Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Mutu 24 — Maulosi ena akwaniritsidwa

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Lingalirani tsopano kuyambira lero kupita m’tsogolo, kuyambira tsiku la makumi awiri ndi chinayi la mwezi wachisanu ndi chinayi, inde, kuyambira tsiku limene maziko a kachisi wa Yehova anayalidwa, lingalirani ichi. Kodi mbewu ikadali m’nkhokwe? Ndipo mpesa, mkuyu, khangaza, ndi mtengo wa azitona sizinabale zipatsobe; kuyambira lero ndidzakudalitsani.”1

GSAM 376.2Kupita patsogolo kotsimikizika ndi kosalekeza kwa uthenga wa mngelo wachitatu kuyambira pachiyambi chake kungayerekezedwe bwino ndi kupambana kumene kunatsagana ndi Zerubabele kuyambira tsiku limene anakhazikitsa mwala wa maziko a kachisi.

GSAM 376Ntchito yooneka ngati yovuta kwambiri

GSAM 376.3Pamene Ayuda anaitanidwa kumanga kachisi wa Yehova, opanda ndalama m’matumba ndi chakudya m’nkhokwe zawo, kwa anthu ntchitoyo inaoneka ngati yovuta kwambiri. Pamene anamvera kuitanako mwa chikhulupiriro ndi kuyamba ntchitoyo mofunitsitsa, dzanja la Mulungu lowapatsa kupambana linaonekera kwa iwo. Pamene titsatira zimene zinachitika pa kuyambika kwa uthenga wachitatu umenewu, timaona dzanja lotsogolera anthu amene amasankha njira yake. Ngakhale atakumana ndi masautso, chisamaliro cha Mulungu pa anthu ake ndi ntchito yake chimaonekerabe nthawi zonse kwa amene amamukhulupirira.

GSAM 376Umboni wofotokoza makhalidwe a anthu

GSAM 376.4Pa Novembala 24, 1862, misonkhano iwiri inachitika nthawi imodzi m’nyumba ya William Wilson, ku Greenville, Michigan, ndi cholinga chokhazikitsa dongosolo la mipingo iwiri ya anthu amene analandira choonadi cha Sabata m’dera limenelo. Msonkhano wa mpingo wa Greenville unatsogoleredwa ndi Mkulu White ndi mkazi wake m’chipinda chimodzi, pamene Mkulu Byington ndi ine tinatsogolera msonkhano wa mpingo wa West Plains m’chipinda china. Pamene tinali kuchita ntchito yokonzekera m’chipinda chimodzi, tinkamva mawu a Mayi White akupereka umboni wawo m’chipinda chinacho. Tinali kukumana ndi zovuta zina pa ntchito yathu, ndipo pa nthawi yoyenera Mayi White anatsegula chitseko n’kunena kuti, “M’bale Loughborough, pamene ndiyang’ana gulu ili ndikuona kuti ndili ndi maumboni a anthu ena amene ali pano. Mukakonzeka, ndidzalowa ndi kulankhula.” Popeza inali nthawi yeniyeni imene tinkafunika thandizo, iwo analowa. Kupatula Mkulu Byington ndi ine, ankadziwa mayina a anthu atatu okha m’chipindamo. Enawo anali alendo kwa iwo, amene anali asanawaonepo, kupatula mmene anaonetsedwera kwa iwo m’masomphenya.

GSAM 377Moyo wa Bambo Pratt wafotokozedwa

GSAM 377.1Pamene anaimirira kuti alankhule, anati: “Mundikhululukire ngati pofotokoza zimene ndiyenera kunena ndifotokoza maonekedwe anu, popeza sindikudziwa mayina anu. Pamene ndiona nkhope zanu, zimabwera m’maganizo mwanga zimene Ambuye anakondwera kundionetsa zokhudza inu. Munthu amene ali pakona apo, wa diso limodzi [munthu wina ananena kuti, “Dzina lake ndi Pratt”], amanena zambiri za chikhulupiriro chake, ndipo amadzionetsa ngati wopembedza kwambiri, koma sanatembenukebe mtima. Musamulandire mumpingo ali m’mkhalidwe umene ali nawowo, chifukwa si Mkhristu. Amathera nthawi yake yambiri akungoyendayenda mopanda ntchito m’malo a amisiri ndi m’masitolo, kutsutsana ndi anthu pa ziphunzitso za choonadi, pamene mkazi wake kunyumba ayenera kudula nkhuni, kusamalira munda, ndi zina zotero. Pochita malonda amalonjeza zinthu zimene sazikwaniritsa. Anansi ake sakhulupirira zimene amanena za chikhulupiriro chake. Kuti ntchito ya chipembedzo isayipitsidwe, zikanakhala bwino kuti, ali m’mkhalidwe umene ali nawowo, asanene kanthu za chipembedzocho.”

GSAM 378M’bale Barr asangalatsidwa

GSAM 378.1Anapitiriza kunena kuti, “M’bale wokalambayu [pamene ankaloza kwa iye, munthu wina anati, “M’bale Barr”] anaonetsedwa kwa ine kukhala wosiyana kotheratu ndi munthu winayo. Moyo wake ndi chitsanzo chabwino kwambiri, amasamala kukwaniritsa malonjezo ake onse, ndipo amasamalira bwino banja lake. Sachita kulimba mtima kulankhula za choonadi kwa anansi ake, poopa kuti angawononge ntchito ndi kuvulaza ena. Saona mmene Ambuye angakhalire wachifundo chotere mpaka kukhululukira machimo ake, ndipo amadziona kuti sayenera ngakhale kukhala wa mumpingo.” Kenako anati kwa iye, “M’bale Barr, Ambuye anandiuza kuti ndikuuzeni kuti mwavomereza machimo onse amene munali kuwadziwa, ndipo kuti anakukhululukirani machimo anu kalekale, ngati mungokhulupirira zimenezo.” Chisoni chimene chinali pankhope ya m’baleyo chinatha msanga. Anakweza maso akumwetulira, n’kunena ndi mtima wopanda chinyengo kuti, “Kodi anandikhululukiradi?” “Inde,” anayankha Mayi White, “ndipo ndinauzidwa kuti ndikuuzeni kuti, ‘Bwerani, ndipo lowani mumpingo; ndipo mukapeza mpata, nenani mawu ochirikiza choonadi; adzabala zabwino, popeza anansi anu amakukhulupirirani.’” Iye anayankha kuti, “Ndidzatero.”

GSAM 378.2Kenako anati, “Ngati Bambo Pratt akanakhala kwa kanthawi ndi maganizo ofanana ndi amene M’bale Barr anali nawo, zikanamuthandiza.”

GSAM 378.3Motero chinthu chimodzi chimene chinkativutitsa pokhazikitsa dongosolo la mpingo chinachotsedwa. Asanapereke umboni wawo, sitinathe kuchititsa Bambo Barr kuvomera kulowa mumpingo; koma kumbali ina, tinapeza kuti pafupifupi aliyense ankatsutsa kulandiridwa kwa Bambo Pratt; komabe palibe amene anali womasuka kunena chifukwa chimene ankatsutsira.

GSAM 378Nsanje m’banja yathetsedwa

GSAM 378.4Kenako analankhula ndi mwamuna wa khungu loyera lofiirira, amene anakhala mbali ina ya chipindacho; ndipo analoza mkazi wa nkhope yowonda amene anakhala kutali kumbali inayo, n’kulankhula nawo monga mwamuna ndi mkazi wake. Anafotokoza zinthu zina zimene zinachitika m’miyoyo yawo yakale, aliyense wa iwo asananene kuti walandira choonadi. Anati Satana anakulitsa zinthu zimenezi m’maganizo mwa mkaziyo mpaka anasokonezeka maganizo. “Ndinaona,” anatero Mayi White, “kuti mkazi ameneyu anakhala chaka chimodzi m’nyumba yosamalira anthu odwala misala; koma atachira maganizo, walola nsanje yomweyo kuvutitsanso maganizo ake, ndi kumumvetsa chisoni kwambiri mwamuna wake, amene wachita zonse zimene angathe kuonetsa mkazi wake kuti ndi wokhulupirika kwa iye, ndipo kuti mkaziyo alibe chifukwa chomupatukira monga amachitiramo.”

GSAM 379.1Pomwepo mkaziyo anathamangira mbali ina ya chipindacho, nagwada n’kupempha mwamuna wake kuti amukhululukire. Anthuwa anali pafupifupi alendo m’dera limenelo, ndipo mbiri ya moyo wawo wakale sinali yodziwika. Komabe, amene ankawadziwa bwino kwambiri ankadziwa kuti iwo anali osagwirizana, koma sankadziwa chifukwa chake.

GSAM 379Zofanana ndi za Elisa ndi Hazaeli

GSAM 379.2Mayi White atapereka umboni wawo, ntchito yokhazikitsa dongosolo la mpingo inatha posakhalitsa. Bambo Barr analowa mumpingowo ndi mtima wonse, pamene Bambo Pratt sanalandiridwe. Msonkhano utangotha, Bambo Pratt ananena mwamphamvu ndithu kuti, “Ndikukuuzani, palibe phindu kuyesa kuyenda ndi anthu awa n’kumachita zachinyengo; simungathe kutero.”

GSAM 379.3Kufotokozedwa kwa makhalidwe a anthu, monga m’chitsanzo chapamwambachi, kumatikumbutsa mwamphamvu nkhani yofanana nayo yolembedwa m’masiku a mneneri Elisa:2 Benihadadi, mfumu ya Siriya, anatumiza mtumiki wake Hazaeli kwa Elisa kuti akafunse ngati iye adzachira matenda ake. Elisa anali ataonetsedwa nkhani ya Hazaeli, ndipo munthuyo atafika pamaso pake, n’kumuyang’ana pankhope, zonse zinabwera momveka bwino m’maganizo mwake.

GSAM 379Mkulu White agwidwa ndi matenda opuwala

GSAM 379.4Lachitatu, Ogasiti 16, 1865, Mkulu White anagwidwa mwadzidzidzi ndi matenda opuwala chifukwa chogwira ntchito mopitirira muyeso ndi kusowa tulo. Popeza malo osamalira thanzi pakati pa anthu athu anali asanakhazikitsidwe, anatengedwa kupita ku Dansville, New York, ku malo osamalira thanzi otchedwa “Kwathu M’mbali mwa Phiri.” Mkazi wake ndi ine wolembayu tinali naye kumeneko kuyambira Seputembala 14 mpaka Disembala 7. Popeza chithandizo chimene ankalandira kumaloko sichinkamuthandiza kwenikweni, tinapita kunyumba ya Bradley Lamson, ku Lake View, Rochester, New York, kumene tinalandiridwa mwachikondi ndi kukhala pafupifupi milungu itatu. Kumeneko tinakondwera kukumana ndi Mkulu J. N. Andrews, amene anali atangobwerera mumzinda umenewo atakhala miyezi ingapo ku Maine.

GSAM 380Kupempherera Mkulu White

GSAM 380.1Mabanja a Mkulu Andrews ndi Bambo Orton ankasangana nafe masana aliwonse pa nthawi yopemphera limodzi ndi Mkulu White ndi kuwapempherera. Izi zinapitirira mpaka Disembala 25. Pamene dziko lakunja linali lodzala ndi zisangalalo ndi madyerero pa tsiku limenelo la Khirisimasi, mpingo wa ku Rochester unalisunga monga tsiku losala kudya ndi kupempherera Mkulu White. Tinakhala ndi misonkhano m’mawa ndi masana m’nyumba ya Mkulu Andrews, pa msewu wa New Main, ndipo madzulo amene ankapemphera ndi Mkulu White m’mbuyomo anakumananso nawo m’nyumba ya Bambo Lamson.

GSAM 380Masomphenya operekedwa usiku wa Khirisimasi

GSAM 380.2Msonkhano wa madzulo amenewo unali wamphamvu. Mkulu White anadalitsidwa kwambiri, ndipo Mayi White anapatsidwa masomphenya odabwitsa, amene anaonetsedwa zinthu zambiri. Zina mwa zimenezi zinali malangizo kwa Mkulu White a mmene ayenera kuchitira kuti aonetse m’zochita chikhulupiriro chawo mwa Mulungu, amene anatambasula dzanja lake moonekera bwino kuti awathandize kuchiranso.

GSAM 380Kuukira kwa Satana kunanenedweratu

GSAM 380.3Kwa amene anali kupempherera Mkulu White, Mayi White anati:

GSAM 380.3“Cholinga cha Satana chinali kuwononga mwamuna wanga ndi kumutsitsira kumanda. Kudzera m’mapemphero oona mtima amenewa mphamvu zake zathyoledwa. Ndaonetsedwa kuti Satana wakwiyira gulu ili limene lapitiriza kwa milungu itatu kupemphera moona mtima chifukwa cha mtumiki wa Mulungu ameneyu, ndipo tsopano watsimikiza mtima kuwaukira mwamphamvu. Ndinauzidwa kuti ndikuuzeni kuti, ‘Khalani pafupi kwambiri ndi Mulungu, kuti mukhale okonzekera chilichonse chimene chingakugwereni.’”

GSAM 381J. T. Orton amva mumtima chenjezo la zimene zikubwera

GSAM 381.1Pa tsiku loyamba la Januwale, 1866, Mkulu White ndi banja lawo ananyamuka pa sitima ya njanji kupita ku Battle Creek, Michigan. Ine ndinatsalira kumadzulo kwa New York pa nthawi yonse yotsala ya nyengo yozizira. Kuyambira madzulo enieni amene masomphenyawo anaperekedwa, Bambo J. T. Orton anali kumva mumtima kuti moyo wawo unali pangozi, koma sankadziwa kumene ngoziyo idzachokere. Anauza anthu angapo za mmene ankamvera mumtima. Lamlungu madzulo, Malichi 4, anabwerera ku Rochester kuchokera ku Parma, kumene anali atapita ku msonkhano wa masiku awiri, ali limodzi ndi Bambo E. B. Sanders (amene tsopano, mu 1905, akukhala ku San Jose, California). Powayenda nawo mumzindamo, anawapempha kuti adutse mumsewu wowala kwambiri, “chifukwa,” anati, “nthawi zonse ndikumva ngati kuti munthu wina ayesa kundipha.” Komabe sanaoneke ngati ankadziwa amene ankafuna kuchotsa moyo wawo.

GSAM 381.2Ndinabwerera ku Rochester kuchokera ku Parma pa Malichi 7, ndipo ndinakhala kwa Bambo Lamson, mkamwini wa Bambo Orton. Pa tsiku la 8, Bambo Orton ndi Mayi Orton anabwera kudzatichezera, ndipo tinakonza zoti tipite m’mawa mwake pa sitima ya njanji ku Lancaster, m’boma la Erie, kumene ndinayenera kukachititsa mwambo wa ukwati wa mwana wawo wamwamuna yekhayo. Tinakhala tsikulo mosangalala, komabe linali tsiku la maganizo ozama.

GSAM 381Kuphedwa kwa J. T. Orton

GSAM 381.3Anachoka kwa Bambo Lamson nthawi ya 5 madzulo, ndipo nthawi ya 7:30 madzulo kunafika mthenga kutiuza kuti munthu wosadziwika anamenya Bambo Orton mwankhanza m’khola lawo lomwe, pamene anali kusamalira akavalo awo. Tinafulumira kupita kumeneko, ndipo tinapeza kuti anali atamenyedwa koopsa pamutu ndi mtengo wa m’mbali mwa ngolo wokutidwa ndi chitsulo, ndipo anali atakomoka. Anamwalira nthawi ya 12:35 usiku womwewo. Mpaka lero sizikudziwika amene anachita nkhanza zimenezo. Ndithudi sizinachitidwe chifukwa cha ndalama, popeza wotchi yawo imene inali m’thumba sinakhudzidwe, monganso kachikwama kawo ka ndalama, kamene munali $45. Izi zinawagwedeza kwambiri Mayi Orton, ndipo sanachirepo ku zowawa zimene zinawagwera chifukwa cha zimenezi. Thanzi la thupi lawo linafooka msanga, ndipo sanakhale ndi moyo nthawi yaitali mwamuna wawo atamwalira.

GSAM 382Ulosi woperekedwa pa Khirisimasi imeneyo wakwaniritsidwa

GSAM 382.1Patangotha miyezi ingapo kuchokera pa madzulo osaiwalika a Khirisimasi amenewo, anthu asanu ndi mmodzi mwa asanu ndi anayi amene anachita nawo mapemphero a milungu itatu aja anali atagona m’manda. Motero ulosi winanso unakwaniritsidwa m’njira yochititsa chidwi kwambiri.

GSAM 382Thandizo kwa otaya mtima

GSAM 382.2M’mawa kwambiri pa Disembala 12, 1866, Elias Stiles, wa ku North Liberty, Indiana, anabwera kunyumba kwanga, n’kundipempha kuti ndipite naye kumaloko kukathandiza, ngati n’kotheka, James Harvey, amene anali atataya mtima, ndipo ankadziona kuti analibe chiyembekezo chilichonse. Podziwa kuti Mayi White anali ataonetsedwa zinthu zambiri kwambiri m’masomphenya omaliza amene anapatsidwa, ndi kuti nkhani za anthu ambiri zinaonetsedwa kwa iwo mwa uneneri, ndinati kwa iye, “Mwina Mlongo White anaona kanthu za nkhani yake, ndipo ngati ndi choncho, ndipo ngati angalembe zimenezo, zidzakhala zamphamvu kuposa chilichonse chimene ine ndinganene kwa iye.”

GSAM 382.3Nthawi yomweyo tinapita kukawaona, ndipo popanda kuwauza mawu aliwonse okhudza mkhalidwe wa Bambo Harvey, ndinafunsa kuti, “Mlongo White, kodi mwalandira kuunika kulikonse m’masomphenya ena amene mwapatsidwa kokhudza nkhani ya M’bale James Harvey?” “Inde,” anati, “ndalandira, ndipo kwa masiku angapo ndakhala ndikumva kuti ndiyenera kulemba zimenezo ndi kumutumizira.” Kenako anayamba kutiuza zimene anaona. Ndinati, “Ndikupita kukamuona m’mawa, ndipo ngati mungalembe zimene mwaonetsedwa, ndidzamutengera.” Titagwirizana motero, tinawasiya, ndipo madzulo tinapitanso kukawaona. Anali atamaliza kulemba, ndipo anatichitira chifundo powerenga zimenezo mokweza.

GSAM 383Umboni kwa James Harvey amene anataya chiyembekezo

GSAM 383.1Umboniwo unanena momveka bwino kuti Bambo Harvey adzafooka m’thupi, ndipo Satana adzayesetsa kuwakakamiza kuti ataye chiyembekezo, ndi kuwapangitsa kuganiza kuti palibe chifundo kwa iwo, ndiponso kuti alibe chiyembekezo; koma iye anaona kuti iwo anachita zonse zimene akanatha kuti akonze zolakwa za moyo wawo wakale, ndipo Mulungu anawakhululukira. Komanso, pamene adzayesedwa kuti adziphe, iye anasonyezedwa kuti angelo a Mulungu anali kuuluka mowazungulira ndi kuwalozera kuti akhale ndi chiyembekezo mwa Mulungu ndi cha kumwamba. Mu umboniwo munali mawu ambiri otero otonthoza ndi olimbikitsa.

GSAM 383.2M’mawa mwake tinapita ku North Liberty, nditanyamula chikalatachi. Tili m’njira, Bambo Stiles anandiuza kuti Bambo Harvey ankafuna kundiona, koma ananena kuti sindidzakhala ndi mawu aliwonse a chiyembekezo kwa iwo; kuti ndikakumana nawo, ndidzagwirizana nawo kuti alibe chiyembekezo, kuti ndi munthu wotayika; ndipo pamenepo, monga Eli wakale atamva kuti likasa la Mulungu latengedwa, nawonso adzagwa chagada ndi kufa.

GSAM 383.3Tinafika kwa Bambo Harvey cha m’ma 3 koloko masana. Nditakumana nawo, ndinati, “M’bale Harvey, muli bwanji?” Ndi mawu achisoni kwambiri anayankha kuti, “Ndatayika! Ndatayika!! NDATAYIKA!!!” Ndinati, “Ayi! Simunatayike. Muli ndi chiyembekezo!” Ataona kuti ndawayankha motero, anati ndi mawu otsikako, “Kwa milungu itatu ndakhala ndikuganiza kuti ndilibe chiyembekezo, ndi kuti ndatayika; ndipo lero, pamene ndinkabwera m’tauni kuchokera ku munda, ndikuwoloka mlatho wa pa dziwe la mphero, chinachake chinakhala ngati chikundiuza kuti, ‘Watayika! Ulibe chiyembekezo! Lumphira m’dziwe la mphero ndi kudzimiza m’madzimo!’ Ndinaganiza kuti kuchita chinthu chotero kungabweretse chitonzo pa ntchito ya Khristu, ndipo motero ndinaletsedwa kudzipha.”

GSAM 384Chipulumutso chinafika mofulumira

GSAM 384.1Ndinati, “Chabwino, M’bale Harvey, simunatayike! Ndili ndi umboni pano wochokera kumwamba mwachindunji, wonena kuti simunatayike!” Iwo anayankha kuti, “Pamenepo ndiwumva.” Kenako ndinawawerengera umboniwo, nditayamba ndanena kuti palibe ngakhale liwu limodzi limene linaperekedwa m’manja mwanga. Nditamaliza kuwerenga, nkhope yawo inawala ndi kumwetulira pamene anati, “Ndiye ndili ndi chiyembekezo. Ndikhulupiriradi mwa Ambuye.”

GSAM 384.2Titamaliza kuwerenga, tinakhala ndi nthawi yopemphera, ndipo atanyamuka pa pempherolo anali munthu wosandulika ndi wachimwemwe. Anatiuza kuti chikalatacho chinafotokoza maganizo amene anali nawo m’milungu itatu yapitayo molondola koposa mmene iwo eni akanatha kuwafotokozera. Motero chikondi cha Mulungu chinaonekera pokweza m’baleyu, mwa njira imeneyi, kumuchotsa pa kutaya chiyembekezo.

GSAM 384Malo ogwirira ntchito akulitsidwa

GSAM 384.3Kufikira chaka cha 1868, malo ogwirira ntchito a a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri anali ku United States kokha, ndipo ngakhale kumeneko ku dera lokhala kumpoto kwa malire akumwera a Missouri ndi kum’mawa kwa Mtsinje wa Missouri kokha. Pa msonkhano wokambirana za madera ogwirira ntchito ndi kugawa antchito, womwe unachitika pa nthawi ya Msonkhano Waukulu ku Battle Creek, Michigan, pa Meyi 28, anagwirizana kutumiza antchito awiri ndi chihema cha mapazi makumi asanu ndi limodzi ku California. Mkulu D. T. Bourdeau ndi ine wolemba bukuli tinafika ku San Francisco pa Julayi 18 chaka chimenecho.

GSAM 384Kuyamba kwa ntchito ya umishonale ku California

GSAM 384.4Pali chinthu chimodzi chimene ndikufuna kutchula chokhudza kuyamba kwa ntchito ya umishonale ku California, chomwe chikusonyeza bwino mmene mphatso ya uneneri imathandizira pa ntchito yeniyeni. Paulo, polankhula za mphatso za mzimu, kuphatikizapo mphatso ya uneneri, akuti ndi “kuti oyera mtima akhale angwiro, kwa ntchito ya utumiki, kwa kumangirira thupi la Khristu.”3 Ndithudi, njira yabwino kwambiri yopangira oyera mtima kukhala angwiro ndiyo kuwasonyeza zolakwa zawo, kuti azisiye, ndi kutsukidwa ku machimo awo m’mwazi wa mtengo wapatali wa Ambuye wathu Yesu Khristu. Kuti zimenezi zichitike, thandizo kudzera mwa mphatso ya uneneri m’ntchito ya utumiki lakhala likuonekera nthawi yonseyi pokhudzana ndi ntchito ya choonadi cha nthawi ino, kusonyeza atumiki a Ambuye zophophonya za mmene amagwirira ntchito, ndi mmene, mwa njira ina, angathandizire kwambiri anthu kutembenuka.

GSAM 385Umboni wa mmene tingagwirire ntchito ku California

GSAM 385.1Patangopita kanthawi titafika ku California tinalandira kalata yochokera kwa Mayi White, imene anafotokozamo masomphenya amene anapatsidwa ku Battle Creek madzulo a Lachisanu pa Juni 12, tsiku limene ife tinakhala ku Lancaster, New York, tisananyamuke kupita ku California. Iwo anali asanapitepo ku California, ndipo sankadziwa mwa kuona okha makhalidwe a anthu kumeneko. Ndipotu pa nthawi imeneyo anali asanapitepo kumadzulo kwa Mtsinje wa Missouri. Chilichonse chimene ankadziwa chokhudza zinthu za kumeneko chinachokera pa zimene Ambuye anakondwera kuwaululira.

GSAM 385.2M’malangizo a m’kalata yawo, anafotokoza khalidwe la anthu a ku California lopereka mowolowa manja, ndi zimene zikanachitika tikadagwira ntchito pakati pawo mwa njira yaumbombo, “yosamala ngakhale kandalama kakang’ono.” Polalikira kwa anthu a ku California, tinafunika kuwafikira ndi mtima wolowako manja monga umene iwo amagwirira nawo ntchito, komabe osati mowononga chuma.

GSAM 385Kupambana konenedweratu kunafika

GSAM 385.3Pamene tsopano ndikuyang’ana m’mbuyo pa zaka makumi atatu ndi zisanu ndi ziwiri zapitazo kuyambira pamene ntchito inayambika ku California, ndi kuganizira mmene zinthu zinalili pamenepo, mkhalidwe wa anthu, ndi mmene tikanagwirira ntchito yathu tikanapanda kulandira umboniwo, ndiponso pamene ndikuona zotsatira za kutsatira malangizo amene tinapatsidwa, ndinganene kuti ntchito yathu inapita patsogolo m’miyezi itatu kuposa mmene ikanapitira m’chaka chimodzi tikanapanda kuthandizidwa “m’ntchito ya utumiki” ndi malangizo amene tinalandira kudzera mwa mphatso ya uneneri. Pofika nyengo ya masika ya 1871, chifukwa cha khama lathu m’boma la Sonoma, mipingo isanu ya osunga Sabata inali itakhazikitsidwa.

GSAM 386Msonkhano woyamba wa m’chihema ku San Francisco

GSAM 386.1M’mwezi wa Juni wa chaka chomwecho, tinaimika chihema chathu koyamba ku San Francisco. Popeza Mkulu Bourdeau anali atabwerera kum’mawa kwa dzikolo, wantchito wina wochokera ku Michigan anatumizidwa kuti alowe m’malo mwawo. Anafika pa Juni 17, ndipo nthawi yomweyo anagwirizana nane pa ntchito m’mzindawo. Titagwira ntchito kwa milungu ingapo m’chihema, tinapitiriza misonkhano yathu m’maholo obwereka kufikira Disembala 1, 1871. Chifukwa cha ntchito imeneyi anthu oposa makumi asanu analandira uthenga ku San Francisco.

GSAM 386Mayesero a mkati ku California

GSAM 386.2Kufikira nthawi imeneyi mayesero athu ku California anali makamaka ochokera ku kutsutsa kwa anthu akunja, koma tsopano panabuka chiyeso cha chikhulupiriro cha anthu athu cha mtundu wina chimene sitinkachiyembekezera. Wantchito mnzanga anaumirira kuchita zinthu zimene ndinali wotsimikiza kuti zidzabweretsa chitonzo pa iye mwini ndi pa ntchito. Tinali ndi adani ena ankhanza m’mzindawo, amene ankayang’anitsitsa zonse zimene tinkachita, ndipo anali okonzeka kugwiritsa ntchito chilichonse chopanda nzeru chimene tingachite kuti atiwononge. Choncho kunali kofunika kwambiri kumvera chenjezo la mtumwi lakuti “pewani maonekedwe onse a choipa.”

GSAM 386Kudziimira pawekha koopsa

GSAM 386.3Sindinanene kuti m’baleyo anali atachimwa kwenikweni pa zochita zakezo, koma ndinafotokoza kuti adani athu adzagwiritsa ntchito zimene iye ankanena kuti zinalibe cholakwa kuti atitsutse. Iye anaumirira kuti anali ndi ufulu “wochita monga afunira” pa nkhaniyo, makamaka popeza zinali zitavomerezedwa kuti panalibe tchimo pa zimene ankachita. Zinthu zinapitirira motero kufikira Januwale 23, 1872, pamene ndinachoka m’boma la Sonoma kupita ku San Francisco kuti ndikaone zimene zingachitike poletsa zinthu za kumeneko.

GSAM 387.1Pofika nthawi imeneyi adani athu anali kugwiritsa ntchito zochita zake monga mmene ndinkaopera, ndipo iye ankaumirira kunena kuti “sinali nkhani yawo,” kuti adzawasonyeza kuti anali ndi maganizo akeake, ndipo akanatha kuyenda m’misewu monga afunira, ndi aliyense amene afuna, popanda kutsutsidwa ndi iwo. Ndinayesetsa, mwa kulankhula naye payekha, kumusonyeza kuti khalidwe lotero silingakhale loyenera, ndi kuti mtima wofuna kudziimira yekha wotero udzathera m’choipa. Anali ndi anzake amene ankamumvera chisoni kwambiri, ndipo ena a iwo anayamba kutenga mbali imene ikanachititsa kuti adzudzulidwe kwambiri. Ambiri a mpingowo anaona kuipa kwa kuuma mtima kwake, ndipo anali okonzeka kuthandiza pa khama langa lopulumutsa ntchito kuti isachititsidwe manyazi.

GSAM 387Msonkhano wofufuza nkhani waikidwa

GSAM 387.2Umu ndi mmene zinthu zinalili pa Sabata, Januwale 27, pamene tinagwirizana kuti nkhaniyo iyenera kufufuzidwa, ndipo mpingo uyenera kuchitapo kanthu motsimikiza, kuti upulumuke ku chitonzo chimene mtima wopanduka umenewu ukanaubweretsera. Msonkhano unaikidwa kuti uyambe pa tsiku loyamba la mlungu, Januwale 28, nthawi ya 9 koloko m’mawa, kuti tikambirane za mmene zinthu zinalili, ndi udindo wathu monga mpingo pa nkhaniyo. Mwa mmene zinthu zinkaonekera, kugaŵikana kwa mpingowo kunali kosapeweka. Ndinakhala nthawi yaitali usiku umenewo ndikupemphera kwa Mulungu, kuti achitepo kanthu kutithandiza.

GSAM 387Kuvomereza kulakwa kolembedwa

GSAM 387.3M’mawa wa pa 28, pamene ndinanyamuka kupita ku msonkhano, ndinakumana ndi wantchito mnzangayo m’njira ya oyenda pansi, pafupi ndi nyumba imene ndinkakhalamo molipira, akulira. Anati, “M’bale Loughborough, sindipita ku msonkhano lero.”

GSAM 387.4Ndinati, “Simupita ku msonkhano? Msonkhanowo ukukhudza nkhani yanu.”

GSAM 388.1Iye anati, “Ndikudziwa zimenezo, koma ndalakwa konse. Inu mukunena zoona pa zimene mwanena za ine. Nayi kalata yovomereza kulakwa kwanga imene ndalembera mpingo; itengeni mukawawerengere. Zidzakhala bwino kwa inu, ndiponso bwino kwa amene angafune kundimvera chisoni, ngati ine sindikhalako.”

GSAM 388.2Ndinafunsa kuti, “N’chiyani chachititsa kusintha kwakukulu kumeneku mwa inu kuyambira dzulo?”

GSAM 388Masomphenya odabwitsa alandiridwa

GSAM 388.3Iye anayankha kuti, “Ndinapita ku positi usiku watha, Sabata itatha, ndipo ndinalandira kalata yochokera kwa Mlongo White, ku Battle Creek, Michigan. Ndi umboni umene andilembera.” Pondipatsa kalatayo, anati, “Werengani imeneyo, ndipo mudzaona mmene Ambuye akuonera nkhani yanga.”

GSAM 388.4Anandipempha kuti ndiuze mpingo kuti analandira umboni wochokera kwa Mlongo White, womudzudzula chifukwa cha khalidwe lake, ndi kuti waulandira, popeza unali choonadi.

GSAM 388Mphamvu yotsimikizira ya masomphenyawo

GSAM 388.5Ichi chinali mbali ya masomphenya amene Mayi White anapatsidwa ku Bordoville, Vermont, pa Disembala 10, 1871. Anayamba kulemba mbali yokhudza nkhani ya m’bale ameneyu pa Disembala 27, 1871, koma pa chifukwa china kumaliza chikalatacho kunachedwa kufikira Januwale 18, 1872, pamene chinamalizidwa ndi kutumizidwa kuchokera ku Battle Creek. Pa nthawiyo, makalata ankafuna masiku pafupifupi asanu ndi anayi kuti achoke ku Michigan ndi kukafika ku California podutsa pamtunda.

GSAM 388.6M’masomphenya amasonyezedwa zinthu zambiri mwa uneneri. Zinalinso choncho pa nkhani imeneyi. Pa nthawi ya masomphenyawo panali chabe mthunzi wa zimene zinachitika kwenikweni pamene umboniwo unafika ku San Francisco. Poyerekezera madeti, zidzaoneka kuti nkhani ya ku San Francisco inafika pachimake umboni wolembedwawo utachoka kale ku Battle Creek. Abale athu ku San Francisco anaona nthawi yomweyo kuti palibe munthu amene akanatha kulembera ku Battle Creek ndi kudziwitsa Mayi White zimenezo msanga mokwanira kuti alembe kalata imeneyi, pakuti zinthu zinali zisanakhale choncho.

GSAM 389.1Mfundo imeneyi inali ndi mphamvu yaikulu kwa abale a kumeneko, kuwasimikizira kuti mphamvu ya Mulungu inali ndi masomphenyawo. Ine sindinali nditalembera Mkulu White kapena mkazi wawo ngakhale mzere umodzi wokhudza mmene zinthu zinalili ku San Francisco, ndipo wantchito mnzangayo ananena kuti sanalembe chilichonse; ndipo abalewo anati, “Ngati akanalemba, sakananena zinthu zimene zinaululidwa zokhudza iye mwini.”

GSAM 389Mmene masomphenyawo analembedwera

GSAM 389.2Pambuyo pake, pamene tinamva kuchokera ku mbali imene kalatayo inachokera za kulembedwa ndi kutumizidwa kwa umboniwo, zinaonekeranso momveka kwambiri kuti Ambuye amene anapereka masomphenyawo anasamalira nthawi yowalemba ndi kuwatumiza kumene ankayenera kupita, kuti akafike kumeneko pa nthawi yake yeniyeni.

GSAM 389.3M’mawa kwambiri pa Januwale 18, 1872, Mayi White anadzutsidwa ndi umboni wotchulidwa pamwambawo utakhazikika momveka bwino m’maganizo mwawo. Zimenezi zinali zomveka kwa iwo ngati kuti mawu ananenedwa mokweza kuti, “Lembani msanga umboni uja wa ku California, ndipo muutumize pamodzi ndi makalata oyamba otsatira ano; ukufunika.” Zimenezi zitabwerezedwa kachiwiri, anadzuka, kuvala mwamsanga, ndi kumaliza kulemba. Atatsala pang’ono kudya chakudya cha m’mawa anaupereka kwa mwana wawo Willie, nati, “Tenga kalatayi upite nayo ku positi, koma usaiponye m’bokosi la makalata. Ipereke kwa mkulu wa positi, ndipo umuuze atsimikize kuti waika m’thumba la makalata limene likutumizidwa m’mawa uno.” Pambuyo pake iye ananena kuti anaona ngati malangizo awo anali achilendo pang’ono, koma sanafunse kanthu, ndipo anachita monga analamulidwira, ndi “kuona kalatayo ikuikidwa m’thumba la makalata.”

GSAM 389Umboni wa chitsogozo cha Mulungu

GSAM 389.4Podziwa mmene zinthu zinalili pakati pathu ku San Francisco pa nthawiyo, mudzaona mosavuta kufunika kwa kuika kalatayo m’makalata omwewo. M’masiku amenewo tinkangolandira makalata odutsa pamtunda kamodzi patsiku. Kalatayo ikanafika usiku wa tsiku loyamba la mlungu, pa 28, m’malo mwa usiku wa Loweruka, pa 27, mosakayikira mpingo ukanagaŵikana momvetsa chisoni. Ikanafika milungu ingapo m’mbuyomo, ngakhale masomphenyawo atangoperekedwa, mpingo sukanatha kuona mphamvu yake mosavuta choncho.

GSAM 390.1Apa panali umboni wokhala ndi zizindikiro zoonekeratu za dzanja la Ambuye, osati kokha chifukwa chakuti unafika pa nthawi yoyenera kuti ukonze zolakwa zimene zinalipo, komanso chifukwa chakuti, utalandiridwa modzichepetsa ndi kutsatiridwa ndi m’baleyo, unathandiza kwambiri kubweretsa umodzi ndi kukhazikika mumpingo wachichepere umenewo.

GSAM 390Njira yolembera masomphenya

GSAM 390.2Chochitikachi chikuperekanso chitsanzo cha zimene iwo eni ananena zokhudza njira yolembera zimene aona. Pa nkhani imeneyi akuti: “Ndakhala ndikudzutsidwa ku tulo ndi kuzindikira momveka bwino nkhani zimene zinasonyezedwa kale m’maganizo mwanga; ndipo ndalemba, pakati pa usiku, makalata amene apita kudutsa kontinentiyi, ndipo atafika pa nthawi ya vuto lalikulu, aletsa tsoka lalikulu kugwera ntchito.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Mafumu 8:7-15. ↩
  3. Aefeso 4:12. ↩
  4. Maumboni kwa Mpingo, Buku 5, tsamba 671. ↩

Note

Back