Mutu 26 — Ntchito zathu za umishonale m’mayiko ena
GSAM 403.1“Kwalembedwa, Iwo amene sanauzidwe za iye adzaona; ndipo iwo amene sanamve adzazindikira.”1
GSAM 403.2Ntchito yathu yoyamba ya umishonale kunja kwa United States inayambika mu 1874, pamene Mkulu J. N. Andrews anatumizidwa ku Switzerland, ndipo anayamba kugwira ntchito kumeneko.
GSAM 403MALO A NTCHITO A PAKATI PA EUROPE
GSAM 403.3Pa nthawiyo mayiko asanu ndi atatu anali m’gawo la umishonale limeneli; ndiwo Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, ndi Greece, dera lokhala ndi anthu 140,000,000.
GSAM 403.4Zingakhale zochititsa chidwi kutchula pano zochitika zimene zinachititsa anthu athu kuyamba ntchito ya umishonale m’dera lalikulu chotere, pa nthawi imene chipembedzo chathu chinali ndi anthu ochepa.
GSAM 403Mkulu Czechowski
GSAM 403.5M’chaka cha 1865, Mkulu M. B. Czechowski, amene kale anali wansembe wa Katolika wa ku Poland ndipo anatembenuka ndi kulandira choonadi cha nthawi ino, anafuna kuti anthu athu amutumize monga mmishonale ku pakati pa Europe. Popeza zimenezi sizinatheke pa nthawiyo, anapereka pempho lake kwa a Adventist a tsiku loyamba la mlungu a ku Boston, Mass., amene mwina ankaganiza kuti iye analibe ubale uliwonse ndi anthu athu. Mulimonsemo, iwo anapeza ndalama zofunika, ndipo anamutumiza ku ntchito ya umishonale imene ankaifuna.
GSAM 404Osunga Sabata ku Switzerland
GSAM 404.1Mu 1866, anaphunzitsa choonadi cha Sabata ndi uthenga wa mngelo wachitatu ku Tramelan, Switzerland, ndipo chifukwa cha khama limeneli panapezeka gulu la osunga Sabata. Posakhalitsa, anawasiya n’kupita kukaphunzitsa uthenga ku Hungary. Sanauze gulu la ku Tramelan chilichonse chokhudza ntchito yathu ku America, koma Albert Vuilleumier, mmodzi wa iwo, ankatha kuwerenga Chingelezi. Mwamwayi, anaona kope la Ndemanga ya Kudza Kwachiwiri. Mwa njira imeneyi makalata anayamba kutumizidwa pakati pa mayiko awiriwo.
GSAM 404Mkulu Erzenberger Atumizidwa ku America
GSAM 404.2Mu 1869 James Erzenberger, wa ku Tramelan, anatumizidwa ku America kuti akaphunzire Chingelezi ndi kudziwa bwino kwambiri ziphunzitso ndi miyambo ya a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Anafika ku Battle Creek pa Juni 18, ndipo anakhala ku America chaka chimodzi ndi theka. Anachoka ku New York pobwerera kwawo pa Seputembala 9, 1870. Mu Juni wa chaka chomwecho, Ademar Vuilleumier anapita ku dziko lino, kumene anakhala pafupifupi zaka zinayi. Pobwerera ku dziko lakwawo, anatsagana ndi Mkulu Andrews. Anafika ku Neuchatel pa Okutobala 16, 1874.
GSAM 404.3Mu 1875, Mkulu D. T. Bourdeau ndi banja lake anachoka ku America kupita ku France, kumene komiti inawatumiza kukagwira ntchito.
GSAM 404Magazini ya Chifalansa Iyambitsidwa
GSAM 404.4M’chaka chotsatira, mu Julayi, 1876, anayamba kufalitsa magazini ya Chifalansa ku Basel, Switzerland, yotchedwa Les Signes des Temps (Zizindikiro za Nthawi). Pa Meyi 13, 1882, patapita zaka zisanu ndi chimodzi, Mkulu Haskell ananyamuka ku New York pa sitima yapamadzi kupita ku Europe. Pa ulendo wa umishonale umenewu, anakhalako ku Switzerland kwa nthawi ndithu.
GSAM 405Mkulu Whitney Apita ku Basel—Imfa ya Mkulu Andrews
GSAM 405.1Pa Julayi 26, 1883, Mkulu B. L. Whitney ndi banja lake anafika ku Basel, atasankhidwa ndi Komiti ya Msonkhano Waukulu kuti ayang’anire ntchito ya umishonale imeneyo, kuchotsera Mkulu Andrews ntchitoyo, chifukwa thanzi lake linali kufooka mofulumira. Patapita miyezi ingapo, mu Okutobala wa chaka chimenecho, Mkulu Andrews anamwalira.
GSAM 405.2Mkulu Andrews ali wamng’ono sanapeze mwayi wophunzira m’masukulu apamwamba ndi m’makoleji, komabe anali wophunzira kwambiri, pokhala munthu amene dziko limati wadziphunzitsa kapena wadzipititsa patsogolo yekha. Chifukwa cha kudzipereka kwake pophunzira, anadziwa bwino Chilatini, Chigiriki, ndi Chihebri, ndipo m’zaka zam’tsogolo anadziwanso Chifalansa. Anaphunzira Chifalansa kuti chimuthandize kuyambitsa ndi kupitiriza ntchito mu Gawo la Umishonale la Pakati pa Europe, kumene anagwira ntchito zaka zisanu ndi chimodzi zomaliza za moyo wake, polemba ndi kufalitsa Zizindikiro za Nthawi ya Chifalansa, ndiponso polalikira m’chinenero chimenecho. Anagwidwa ndi dzanja la imfa akugwira ntchito imeneyi.
GSAM 405Dokotala Kellogg ku Europe
GSAM 405.3M’nyengo ya masika ya 1883, Dokotala J. H. Kellogg anapita ku Europe kukafufuza za udokotala. Anakhala masiku angapo pa malo aliwonse a ntchito yathu ya umishonale, ndipo maulendo ake analimbikitsa kwambiri antchito. Makamaka Mkulu Andrews anayamikira kwambiri malangizo ake okhudza ntchito ya ku Basel.
GSAM 405Mkulu Butler Ayendera Europe
GSAM 405.4Pa Msonkhano Waukulu umene unachitika mu Okutobala, 1883, anavomereza kuti ayambe kufalitsa magazini ku England mwamsanga momwe kungathekere. Chifukwa cha chigamulo china chimene chinavomerezedwa pa msonkhano umenewu, Akulu George I. Butler, M. C. Wilcox, ndi A. C. Bourdeau anapita kukathandiza pa ntchito ku Europe ndi England. Mkulu Butler anafika ku Glasgow, Scotland, pa Febuluwale 27, 1884. Cholinga chimodzi cha ulendo wa Mkulu Butler woyendera ntchito za umishonale m’mayiko ena chinali kuona yekha zovuta za kupitiriza ntchito m’mayiko amenewo, ndi kudziwa momwe angazigonjetsere. Iyenso anakhalako kwa nthawi ndithu ku Basel ndi m’dera la pakati pa Europe. A. C. Bourdeau anagwira ntchito pakati pa anthu a Chifalansa m’zigwa za mapiri a Alps, pakati pa Awadensi; pamene M. C. Wilcox anayamba kugwira ntchito yosindikiza ndi yokonza zolembedwa ku England, ndipo anakhalako mpaka kumapeto kwa 1886.
GSAM 406Nyumba Yosindikizira Mabuku Imangidwa ku Basel
GSAM 406.1Mu 1884, nyumba yosindikizira mabuku yotchedwa Imprimerie Polyglotte (dzinali likutanthauza kusindikiza m’zinenero zambiri) inamangidwa ku Basel. Mu Marichi, 1885, H. W. Kellogg anapatsidwa mphamvu ndi Komiti ya Msonkhano Waukulu kuti apite ku Basel, ndi kukagula makina ofunika a nyumba yosindikizira. Anachita zimenezi, ndipo motero malo osindikizira okhala ndi zipangizo zokwanira, a a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri, anakhazikitsidwa mumzinda wakale wa Basel.
GSAM 406.2Pa nthawi imene Mkulu Butler anali ku Europe, magazini ya Chijeremani yotchedwa Herold der Wahrheit (Mthenga wa Choonadi) inkasindikizidwa ku ofesi ya ku Basel. Chaka chomwecho magazini ya Chiromaniya, Adevărulu Prezentu (Choonadi cha Nthawi Ino), inkafalitsidwanso ku ofesi imeneyi. Ndiponso ina ya Chitaliyana, yotchedwa L’Ultimo Messagio (Mauthenga Omaliza). Magazini awiri otchulidwa omalizawo anali a masamba khumi ndi asanu ndi limodzi ndipo ankatuluka kamodzi pa miyezi itatu. Pa msonkhano wa bungwe la mipingo ya m’chigawo cha Switzerland, mu Okutobala, 1884, ananena kuti m’chaka chimenecho makope 146,000 a magazini anayi amenewa anasindikizidwa ndi kugawidwa. Mpaka mu 1895, pamene ofesi yosindikizirayo inasamutsidwa kuchoka mumzindawo kupita ku Hamburg, Germany (chifukwa cha kuzunzidwa ku Basel), mabuku ndi timapepala ta uthenga zinali zitafalitsidwa m’zinenero khumi ndi chimodzi zosiyana; ndizo Chifalansa, Chijeremani, Chitaliyana, Chiromaniya, Chisipanishi, Chibohemiya, Chirasha, Chidatchi, Chihangare, Chiameniya, Chituruki, ndi Chituruki-Chigiriki. Choncho, monga mmene dzina lake linkasonyezera, anali malo “osindikiza m’zinenero zambiri.”
GSAM 407Mayi White Ayendera Europe
GSAM 407.1Pa Seputembala 3, 1885, Mayi White, mwana wawo wamwamuna W. C. White, ndi banja lake anafika ku Basel. Anakhala chaka chimodzi ndi theka m’mayiko akalewo, akuyendera malo a ntchito ya umishonale a m’dera la pakati pa Europe, kumene anathandiza ntchito zosiyanasiyana za umishonale m’njira yamtengo wapatali kwambiri.
GSAM 407Bungwe la Mipingo ya M’chigawo cha Switzerland Likhazikitsidwa
GSAM 407.2Pa Seputembala 10, 1885, bungwe la mipingo ya m’chigawo cha Switzerland linakhazikitsidwa. Mu lipoti loperekedwa pa nthawiyo ananena kuti bungwelo linali ndi mtumiki woikidwa manja mmodzi, atumiki asanu ndi awiri ololedwa kulalikira, mipingo khumi, ndi mamembala 224. M’chaka chapitacho amenewa anapereka chakhumi cha $1,645.11. Kuwonjezera pamenepo, anapereka kwa ntchitoyo mphatso za $2,041.22.
GSAM 407Mkulu Waggoner ku Europe
GSAM 407.3Mayi White, limodzi ndi W. C. White ndi banja lake, anabwerera ku America mu 1887. Chaka chomwecho Mkulu J. H. Waggoner anaitanidwa kuti agwire nawo ntchito mu Gawo la Umishonale la Pakati pa Europe. Anakhala m’dera limeneli zaka zoposa ziwiri, ndipo pa nthawi imeneyi kwawo kunali ku Basel. Ndi mumzinda umenewu mmene anamwalirira, pa Epulo 20, 1889, monga zanenedwa kale.
GSAM 407.4Kufooka kwa thanzi la Mkulu Whitney, ndi imfa yake yotsatira (Epulo 9, 1889), kunalinso vuto lina lopweteka kwambiri pa ntchito ya umishonale imeneyi.
GSAM 407Mkulu Robinson ku Europe
GSAM 407.5Mkulu D. A. Robinson, amene ankagwira ntchito ku England, anasankhidwa kuti alowe m’malo mwa Mkulu Whitney. Anagwira ntchito bwino m’dera limeneli kwa zaka pafupifupi zisanu ndi chimodzi, kenako, ataitanidwa ndi Msonkhano Waukulu, ananyamuka kupita ku India m’chaka cha 1895. Kuchoka kwake kunachititsa kuti pafunike kusankha woyang’anira wina.
GSAM 408Mkulu Holser Akhala Woyang’anira wa Derali
GSAM 408.1Mkulu H. P. Holser ndiye anasankhidwa pa udindowu, ndipo kuwonjezera pa udindo umenewu anasankhidwa kukhala woyang’anira wa Gawo lonse la Umishonale la Pakati pa Europe. Kumeneko anagwira ntchito mosatopa ndi mwaluso mpaka mu 1901, pamene iyenso anagonjetsedwa ndi kuwonongeka kwa thupi chifukwa cha matenda. Anamwalira ku Canyon City, Colorado, pa Seputembala 11, 1901.
GSAM 408.2Ngakhale panali zovuta zimenezi, ntchito ya umishonale inakula ndipo inapita patsogolo, monga momwe lipoti loperekedwa ku Msonkhano Waukulu mu 1895 likusonyezera. Lipotilo limanena kuti bungwe la mipingo ya m’chigawo cha pakati pa Europe linali ndi mipingo khumi ndi isanu ndi inayi yokhala ndi mamembala 484, amene m’chaka chapitacho anapereka chakhumi cha $4,378.18. Pa nthawiyo anali ndi atumiki oikidwa manja anayi ndi atumiki asanu ololedwa kulalikira.
GSAM 408NTCHITO YA UMISHONALE YA GERMANY NDI RUSSIA
GSAM 408.3Mu 1870, J. H. Linderman, mbusa wa mpingo wina pafupi ndi Elberfeld, Prussia, ndi mamembala ake makumi anayi, anayamba kusunga Sabata la tsiku lachisanu ndi chiwiri chifukwa cha kuphunzira Baibulo, osadziwa kuti padziko lapansi panali gulu lina la Akhristu limene linkasunga tsiku limenelo monga Sabata. Anthu athu anamva za gulu limeneli m’njira yachilendo. Wopemphapempha wina anafika pa nyumba ya umishonale ku Basel pa Sabata. Banjalo linali kuphunzira phunziro la Sukulu ya Sabata, Mabaibulo awo ali otseguka pamaso pawo. Zimene anaonazo zinamukhudza munthuyo ndipo zinamuchititsa kufunsa mafunso.
GSAM 408Gulu la ku Elberfeld
GSAM 408.4Atamva kuti sanali Ayuda, koma Akhristu osunga Sabata la tsiku lachisanu ndi chiwiri, anawauza za gulu limeneli la ku Elberfeld. Mkulu Andrews anaona kuti chinali chanzeru kufufuza nkhaniyo; choncho, limodzi ndi Mkulu Erzenberger, anapita ku Prussia koyambirira kwa 1875, kumene anapeza gululo monga momwe anawauzira. Mkulu Erzenberger anakhalako kwa nthawi ndithu akugwira ntchito m’dera limenelo la Germany, ndipo pa Januari 8, 1876, anthu asanu ndi atatu anabatizidwa ku Elberfeld, umene unali ubatizo woyamba wochitidwa ndi a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri ku Germany.
GSAM 409.1Choonadi chinali chitakhazikika ku Russia kale mu 1882, kudzera m’zowerenga zotumizidwa ndi abale a Chijeremani a ku America kwa anzawo okhala m’madera a Ajeremani ku Russia.
GSAM 409Mkulu Conradi ku Europe
GSAM 409.2Mu 1885 Mkulu L. R. Conradi anachoka ku America kupita m’dera la pakati pa Europe, kukagwira ntchito pakati pa Ajeremani. Pa Juni 28, 1886, anachoka ku Basel kupita ku Crimea, Russia. Kumeneko, limodzi ndi Mkulu Perk, anapita ku Berdebulat, kumene alongo awiri anabatizidwa ndipo mpingo wa mamembala khumi ndi asanu ndi anayi unakhazikitsidwa. Umenewu unali mpingo woyamba wa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri ku Russia.
GSAM 409Akulu Conradi ndi Perk Aikidwa M’ndende
GSAM 409.3Nthawi yomweyo zitachitika izi, Akulu Conradi ndi Perk anamangidwa chifukwa chophunzitsa zotsutsana ndi chikhulupiriro cha Orthodox, ndipo anaikidwa m’ndende ku Perekop kwa milungu isanu. Atamasulidwa (chifukwa cha kulowererapo kwa kazembe wa United States) Mkulu Conradi anayendera kum’mawa kwa Russia, kenako anabwerera ku Switzerland.
GSAM 409Ntchito ku Mtsinje wa Volga, Russia
GSAM 409.4M’chaka chomwechi Mkulu Laubhan anayamba kugwira ntchito ku Russia, pafupi ndi kwawo, komwe kunali pa Mtsinje wa Volga. M’chaka cha 1880, Mkulu Klein, wa ku Kansas, anayamba kugwira ntchito m’dera la Ajeremani ku Russia, ndipo motero antchito apezeka kuti agwire ntchito m’dera lovuta ndi lowawa limeneli. Ngakhale okhulupirira athamangitsidwa kupita kutali ndi kwawo ndi kuikidwa m’ndende, Ambuye adalitsa ntchitoyo modabwitsa.
GSAM 409Kupambana kwa Alaliki Ogulitsa Mabuku ku Germany
GSAM 409.5M’chaka cha 1888, alaliki ogulitsa mabuku anayamba ntchito ku Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden, ndi Alsace. Antchito olimbika ndi okhulupirika asanu ndi atatu kapena khumi amenewa anapambana kwambiri, moti m’chaka chimodzi anagulitsa mabuku ochuluka motere: Moyo wa Khristu, 3,000; Kuchokera ku Edeni Kufikira ku Edeni, 2,000; ndi timabuku 12,000. Chifukwa cha ntchito imeneyi, pafupifupi pa malo aliwonse kumene mabuku anagulitsidwa ndi kuwerengedwa, panali munthu mmodzi kapena angapo amene analandira choonadi.
GSAM 410Ntchito ya Umishonale Iyambitsidwa ku Hamburg
GSAM 410.1Mu Meyi, 1889, Mkulu Conradi anayambitsa ntchito ya umishonale ku Hamburg, Germany, ndipo pasanapite nthawi yaitali anakhazikitsa sukulu yophunzitsira antchito. Mu Okutobala wotsatira anakhazikitsa Sukulu ya Sabata ya mamembala makumi awiri ndi asanu ndi atatu. M’chaka chimenechi Mkulu Haskell anayendera ntchito ya umishonaleyo, ndipo mpingo wa mamembala makumi awiri unakhazikitsidwa, ndiponso malo osungiramo mabuku oti agulitsidwe anatsegulidwa.
GSAM 410.2Pa nthawiyi Mkulu J. T. Boettcher ankagwira ntchito pakati pa Ajeremani ku Barmen. Mu 1890 lipoti linaperekedwa ku Msonkhano Waukulu, kunena kuti m’gawo la umishonale la Germany ndi Russia munali mipingo isanu ndi inayi yokhazikitsidwa, yokhala ndi mamembala onse pamodzi 422, kuwonjezera pa osunga Sabata makumi asanu ndi awiri mphambu asanu amene anali asanakhazikitsidwe kukhala mipingo. Pa Epulo 7 wa chaka chomwecho, ena khumi ndi awiri anabatizidwa, ndipo analowa mpingo wa ku Hamburg. Mu Disembala mamembala a mpingo umenewu anali atawonjezeka kufika makumi anayi. Ndalama zolandiridwa chifukwa cha kugulitsa mabuku ochokera ku malo osungira mabuku a ku Hamburg, ku Holland, ku Russia, ndi m’madera osiyanasiyana a Germany, zinali $5,000.
GSAM 410Kupambana ku Europe
GSAM 410.3Pang’onopang’ono koma motsimikizika ntchito inapita patsogolo mu Gawo la Umishonale la Pakati pa Europe, monga momwe lipoti loperekedwa pa Msonkhano Waukulu mu 1891 linasonyezera. Pa nthawiyo ku Germany kunali mipingo isanu, yokhala ndi mamembala zana limodzi ndi makumi anayi, ndipo makumi asanu ndi limodzi mphambu anayi mwa iwo anali a mpingo wa ku Hamburg. Chakhumi choperekedwa chinali $1,000. Mabuku amene mmishonale wa pa sitima ku Hamburg anagulitsa pa sitima zapamadzi anakwana $500, pamene mabuku amene alaliki ogulitsa mabuku anagulitsa m’chaka chimenecho, m’dera lonse, anakwana $6,000. Anthu zana limodzi ndi makumi asanu anali atalandira choonadi ku Austria, ndipo ku Russia kunali mipingo khumi ndi itatu, yokhala ndi mamembala mazana anayi.
GSAM 411Osunga Sabata Asanu a ku Russia Athamangitsidwa Kupita Kutali ndi Kwawo
GSAM 411.1Cha pa nthawi imeneyi (1891), mamembala asanu a mpingo wina wa ku Russia, kuphatikizapo mtsogoleri wawo, anali atamangidwa chifukwa chophunzitsa ziphunzitso zotsutsana ndi mpingo wovomerezedwa ndi boma, ndipo analamulidwa kukakhala ku Trans-Caucasus kwa zaka zisanu, atachotsedwa kwawo. Anayenera kumangirizidwa pamodzi ndi maunyolo, ndipo analamulidwa kuyenda wapansi mailosi mazana asanu. M’chiyeso chimenechi chikhulupiriro chawo chinawalimbikitsa, ndipo anali okondwa mwa Ambuye. M’chaka chimenecho kabuku kanakonzedwa m’Chirasha mwa dongosolo la maphunziro a Baibulo, kokhudza zowawa za Khristu, tulo ta akufa, tsiku liti ndipo chifukwa chiyani, ndi kodi tingadziwe?
GSAM 411.2Pa nthawi ya Msonkhano Waukulu wa 1895, mamembala a ku Germany anali atawonjezeka kufika 368, ndipo chakhumi cha m’chaka chapitacho chinali $2,327.43.
GSAM 411Kuwonjezeka kwa Osunga Sabata ku Russia
GSAM 411.3Ku Russia, ngakhale anthu ambiri anali atasamukira ku mayiko ena, mamembala anali atawonjezeka kufika 467, amene anapereka chakhumi cha $841.60.
GSAM 411.4Mwa mawu amene mlembi wa ntchito ya umishonale m’mayiko ena analemba m’zowerenga za mlungu wa mapemphero wa 1896, timamva kuti
GSAM 411.4“m’dera la Germany ndi Russia m’chaka chapitacho chiwerengero chawo chinali chitatsala pang’ono kuwirikiza kawiri; chiwerengero chawo chinawonjezeka ndi anthu oposa mazana anayi. Ku Berlin, Germany, anthu makumi asanu ndi limodzi ankapezeka pa mapemphero a Sabata a nthawi zonse. Kumangidwa kwa nyumba yopemphereramo ya umishonale ku Hamburg kunalimbikitsa ntchito kumeneko. Ku Munich, ku Bavaria, anthu angapo ankayembekezera ubatizo. Kunali okhulupirira ku Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, ndi m’mizinda ina yaikulu ya Germany. Kunalinso gulu ku Rotterdam, Holland.
GSAM 412.1“Ku Russia, alaliki ogulitsa mabuku anali atalandira zilolezo kuchokera ku boma. Zowerenga zinali zitamasuliridwa m’Chilatvia ndi Chiestonia. Magazini ya Chijeremani inali itasamutsidwa kuchoka ku Basel kupita ku Hamburg, ndipo pa ofesi imeneyo ankasindikiza choonadi m’zinenero khumi ndi zinayi.”
GSAM 412Ubatizo ku Hungary
GSAM 412.2M’chaka chimenecho ubatizo woyamba unali utachitika ku Hungary, ndi msonkhano woyamba wa kuchita miyambo yopatulika ku Bohemia. Ntchito ya umishonale ya pa sitima zapamadzi inali itakhazikitsidwa ku Galatz, ku Romania, yotumikira pa Danube ndi Nyanja Yakuda.
GSAM 412Kulalikira mwa Kugulitsa Mabuku ku Germany
GSAM 412.3Mu Mmishonale wa Kwathu ya Disembala, 1895, Mkulu Spies ananena za ntchito ya kulalikira mwa kugulitsa mabuku m’dera la Germany kuti,
GSAM 412.3“Amene ankayang’anira ntchito ya kulalikira mwa kugulitsa mabuku, pamene inayambika m’dera limeneli, sanaleke kuilimbikitsa, ngakhale kuti ena mwa ofalitsa ndi amalonda a mabuku otchuka a ku Leipsic anawatsimikizira kuti ‘kugulitsa mabuku mwa kulembetsa anthu oti adzawagule sikudzapambana.’
GSAM 412.4“Mu Ogasiti wa 1887 kope loyamba la Moyo wa Khristu linatulutsidwa m’Chijeremani. Cha pa nthawi imene buku lotchulidwali linali lokonzeka kugawidwa, msonkhano wophunzitsira alaliki ogulitsa mabuku unachitikira ku Basel; chimenechi chinali chiyambi cha ntchito ya kulalikira mwa kugulitsa mabuku, ku Germany ndiponso mu Europe monse. Kusindikiza kwachisanu ndi chiwiri kwa buku limeneli m’Chijeremani kwatuluka tsopano ku makina osindikizira.
GSAM 412.5“Kuyambira pa Januari 1, 1895, alaliki ogulitsa mabuku atsopano khumi ndi awiri alowa m’ntchito. Mu Juni, 1895, lipoti linasonyeza kuti malonda anawonjezeka ndi makumi asanu pa zana. Panopa tikuchita khama lapadera ndi Herold der Wahrheit (Mthenga wa Choonadi), magazini yathu ya Chijeremani. Mipingo ina, imene si yaikulu kwambiri, imatenga makope kuyambira makumi asanu mpaka mazana awiri, amene imagulitsa. Ndipo imakumana ndi zinthu zosangalatsa kwambiri pochita ndi ogulawo. Mu Ndemanga ya Febuluwale 18, 1896, Mkulu Conradi anati, ‘Tikutseka 1895 tili ndi osunga Sabata chikwi chimodzi ndi mazana asanu m’dera la Germany ndi Russia.’”
GSAM 413NTCHITO YA UMISHONALE KU SCANDINAVIA
GSAM 413.1Ntchito ya umishonale pakati pa anthu a ku Scandinavia inayambitsidwa ndi Mkulu John Matteson m’chaka cha 1877. Pa 6 Juni anafika ku Vejle, ku Jyeland, ku Denmark. Pamene anapita ku dzikolo, panali anthu ochepa amene anali atayamba kusunga Sabata chifukwa chowerenga magazini ndi timapepala ta uthenga zimene anzawo a ku America anali kuwatumizira.
GSAM 413.2Pofufuza chiyambi cha ntchito imeneyi, timamva kuti mu 1850, anthu anayi amene anasamukira ku America kuchokera ku Norway anayamba kusunga Sabata la Ambuye. Ankakhala ku Oakland, ku Wisconsin. Awiri mwa anthu amenewa anali bambo ndi mayi a Mkulu O. A. Olsen. Mu 1863 Mkulu John Matteson anayamba kusunga Sabata la tsiku lachisanu ndi chiwiri. Ankakhala ku Poysippi, ku Wisconsin. M’miyezi isanu ndi umodzi yotsatira, mwa ntchito yake, anthu pafupifupi makumi anayi a ku Denmark ndi ku Norway analandira ziphunzitso za a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Mlaliki woyamba amene anagwirizana naye pogwira ntchito ya utumiki mwakhama anali Mkulu J. F. Hanson wa ku Minnesota.
GSAM 413Buku Loyamba Kusindikizidwa M’Chidanishi-Chinorway
GSAM 413.3M’chaka cha 1866, Mkulu John Matteson anapempha oyang’anira nyumba yosindikizira ya Ndemanga ndi Mthenga kuti adziwe ngati angasindikize timabuku ndi timapepala ta uthenga m’chinenero cha anthu a ku Scandinavia kuti azigwiritsa ntchito. Anauzidwa kuti kusowa kwa ndalama ku nyumbayo kunawalepheretsa kuchita zimenezo. Koma panali anthu a mtundu wake ku Wisconsin ndi ku Minnesota amene ankafunitsitsa kwambiri kuti choonadi chisindikizidwe m’chinenero chawo. Ngakhale kuti analibe chuma chambiri, ndipo chiwerengero chawo chinali chosakwana makumi asanu, anasonkhanitsa ndalama zokwana $1,000, ndipo anamupatsa kuti zigwire ntchito imeneyi. Ali ndi ndalama zimenezi ndi zolemba zambiri zokonzedwa bwino, Mkulu Matteson anabwera ku Battle Creek, ndipo anapemphanso kuti mabuku asindikizidwe. Popeza anali wokonzeka kuthetsa zopinga zimene zinatchulidwa poyamba, pempho lake linavomerezedwa, ndipo pa 18 Malichi 1867 anayamba kuwerengera Mkulu J. N. Andrews ndi ine zolemba zimene anakonza za buku lake, Liv og Død (Moyo ndi Imfa). Panthawiyo tinali mamembala a komiti yosindikiza mabuku. Kutanthauza kuti, ankatiuza m’Chingelezi zimene zolemba zake zinkanena m’Chidanishi-Chinorway.
GSAM 414Mkulu Matteson Akhala Wosindikiza
GSAM 414.1Panthawiyo panalibe wosindikiza amene akanatha kusiya ntchito ina kuti amukonzere zilembo zosindikizira, choncho anapempha kuti aloledwe kuphunzira kuzikonza yekha. Anapitiriza ntchito imeneyi mpaka anasindikiza timabuku ndi timapepala ta uthenga ta masamba pafupifupi chikwi chimodzi m’chinenero chake.
GSAM 414.2Ali ndi njira yatsopano imeneyi yofalitsira choonadi pakati pa anthu a mtundu wake, anapita ndi kulimba mtima kwatsopano, kuchititsa misonkhano m’zigawo zosiyanasiyana. Kuyambira panthawiyo, ntchito inapita patsogolo mofulumira ndithu pakati pa anthu a ku Scandinavia.
GSAM 414Magazini Yoyamba M’Chinenero cha Dziko Lina
GSAM 414.3Ntchito pakati pa anthu a ku Denmark ndi ku Norway inakula kwambiri moti anapempha magazini ya mwezi uliwonse, imene anthu a mtundu umenewo akanatha kulandira malangizo ndi chilimbikitso m’chinenero chawo. Choncho, pa 1 Januwale 1872, ku nyumba yosindikizira ya Ndemanga ndi Mthenga kunatuluka magazini ya mwezi uliwonse ya masamba 24 m’Chidanishi, yotchedwa Advent Tidende (Nkhani za Kudza Kwachiwiri). Chaka chotsatira masamba a magazini imeneyi anawonjezedwa kufika 32. Inali magazini yoyamba imene a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri anatulutsa m’chinenero cha dziko lina.
GSAM 414.4Mu 1874, chidwi pakati pa okhulupirira olankhula Chiswidi chinali chachikulu moti anayamba magazini ya mwezi uliwonse ya masamba khumi ndi asanu ndi limodzi m’chinenero chimenecho, yotchedwa Mthenga wa Chiswidi.
GSAM 414.5Pamene Mkulu Matteson anayamba ntchito ya umishonale pakati pa anthu a ku Scandinavia m’dziko lawo lakale (Juni 1877), makope 266 a Nkhani za Kudza Kwachiwiri anali kutumizidwa mwezi uliwonse kuchokera ku America kupita ku Denmark, ndipo 60 kupita ku Norway. Chifukwa chowerenga magazini amenewa, anthu angapo anali akusunga kale Sabata ku Scandinavia. Chifukwa cha ntchito yake ya chaka chimodzi ku Denmark, magulu a okhulupirira anakhazikitsidwa m’malo angapo osiyanasiyana.
GSAM 415Nyumba Yosindikizira ku Norway
GSAM 415.1Pambuyo pake Mkulu Matteson anapita ku Norway, kumene pa 7 Juni 1879 anakhazikitsa mpingo wa mamembala 38, chifukwa cha ntchito yake ku Christiana. Pafupifupi panthawiyi, Mkulu J. P. Jasperson, wochokera ku America, anagwirizana naye mu utumiki. M’chaka chomwecho bungwe losindikiza mabuku linakhazikitsidwanso ku Norway, ndipo malo anagulidwa ku Christiana oti pakhale nyumba yosindikizira, chipinda chosonkhaniramo polambira, ndi zipinda zokhalamo, pa mtengo wa $14,580. Kwa kanthawi, magazini ya makope ochepa yotchedwa Tidernes Tegn (Zizindikiro za Nthawi) inkatulutsidwa mlungu uliwonse ku nyumba yosindikizira ya ku Christiana.
GSAM 415.2Kumayambiriro kwa nyengo ya masamba kugwa mu 1880, Mkulu Matteson anabwera ku America kudzapeza thandizo lokulitsa ntchito ku Scandinavia. Anapezeka pa Msonkhano Waukulu wa chaka chimenecho, ndipo anabwerera ku Europe mu Epulo 1881, atalimbikitsidwa kwambiri. Atangobwerera, makina osindikizira a chogudubuza anagulidwa ndi kuikidwa m’nyumba yosindikizira ya ku Christiana.
GSAM 415Magazini a Zaumoyo M’Chidanishi ndi M’Chiswidi
GSAM 415.3Nthawi yomweyo anayamba kusindikiza magazini ya zaumoyo m’Chidanishi, yotchedwa Sundheds Bladet. Mu 1883 anatulutsa magazini yofanana nayo m’Chiswidi, komanso magazini ya zachipembedzo, yotchedwa Mthenga wa Choonadi. Mu 1884 anali ndi zipangizo za nyumba yosindikizira za mtengo wa $2,563. M’chaka chimenechi anasindikiza ndi kugawira magazini okwana 115,000, pamodzi ndi timapepala ta uthenga masauzande ambiri ndi mabuku ena.
GSAM 415Mkulu Haskell ku Scandinavia
GSAM 415.4Ntchito m’maiko a ku Scandinavia inalandira thandizo lalikulu kuchokera ku ulendo wa Mkulu Haskell mu 1882, ndipo mu 1884 inathandizidwa kwambiri ndi ntchito za Akulu George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, ndi E. G. Olsen.
GSAM 416Mayi White Athandiza Kwambiri Scandinavia
GSAM 416.1Mu 1885, Mayi E. G. White ndi mwana wawo wamwamuna, W. C. White, anayendera Scandinavia. Ulendo umenewu unali wamtengo wosayerekezeka pa ntchito ya m’deralo. Ena anali ndi maganizo akuti anthu osauka a m’dzikolo sangapereke chakhumi, ndiponso kuti kuyesa kuchita ulaliki wogulitsa mabuku kunali kopanda phindu. Umboni woperekedwa ndi Mayi White unafika pa nthawi yoyenera, ndipo anthu anaulandira bwino, monga zinasonyezedwera ndi yankho lawo lakuti, “Zonse zimene Yehova wanena tidzazichita, ndipo tidzamvera.” Paulendo umenewu, kusintha kotheratu kunachitika m’dera la ntchito la Scandinavia, makamaka chifukwa cha ntchito yosatopa ya Mayi White.
GSAM 416Nyumba Yatsopano Yosindikizira Yamangidwa ku Norway
GSAM 416.2Mu 1886 Akulu O. A. Olsen ndi N. Clausen anayendera maiko a ku Scandinavia, ndipo womalizayu anakhalako nthawi yaitali ndithu. Mu 1885 nyumba yatsopano yosindikizira inamangidwa ku Christiana, ndipo m’chaka chotha pa 1 Seputembala 1886, nyumba yosindikizirayo inapeza ndalama zokwana $5,386.68 kuchokera ku kugulitsa mabuku ndi timapepala ta uthenga kokha, pamene ndalama zolandiridwa kuchokera kwa olembetsa kulandira magazini zinali $3,146.03.
GSAM 416Mipingo 25 ku Scandinavia
GSAM 416.3Lipoti loperekedwa ku Msonkhano Waukulu mu 1889 linanena kuti m’dera la ntchito la Scandinavia munali mipingo 25, yokhala ndi mamembala 926, amene anapereka chakhumi chokwana $2,548.75. Munalinso atumiki asanu ndi mmodzi, alaliki anayi ololedwa kulalikira, ndi alaliki ogulitsa mabuku 52. Ndalama za mabuku ogulitsidwa ku Norway ndi ku Sweden m’nyengo imodzi ya miyezi itatu zinali $2,161.26.
GSAM 416Sukulu ku Christiana
GSAM 416.4Panthawiyi sukulu inali kugwira ntchito ku Christiana, yokhala ndi ophunzira makumi asanu. Mu 1891 Akulu O. A. Olsen ndi E. J. Waggoner anachititsa maphunziro apadera a Baibulo ku Christiana, ndipo ophunzira zana limodzi anapezekapo. Pa maphunziro amenewa anaphunzitsa mozama za ntchito ya ulaliki wogulitsa mabuku.
GSAM 417Mipingo Makumi Anayi ku Scandinavia mu 1895
GSAM 417.1Patapita zaka zisanu ndi chimodzi, mu 1895, timaona lipoti loperekedwa ndi Mkulu D. A. Robinson, amene panthawiyo anali woyang’anira chigawo cha ntchito za m’mayiko ena. Lipotili limasonyeza bwino kukula kwakukulu kwa ntchito m’nthawi imeneyi, moti tikulitchula motere: “Scandinavia ili ndi mipingo makumi anayi ndi mamembala 1,458. Chakhumi cha chaka chinali $5,585.55. Pali atumiki oikidwa manja khumi ndi asanu, alaliki khumi ndi mmodzi ololedwa kulalikira, ndipo ndalama za mabuku ogulitsidwa m’chakacho zikukwana $40,000. Ndalama zambiri zimenezi zapezeka makamaka chifukwa cha khama la alaliki ogulitsa mabuku; ndipo zimenezi zachitika m’dziko limene, mu 1885, ogulitsa mabuku, ngakhalenso atumiki a chikhulupiriro chathu, ankanena motsimikiza kuti kugulitsa mabuku mwa ulaliki woyendera anthu sikungatheke.
GSAM 417Mabungwe Atatu a Mipingo ya M’chigawo ku Scandinavia
GSAM 417.2M’dera la ntchito la Scandinavia pakali pano pali mabungwe atatu a mipingo ya m’chigawo, amene anakhazikitsidwa pa masiku awa: Denmark, 30 Meyi 1880; Sweden, 12 Malichi 1882; Norway, 10 Juni 1887. Mkulu John Matteson, amene anayambitsa ntchito ya umishonale ku Scandinavia ndi kuyala maziko a ntchitoyo mopambana kwambiri, ndiponso amene anagwira ntchito mwakhama ndi modzipereka kwambiri kuti anthuwo apite patsogolo, anagwidwa ndi matenda akupha a chifuwa chachikulu, ndipo anamwalira ku El Monte, ku California, pa 30 Malichi 1896, ali ndi zaka 61.
GSAM 417NTCHITO YA UMISHONALE KU BRITAIN
GSAM 417.3William Ings, wobadwira ku Hampshire, ku England, koma wa maganizo ndi maphunziro a ku America chifukwa chokhala ku United States kuyambira ali mnyamata, anafika ku Southampton kuchokera ku Basel, Switzerland, pa 23 Meyi 1878. Panthawiyi anakhalako kwa kanthawi kochepa, milungu iwiri yokha, kenako anabwerera ku dziko lalikulu la Europe kwa kanthawi. Koma pasanapite nthawi yaitali anapitanso ku Southampton, kumene, atagwira ntchito ya khomo ndi khomo kwa miyezi inayi, kugawira timapepala ta uthenga ndi kuchita ntchito iliyonse ya umishonale imene inapezeka, anapereka lipoti lakuti anthu khumi anali kusunga Sabata. Pa 30 Disembala m’chaka chimenecho, ine ndi mkazi wanga tinafika ku Southampton, kumene tinagwirizana ndi Mkulu Ings pa ntchito yochititsa misonkhano m’nyengo yozizira ku holo ya Shirley ndi m’nyumba yathu yobwereka. M’chilimwe cha 1879 tinachititsa misonkhano ya m’chihema ku Southampton. Panthawiyi ndi pamalo amenewa, Abiti Maud Sisley (tsopano Mayi Boyd) analowa m’ntchitoyi, kuchititsa maphunziro owerenga Baibulo ndi kugwira ntchito ya khomo ndi khomo. Chifukwa cha khama limeneli, anthu angapo analandira choonadi. M’nyengo yozizira yotsatira tinachititsa misonkhano m’holo ya ku Ravenswood Villa, nyumba imene tinkakhala ndiponso mmene tinali kusungira mabuku athu.
GSAM 418Msonkhano wa M’chihema ku England
GSAM 418.1M’chilimwe cha 1880, Mkulu Andrews, ngakhale kuti thanzi lawo linali lofooka, anabwera kuchokera ku Switzerland kudzathandiza pa msonkhano wa m’chihema ku Romsey, kumene anthu enanso analandira uthenga.
GSAM 418.2Pa 11 Januwale 1880, bungwe la timapepala ta uthenga linakhazikitsidwa. Mamembala anali ndi chidwi chachikulu pa ntchito imeneyi, ndipo mabuku ndi zolemba zambiri zinagawidwa.
GSAM 418.3Pa 8 Febuluwale 1880, tinachita ubatizo wathu woyamba, ndipo anthu asanu ndi mmodzi anabatizidwa. Pofika pa 2 Julayi 1881, anthu 29 anali atabatizidwa mwa kumizidwa m’madzi ku Southampton.
GSAM 418Ogwira Ntchito Awonjezeka ku England
GSAM 418.4Malinga ndi chisankho cha Msonkhano Waukulu umene unachitika m’nyengo ya masamba kugwa ya 1881, Mkulu A. A. John ndi mkazi wawo, Geo. R. Drew, ndi Abiti Jennie Thayer anapita ku England ndipo analowa m’ntchito ya m’dera la umishonale limenelo. M’chaka cha 1882, Mkulu Haskell anayendera dera la ntchito la ku Europe, ndipo anakhala masiku angapo ndi ogwira ntchito ya umishonale ku England, kuwapatsa thandizo lamtengo wapatali mwa malangizo ndi uphungu.
GSAM 418.5Mu Malichi 1882, anayamba kusindikiza chowonjezera cha ku Britain cha masamba awiri cha Zizindikiro za Nthawi, ndipo ankachiphatikiza ndi makope chikwi chimodzi a Zizindikiro amene ankatumizidwa kuchokera ku America. Amenewa ankagwiritsidwa ntchito ya umishonale ku Great Britain. Lipoti la ntchito la pa 1 Okutobala 1883 limasonyeza kuti pa tsiku limenelo panali osunga Sabata zana limodzi. Chakhumi choperekedwa kuyambira pamene ntchito ya umishonale inayamba chinali $2,078.71.
GSAM 419Ntchito ya Umishonale Mwa Zombo
GSAM 419.1Chifukwa cha kukoma mtima kwa oyang’anira zombo, Mkulu Ings analoledwa kutumiza kwaulere mitolo ya timapepala ta uthenga ndi magazini ku madoko akuluakulu makumi asanu ndi atatu a “Kampani ya Zombo Zoyendera Nthunzi ya Peninsular ndi Oriental,” ku South Africa, ku East Indies ndi ku West Indies, ku Central America, ndi ku Bay Islands. Chifukwa cha zowerenga zimene zinatumizidwa motere, chidwi chinayamba kudzuka pachilumba cha Demarara. Nkhani imeneyi tinaimva mwa makalata ochokera pachilumbacho.
GSAM 419“Mbiri ya Sabata” Yaikidwa M’nyumba Zosungiramo Mabuku ku England
GSAM 419.2Kope la buku la Mkulu Andrews lakuti Mbiri ya Sabata linaikidwanso m’nyumba zosungiramo mabuku za anthu onse ndi m’zipinda zowerengeramo kwaulere zokwana makumi asanu ndi limodzi m’madera onse a Great Britain. Mabukuwo adakali kumeneko, kuuza nkhaniyo kwa amene afuna kuwerenga.
GSAM 419.3Mu 1884 Mkulu Butler anayendera England, limodzi ndi ena ogwira ntchito m’derali. Akulu S. H. Lane ndi Robert Andrews ananyamuka pa chombo kuchokera ku Boston pa 9 Meyi 1885 kuti akalowe m’ntchito ya umishonale ku Great Britain. Ulendo wa Mayi White ku England unapatsa ogwira ntchito mphamvu ndi chilimbikitso. Mayi White ndi mwana wawo wamwamuna anakhala kumeneko milungu ingapo asanabwerere ku America kuchokera ku ntchito ya ku Europe.
GSAM 419“Choonadi cha Nthawi Ino” Yayambitsidwa
GSAM 419.4Kumayambiriro kwa 1884, Mkulu Butler atangofika ku England, anagwirizana zoyambitsa ku Grimsby magazini ya masamba asanu ndi atatu yotuluka kawiri pa mwezi, yotchedwa Choonadi cha Nthawi Ino, ndi M. C. Wilcox monga mkonzi wake. Magazini yomweyi tsopano ikusindikizidwa ku London, ku England, ngati magazini ya mlungu uliwonse ya masamba khumi ndi asanu ndi limodzi, ndipo makope pafupifupi 18,000 amatuluka mlungu uliwonse.
GSAM 420.1Mu 1889, Mkulu Holser anapereka lipoti lakuti ntchito ya umishonale ku Britain inali ndi mipingo isanu ndi itatu, yokhala ndi osunga Sabata mazana awiri, amene 65 mwa iwo anali ku London. Chakhumi cha chaka chapitacho chinali $1,244.58. Panali atumiki oikidwa manja awiri, alaliki awiri ololedwa kulalikira, amishonale awiri a zombo, ndi ogwira ntchito yophunzitsa Baibulo asanu ndi awiri. Pafupifupi panthawiyi ndi pamene Akulu Wm. Hutchinson ndi Francis Hope analowa m’ntchito ya umishonale ku England.
GSAM 420Nyumba Yosindikizira ya Pacific ku London
GSAM 420.2M’chaka cha 1890 Kampani Yosindikiza Mabuku ya Pacific, ya ku Oakland, California, inakhazikitsa ofesi ya nthambi pa 48 Paternoster Row, ku London, ndi nyumba yosindikizira pa 451 Holloway Road, ku London, kumpoto. Ndalama za mabuku ogulitsidwa kuchokera ku ofesiyo m’chaka choyamba, pa mitengo yogulitsa kwa amalonda, zinali $9,556.89.
GSAM 420.3Mu Febuluwale 1895, Mkulu Robinson anapereka lipoti ili:
GSAM 420.3“Ku Great Britain kuli mipingo khumi ndi umodzi, mamembala 363, atumiki asanu, ndi mlaliki mmodzi wololedwa kulalikira. Chakhumi cha chaka chapitacho chinali $5,077.20, kapena avareji ya $13.98 pa membala aliyense. Katundu wa nyumba yosindikizira tsopano ndi wa Bungwe la Timapepala ta Uthenga la Padziko Lonse, la Udindo Wochepa, kampani yokhazikitsidwa mwalamulo ku England, ndipo bungweli ndi limene likuyang’anira katunduyo.”
GSAM 420.4Mu Disembala 1895, Mlembi wa Umishonale wa M’mayiko Ena anapereka lipoti lakuti ku Great Britain kunali mamembala 560. Chakhumi chinawonjezeka ndi $1,000 m’chaka chimenecho. Panthawiyo magulu asanu ndi atatu anali kusonkhana pa Sabata m’malo osiyanasiyana ku London.
GSAM 420.5Motero ntchito m’dera la umishonale limeneli inapita patsogolo, nthawi zina mosazindikirika n’komwe. Mbewu sizimamera mwamsanga m’nthaka zina monga mmene zimachitira m’nthaka zina. Zimamera pang’onopang’ono, koma kukula kwake kumakhala kotsimikizika ndi kolimba kwambiri. Zimenezi n’zofanananso ndi choonadi cha uthenga wachitatu mu ufumu umenewu. Mbewu yake yafesedwa, yazika mizu, ndi kukula pang’onopang’ono mpaka tsopano yakula ndithu.
GSAM 421NTCHITO YA UMISHONALE KU AUSTRALASIA
GSAM 421.1Pa 10 Meyi 1885, Akulu S. N. Haskell, J. O. Corliss ndi banja lake, M. C. Israel ndi banja lake, Wm. E. Arnold, ndi Henry Scott ananyamuka pa chombo kuchokera ku San Francisco kuti akayambitse ntchito ya umishonale ku Australia. Zaka khumi ndi chimodzi zisanachitike zimenezi, mu 1874, pa msonkhano umene unachitika ku Battle Creek, Mayi White ananena kuti mitundu yambiri idzalandirabe choonadi, ndiponso kuti anaona makina osindikizira akugwira ntchito, ndi mabuku ndi magazini zikusindikizidwa m’maiko osiyanasiyana. Atafunsidwa kuti atchule maiko amene ankanenawo, anayankha kuti Australia linali dzina lokhalo limene akanatha kukumbukira.
GSAM 421Mkokomo wa Baibulo
GSAM 421.2Chifukwa cha ntchito yakhama ndi yopambana ya Mkulu Haskell ndi anzawo, uthenga unapita patsogolo mofulumira kwambiri moti anaona kuti kunali kofunika kusindikiza magazini ku Australia. Choncho anakonza zosindikiza, ndipo pa 1 Januwale 1886, magazini ya mwezi uliwonse ya masamba khumi ndi asanu ndi limodzi inatuluka ku Melbourne, yotchedwa Mkokomo wa Baibulo ndi Zizindikiro za Nthawi. Pa magazini yoyamba anasindikiza makope zikwi zisanu ndi chimodzi, pamene nthawi zonse ankasindikiza makope zikwi zitatu zokha.
GSAM 421Mpingo Woyamba Wakhazikitsidwa ku Australia
GSAM 421.3Pa tsiku loyamba la mlungu, 10 Epulo 1886, mpingo woyamba wa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri ku Australia unakhazikitsidwa. Panali anthu khumi ndi asanu ndi atatu amene anasaina pangano, ndipo ena asanu ndi awiri anapempha kulandiridwa mwa ubatizo. Amenewa anabatizidwa pa Sabata lotsatira, ndipo pa Sabata lililonse kwa milungu ingapo mamembala anawonjezeka, mpaka mpingowo unali ndi anthu 55. Pofika mu Meyi 1886, chiwerengero chonse cha olembetsedwa chinali makumi asanu ndi anayi. Kuwonjezera pa amenewa, panali ena pafupifupi 35 m’malo ena amene anali kusunga Sabata.
GSAM 421.4M’nyumba yosindikizira munali makina awiri abwino osindikizira ndi injini, zonse zitalipidwa ndipo zinali za a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri m’dziko lakutali limenelo—pafupifupi mailosi zikwi zisanu ndi ziwiri kuchokera ku nyumba yathu yaikulu yosindikizira imene ili ku Oakland, ku California.
GSAM 422.1M’chaka cha 1886 uthenga unafalikira mpaka ku New Zealand. Lipoti lochokera ku dera la ntchito la Australia limanena kuti ku New Zealand kunali osunga Sabata makumi asanu. Ndalama zolandiridwa ku ofesi kuchokera ku kugulitsa mabuku zinali $700. Kuwonjezera pa zimenezi, alaliki ogulitsa mabuku anagulitsa makope mazana anayi a Mkangano Waukulu ku New Zealand, ndi makope chikwi chimodzi a Maganizo pa Buku la Danieli ku Australia.
GSAM 422Nyumba ya Ofesi ku Australia
GSAM 422.2Mu lipoti loperekedwa pa 19 Julayi, 1889, timapezamo mfundo izi: Nyumba ya ofesi yosindikizira ku Melbourne yamalizidwa kumangidwa, ndipo ili ndi chipinda chopemphereramo cha misonkhano ya mpingo.
GSAM 422Ntchito Iyamba ku Tasmania
GSAM 422.3Bungwe la mipingo ya m’chigawo lakhazikitsidwa ku Australia ndiponso lina ku New Zealand, ndipo Akulu Israel ndi Steed afalitsa ntchitoyi mpaka ku Tasmania. Kumalo otsirizawa mipingo itatu yakhazikitsidwa kale, yokhala ndi chiwerengero chonse cha mamembala zana limodzi ndi makumi atatu mphambu asanu ndi mmodzi. Kuwonjezera pa awa, palinso osunga Sabata ena omwazikana amene sanapangidwebe kukhala mipingo.
GSAM 422.4Zakhumi za chaka chimenecho m’gawo la ntchito la Australia zinali $9,371. M’gawoli munali alaliki ogulitsa mabuku khumi ndi asanu, amene anagulitsa mabuku a ndalama zokwana $19,500.
GSAM 422.5Pa ulendo wachiwiri wa Mkulu Haskell wozungulira dziko lonse, iye anapitanso ku Australia, nakakhala nawo pa msonkhano wawo umene unachitika mu Ogasiti, 1889, ndipo anapereka thandizo lothandiza m’njira zambiri, limene gulu longokhazikitsidwa kumenelo linayamikira kwambiri. Antchito osiyanasiyana ochokera ku America akhala akupita ku Australia nthawi ndi nthawi chifukwa cha cholinga chachikulu chimodzi, ndicho kumanga ndi kulimbitsa ntchito ya Mulungu.
GSAM 422Mayi White ku Australia
GSAM 422.6M’nyengo ya masamba kugwa ya 1891, Mayi E. G. White, mwana wawo wamwamuna W. C. White, Mkulu Geo. B. Starr, ndi ena anachoka ku California kupita ku Australia, ndipo anakafika kumeneko mu Disembala, pakati pa chilimwe m’kontinentiyo. Umboni wa Mayi White, ngakhale kuti anali kugwira ntchito ali ndi zofooka za m’thupi pa zaka zisanu ndi zinayi zimene anakhala m’dzikolo, unathandiza kwambiri kuti ntchitoyo igwirizane moyenera ndi mzimu ndi mfundo za uthenga wa mngelo wachitatu. Pa nthawi imene anali ku Australia, Mkulu J. O. Corliss anayambiranso kugwira nawo ntchito kumeneko, ndipo W. A. Colcord ndi ena analowa m’gawoli monga atumiki, aphunzitsi, ndi ena otero.
GSAM 423Mkulu Olsen ku Australia
GSAM 423.1Pa nthawi imene Mkulu O. A. Olsen anali purezidenti wa Msonkhano Waukulu, anayendera mabungwe athu onse otsogola m’madera onse a dziko. Izi zinafuna kuyenda maulendo ataliatali, ulendo wozungulira dziko lonse. Anachita ulendowu kuti adziwe bwino zosowa zawo ndi mmene ntchito zosiyanasiyana za umishonale zinalili, kuti motero akhale wokonzeka kuzitumikira popanda tsankho. Panali pa ulendo umenewu, mu 1893, pamene anakhala milungu ingapo ku Australia.
GSAM 423Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo la Australasia
GSAM 423.2Pa nthawi imeneyi Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo la Australasia linakhazikitsidwa, ndipo linali lopangidwa ndi mabungwe a mipingo ya m’chigawo a Australia ndi New Zealand, ndiponso magawo a ntchito ya umishonale a Australia. Bungweli limasonkhana kamodzi pa zaka ziwiri, ndipo limayendetsedwa potsatira dongosolo la mabungwe a mgwirizano wa mabungwe a mipingo ya m’chigawo a m’mayiko ena. M’chaka cha 1893, alaliki ogulitsa mabuku ochepa amene anali m’gawoli anagulitsa makope onse 5,000 a buku lakuti Masitepe Opita kwa Khristu amene anasindikizidwa pa nthawi imodzi, ndipo makope enanso ochuluka chimodzimodzi anasindikizidwanso. M’chilimwe cha 1894-95, m’miyezi inayi analandira maoda 4,000 a mabuku ogulitsidwa polembetsa ogula pasadakhale.
GSAM 423Mkulu Prescott ku Australia
GSAM 423.3Mu 1895 Mkulu W. W. Prescott, Mlembi wa Maphunziro wa chipembedzo chathu, anakhala miyezi ingapo m’bungwe la mipingo ya m’chigawo limeneli, akupereka nthawi yambiri ndi kulingalira mozama za nthambi imeneyi ya ntchito. Pa nthawi yomweyo anachititsa msonkhano wophunzitsa za maphunziro umene unawathandiza kwambiri.
GSAM 424.1Lipoti la ntchito ya chaka chimenecho loperekedwa ku Msonkhano Waukulu linaperekedwa ndi Mkulu W. C. White, ndipo linali motere:
GSAM 424.1“Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo la Australia lili ndi mipingo khumi ndi isanu ndi iwiri yokhala ndi mamembala 1074, amene anapereka chakhumi cha $9,810.10 m’chaka chapitacho. Bungwe la mipingo ya m’chigawo limeneli lili ndi atumiki oikidwa manja khumi ndi awiri, atumiki awiri opatsidwa chilolezo cholalikira, antchito atatu ophunzitsa Baibulo, ndi alaliki ogulitsa mabuku makumi asanu, amene m’chakacho anagulitsa mabuku a ndalama zokwana $28,731.11. M’chakacho dera la ulamuliro wa atsamunda la New South Wales, lokhala ndi mipingo isanu ndi umodzi ndi mamembala 321, linapatulidwa ku Bungwe la Mipingo ya m’Chigawo la Australia, ndipo linatchedwa Bungwe la Mipingo ya m’Chigawo la New South Wales.”
GSAM 424NTCHITO YA UMISHONALE KU SOUTH AFRICA
GSAM 424.2Pa Msonkhano Waukulu umene unachitika ku Battle Creek mu 1886, nkhani yoyambitsa ntchito ya umishonale ku South Africa inakambidwa. Popeza kuti anagwirizana kuvomereza ntchitoyi, kumayambiriro kwa chilimwe cha 1887 anayesetsa kukhazikitsa ntchito m’dziko lakutali limenelo, kumene anthu ochepa amene anali atayamba kale kusunga Sabata anali kupempha antchito.
GSAM 424Akulu Boyd ndi Robinson ku South Africa
GSAM 424.3Chifukwa cha cholinga chimenechi, pa 11 Meyi, Mkulu C. L. Boyd ndi banja lake, Mkulu D. A. Robinson ndi mkazi wake, pamodzi ndi antchito ena, ananyamuka ndi ngalawa ku mzinda wa New York kupita ku Africa, kudzera ku Liverpool ndi London. Patapita zaka zitatu, pa Msonkhano Waukulu, Bambo P. W. B. Wessels ananena kuti pamene antchito amenewa anafika ku Africa panali anthu pafupifupi makumi anayi amene anali kusunga kale Sabata la lamulo lachinayi chifukwa chowerenga mabuku ndi mapepala onena za nkhaniyi ndi kuphunzira Malemba.
GSAM 424.4Akulu Robinson ndi Boyd anayamba ntchito ya umishonale ku Cape Town, ndipo kuchokera kumeneko inafalikira kumpoto chakum’mawa pafupifupi mailosi mazana asanu ndi atatu mpaka ku Kimberley, m’madera okumba miyala ya dayamondi.
GSAM 424.5Kufikira m’chaka cha 1889, panali atumiki awiri okha, mtumiki mmodzi wopatsidwa chilolezo cholalikira, mipingo inayi, ndi mamembala makumi asanu ndi atatu; awa anapereka chakhumi cha $2,798.36. M’chaka chimenechi Mkulu Ira J. Hankins, wa ku America, anagwira ntchito ku Cape Town ndi zotsatira zabwino, ndipo Bambo ndi Mayi Druillard anachokera ku Nebraska kudzathandiza pa ntchito ya kumaloko, ndi kugawana nawo ntchito zolemetsa ndi kusowa zofunika zimene zimagwera anthu oitanidwa kuyamba ntchito m’gawo latsopano. Ntchito za Mayi Druillard zinali makamaka m’nyumba yosungiramo ndi kugawiramo mabuku, kumene iwo anapatsidwa kuyang’anira zochitika za dipatimenti imeneyi; pamene Bambo Druillard anali kutanganidwa ndi ntchito yonse ya umishonale. M’chakacho, m’ngalawa zimene zinkaima padoko limeneli, anagulitsa mabuku a ndalama zokwana $750.
GSAM 425Mkulu Haskell ku Africa
GSAM 425.1Munali mu Ogasiti wa chaka chomwechi pamene Mkulu Haskell anafika ku Cape Town. Miyezi isanu inagwiritsidwa ntchito bwino poyendera ndi kugwira ntchito limodzi ndi magulu osiyanasiyana ku South Africa. Mwa ulendo umenewu ntchitoyo inalimbitsidwa ndi kumangidwa, ndipo mtima wake womwe unalimbikitsidwa pamene anaona zipatso za ntchito yake. Chidwi pa ntchito ya maphunziro chinadzutsidwa, kotero kuti ophunzira khumi ndi awiri ochokera ku Africa anapita ku America kukaphunzira m’masukulu a chipembedzo chathu.
GSAM 425.2Pa nthawi yomweyo ntchito ya alaliki ogulitsa mabuku inaganiziridwa monga momwe inafunikira. Msonkhano wophunzitsa za ntchitoyi unachitikira ku Cape Town, motsogozedwa ndi Bambo E. M. Morrison, ndipo unadzutsa moyo ndi mphamvu zatsopano m’nthambi yofunika imeneyi ya uthenga. Atangomaliza kulandira maphunziro a pa msonkhanowu, alaliki ogulitsa mabuku khumi ndi atatu, m’miyezi isanu ndi umodzi, anagulitsa ndi kupereka mabuku kwa ogula a ndalama zokwana $5,621.28. Ndithudi, maoda anali ochuluka kwambiri moti “anasefukira” ofesi ya ku London, chifukwa mabuku sakanatha kukonzedwa mofulumira mokwanira kuti akwaniritse zofuna za ogulawo.
GSAM 425.3M’chaka cha 1892, Mkulu A. T. Robinson anayamba kugwira nawo ntchito ku South Africa. Pa nthawi imeneyo ntchitoyo inali itakula kwambiri kotero kuti panafunika nyumba yatsopano yosungiramo ndi kugawiramo mabuku kuti ilowe m’malo mwa yakale. Choncho nyumba yatsopano inamangidwa, yaikulu mokwanira kuti ikhalenso ndi malo a misonkhano ya mpingo.
GSAM 426Nyumba ya Koleji ku Africa
GSAM 426.1Motero ntchitoyo yapitiriza kupita patsogolo pang’onopang’ono, mpaka ku Claremont, dera la m’mphepete mwa mzinda wa Cape Town, kunamangidwa nyumba ya koleji ya ndalama zokwana $35,000. Thandizo lokhalo limene anafuna kuchokera kwa abale a ku America linali lakuti awatumizire gulu la aphunzitsi oyenerera kuphunzitsa maphunziro a koleji, ndipo iwo eni akanalipira ndalama zofunikira. Pempholi litakwaniritsidwa, sukuluyo inatsegulidwa pa 1 Febuluwari, 1893.
GSAM 426Bungwe la Mipingo ya m’Chigawo la South Africa
GSAM 426.2Bungwe la Mipingo ya m’Chigawo la South Africa linakhazikitsidwa mu 1892. Pa Msonkhano Waukulu mu 1893, linavomerezedwa mwa voti kukhala m’Msonkhano Waukulu. Pa nthawiyo linali ndi mipingo isanu, yokhala ndi mamembala zana limodzi ndi makumi atatu mphambu asanu ndi atatu, amene anapereka chakhumi cha $34,077.32 m’chaka chapitacho. Pa msonkhano umenewu Bungwe la Mipingo ya m’Chigawo la South Africa linaimiridwa ndi Peter Wessels, amene mowolowa manja anapereka ku Msonkhano Waukulu $16,000, ndalama zoposa zimene Msonkhano Waukulu unali utagwiritsa ntchito poyambitsa ntchito ku South Africa. Kuwonjezera pa mphatso imeneyi, iye ndi mmodzi wa abale ake anapereka $40,000 kuti ayambitse ntchito yopereka mankhwala ndi kuchiritsa anthu kwaulere mu mzinda wa Chicago.
GSAM 426.3Pa Msonkhano Waukulu mu 1895, Mlembi wa Ntchito za Umishonale M’mayiko Ena ananena za gawo la ntchito la Africa kuti:
GSAM 426.3“Bungwe la mipingo ya m’chigawo la ku South Africa lakhala litakhazikitsidwa kwa zaka ziwiri zokha, koma pa nthawi imeneyo Msonkhano Waukulu watumiza antchito khumi ndi awiri m’gawolo. Awiri mwa amenewa apita kumadera a m’kati mwa dzikolo monga amishonale odzisamalira okha, pamene enawo alowa m’ntchito m’madipatimenti osiyanasiyana. Bungwe la mipingo ya m’chigawo limenelo lili ndi sukulu imene ikupita patsogolo, nyumba yosamalira ana amasiye, ndi nyumba yochiritsira odwala imene ikumangidwa. Ziwerengero zikusonyeza kuti mamembala awo alipo 184.”
GSAM 426Mapepala Ofalitsidwa ku South Africa
GSAM 426.4Nkhani ya ufulu wa chipembedzo ku South Africa yadzutsa anthu athu m’miyezi ingapo yapitayi kuti afalitse mapepala awiri, lina m’chinenero cha ku Holland, lotchedwa De Wachter (Mlonda); lina m’Chingelezi, lotchedwa The South African Sentinel and Gospel Echo. Pepala lotsirizali limafalitsidwa makope 4,000.
GSAM 427Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo la South Africa
GSAM 427.1Mu Januwale, 1903, Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo la South Africa linakhazikitsidwa, lopangidwa ndi mabungwe a mipingo ya m’chigawo a Cape Colony ndi Natal-Transvaal, ndiponso ntchito za umishonale za Basutoland ndi Matabeleland zoyang’aniridwa ndi Bungwe la Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo ya m’Chigawo. M’bungweli muli mipingo yokhazikitsidwa khumi ndi isanu yokhala ndi mamembala 595, magulu asanu ndi anayi amene sanakhazikitsidwe kukhala mipingo okhala ndi mamembala makumi asanu ndi anayi, ndi osunga Sabata makumi atatu okhala patokha, chiwerengero chonse cha 715, amene anapereka chakhumi cha $7,850. Panali antchito makumi atatu mphambu asanu ndi anayi, ndipo makumi awiri mphambu mmodzi mwa iwo anali kulandira malipiro kuchokera ku mabungwe osiyanasiyana a mipingo ya m’chigawo.
GSAM 427GAWO LA NTCHITO LA POLYNESIA
GSAM 427.2M’chaka cha 1876, Mkulu James White ndi wolemba bukuli tinatumiza buku la mapepala ophatikizidwa a Zizindikiro za Nthawi ndi timapepala tina ta uthenga, pamodzi ndi kalata, ku chilumba cha Pitcairn. Zolemba zimenezi zinaikidwa m’ngalawa imene inali kupita ku New York mozungulira Cape Horn. Anatitsimikizira kuti ngalawayo idzaima ku Pitcairn, ndipo katunduyo adzampereka kumeneko. Sitinkadziwa munthu aliyense pachilumbacho, ndipo sitinkadziwa kanthu za chilumbacho, kupatula mbiri yake yakuti anthu ake anali odzipereka ndi oopa Mulungu. Mapepalawo anatumizidwa mongoyesa.
GSAM 427Ulendo Woyendera Pitcairn
GSAM 427.3Sitinamve kanthu kuchokera kwa anthuwa kapena za mabuku ndi mapepala athu mpaka pamene Bambo John I. Tay anapita kuchilumbacho m’chaka cha 1886, patapita zaka khumi. Pamenepo tinamva kuti chifukwa chowerenga buku la mapepala ophatikizidwa a Zizindikiro za Nthawi ndi timapepala ta uthengato, pa nthawi ina anthu onse a pachilumbacho anatsala pang’ono kugwirizana kusintha tsiku lawo lopembedza kuchoka pa tsiku loyamba la mlungu kupita pa tsiku lachisanu ndi chiwiri, ndi kusunga Sabata la Ambuye. Komabe, sanachite zimenezi kufikira nthawi ya ulendo wa Bambo Tay. Kwa nthawi yaitali iye anali atamva mwamphamvu mumtima mwake kuti apite kuchilumbacho, koma sankadziwa anthu ake payekha, kapena za chidwi chawo chimene chinali chitayamba kale pa choonadi.
GSAM 428.1Atabwerera ku America, anapempha molimbika kwambiri kuti amange ngalawa imene inganyamulire amishonale kuchokera ku chilumba china kupita ku china m’nyanja ya Pacific. Anapezeka pa Msonkhano Waukulu umene unachitika m’chaka cha 1889, maganizo amenewa ali patsogolo mumtima mwake, ndipo kumeneko anachonderera za ntchito ya m’zilumba za Polynesia. Msonkhanowo, poona phindu la ntchitoyi, unavota kuti asonkhanitse mwa zopereka ndalama zokwana $12,000 zomangira kapena zogulira ngalawa yoti igwire ntchito pakati pa zilumba za m’nyanja ya Pacific.
GSAM 428Ngalawa ya Pitcairn Imangidwa
GSAM 428.2Mogwirizana ndi chigamulo chimenechi, ngalawa ya Pitcairn inamangidwa m’chilimwe cha 1890, pafupi ndi Benicia, pamtunda wa pafupifupi mailosi makumi atatu kuchokera ku Oakland, California, ndi ndalama zokwana $12,035.22. M’magawo atatu mwa anayi a chaka, ndalama zimenezi zinasonkhanitsidwa ndi kuperekedwa ndi Sukulu za Sabata chifukwa cha cholinga chimenechi chokha, ndipo panalibepo mphatso ina yoperekedwa ndi chisangalalo ndi changu choposa chimenechi. Ngalawayo inapatulidwa ku Oakland, California, pa 25 Seputembala, 1890. Anthu pafupifupi chikwi chimodzi ndi mazana asanu anasonkhana m’ngalawayo ndi pamalo oimikapo ngalawa kuti aone mwambowo.
GSAM 428Ulendo Woyamba wa Pitcairn
GSAM 428.3Ngalawayo inanyamuka pa ulendo wake woyamba kuchokera ku San Francisco kupita ku gawo lake lakutali la ntchito pa 20 Okutobala. M’ngalawamo munali amishonale Mkulu E. H. Gates ndi mkazi wake, Mkulu A. J. Read ndi mkazi wake, John I. Tay ndi mkazi wake, pamodzi ndi antchito a ngalawayo ochita umishonale otsogozedwa ndi Kaputeni Marsh. Ngalawayi inapita koyamba ku chilumba cha Pitcairn, mailosi zikwi zinayi kumwera kwa San Francisco, kumene inafika pa 25 Novembala. Pamene ngalawayo inkachoka pachilumbacho pa 17 Disembala, anthu akuluakulu makumi asanu ndi atatu mphambu awiri anali atalandira ubatizo, ndipo anali atakhazikitsidwa kukhala mpingo wa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Kenako ngalawayo inapita ku magulu a zilumba za Society, Hervey, Samoa, Friendly, ndi Fiji, ikusiya mabuku a chipembedzo ndi timapepala ta za thanzi ndi kudziletsa kwa anthu olankhula Chingelezi. M’miyezi isanu ndi itatu, kufikira mu Seputembala, 1891, amishonalewo anagulitsa mabuku a ndalama zokwana $1,900, kuwonjezera pa kugawa kwaulere mabuku ndi mapepala ambiri owerenga.
GSAM 429.1Amishonalewo anaikidwa m’malo motere: Mkulu Read ku Tahiti; Mkulu Gates anatsalira ku Pitcairn kuti amalize ntchito imene inali itayamba kale kumeneko; pamene Bambo Tay anasankha kugwira ntchito pachilumba cha Fiji. Mu Ndemanga ndi Mthenga wa pa 14 Epulo, 1904, Mkulu Fulton ananena za ntchito ya ku Fiji kuti: “Tsopano muli osunga Sabata oposa zana limodzi ndi makumi asanu m’gawo lino la ntchito ya umishonale.” Kuchokera ku Fiji, ngalawayo inapita ku Aukland, New Zealand, kuti ikonzedwe ndi kuwongoleredwa monga kunali kofunika, ndiponso kukatenga mabuku ena.
GSAM 429Imfa ya Amishonale
GSAM 429.2Itakhala yosakhalapo kwa chaka chimodzi, miyezi khumi ndi umodzi, ndi masiku khumi ndi asanu ndi atatu, Pitcairn inabwerera ku San Francisco, kumene inafika pa 9 Okutobala, 1892. Pa nthawi imeneyi Kaputeni Marsh anali atamwalira, ndipo anaikidwa m’manda pachilumba cha New Zealand. Bambo Tay anagwidwa ndi chibayo, ndipo sanachirenso. Iwonso anamwalira mwamtendere, ndipo anaikidwa kuti apumule m’dziko lakutali la Fiji; motero miyoyo iwiri yamtengo wapatali inaperekedwa mofulumira chonchi ku ntchito ya umishonale ya Polynesia.
GSAM 429.3Amishonale amene anakhala pachilumba cha Tahiti, ku Papaete, anakondwera poona zipatso za ntchito yawo pafupifupi pomwepo. Pa nthawiyi anatha kutumiza ku dziko la kwawo lipoti lolimbikitsa lakuti anthu makumi anayi anatembenuka ndipo anakhazikitsidwa kukhala mpingo wa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri.
GSAM 429Ulendo Wachiwiri wa Pitcairn
GSAM 429.4Ngalawayo inanyamuka ku San Francisco pa ulendo wake wachiwiri pa 17 Januwale, 1893, ndi amishonale otsatirawa: B. J. Cady ndi mkazi wake, J. M. Cole ndi mkazi wake, E. C. Chapman ndi mkazi wake, ndi M. G. Kellogg, M.D. Abiti Hattie Andre, wa ku Ohio, anatsagana nawo monga mphunzitsi wa ku chilumba cha Pitcairn. M’nyengo ya masamba kugwa ya 1893, Bambo Cady anatsegula sukulu ku Raiatea, ya m’gulu la zilumba za Society, ndi ophunzira makumi asanu ndi limodzi. Kumapeto kwa gawo loyamba la maphunziro, chiwerengerocho chinali chitakwera kufika pa zana limodzi mphambu zisanu. Pachiyambi cha gawo lachiwiri la maphunziro panali ophunzira zana limodzi ndi makumi awiri opezekapo.
GSAM 430Ulendo Wachitatu wa Pitcairn
GSAM 430.1Ulendo wachitatu wa ngalawayo unachitika mu 1893-94. Amishonale a pa ulendo umenewu anali G. O. Wellman ndi mkazi wake ndi Lillian White, onse a ku Michigan, amene anakonzedwa kuti apite ku Raiatea, kumene anali kukathandiza Mkulu Cady pa ntchito yake. Bambo Stringer ndi mkazi wake anapita monga amishonale odzisamalira okha. Iwo anatsalira ku Rurutu. Ku Raratonga (kumene anthu anali kusunga Loweruka ngati kuti linali Lamlungu), Dokotala Caldwell ndi mkazi wake anaikidwa; pamene Mkulu Buckner ndi mkazi wake, a ku California, anasiyidwa ku Pitcairn. Pa nthawi imene iye anakhala ndi anthu amenewa, ntchito zambiri zatsopano zinayambitsidwa, zimene zakhala zothandiza kwa anthu okhalamo m’njira zambiri. Choyamba, anamanga mphero yoyendetsedwa ndi mphepo yopera chimanga chimene tsopano chimalimidwa pachilumbacho, ndipo mphamvu yomweyo ya mphepo imayendetsa makina ang’onoang’ono, zimene zathandiza kuyambitsa ntchito zina zimene anthu a pachilumbacho sankazidziwa kale.
GSAM 430Ulendo Wachinayi wa Pitcairn
GSAM 430.2Pa 15 Disembala, 1895, Mlembi wa Ntchito za Umishonale M’mayiko Ena anati:—
GSAM 430.3“Pitcairn tsopano ili padoko itabwerako ku ulendo wake wachinayi.... Ntchitoyo yakhazikitsidwa m’magulu asanu ndi anayi osiyanasiyana a zilumba, ndipo antchito otsatirawa akugwira ntchito mmenemo:—
GSAM 430.4“Pachilumba cha Pitcairn, aphunzitsi ndi E. S. Butz ndi mkazi wake, ndi Hattie Andre. Pachilumba cha Norfolk, amishonale ena odzisamalira okha akugwira ntchito kuno, amene anachokera ku Australia. Pa zilumba za Society, mtumiki ndi B. J. Cady; amishonale ochiritsa odwala ndi Bambo ndi Mayi R. A. Prickett. Ku Raratonga, amishonale ochiritsa odwala ndi Dokotala J. E. Caldwell ndi mkazi wake, Abiti Lillian White ndi Abiti Maude Young; aphunzitsi ndi G. O. Wellman ndi mkazi wake, Mkulu J. D. Rice ndi mkazi wake. Ku Fiji, Mkulu J. M. Cole ndi mkazi wake. Pa zilumba za Friendly, Mkulu E. Hilliard ndi mkazi wake. Ku Rurutu, Bambo ndi Mayi Stringer, amishonale odzisamalira okha. Ku Hawaii, Mkulu E. H. Gates ndi mkazi wake; aphunzitsi ndi H. H. Brand ndi mkazi wake. Ku Samoa, Dokotala F. E. Braucht ndi mkazi wake. Mkulu D. A. Owen ndi mwana wake wamwamuna ndi mwana wake wamkazi, amishonale odzisamalira okha.
GSAM 431.1“Pitcairn yagulitsa ndi kugawa kwaulere mabuku ndi mapepala ochuluka kwambiri pa maulendo ake anayi. Chifukwa cha zimenezi, osunga Sabata apezeka m’malo ambiri. Mipingo yakhazikitsidwa pachilumba cha Pitcairn, ku Norfolk, ndi ku Tahiti.”
GSAM 431Sitima ya Pitcairn Yagulitsidwa
GSAM 431.2Popeza tsopano pali njira zofikira dera la Polynesia zimene kunalibe pamene sitimayo inkamangidwa, sitimayo yagulitsidwa, ndipo njira zina zagwiritsidwa ntchito popitiriza ntchitoyo. Mkulu E. H. Gates ndiye tsopano woyang’anira dera la Polynesia, ndipo akunena za kupita patsogolo kwa ntchito m’magulu osiyanasiyana a zisumbu.
GSAM 431ZISUMBU ZA WEST INDIES
GSAM 431.3M’nyengo yozizira ya 1889, Bambo Wm. Arnold, wa ku Amerika, anayamba ntchito ya wogawira mabuku m’zisumbu za West Indies. Pamene ankagwira ntchito imeneyi, anakwanitsa kupeza mayina ndi maadiresi a anthu chikwi chimodzi ndi mazana awiri, ndipo anawatumiza ku Bungwe la Mayiko Onse la Timapepala ta Uthenga kuti liwagwiritse ntchito pa ntchito ya umishonale. Mwa kulemberana nawo makalata ndi kutumiza zowerenga ku maadiresi amenewa, anthu anayamba kuchita chidwi ndi choonadi, ndipo motero njira inatsegulidwa yofalitsira uthenga wabwino mwa kulalikira Mawu.
GSAM 431.4Poyankha kuitana kwa atumiki, Mkulu D. A. Ball anapita ku Barbados ndi kumalo ena kukagwira ntchito mu Novembala, 1890. Anthu angapo analandira choonadi chifukwa cha khama lake. Mu 1892, Bambo Patterson, ochokera ku California, anayenda m’zisumbuzo akugulitsa buku la Kuwerenga Baibulo, ndipo anachita bwino. Mu 1893, B. B. Newman anachoka ku Florida kupita ku Jamaica kukayang’anira ntchito ya alaliki ogulitsa mabuku pamene Bambo Arnold kunalibe. Bambo Evans ndi Bambo Hackett nawonso anapita ku zisumbu za West Indies chaka chomwecho kukagwira ntchito ya mtundu umenewu. M’mwezi wa Meyi, Mkulu Haysmer ndi mkazi wake analowa m’derali kuti agwire ntchito monga njira ingatsegukire. Posakhalitsa Bambo Arnold anabwerera, ndipo ulendo uno anadzagulitsa mabuku ofotokoza za thanzi. Pofika Julayi, 1895, mabuku a mtundu umenewu okwanira $8,200 anali atagulitsidwa ku Jamaica kokha, pamene mabuku a chipembedzo anagulitsidwa okwanira $7,654, motero zonse pamodzi zinali $15,854. Kufalitsa zowerenga zochuluka chotere kunathandiza kwambiri kukhazikitsa ku Kingston mpingo wolinganizidwa bwino wa mamembala makumi asanu ndi awiri mphambu asanu, ndiponso kutsegula njira za ntchito ya atumiki m’madera ena a chisumbucho.
GSAM 432Trinidad
GSAM 432.1Ntchito kuno inayamba m’njira yofanana ndi ya ku Jamaica. M’chaka cha 1889, Bambo F. B. Grant ndi mkazi wake anaitanidwa kuti akachezere chisumbucho ndi cholinga choyambitsa kufalitsa mabuku a chipembedzo chathu. Mkulu Flowers ndi mkazi wake nawonso anaitanidwa, ndipo posakhalitsa anawatsatira kukagwira ntchito monga njira inatsegukira. Anachita bwino kwambiri, mpaka pamene Mkulu Flowers anagwidwa ndi malungo, amene anamupha pa 29 Juni, 1894. Mkulu E. W. Webster anasankhidwa kuti alowe m’malo mwake, ndipo ananyamuka pa sitima kuchokera ku New York mu Ogasiti, 1895.
GSAM 432.2Mu 1896 antchito a ku zisumbu za West Indies anali awa: Ku Jamaica, Mkulu A. J. Haysmer ndi W. W. Eastman; ndipo alaliki ogulitsa mabuku angapo anali m’zisumbu za Bahamas. Ku Lesser Antilles kunali Mkulu E. Van Deusen ndi mkazi wake, pamodzi ndi C. F. Parmlee ndi mkazi wake monga antchito ophunzitsa Baibulo, ndi Bambo Bean ndi Bambo Hackett monga alaliki ogulitsa mabuku. Ku Trinidad kunali Mkulu E. W. Webster ndi mkazi wake, pamodzi ndi Abiti Stella Colvin monga mmishonale wa zachipatala. Zotsatira zake zinali izi: osunga Sabata zana limodzi ndi khumi ku Jamaica, ndi osunga Sabata makumi asanu ku Trinidad, ozungulira Couva; mpingo umodzi ku Barbados, ndi gulu limodzi ku Antigua, m’zisumbu za Lesser Antilles.
GSAM 432AMERIKA WAPAKATI
GSAM 432.3Mkulu F. J. Hutchins ndi mkazi wake anachoka ku United States kupita ku zisumbu za Bay pa 16 Novembala, 1891. Pa nthawiyi panali anthu pafupifupi makumi awiri, makamaka ku Ruatan, amene ankasunga Sabata la lamulo lachinayi mwa Malamulo Khumi; anayamba kudziwa choonadi chimenechi mwa zowerenga zimene anatumiziridwa ndi positi. Patapita zaka zitatu, mu 1894, W. A. Miller ndi mkazi wake anachoka ku California kupita ku Bonacca, kumene analowa m’ntchito ya maphunziro monga aphunzitsi pa sukulu imene inatsegulidwa pa 4 Julayi, 1894, m’nyumba ya sukulu yomangidwa ndi a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Pa temu yoyamba, chiwerengero chapakati cha ophunzira opezeka chinali makumi atatu mphambu anayi. Mu 1895 sukuluyo inanenedwa kuti inkatha kudzisamalira yokha, popeza chiwerengero cha ophunzira chinakwera kufika makumi anayi mphambu asanu.
GSAM 433.1Pa Msonkhano Waukulu umene unachitika mu 1895, Mkulu Hutchins ananena kuti m’zisumbuzo munali anthu zana limodzi amene ankamvera uthenga. Ananenanso kuti nyumba ziwiri zosonkhaniramo zinali zitamangidwa ndipo zinali za a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Chifukwa nthaka inali yochepa, motero inali yamtengo wapatali kwambiri polima, nyumba imodzi mwa nyumba zolambiriramo zimenezi inamangidwa pamwamba pa madzi. Nyumba ziwirizi ndi nyumba ya sukulu zinaperekedwa mwalamulo kwa Bungwe la Msonkhano Waukulu. Chuma cha Msonkhano pa chisumbucho chinayerekezeredwa kukhala cha mtengo wa $1,789.60. Mabuku amene anagulitsidwa mpaka mu 1895 anali a mtengo wa $2,243.
GSAM 433Sitima Yaing’ono ya Amerika Wapakati
GSAM 433.2Pamene Msonkhano unadziwitsidwa za phindu ndi ubwino wokhala ndi sitima yaing’ono yonyamulira amishonale kuchoka pa chisumbu china kupita pa china, unavota kuti sitima yoteroyo imangidwe kuti igwiritsidwe ntchito m’zisumbu za Bay, pa mtengo wosapitirira $3,000.
GSAM 433.3Mu 1896, munali antchito anayi okha ku Amerika Wapakati: Mkulu F. J. Hutchins ndi mkazi wake, ndi Mkulu J. A. Morrow ndi mkazi wake ku Honduras ya Aspanya. Ku Belize, likulu la Honduras ya Britain, kunali gulu la okhulupirira amene ankasunga tsiku lachisanu ndi chiwiri mogwirizana ndi lamulo lachinayi. Ntchito yaikulu m’derali yachitika m’zisumbu za Nyanja ya Caribbean. Kuno mabuku a mtengo wa madola zikwi zingapo anali atagulitsidwa, ndipo anthu makumi asanu ndi limodzi ankakondwera m’choonadi cha uthenga wa mngelo wachitatu.
GSAM 434Imfa ya Mkulu Hutchins
GSAM 434.1Kwa zaka pafupifupi khumi ndi ziwiri, Mkulu F. J. Hutchins anagwira ntchito mokhulupirika ndi mwakhama kwambiri m’dera la Amerika Wapakati. Potsiriza mphamvu zake zinatha, ndipo anagonjetsedwa ndi matenda. Tsopano akupumula m’tulo, akudikira kuitana kwa Mbuye—kuitana kumene kudzadzutsa okhulupirika.
GSAM 434AMERIKA WAKUMWERA
GSAM 434.2Ziphunzitso za a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri zinafikitsidwa koyamba ku Amerika Wakumwera mwa zolembedwa zosindikizidwa. Mu Okutobala, 1891, a Snyder, Stauffer ndi Nowlin anayamba ntchito yawo monga alaliki ogulitsa mabuku ku Argentina. Mu 1893, mwa chisankho cha Msonkhano Waukulu, Mkulu F. H. Westphal, wa ku Illinois, mtumiki wa Chijeremani, analowa m’ntchito m’dera la umishonale limeneli. Ndipo mu 1894, Frank Kelley, wa ku California, anapita ku Mayiko Ogwirizana a Colombia monga mmishonale wodzisamalira yekha. Patapita miyezi ingapo, antchito ena anawatsatira, ndipo motero ntchito yatsopano ya umishonale imeneyi inayamba. Mu 1896 lipoti ili linaperekedwa ponena za ntchito m’derali: Ku Chile kuli mtumiki mmodzi, Mkulu G. H. Baber, amene anafika pa 19 Okutobala, 1895; ndi alaliki ogulitsa mabuku awiri, F. W. Richards ndi F. H. Davis. Ku Argentina kulinso atumiki awiri, F. H. Westphal ndi Jean Vuilleumier; ndi alaliki ogulitsa mabuku awiri, O. Oppegard ndi C. A. Nowlin. Kuphatikiza amenewa pali antchito ophunzitsa Baibulo anayi, Lucy Post, Bambo ndi Mayi Snyder, ndi John McCarthy. Ku Brazil kuli atumiki awiri, Mkulu W. H. Thurston ndi H. F. Graf; ndi alaliki ogulitsa mabuku atatu, A. B. Stauffer, J. F. Berger ndi J. A. Berger. Ku Guiana ya Britain kuli atumiki awiri, Mkulu W. G. Kneeland ndi Mkulu P. Giddings; ndi amishonale a zachipatala awiri, Dokotala B. J. Fercoit ndi mkazi wake.
GSAM 435.1Pofika mu 1896, mabuku a mtengo wa madola chikwi chimodzi anali atagulitsidwa ku Chile, ndipo osunga Sabata makumi atatu anali atalandira Sabata ndi choonadi chogwirizana nalo mwa kuwerenga mabuku amene anagula kwa alaliki ogulitsa mabuku. Ku Brazil ndi Argentina mabuku anali atagulitsidwa a mtengo wa madola zikwi khumi; ndipo chabwino koposa pamenepo, panali anthu zana limodzi amene ankasunga Sabata. Mpingo umodzi ndi Sukulu za Sabata zisanu zinali zitakhazikitsidwa. Ku Argentina kunali mipingo itatu yolinganizidwa, ku Buenos Ayres, Crespo ndi San Cristobal. Kunalinso mpingo umodzi wolinganizidwa ku Guiana ya Britain, ndi osunga Sabata makumi asanu, motero chiwerengero chonse cha a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri ku Amerika Wakumwera chinali zana limodzi ndi makumi asanu.
GSAM 435BUNGWE LA UMISHONALE LA KUMWERA
GSAM 435.2Kunena molondola, bungwe limeneli silingatchedwe la umishonale wa ku mayiko ena, ngakhale likugwira ntchito yolalikira uthenga wabwino kwa anthu ochokera ku dziko lina, a ku Africa, m’dziko lathu lomweli. Khama losaleka la Mkulu J. E. White, pansi pa dalitso la Mulungu, liyenera kuyamikiridwa kwambiri chifukwa cha zotsatira zimene zapezeka kale.
GSAM 435.3M’nyengo yozizira ya 1893, pamene ndinali pulezidenti wa bungwe la mipingo ya m’chigawo cha Illinois, Mkulu White anabwera kwa ine ali ndi nkhawa yaikulu chifukwa cha anthu akuda a m’zigawo za Kumwera. Popeza ankakhala ku Chicago kwa milungu ingapo, anapempha mwayi wogwira ntchito pakati pa anthu akuda okhala mumzindawo. Pempholi linavomerezedwa ndi chimwemwe chachikulu, ndipo pamenepo ndi pamene ntchito yake pakati pa anthu ovutikawa inayambadi.
GSAM 435Sitima ya Nthunzi ya Umishonale ya Mkulu White
GSAM 435.4Kuyambira nthawi imeneyo ankapemphera ndi kukonzekera ntchito ya m’dera la Kumwera. Pamene ankalingalira za ntchitoyi, zolinga zake zinakhazikika, mpaka anamangitsa sitima ya nthunzi pafupi ndi Nyanja ya Michigan, yotchedwa Morning Star. Atakhala ndi “Beteli” imeneyi yoyandama pamadzi, anapita ku Chicago, ndipo kuchokera kumeneko anatsika ndi Mitsinje ya Illinois ndi Mississippi, kufika ku Vicksburg, m’chigawo cha Mississippi, pa 10 Januwale, 1895. Kumeneko, limodzi ndi anzake ochepa, anayamba ntchito yake pamalo amene ntchito ya umishonale inali isanayambepo.
GSAM 436Ntchito ya Bungwe la Umishonale la Kumwera
GSAM 436.1Tikutenga mawu m’lipoti limene Mkulu White anapereka pa Msonkhano Waukulu pa 9 Epulo, 1903, limene limafotokoza zotsatira za ntchito, ndi kusonyeza mmene ntchito ya umishonale ya Kumwera inalili pa nthawi imeneyo:—
GSAM 436.2“Bungwe lathu lakhazikitsa ndipo tsopano likuyendetsa sukulu zisanu ku Mississippi.... Sukulu zimenezi zili ku Vicksburg, Yazoo City, Columbus ndi Jackson.... Antchito athu apitirizanso ntchito ku Nashville, Memphis ndi Edgefield Junction, m’chigawo cha Tennessee, ndiponso ku Louisville ndi Bowling Green, m’chigawo cha Kentucky.
GSAM 436Antchito a ku Kumwera
GSAM 436.3“Panopa pali antchito makumi awiri mphambu asanu ndi awiri m’magawo osiyanasiyana a Bungweli. Atumiki oikidwa manja asanu akonzedwa m’ntchito ya Bungwe la Umishonale la Kumwera.... Aphunzitsi a sukulu khumi ndi atatu akonzedwa m’njira zosiyanasiyana kuti athe kugwira ntchito yawo.... Mnyamata mmodzi akuphunzitsidwa ndi Bungweli udokotala pa Koleji ya Zachipatala ya Meharry, ku Nashville, ndipo wina akuthandizidwa pa maphunziro ake pa sukulu yomweyo.... Antchito ena abwino ophunzitsa Baibulo akonzedwa. Ena mwa aphunzitsi akukhalanso antchito aluso m’gawo limeneli.
GSAM 436Sitima ya Nthunzi ya “Morning Star”
GSAM 436.4“Morning Star ndi chuma changa, chomangidwa ndi ndalama zanga. Kuposa pamenepo, ndalama zonse zoyendetsera sitimayi zaperekedwa kuchokera ku ndalama zimene ine ndimalandira. Ndinenenso kuti ndalama za moyo wa pa sitimayi ndakhala ndikuzipereka ndekha nthawi zonse. Nthawi zambiri gulu la anthu amene anagwira ntchito linali la khumi mpaka khumi ndi asanu ndi atatu.... Ngakhale malipiro a antchito onse amene Bungweli linawalemba kwa zaka zambiri sanachokere ku zopereka, koma ku ndalama zimene ine ndimalandira.
GSAM 437Mmene Ndalama za Umishonale wa Kumwera Zinapezekera
GSAM 437.1“Funso lingafunsidwe, lakuti, ‘Ndalama zimenezi munazitenga kuti?’ Ambuye anatipatsa. Timabuku tina tinasindikizidwa. Loyamba linali Buku Loyambirira la Uthenga Wabwino, limene poyamba linalinganizidwa kuti ligwiritsidwe ntchito pophunzitsa anthu akuda. Tinkayembekeza kugulitsa makope zikwi zochepa, koma chodabwitsa kwa ife n’chakuti tsopano afika pafupifupi miliyoni imodzi.
GSAM 437.2“Amayi [Mayi E. G. White] anatithandiza ndi buku la Khristu Mpulumutsi Wathu, limene makope ake 300,000 kapena 400,000 anagulitsidwa. Makope 200,000 kapena 300,000 a Nkhani Zabwino Kwambiri agulitsidwa. Akuyerekeza kuti makope a Mfumu Imene Ikubwera amene afalitsidwa ndi okwanira kupanga mulu wautali wa mailosi anayi. Ndi ndalama za ufulu wa wolemba zimene tinalandira chifukwa cha mabuku amenewa, kuwonjezera pa kusamalira ntchito zina zambiri za mitundu yosiyanasiyana, tinamanga Morning Star.”
GSAM 437M’MAYIKO AMBIRI
GSAM 437Mexico
GSAM 437.3Ntchito yathu m’dziko lino inayamba m’chaka cha 1894, ndi kukhazikitsa malo a umishonale wa zachipatala ku Guadalajara. Mu 1896 gulu la antchito linanenedwa motere: Mkulu D. T. Jones ndi mkazi wake ndi amene ankayang’anira malowo. Aphunzitsi anali Ora A. Osborne, Mayi A. Cooper, Kate Ross, ndi mthandizi wa kumeneko. Amishonale a zachipatala anali Dokotala J. A. Neal, A. Cooper, Mayi A. J. Rice, Mayi Bartlett ndi Mayi Rachel Flowers. Odwala makumi anayi patsiku ankabwera kudzathandizidwa ku malowo, ndipo ophunzira makumi anayi ankaphunzira pa sukulu ya umishonale. Pa nthawi imeneyi chipatala chatsopano chinali kumangidwa pa mtengo wa $12,000.
GSAM 437Africa Wapakati
GSAM 437.4Mu 1893 ntchito ya uthenga wa mngelo wachitatu inali itapita patsogolo kotero kuti Komiti ya Msonkhano Waukulu inaona kuti kunali koyenera kulimbikitsa kukhazikitsidwa kwa malo a umishonale ku Africa Wapakati. Choncho inavota kuti, “Mwamsanga momwe kungathekere, malo a umishonale atsegulidwe ku Matabeleland.” Mogwirizana ndi chisankho chimenechi, gulu la a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri linalowa m’dzikolo mu 1894 ndi kusankha famu ya maekala 12,000. Pa msonkhano wa 1895, Mkulu C. B. Tripp ndi mkazi wake, W. H. Anderson ndi mkazi wake, ndi Dokotala A. S. Carmichael anasankhidwa kukhala amishonale a m’dera lakutali limeneli. Nthawi yomweyo anayamba kukonzekera ulendo wautaliwo, ndipo atayenda bwino pa nyanja anafika kumene ankapita pa 26 Julayi, 1895.
GSAM 438Gombe la Golide
GSAM 438.1Kwa zaka zingapo mfuu yopempha thandizo yonga ya ku Makedoniya inali itabwera kwa a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri kuchokera ku Gombe la Kumadzulo kwa Africa. Kuwerenga zolembedwa za a Adventist kunali kutadzutsa chidwi pa choonadi, koma thandizo silinatumizidwe kufikira m’chaka cha 1894 kapena cha pafupi ndi chimenecho. Pamenepo Mkulu Sanford ndi Bambo Rudolph anaitanidwa ndi Komiti ya Msonkhano Waukulu kuti akayambe ntchito imene inali itadikira kwa nthawi yaitali. Analowa m’deralo ndi changu ndi kulimba mtima. Koma posakhalitsa Mkulu Sanford anagwidwa ndi malungo, amene ndi ofala kwambiri kumeneko kotero kuti dzikolo limatchedwa “manda a mzungu.” Anagwidwa katatu, ndipo kenako, kuti akhale ndi moyo, anakakamizika kubwerera ku Amerika. Ena anatumizidwa ku Gombe la Kumadzulo, ndipo mwa iwo munali Mkulu D. U. Hale, Geo. F. Kerr ndi mkazi wake, ndi G. P. Riggs. Koma womalizayu anafooketsedwa kwambiri ndi matenda kotero kuti sanali kuyembekezeredwa kukhala ndi moyo, ndipo anathawira ku England ndi chiyembekezo chakuti kusintha kwa nyengo kungamuthandize. Iye ndi abwenzi ake anakhumudwa pa chiyembekezo chimenechi, chifukwa anapitiriza kufooka pang’onopang’ono mpaka anamwalira, ndipo anaikidwa m’manda kumeneko. Iyenso akudikira kudza kwa Wopatsa Moyo.
GSAM 438India
GSAM 438.2Pa 12 Januwale, 1890, Mkulu Haskell ananyamuka pa sitima kuchokera ku doko la Durban, pa gombe la kum’mwera chakum’mawa kwa Africa, kupita ku Calcutta ku India, ku China ndi ku Japan. Tsikuli lisanafike, Percy T. Magan, mlembi wake, anali atagwirizana naye. Cholinga cha ulendo uwu wa ku India chinali kufufuza kuti apeze nzeru zowathandiza kupereka malangizo ndi uphungu pamene a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri adzayamba ntchito ya umishonale m’deralo. Poganizira zokhazikitsa malo a umishonale ku India, Msonkhano Waukulu mu 1893 unalimbikitsa kuti Wm. Lenker apite ku dzikolo monga wogawira mabuku. Pomvera malangizo amenewa, anapita ku India ndi kuyamba kufalitsa zolembedwa za a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Patapita nthawi, Bambo Lenker ananena kuti iye ndi anthu ena anayi, mpaka mu 1896, anali atayenda akugulitsa mabuku m’madera osiyanasiyana a India, ndipo anagulitsa zolembedwa za mtengo wa $10,000. Pofuna kusonyeza chidwi chimene mabuku ogulitsidwawo anadzutsa, ananenanso kuti pamene ankagulitsa mabuku pafupi ndi Madras, pa gombe la kumadzulo kwa India, “mlaliki wa kumeneko anayenda wapansi mailosi makumi asanu ndi limodzi kukagula kope la Malingaliro pa Danieli ndi Chivumbulutso.”
GSAM 439Georgia Burrus ku India
GSAM 439.1Mu 1895 Abiti Georgia Burrus anachoka ku California kupita ku India. Atafika kumeneko, nthawi yomweyo anayamba kuphunzira Chibengali, ndipo posakhalitsa analowa m’ntchito ya umishonale. Pofika mu 1896 anthu angapo anali atayamba kusunga Sabata la Ambuye chifukwa chocheza ndi antchito athu.
GSAM 439.2Antchito m’deralo mu 1896 anali Mkulu D. A. Robinson ndi mkazi wake. Abiti May Taylor ndi Abiti Georgia Burrus anali antchito ophunzitsa Baibulo. Bambo Lenker ndi Bambo Masters anali alaliki ogulitsa mabuku. Nyumba yoyenera inali itapezeka kuti ikhale nyumba ya umishonale, ndipo zopempha za madokotala, anamwino ndi thandizo linanso kuti akwanitse zofunika zimene zinkawapanikiza zinali zitatumizidwa kwawo. Mkulu Brown, limodzi ndi ena, anayankha kuitana kumeneku. Iye ndi Mkulu D. A. Robinson onse anamwalira ku Karmatar, ku Bengal, ku India, kumapeto kwa Disembala, 1899.
GSAM 439Hawaii, Zisumbu za Sandwich
GSAM 439.3M’chaka cha 1884, Bambo La Rue ndi Henry Scott anapita ku Hawaii monga amishonale ndi ndalama zawo. Anayamba ntchito yawo mwa kuchita umishonale kwa munthu ndi munthu ndi kugulitsa mabuku. Zimenezi zinadzutsa chidwi chachikulu pachisumbucho kotero kuti Msonkhano Waukulu, mu Novembala, 1885, unavota kuti Mkulu Wm. Healy apite ku Hawaii kukagwira ntchito m’nyengo yotsatira, ndi kuti bungwe la mipingo ya m’chigawo cha California lipemphedwe kubwereketsa chihema pa cholinga chimenechi. Atakonzekera motero, Mkulu Healy ndi amene anali kale pachisumbucho anachititsa msonkhano wa m’chihema m’nyengo yotentha ya 1886. Chifukwa cha ntchito imeneyi anthu angapo analandira uthenga. Bambo La Rue anakhalabe ku Honolulu mpaka m’chaka cha 1889, pamene ananyamuka pa sitima kupita ku Hong Kong, ku China.
GSAM 440Ntchito Pakati pa Anthu a ku China ku Hawaii
GSAM 440.1Ntchito ya atumiki inachitika pang’ono pachisumbucho kufikira pamene Msonkhano Waukulu unasonkhana m’mwezi wa Malichi, 1895. Pa nthawiyo panavotedwa kuti, “Mkulu Gates ndi mkazi wake, limodzi ndi Bambo ndi Mayi Brand monga aphunzitsi a anthu a ku China, apite ku Honolulu kukagwira ntchito ya umishonale.” Ntchito yophunzitsa inayamba nthawi yomweyo, ndipo Mkulu Gates, ngakhale kuti thanzi lake linali lofooka, anachita zimene akanatha popititsa patsogolo ntchitoyo. Dokotala ndi anamwino posakhalitsa anatsatira amishonalewo, ndipo ntchito ya m’gawo limenelo la uthenga inayamba bwino.
GSAM 440Chidule cha Ntchito za Umishonale, 1 Januwale, 1903
GSAM 440.2Lipoti la Mlembi wa Umishonale wa Mayiko Ena, loperekedwa pa 31 Disembala, 1902, limafotokoza ntchito ya uthenga yochitika kunja kwa United States motere:—
GSAM 440.3Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a ku Australia, wopangidwa ndi mabungwe a mipingo ya m’zigawo za Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, South Australia, Tasmania ndi West Australia.
GSAM 440.4Msonkhano Waukulu wa ku Ulaya, wopangidwa ndi Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a ku Germany, Germany Wakumadzulo, Germany Wakum’mawa, Germany Wakumwera, Holland ndi Belgium ya Chiflemishi, Austria-Hungary ndi Mayiko a Balkan, Switzerland ya Chijeremani, Russia Wakumwera, Russia Wakumpoto ndi Russia Wapakati.
GSAM 440.5Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a ku Scandinavia, wopangidwa ndi Denmark, Norway, Sweden, Finland ndi Iceland.
GSAM 441.1Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a ku Britain, wophatikiza England Wakumpoto, England Wakumwera, Ireland, Scotland ndi Wales.
GSAM 441.2Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a Chifalansa ndi Chilatini, wophatikiza Switzerland ya Chifalansa, France ndi Italy.
GSAM 441.3Umishonale wa Kum’mawa, wophatikiza Iguputo, Suriya ndi Turkey.
GSAM 441.4Mgwirizano wa Mabungwe a Mipingo a ku Africa Wakumwera, wophatikiza Koloni ya Cape, Natal-Transvaal, Basutoland ndi Matabeleland.
GSAM 441.5Madera ena: Bermuda, Brazil, Guiana ya Britain ndi ya Netherlands, Amerika Wapakati (Kumwera), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Lesser Antilles, Mexico, Nyasaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Zisumbu za Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, Gombe la Kumadzulo (Amerika Wakumwera), ndi Gombe la Kumadzulo (Africa).
GSAM 441.6Chiwerengero cha antchito amene akugwira ntchito m’madera osiyanasiyana amenewa, kuphatikiza atumiki, olalikira ololedwa, antchito ophunzitsa Baibulo, ogawira mabuku ndi alaliki ogulitsa mabuku, ndi 754.
GSAM 441Malo Ofunika Akhazikitsidwa
GSAM 441.7Kuchokera m’mawu achidule amenewa okhudza ntchito zathu za umishonale, tikhoza kunena monga ananenera Mlembi wa Umishonale wa Mayiko Ena m’chaka cha 1896:
GSAM 441.7“Popeza uthenga tsopano wafika m’malo ofunika amenewa pafupifupi m’mbali zonse za dziko lapansi, Mulungu, mwa mphamvu yake yopanda malire, akhoza kuchita ntchito yaikulu ndi yamphamvu m’nthawi yochepa kwambiri. Iye adzafupikitsa ntchito yake m’chilungamo.”
Notes
- Aroma 15:21. ↩