka mpweya wachitatu, pambuyo pake kupuma kwake kunabwerera mwachibadwa.” Wasaina, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Disembala, 1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Tikupereka mawu otsatirawa a munthu amene anaona dokotala akupima Mayi White pamene anali m’masomphenya ku Stowe, Vermont, m’nyengo yotentha ya 1853. Iye akuti:—
GSAM 207.2“Dokotala analipo, ndipo anamupima monga momwe nzeru ndi maphunziro ake zinamutsogolera, kuti apeze chimene chinachititsa zimene zinkaonekazo. Kandulo woyaka anagwiridwa pafupi ndi maso ake, amene anali otseguka kwambiri; palibe mnofu uliwonse wa diso umene unasuntha. Kenako anamupima kugunda kwa mtsempha wake, ndiponso kupuma kwake, ndipo sanali kupuma. Chotsatira chake chinali chakuti anatsimikiza kuti zimenezi sizikanatha kufotokozedwa mwa malamulo a chilengedwe kapena a sayansi.” Wasaina, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Maumboni otsatirawa akunena za kupima kumene kunachitika pamene Mayi White anali m’masomphenya pa msonkhano umene unachitikira m’nyumba ya Mkulu James White, mumsewu wa Monroe, ku Rochester, N.Y., pa 26 Juni, 1854:—
GSAM 207.4“Pa nthawiyo ndinali ndi zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri. Zimandionekera ngati ndikutha kumvanso mfuu zokhudza mtima zija zakuti ‘U-l-e-m-e-r-e-r-o!’ zimene anafuula. Kenako anatsikira pansi cham’mbuyo, osati kugwa, koma kutsika pang’onopang’ono, ndipo wina amene ankamuthandiza anamuchirikiza m’manja mwake. Madokotala awiri analowa, wina wokalamba ndi wina wachinyamata. M’bale White anafunitsitsa kuti apime Mlongo White mosamalitsa, ndipo anaterodi. Kalilole anabweretsedwa, ndipo mmodzi wa iwo anamugwira patsogolo pa pakamwa pake pamene mayiyo ankalankhula; koma posakhalitsa analeka zimenezi, nati, ‘Sapuma.’ Kenako anapima mosamalitsa mbali za thupi lake pamene ankalankhula, kuti apeze chizindikiro chilichonse cha kupuma mozama, koma sanachipeze. Pamene anamaliza mbali imeneyi ya kupimako, mayiyo anaimirira, akadali m’masomphenya, atakweza Baibulo m’mwamba, akutsegula lemba limodzi ndi linzake, ndi kutchula mawu ake molondola, ngakhale maso ake anali kuyang’ana m’mwamba, kutali ndi bukulo.
GSAM 208.1“Anaona miliri isanu ndi iwiri yotsiriza. Kenako anaona kupambana kwa oyera mtima, ndipo mfuu zake za chipambano zimandionekera ngati ndikuzimvabe mpaka tsopano. Ndikuchitira umboni zinthu zimenezi mwaufulu.” Wasaina, “Mkulu D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Febuluwale, 1893.”
GSAM 208Mayi Drusilla Lamson
GSAM 208.2Umboni wina wokhudza kupima komweku kwa dokotala ukuperekedwa ndi Mayi Drusilla Lamson, mkazi wamasiye wa msuweni wa Mkulu Lamson, ndiponso woyang’anira anamwino pa chipatala cha ku Clifton Springs, N.Y. Ponena za msonkhano wa pa 26 Juni, 1854, akuti:—
GSAM 208.3“Ndikukumbukira msonkhano umene kuyesako kunachitika, ndiko kuyesa zimene M’bale White ankanena kawirikawiri, kuti Mlongo White sankapuma pamene anali m’masomphenya, koma sindingathe kukumbukira dzina la dokotala amene analipo.... Ayenera kuti anali Dokotala Fleming, popeza ndiye anali dokotala amene nthawi zina ankaitanidwa kuti apereke uphungu. Komabe, tsopano anamwalira. Ndinganene izi, kuti kuyesako kunachitika, ndipo panalibe chizindikiro cha mpweya wa kupuma chimene chinaoneka pa kalilole.” Wasaina, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Marichi, 1893.”
GSAM 208.4Palinso umboni wina wochokera kwa munthu amene analipo pa nthawi imene yatchulidwa pamwambapa:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“Ndikutsimikizira pano kuti ndawerenga maumboni ali pamwambawa a David Lamson ndi Mayi Drusilla Lamson, okhudza mawu a dokotala pamene ankapima Mayi E. G. White ali m’masomphenya, pa 26 Juni, 1854. Ndinalipo pa msonkhano umenewo, ndipo ndinaona kupimako. Ndikuvomereza zimene M’bale ndi Mlongo Lamson anena, ndipo ndingawonjeze kuti anali Dokotala Fleming ndi dokotala wina wachinyamata amene anamupima. Mayi White ataimirira, monga anenera, akutchula mawu a malemba a m’Baibulo, Dokotala Fleming anapempha kandulo woyaka. Anagwira kanduloyo pafupi kwambiri ndi milomo yake mmene anathera popanda kumuotcha, ndiponso m’njira yeniyeni imene mpweya wake ukanadutsamo ngati akanapuma. Lawilo silinagwedezeke ngakhale pang’ono. Pamenepo dokotalayo ananena motsindika kuti, ‘Zimenezi zatsimikizira nkhaniyi kwa nthawi yonse; m’thupi mwake mulibe mpweya wa kupuma.’” Wasaina, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Ogasiti, 1897.”
GSAM 209Bambo ndi Mayi A. F. Fowler
GSAM 209.1Mawu otsatirawa akunena za kupima kumene kunachitika pamene Mayi White anali m’masomphenya m’holo ya Waldron, ku Hillsdale, Mich., m’mwezi wa Febuluwale, 1857. Dokotala Lord, dokotala wa ku Hillsdale amene anali atagwira ntchito ya udokotala kwa zaka makumi asanu, anamupima mosamalitsa kwambiri. Ponena za kupimako ndikupereka maumboni otsatirawa:—
GSAM 209.2“Tinalipo pamene (mu Febuluwale, 1857) Mlongo E. G. White analandira masomphenya m’holo ya Waldron, ku Hillsdale. Dokotala Lord anamupima, ndipo anati, ‘Mtima wake ukugunda, koma palibe kupuma. Moyo ulipo, koma mapapo sakugwira ntchito; sindingathe kufotokoza mkhalidwe umenewu.’” Asaina, “A. F. Fowler, Mayi A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Januwale, 1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Apa pakuperekedwa mawu enanso okhudza masomphenya omwewo:—
GSAM 209.4“Ndinalipo pamene Mlongo White analandira masomphenya amene atchulidwa pamwambawa m’holo ya Waldron, ku Hillsdale. Kuwonjezera pa mawu ali pamwambawa, ndinamva dokotalayo akunena kuti mkhalidwe wa Mlongo White ali m’masomphenya unali ‘wopitirira zimene iye ankadziwa.’ Anatinso, ‘Pali chinachake choposa mphamvu za chilengedwe m’zimenezi.’” Wasaina, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Januwale, 1891.”
GSAM 209Bambo ndi Mayi Carpenter
GSAM 209.5Apa pali mawu achitatu okhudza nkhani yomweyi:—
GSAM 209.6“Tikutsimikizira pano kuti tinalipo m’holo ya Waldron, ku Hillsdale, Mich., mu Febuluwale, 1857, pamene Mayi E. G. White analandira masomphenya, ndipo ali mu mkhalidwe umenewo anapimidwa ndi Dokotala Lord. Tinamva mawu amene dokotalayo ananena pamaso pa anthu onse okhudza nkhaniyi, monga aperekedwa pamwambapa ndi M’bale ndi Mlongo Fowler.” Asaina, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Ogasiti, 1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Tsopano tikukuitanani kuti muganizire za kuyesa kumene kunachitika pamene Mayi White anali m’masomphenya ku Buck’s Bridge, m’boma la St. Lawrence, N.Y.:—
GSAM 210.2“Pa 28 Juni, 1857, ndinaona Mlongo Ellen G. White ali m’masomphenya kwa nthawi yoyamba. Sindinkakhulupirira masomphenyawo; koma chochitika chimodzi mwa zina zimene ndingatchule chinanditsimikizira kuti masomphenya ake anali ochokera kwa Mulungu. Kuti nditsimikize m’maganizo mwanga ngati ankapuma kapena ayi, ndinayamba ndaika dzanja langa pa chifuwa chake kwa nthawi yokwanira kudziwa kuti mapapo ake sankakwera ndi kutsika ngakhale pang’ono, mofanana ndi mmene zikanakhalira akanakhala mtembo. Kenako ndinachotsa dzanja langa ndi kuliika pa pakamwa pake, ndikutseka mphuno zake pozitsina ndi chala changa chachikulu ndi chala cholozera, kotero kuti kunali kosatheka kuti atulutse kapena alowetse mpweya, ngakhale akanakhala atafuna kutero. Ndinamugwira chotero ndi dzanja langa kwa mphindi pafupifupi khumi, nthawi yokwanira kuti, mwa mkhalidwe wachibadwa, afe chifukwa chosowa mpweya; koma kuyesa kumeneku sikunamukhudze ngakhale pang’ono. Chionereni chochitika chodabwitsa chimenechi, sindinayambe ndakhalapo ndi maganizo okayikira kuti masomphenya ake amachokera kwa Mulungu.” Wasaina, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Febuluwale, 1891.”
GSAM 210Dokotala wolankhula ndi mizimu ayesa masomphenya
GSAM 210.3Nditchulanso kupima kwina kwa dokotala kumene ndinaona ku Parkville, m’boma la St. Joseph, Mich., pa 12 Januwale, 1861.
GSAM 210.4Kumapeto kwa mawu olimbikitsa amene Mayi White anapereka kwa gulu lalikulu limene linasonkhana m’nyumba yopemphereramo ya a Adventist, madalitso a Mulungu anali pa iye modabwitsa kwambiri, ndipo anatengedwa m’masomphenya atakhala pampando wake. Panali Dokotala Brown, munthu wathanzi ndi wamphamvu m’thupi, amene anali wolankhula ndi mizimu. Anali atanena kuti masomphenya ake anali ofanana ndi kulankhula ndi mizimu, ndipo kuti ngati mayiyo akanalandira masomphenya iye alipo, akanatha kumutulutsa m’masomphenyawo m’mphindi imodzi. Aliyense amene anafuna anaitanidwa kuti abwere patsogolo, ndi kutsimikiza mwa kumupima za mkhalidwe wake pamene ali m’masomphenya. Dokotalayo anabwera patsogolo, koma asanafike ngakhale pakati pa kupima kwake, nkhope yake inatuwa kwambiri ngati ya munthu wakufa, ndipo ananjenjemera ngati tsamba la mtengo wa asipeni. Mkulu White anati, “Kodi dokotala angatifotokozere mkhalidwe wake?” Iye anayankha kuti, “Sapuma,” ndipo mwamsanga analowera kuchitseko. Anthu amene anali pakhomo, amene ankadziwa za kudzitama kwake, anati, “Bwererani, ndipo chitani zimene munati mudzachita; mutulutseni mayiyo m’masomphenyawo.” Ali wothedwa nzeru kwambiri, anagwira chogwirira cha chitseko, koma sanaloledwe kutsegula mpaka anthu amene anali pafupi ndi khomo anamufunsa kuti, “Dokotala, kodi chimenechi n’chiyani?” Anayankha kuti, “Mulungu yekha ndiye akudziwa; nditulutseni m’nyumba muno;” ndipo anatuluka.
GSAM 211.1Zinali zoonekeratu kuti mzimu umene unkamutsogolera monga wolankhula ndi mizimu sunali pa mtendere pamaso pa mphamvu imene inkalamulira Mayi White m’masomphenya, mofanana ndi anthu ogwidwa ndi ziwanda m’masiku a Mpulumutsi, amene anafunsa kuti, “Kodi mwadza kuno kudzatizunza nthawi yake isanafike?”13
GSAM 211.2Zimene zinachitika pano zikuoneka kukhala zofanana ndi zimene zinalembedwa zokhudza mneneri Danieli. Pamene anayamba kulandira masomphenya mwa Mzimu wa Ambuye, Akasidi amene analipo—akunja amene sankadziwa Mzimu umenewo—anachita mantha aakulu, ndipo “anathawa kukabisala.”14
GSAM 211Abiti Harmon alamulidwa kufotokoza masomphenya ake
GSAM 211.3Pafupifupi mlungu umodzi pambuyo pa masomphenya ake oyamba, pa msonkhano umene unachitikira m’nyumba ya abambo ake, Abiti Harmon analandira masomphenya achiwiri amene mmenemo analamulidwa kuti auze ena zimene zinavumbulutsidwa kwa iye. Anasokonezeka kwambiri posadziwa mmene akanachitira zimene Ambuye analamula. Thanzi lake linali lofooka kwambiri moti anali kumva zowawa zenizeni m’thupi, ndipo m’maonekedwe onse anali ndi nthawi yochepa chabe yoti akhale ndi moyo. Anali ndi zaka khumi ndi zisanu ndi ziwiri zokha, wamng’ono ndi wofooka, wosazolowera kucheza ndi anthu, ndipo mwa chibadwa anali wamanyazi ndi wodzipatula kwambiri moti kukumana ndi anthu achilendo kunali kovuta ndi kowawa kwa iye. Anapemphera moona mtima kwa masiku angapo, ndiponso mpaka usiku utapita kwambiri, kuti katundu ameneyu amuchotsere, ndi kuikidwa pa munthu wina wokhoza kumunyamula bwino kuposa iye. Koma kuunika kosonyeza udindo wake sikunasinthe konse, ndipo mawu a mngelo anamvekabe mosalekeza kuti, “Uza ena zimene ndakuvumbulutsira.”
GSAM 212.1Ali ndi maganizo osokonezeka amenewa, Abiti Harmon anapita ku msonkhano wina umene unachitikira m’nyumba ya abambo ake. Pa msonkhanowu anthu onse anagwirizana kupempherera iye moona mtima, ndipo anadziperekanso kwa Ambuye, ndi kumva kuti anali wofunitsitsa kugwiritsidwa ntchito kuti Mulungu alemekezedwe. Pamene ankapemphera, mdima wandiweyani umene unali utamuphimba unabalalika; ndipo monga ananenera pambuyo pake, kuunika kowala, kofanana ndi mpira wa moto, kunabwera kwa iye, ndipo pamene kunamugwera, mphamvu zake zinachotsedwa, ndipo zinamuonekera ngati anali pamaso pa Yesu ndi angelo. Mawu anabwerezedwanso kuti, “Uza ena zimene ndakuvumbulutsira.” Ananena kuti anapempha moona mtima kuti, ngati anayenera kupita kukafotokoza zimene Ambuye anamuonetsa, asungidwe kuti asadzikweze. Pamenepo mngelo anamuuza kuti pemphero lake layankhidwa, ndipo kuti ngati akanakhala pachiswe cha kudzikweza, akanagwidwa ndi matenda. Mngelo anati kwa iye, “Ukadzapereka uthenga mokhulupirika, ndi kupirira kufikira chimaliziro, udzadya zipatso za mtengo wa moyo, ndi kumwa mumtsinje wa madzi a moyo.”
GSAM 212Ulendo wa Abiti Harmon ku Poland, Maine
GSAM 212.2Abiti Harmon anali ataonetsedwa kuti ayenera kupita ku Poland, Maine, ndi kufotokoza masomphenya ake. Tsiku lotsatira masomphenya achitatu amenewa, mosayembekezera kwa onse, mwamuna wa mlongo wake anafika ndi galeta pakhomo la nyumba ya abambo ake, ndipo anafuna kumutenga kupita naye ku Poland. Ali kumeneko anachititsa msonkhano umene anafotokozamo masomphenyawo. Hazen Foss,15 pokhala wotaya mtima, sanathe kukopedwa kuti apite kumsonkhanowo, koma ali panja, khutu lake pafupi ndi khomo, anamumva akufotokoza masomphenya ake, ndipo anati, “Masomphenya amene wafotokozawa ndi ofanana kwambiri ndi zimene ndinaonetsedwa ine, mmene anthu awiri angafotokozere chinthu chimodzi.” M’mawa wotsatira anakumana mosayembekezera ndi Abiti Harmon, ndipo anamuuza kuti akhale “wokhulupirika pa kunyamula katunduyo, ndi pa kufotokoza maumboni amene Ambuye adzamupatsa, ndipo Mulungu sadzamusiya.” Kwa ena anati, “Uyu ndiye chida chimene Ambuye aikapo katundu ameneyu.” Ndithudi anayenera kudziwa, popeza anaona munthuyo m’masomphenya amene anauzidwamo kuti katunduyo “wachotsedwa kwa” iye.
GSAM 213.1Kuyambira nthawi imeneyo ntchito ya Abiti Harmon inali kuyenda malo ndi malo m’zigawo za New England, kufotokoza zimene anaonetsedwa. Nthawi zina ankauzidwa m’masomphenya kumene ayenera kupita, ndiponso ankauzidwa mavuto amene akanakumana nawo. Mauthenga ake makamaka anali odzudzula anthu amene anali kuyamba kutengeka ndi chiphunzitso cha kudza kwa Khristu mwauzimu, ndi kulimbikitsa onse kuti agwiritsitse zimene anali atakumana nazo m’mbuyomo.
GSAM 213.2Ponena za zimene zinamuchitikira, iye akuti: “Ena anasiyiratu kugwira ntchito, ndipo analeka kuyanjana ndi onse amene sankavomereza maganizo awo pa nkhani imeneyi.... Mulungu anandivumbulutsira zolakwa zimenezi m’masomphenya, ndipo anandituma kwa ana ake olakwa kuti ndiwafotokozere; koma ambiri a iwo anakana kwathunthu uthenga, ndipo anandiimba mlandu wakuti ndinkatsatira dziko lapansi. Kumbali ina, a Adventist a dzina lokha anandiimba mlandu wa kutengeka ndi changu chopanda nzeru. Anandifotokoza monama, ndipo ena mwadala ndi moipa, kuti ndinali mtsogoleri wa kutengeka ndi changu chopanda nzeru kumene kwenikweni ndinali kuyesetsa kuthetsa.”16 Tidzamva zambiri za zimenezi m’mutu wotsatira.
Notes
- Deuteronomo 4:34, 35. ↩
- Masalimo 106:21, 22. ↩
- Aefeso 4:8-15. ↩
- Marko 16:17, 18. ↩
- 1 Akorinto 1:4-8. ↩
- Chivumbulutso 12:17. ↩
- Chivumbulutso 19:10. ↩
- 1 Atesalonika 5:5, 19-21. ↩
- Kuti muone kufufuza kwathunthu kwa umboni wa Baibulo pa kupitirizabe kwa mphatso zauzimu, onani kabuku kakuti Mphatso ya Uneneri mu Mpingo wa Uthenga Wabwino, ka masamba 120, kamene mungakapeze ku nyumba yathu iliyonse yosindikizira mabuku. ↩
- Monga zinaonetsedwa kwa Hazen Foss. Onani Mutu 11. ↩
- Zolemba Zoyambirira, masamba 14, 15. ↩
- Danieli 10:8, 17-19. ↩
- Mateyu 8:29. ↩
- Danieli 10:7. ↩
- Onani Mutu 11. ↩
- Zolemba Zoyambirira, tsamba 22. ↩