Mutu 3 — Kudza kwa Mbewu yolonjezedwa
GSAM 57.1“Pamene nthawi idakwana, Mulungu anatumiza Mwana wake, ... wobadwa pansi pa lamulo, kuti awombole iwo amene anali pansi pa lamulo, kuti tilandire kukhala ana ake. ”1
GSAM 57.2“Tsopano kwa Iye amene ali ndi mphamvu zokukhazikitsani monga mwa uthenga wanga ndi kulalikidwa kwa Yesu Khristu, monga mwa kuvumbulutsidwa kwa chinsinsi chimene chinabisidwa kuyambira pachiyambi cha dziko, koma tsopano chawonekera, ndipo mwa malemba a aneneri, monga mwa lamulo la Mulungu wamuyaya, chadziwitsidwa kwa mitundu yonse kuti imvere chikhulupiriro: kwa Mulungu yekha wanzeru, kukhale ulemerero mwa Yesu Khristu kwamuyaya. ”2
GSAM 57.3“Mwa vumbulutso Iye anandizindikiritsa chinsinsi; monga ndinalembera kale mwachidule, ... chimene m’mibadwo ina sichinadziwike kwa ana a anthu, monga tsopano chavumbulutsidwa kwa atumwi ake oyera ndi aneneri mwa Mzimu.... Kwa ine, amene ndili wochepa koposa wamng’ono wa oyera onse, chisomo ichi chapatsidwa, kuti ndilalikire kwa amitundu chuma chosasanthulika cha Khristu; ndi kuunikira anthu onse kuti aone mgwirizano wa chinsinsi chimene kuyambira pachiyambi cha dziko chinali chobisika mwa Mulungu, amene analenga zinthu zonse mwa Yesu Khristu. ”3
GSAM 57.4Zanenedwa kuti m’Chipangano Chakale uthenga wabwino umabisika; m’Chipangano Chatsopano wavumbulutsidwa. Monga wina ananenera, “Pamene Ayuda anachoka kwa Mulungu, kwakukulu anataya kuona ziphunzitso za utumiki wa miyambo. Utumiki umenewo unakhazikitsidwa ndi Khristu mwini. Mu mbali iliyonse unali chizindikiro cha Iye; ndipo unali wodzaza ndi moyo ndi kukongola kwauzimu. Koma Ayuda anataya moyo wauzimu wa miyambo yawo, n’kungokakamira mawonekedwe akufa. Anadalira nsembe ndi malamulo enieniwo, m’malo mopumira pa Iye amene zinkalozera kwa Iye.”
GSAM 58Kufunafuna Ulamuliro wa Padziko Lapansi
GSAM 58.1“Pamene Ayuda ankafuna kudza kwa Mesiya, sanamvetse cholinga cha ntchito yake. Sanayembekezere kuwomboledwa ku uchimo, koma kumasulidwa kwa Aroma. Ankafuna Mesiya abwere ngati wogonjetsa, aphwanye mphamvu ya wopondereza, ndi kukweza Israyeli kukhala wolamulira wa dziko lonse. Choncho njira inakonzedwa kuti akane Mpulumutsi.
GSAM 58.2“Anthu, mumdima ndi m’kuponderezedwa kwawo, ndi olamulira omwe anali ndi ludzu la mphamvu, ankafunitsitsa kudza kwa amene akanagonjetsa adani awo ndi kubwezeretsa ufumu kwa Israyeli. Iwo anaphunzira maulosi, koma popanda kuzindikira kwauzimu. Choncho ananyalanyaza malemba amene amalozera ku kunyozeka kwa kudza koyamba kwa Khristu, ndipo anagwiritsa ntchito molakwika malemba amene amalankhula za ulemerero wa kudza kwake kwachiwiri. Kunyada kunaphimba kuona kwawo; anatanthauzira ulosi mogwirizana ndi zilakolako zawo zadyera.
GSAM 58.3“Kwa zaka zoposa chikwi chimodzi, anthu a Chiyuda anadikira kudza kwa Mpulumutsi. Pa chochitika chimenechi anaika ziyembekezo zawo zowala kwambiri. M’nyimbo ndi mu ulosi, mu mwambo wa kachisi ndi m’pemphero la m’nyumba, anasunga dzina lake. Koma pamene anadza sanamudziwe. Wokondedwa wa kumwamba anali kwa iwo ‘monga muzu wotuluka m’nthaka youma;’ analibe ‘maonekedwe kapena kukongola;’ ndipo sanaone mwa Iye kukongola kulikonse koti amulakalake. ‘Anabwera kwa ake, koma ake sanamulandire.’”4
GSAM 58Wa Mzere wa Davide
GSAM 58.4Pamene nthawi imene Danieli analosera inkayandikira, pamene “Mesiya Kalonga”—Wodzozedwayo—anayenera kuwonekera, anthu a Chiyuda akanatha kuganiza, ndipo mosakayika anaganizadi motere: Mesiya mwa thupi ayenera kukhala wa m’nyumba ndi wa m’banja la Davide, choncho kubadwa kwake kuyenera kukhala m’menemo; ndipo monga mwa malamulo ndi miyambo ya Ayuda, ayenera kudzozedwa kuti agwire ntchito ya pagulu ali ndi zaka makumi atatu; ndipo ngati adzawonekera atadzozedwa pa msinkhu umenewo, kubadwa kwake kuyenera kukhala zaka makumi atatu isanafike kutha kwa masabata makumi asanu ndi limodzi mphambu asanu ndi anayi a zaka, amene adzafike pa kudza kwa Mesiya.
GSAM 59Maulosi a Simiyoni ndi Anna
GSAM 59.1Pa nthawi imeneyi Israyeli yense anali kuyembekezera. Ophunzira a Malemba okhulupirika ndi odzipereka anali kuyembekezera kubadwa kwa amene anayenera kukhala Wolamulira ndi Bwanamkubwa wawo. Kwa Simiyoni wokalamba ndi wopembedza zinavumbulutsidwa “mwa Mzimu Woyera kuti sadzaona imfa asanaone Khristu wa Ambuye. ”5
GSAM 59.2Pamene Mpulumutsi wakhanda anabweretsedwa ku kachisi, Simiyoni anadziwa kuti mwana uyu ndiye amene ankanenedwa—Khristu. “Ndipo anamunyamula m’manja mwake, nalemekeza Mulungu, nati, Ambuye, tsopano mulola kapolo wanu apite mu mtendere, monga mwa mawu anu; pakuti maso anga aona chipulumutso chanu, chimene mwachikonza pamaso pa anthu onse: kuunika kwa kuunikira amitundu, ndi ulemerero wa anthu anu Israyeli....
GSAM 59.3“Ndipo Simiyoni anawadalitsa [Yosefe ndi Mariya], nati kwa Mariya amake, Taonani, mwana uyu waikidwa kuti agwetse ndi kuukitsa ambiri mu Israyeli; ndi chizindikiro choti chidzanenedwa motsutsana nacho (inde, lupanga lidzaboola moyo wako womwe), kuti maganizo a mitima yambiri awululidwe.
GSAM 59.4“Ndipo panali Anna wina, mneneri wamkazi, mwana wa Fanuelo, wa fuko la Aseri.... Ndipo iye anafika nthawi yomweyo nayamika Ambuye, nalankhula za Iye kwa onse amene ankayembekezera chiwombolo m’Yerusalemu. ”6
GSAM 59Angelo Ayendera Abusa
GSAM 59.5Izi zisanachitike, nkhani yosangalatsa ya kubadwa kwa Mpulumutsi inalengezedwa ndi angelo kwa abusa m’zigwa za Betelehemu. M’makutu omvera a abusawo, angelo anaimba mawu okoma awa:—
GSAM 60Anthu Anzeru Ayendera Betelehemu
GSAM 60.2Kenako anabwera anthu anzeru ochokera kum’mawa amene anaona “nyenyezi ikutuluka,” monga ananenera Balamu. Potsatira chitsogozo chake anafika ku Yerusalemu, kumene anafunika kufunsa za Mfumu yobadwa kumene. Atauzidwa kuti Betelehemu ndi kumene Wolakalakidwayo adzabadwira, anapitiriza ulendo; ndipo nyenyezi ija itawonekeranso, inawatsogolera ku malo odzichepetsa kumene Mpulumutsi anagona. Kumeneko anapembedza Mwana woyera, namupatsa mphatso za golide, lubani ndi mure, kenako anayenda ulendo wautali wobwerera kwawo.
GSAM 60Mpulumutsi Ali ndi Zaka Khumi ndi Ziwiri
GSAM 60.3Kuyambira ubwana mpaka zaka khumi ndi ziwiri, palibe zambiri zolembedwa za Khristu Mpulumutsi, kupatula kuti anakula mu nzeru ndi msinkhu, ndi kumvera makolo ake mwa ulemu. Koma ali ndi zaka khumi ndi ziwiri, atapita ndi Yosefe ndi Mariya ku Yerusalemu kukachita phwando la pachaka, anadabwitsa ansembe ndi nzeru zimene anaonetsa m’mafunso ake ndi m’mayankho a mavuto awo ovuta. Kuyambira pamenepo mpaka anayamba ntchito yake ya pagulu, ntchito yodzichepetsa ya ukalipentala anailemekeza pamene ankagwira ntchito ndi Yosefe, mwamuna wa Mariya.
GSAM 60Utumiki wa Yohane M’batizi
GSAM 60.4Kwa miyezi isanu ndi umodzi isanayambe utumiki wake wa pagulu, ntchito ya Khristu inalengezedwa ndi Yohane M’batizi. Anthu anabwera m’magulu akuluakulu kudzamva Yohane ndi kubatizidwa ndi iye. Pamene “anthu anali kuyembekezera [kudza kwa Mesiya], ndipo onse ankaganiza [“kulingalira kapena kukambirana,” m’mphepete] m’mitima yawo za Yohane ngati anali Khristu kapena ayi; Yohane anayankha, nati kwa onse, Ine ndimabatiza ndi madzi; koma akubwera wamphamvu kuposa ine, amene sindiyenera kumasula lamba wa nsapato zake: Iye adzakubatizani ndi Mzimu Woyera ndi moto: fosholo yake ili m’dzanja lake, ndipo adzayeretsa bwinobwino pabwalo lake, nadzasonkhanitsa tirigu m’nkhokwe yake; koma mankhusu adzawawotcha ndi moto wosazimitsika. ”7
GSAM 61Yesu Abatizidwa
GSAM 61.1Pamene Yohane ankachita mwambo wa ubatizo, anaona Yesu akubwera kwa iye kudzabatizidwa, nati, “Taonani Mwanawankhosa wa Mulungu, amene amachotsa tchimo la dziko.... Ndipo Yohane anachita umboni, nati, Ndinawona Mzimu ukutsika kuchokera kumwamba ngati nkhunda, ndipo unakhala pa Iye. Ndipo sindinamudziwe; koma Iye amene anandituma kudzabatiza ndi madzi, anandiuza kuti, Uyo amene udzaona Mzimu ukutsika ndi kukhala pa Iye, ndiye amene amabatiza ndi Mzimu Woyera. Ndipo ndinaona, ndipo ndachita umboni kuti uyu ndiye Mwana wa Mulungu. ”8
GSAM 61Mawu Ochokera Kumwamba
GSAM 61.2Umesiya wa Khristu sunatsimikizidwe kokha ndi kutsika kooneka kwa Mzimu Woyera m’thupi lofanana ndi nkhunda, komanso ndi mawu ochokera kumwamba. Mu Uthenga wa Mateyu timawerenga kuti, “Yesu atabatizidwa, nthawi yomweyo anatuluka m’madzi; ndipo taonani, kumwamba kunatsegukira Iye, ndipo anaona Mzimu wa Mulungu ukutsika ngati nkhunda, nudzafika pa Iye: ndipo taonani, mawu ochokera kumwamba, nanena, Uyu ndiye Mwana wanga wokondedwa, amene ndikondwera naye kwambiri. ”9
GSAM 61.3Ngakhale kuti “Yohane sanachite chozizwitsa,” anthu ataona mphamvu yayikulu imene inali pamodzi ndi utumiki wa Khristu, anakakamizika kunena kuti, “Zonse zimene Yohane analankhula za munthu uyu zinali zoona. ”10
GSAM 61Khristu Wodzozedwa Monga mwa Lamulo
GSAM 61.4Mogwirizana ndi mbiri ya Luka ya ubatizo ndi kudzozedwa komweko ndi Mzimu Woyera monga nkhunda, timawerenga kuti, “Yesu mwini anayamba kukhala ndi zaka pafupifupi makumi atatu. ”11
GSAM 62.1Pambuyo pa kusala kudya kwa Ambuye wathu kwa masiku makumi anayi, ndi mayesero owawa a mdierekezi m’chipululu amene anatsatira ubatizo wake nthawi yomweyo, “anabwera ku Nazareti, kumene anakulira; ndipo monga mwa chizolowezi chake, analowa m’sunagoge tsiku la Sabata, nanyamuka kuti awerenge.... Mzimu wa Ambuye uli pa ine, chifukwa wandidzoza kuti ndilalikire uthenga wabwino kwa osauka.... Ndipo anayamba kunena kwa iwo, Lero lemba ili lakwaniritsidwa m’makutu mwanu. ”12
GSAM 62Nthawi Yakwaniritsidwa
GSAM 62.2Marko, polemba chochitika chomwecho, akuti, “Nthawi yakwaniritsidwa, ndipo ufumu wa Mulungu wayandikira: lapani, khulupirirani uthenga wabwino. ”13 Nthawi imene inalosedwa kuti Wodzozedwayo adzaonekere inali itafika. Kudzozedwa ndi Mzimu Woyera kunachitika pa ubatizo wake, ndipo tsopano anayamba utumiki wake pa nthawi ndi m’njira imene inalosedwa ndi aneneri oyera akale.
GSAM 62Umboni Wooneka wa Umesiya wa Khristu
GSAM 62.3Utumiki wa Khristu unatsagana ndi kuchita zozizwitsa mosalekeza, zimene kwa anthu, ngakhale sanamvetse mokwanira mafanizo ndi mawu ake, zinali umboni wooneka kuti Iye anali Immanueli, kapena kuti “Mulungu anali naye. ”14 Mu zozizwitsa zimenezi Khristu anapatsa dziko lapansi umboni wa mphamvu ya Mulungu mwa Iye, komanso chionetsero chenicheni cha khalidwe la Mulungu ndi kukoma mtima kwake. Filipo, atakhala zaka zitatu akuyenda ndi Khristu ndi kuona zozizwitsa zake zazikulu, anati, “Ambuye, tionetseni Atate, ndipo zitikwanira. ” Yesu anamuyankha kuti, “Kodi ndakhala nanu nthawi yaitali chonchi, koma sunandidziwe, Filipo? Iye amene waona Ine waona Atate; nanga unganene bwanji kuti, Tionetseni Atate? ... Ndikhulupirireni kuti Ine ndili mwa Atate, ndi Atate ali mwa Ine; kapena mundikhulupirire chifukwa cha ntchitozo zokha. ”15
GSAM 63Yohane Wasokonezeka
GSAM 63.1Ngakhale pa ubatizo wa Khristu Yohane anaona kutsika kooneka kwa Mzimu Woyera, namva mawu ochokera kumwamba akulengeza kuti Iye ndiye Mwana wa Mulungu, ndipo iye mwini analengeza kuti Iye anali “Mwanawankhosa wa Mulungu amene amachotsa tchimo la dziko, ” zochitika zinasintha mosiyana ndi zimene ankayembekezera, moti m’ndende yake yachisoni anavutika ndi kusokonezeka.
GSAM 63.2“Monga ophunzira a Mpulumutsi, Yohane M’batizi sanamvetse chikhalidwe cha ufumu wa Khristu. Ankaganiza kuti Yesu adzakhala pa mpando wachifumu wa Davide; koma nthawi ikamapita, Mpulumutsi sananene kuti ali ndi ulamuliro wa mfumu, choncho Yohane anasokonezeka ndi kuvutika.”16 “Ataitana awiri mwa ophunzira ake, [iye] anawatuma kwa Yesu, kuti, Kodi ndiwe amene akuyenera kubwera, kapena tiyembekezere wina? ” “Mu nthawi yomweyo Iye [Yesu] anachiritsa ambiri ku matenda ndi miliri yawo, ndi ku mizimu yoipa; ndipo ambiri akhungu anawapatsa kuona. Kenako Yesu anayankha nati kwa iwo, Pitani, mukauze Yohane zimene mwaona ndi kumva. ”17
GSAM 63.3Zinali zovuta kwa Ayuda, ngakhalenso kwa ophunzira, kuona momveka bwino choonadi chambiri chimene Mpulumutsi ananena, chifukwa anali okhazikika pa chikhulupiriro chakuti Mesiya akadzabwera adzathyola goli la Aroma limene linkawapondereza kwambiri, ndipo nthawi yomweyo adzabwezeretsa ufumu wa Davide ndi kulamulira ngati mfumu ya padziko lapansi.
GSAM 63.4Yesu anayamba kulalikira ponena kuti, “Lapani, chifukwa ufumu wa kumwamba wayandikira. ”18 Pamene atumwi ake khumi ndi awiri anatumidwa, ananyamula uthenga womwewo, “Ufumu wa kumwamba wayandikira. ”19 Pambuyo pake mu utumiki wake, pamene makumi asanu ndi awiri anatumidwa, anapita ndi mawu akuti, “Ufumu wa Mulungu wayandikira kwa inu. ”20
GSAM 64Anthu Anadabwa ndi Ntchito ya Khristu
GSAM 64.1Mawu ndi ziphunzitso zodabwitsa za Khristu zinachititsa anthu kunena kuti, “Palibe munthu amene analankhulapo ngati munthu uyu. ”21 Ndipo pamene anachiritsa munthu wakhungu ndi wosalankhula, “anthu onse anadabwa, nati, Kodi uyu si mwana wa Davide? ”22 Kapena mwa mawu ena, Kodi uyu si mbewu ya Davide, Mpulumutsi wolonjezedwa? “Atafika kudziko lakwawo, anawaphunzitsa m’sunagoge mwawo, kotero kuti anadabwa, nati, Munthu uyu wapeza kuti nzeru izi ndi ntchito zamphamvu izi? Kodi uyu si mwana wa kalipentala? Kodi amake si Mariya? Ndipo abale ake, Yakobo, Yose, Simoni, ndi Yudasi? ”23
GSAM 64.2Pafupifupi m’chaka chachitatu cha utumiki wa Khristu, pamene anali m’kachisi akuchita nawo phwando la kupatulira, Ayuda anamuzungulira nati, “Mudzatisunga m’kukayika mpaka liti? Ngati ndinu Khristu, tiuzeni momveka. ”24 Chaka chapitacho, atachita chozizwitsa chachikulu chodyetsa anthu zikwi zisanu ndi “mikate isanu ya barele ndi nsomba ziwiri zazing’ono, ” “anaona kuti akufuna kubwera kudzamugwira mokakamiza kuti amupange mfumu, [choncho] anachokanso n’kupita kuphiri. ”25
GSAM 64Khristu Aphunzitsa Ophunzira za Imfa Yake
GSAM 64.3Pophunzitsa ophunzira ake, Khristu anafuna kwambiri kuchotsa lingaliro la ulamuliro wa padziko lapansi umene uyambe nthawi yomweyo, ndi kuwasonyeza kuti anayenera kufa ndi kuuka, kuchoka ndi kubweranso. Choncho anawafunsa kuti, “Nanga bwanji ngati mudzaona Mwana wa munthu akukwera kumene anali poyamba? ”26 Atawalamula “kuti asauze munthu aliyense kuti Iye anali Yesu Khristu, ” timawerenga kuti: “Kuyambira pamenepo Yesu anayamba kuonetsa ophunzira ake kuti ayenera kupita ku Yerusalemu, ndi kuvutika zinthu zambiri ndi akulu, ansembe akulu ndi alembi, ndi kuphedwa, ndi kuukitsidwa tsiku lachitatu. Pamenepo Petro anam’tenga, nayamba kumudzudzula, nati, Zikukhaleni kutali ndi inu, Ambuye; ichi sichidzachitikira inu. ”27
GSAM 65.1Pa nthawi yomweyo anawauza kuti panali ena amene anaimirira pamenepo amene sadzafa mpaka ataona Mwana wa munthu akubwera mu ufumu wake.28 Patatha masiku pafupifupi asanu ndi atatu, ulosi umenewu unakwaniritsidwa; ndipo mtumwi Petro amatchula “masomphenya” amenewo a Khristu akubwera mu ufumu wake ngati umboni wa kudza kwachiwiri kwa Khristu komwe kudzachitikabe mtsogolo.29
GSAM 65.2Nthawi ina pamene Khristu ndi ophunzira ake anali ku Galileya, Yesu anawauza kuti, “Mwana wa munthu adzaperekedwa m’manja mwa anthu; ndipo adzamupha, ndipo tsiku lachitatu adzaukitsidwa. Ndipo anavutika kwambiri. ”30 Komabe sanamvetse tanthauzo lake, chifukwa ngakhale pamene ankayesetsa kulimbikitsa m’maganizo mwawo choonadi cholemekezeka cha imfa ndi kuuka kwake, ankakangana pakati pawo kuti ndani adzakhala wamkulu mu ufumu wa kumwamba.31
GSAM 65.3Pa nthawi ina Petro anati kwa Yesu, “Ife tasiya zonse, ndipo takutsatirani; tidzalandira chiyani chifukwa cha zimenezi? Ndipo Yesu anawauza kuti, Indetu ndinena kwa inu, Inu amene mwanditsata, pa kubadwanso, pamene Mwana wa munthu adzakhala pa mpando wachifumu wa ulemerero wake, inunso mudzakhala pa mipando yachifumu khumi ndi iwiri, kuweruza mafuko khumi ndi awiri a Israyeli. ”32 Komabe lingaliro la ufumu umene ukhazikitsidwe posachedwa linali lalikulu m’maganizo mwawo, ndipo monga anthu anayamba kufunafuna malo apamwamba mu ufumuwu.
GSAM 65.4Kenako anabwera mayi wofuna ulemu wa Yakobo ndi Yohane, ana a Zebedayo, kupempha Khristu kuti ana ake apatsidwe maudindo apamwamba—m’modzi kudzanja lamanja ndi wina kudzanja lamanzere la mpando wake; kapena mwina m’modzi akhale nduna yayikulu ya boma, wina mlembi wa boma. Koma Khristu ananena momveka kuti, “Simudziwa chimene mukupempha. ”33
GSAM 66Kulowa Mwachipambano ku Yerusalemu
GSAM 66.1Pafupi ndi nthawi imeneyi, chochitika chachikulu ndi chodabwitsa chinachitika. Unali kuukitsidwa kwa Lazaro m’manda, amene anali atafa masiku anayi. Chozizwitsa chachikulu chimenechi chinawutsa ndi kudabwitsa anthu kotero kuti Afarisi anachita mantha; pamodzi ndi ansembe nthawi yomweyo anasonkhanitsa khonsolo, ndipo pokambirana anafunsa kuti, “Tichite chiyani? Pakuti munthu uyu akuchita zozizwitsa zambiri. Tikamusiya yekha chonchi, onse adzamukhulupirira; ndipo Aroma adzabwera n’kutichotsera malo athu ndi mtundu wathu. ”34 Pamene mphamvu ya Satana yochokera pansi inali kugwira motero anthu amene ankafuna kuwononga Khristu, mphamvu yochokera kumwamba inali kusuntha unyinji kuti umulemekeze ndi kukwaniritsa zimene zinalosedwa za Iye.
GSAM 66.2Pa chochitika chimene chatchulidwa pamwambapa, anthu anatuluka onse, osati kungoona Yesu kokha, komanso Lazaro amene anamuukitsa kwa akufa. Kwa iwo zinkaoneka kuti Yesu anali mfumu yawo imene anali kuyiyembekezera kwa nthawi yaitali; ndipo pamene anakumana naye akupita ku Yerusalemu atakhala pa mwana wa bulu, mawu a Malemba anabwera mwamphamvu m’maganizo mwawo, “Musaope, mwana wamkazi wa Ziyoni: taonani, mfumu yanu ikubwera, itakhala pa mwana wa bulu.”35 Kufuula kwakukulu kwachipambano kunamveka kuchokera ku gulu lalikulu limenelo, ndipo kunasokoneza kwambiri Afarisi ozizira mtima ndi owerengera. Pakati pawo anati, “Mukuona kuti simukupambana kanthu? Taonani, dziko lonse lamutsatira. ”36 Atapempha Khristu kuti aletse kufuulako, anayankha kuti, “Ndikukuuzani, ngati awa akanakhala chete, miyala ikanafuula nthawi yomweyo. ”37 Ambuye anali atanena za chochitika chimenechi kuti, “Fuulani,” ndipo anthu akanapanda kukwaniritsa mawu ake, akanayika mawu m’miyala ya mumsewu, ndipo iyo ikanakuwa; pakuti mawu ake ayenera kukwaniritsidwa.
GSAM 66Khristu Apita ndi Kubweranso
GSAM 66.3Mpulumutsi wathu sanafune kokha kutsogolera maganizo a ophunzira kuti iye adzafa ndi kuwukanso, koma anafunanso kuwaphunzitsa kuti ufumu sudzabwera kufikira atachoka ndi kubweranso. Ponena za kupachikidwa kwake anati, Ine ndikakwezedwa pa dziko lapansi, ndidzakokera anthu onse kwa Ine. Ananena zimenezi posonyeza imfa imene adzafa nayo. Anthu anayankha kuti, Tamva m’Chilamulo kuti Khristu adzakhala kwamuyaya; nanga ukunena bwanji kuti Mwana wa munthu ayenera kukwezedwa? Mwana wa munthu ameneyu ndani?38
GSAM 67.1Pofuna kukhazikitsa m’mitima ya ophunzira mokwanira kuti iye adzachoka ndi kubweranso, ufumu wake usanakhazikitsidwe padziko lapansi, anati, Ana aang’ono, kanthawi kochepa ndili nanu. Mudzandifunafuna; ndipo monga ndinanenera kwa Ayuda, Kumene ndikupita simungathe kubwera; momwemonso tsopano ndikunena kwa inu.... Simoni Petro anati kwa iye, Ambuye, mukupita kuti? Yesu anayankha kuti, Kumene ndikupita sungathe kunditsatira tsopano; koma udzanditsatira pambuyo pake.39 Kenako analimbikitsa mitima yawo yodandaula ndi yachisoni ndi mawu awa: Mtima wanu usavutike: mukhulupirira Mulungu, khulupirirani Inenso. M’nyumba ya Atate wanga muli malo okhala ambiri; pakapanda kutero ndikanakuuzani. Ndikupita kukakukonzerani malo. Ndipo ndikapita kukakukonzerani malo, ndidzabweranso ndi kukulandirani kwa Ine ndekha; kuti kumene ndili, inunso mukakhale kumeneko.40
GSAM 67Fanizo la Munthu Wolemekezeka
GSAM 67.2Apanso Mpulumutsi anafuna kukonza maganizo olakwika oti ufumu udzaonekera nthawi yomweyo, pogwiritsa ntchito fanizo ili pamene iye ndi ophunzira ankapita ku Yerusalemu: Munthu wina wolemekezeka anapita kudziko lakutali kukalandira ufumu wake ndi kubweranso. Ndipo anaitana antchito ake khumi, nawagawira ndalama khumi, nati kwa iwo, Gwirani ntchito mpaka ndibwere.... Ndipo zinachitika kuti atabwerako, atalandira ufumuwo, analamula kuti abwere naye antchito aja amene anawapatsa ndalamazo, kuti adziwe kuchuluka kwa zimene aliyense anapeza pochita malonda.41 M’fanizoli Ambuye akuimira yekha ndi munthu wolemekezekayu. Anayenera kupita kudziko lakutali—kwa Atate wake—ndipo kumeneko kulandira ufumu, asanabwerenso kudzalamulira.
GSAM 68.1Poyankha funso la ophunzira lakuti, Chizindikiro cha kudza kwanu ndi cha kutha kwa dziko lapansi chidzakhala chiyani?42 Mpulumutsi anawapatsa mndandanda wa zochitika zimene zidzachitika mpaka pa chisautso chachikulu chimene chidzafika pa mpingo, ndi zizindikiro zoonekeratu zimene zidzachitika. Zikadzawoneka, adzadziwa kuti kudza kwake kuli pafupi, ngakhale pakhomo, ndipo m’badwo umene udzazione sudzatha kufikira atabwera.43
GSAM 68Ophunzira Onse Anamusiya
GSAM 68.2Ngakhale atumwi anapatsidwa malangizo onse ndi Khristu okhudza imfa ndi kunyozedwa kwake, analephera kwathunthu kumvetsa choonadi chimene anawaphunzitsa chokhudza kuyesedwa ndi kupachikidwa kwake. Anali ndi chidziwitso chochepa kwambiri cha choonadicho kotero kuti pamene kuyesedwa kunabwera, chiyembekezo chawo chinafa, ndipo onse ‘anamusiya nathawa.’44 Ngakhale Petro, Petro wokangalika nthawi zonse, amene ananena molimba mtima kuti ngati anthu onse amusiya iye sadzamusiya, patangopita maola ochepa anali kukana Ambuye wake, ndipo polumbira ananena kuti samudziwa munthu ameneyo. Anali osamvetsetsa mawu a Ambuye akuti pa tsiku lachitatu pambuyo pa kupachikidwa kwake adzawukanso kwa akufa, moti anafunsana ndi kukambirana kuti kuwuka kwa akufa kumatanthauza chiyani.45 Zoonadi, anali opanda chikhulupiriro kwambiri kotero kuti atamwalira, ndipo thupi lake linaikidwa m’manda atsopano a Yosefe, anakonzekera kumupaka mankhwala osungira thupi. Chiyembekezo chitatha—chitaikidwa m’manda pamodzi ndi Khristu—tsiku la Sabata linali lotani kwa ophunzira! Ndi mitima yolemedwa ndi chisoni ndi kukhumudwa, ndipo Mpulumutsi wachifundo ndi wachisoni, amene moyo wake unadzaza ndi ntchito za chikondi ndi chifundo, kulibe pafupi kuti awalimbikitse ndi kuwatonthoza; mkhalidwe wawo unali wosungulumwa bwanji!
GSAM 69Zochitika Zosangalatsa M’mawa wa Kuuka
GSAM 69.1M’mawa wa tsiku loyamba la mlungu wayamba! Panali chipwirikiti chotani kumwamba ndi padziko lapansi! Mngelo wamphamvu anatsika kuchokera kumalo a ulemerero kupita ku manda a Yosefe, ndi uthenga wolamula Mwana wa Mulungu kuti awuke. Ndipo taonani, kunachitika chivomezi chachikulu; chifukwa mngelo wa Ambuye anatsika kuchokera kumwamba, nabwera nakugubuduza mwala uja kuchoka pakhomo la manda, nakhala pamwamba pake. Maonekedwe ake anali ngati mphezi, ndipo zovala zake zinali zoyera ngati chipale chofewa; ndipo chifukwa cha mantha ake alonda ananjenjemera, nakhala ngati anthu akufa.46 Matupi ambiri a oyera mtima amene anagona anawuka, natuluka m’manda pambuyo pa kuuka kwake, nalowa mumzinda woyera, ndipo anaonekera kwa ambiri.47 Ganizirani alendo ngati amenewa ku Yerusalemu, pakhomo pa anzawo, ndi uthenga wakuti Khristu amene anapachikidwa wawuka kwa akufa, ndipo nawonso anabwezeretsedwa ku moyo ndi mphamvu yake kuti achitire umboni za kuuka kwake. Panali ntchito yotani pakati pa ophunzira ndi akazi oyera—kuthamanga uku ndi uko kukauza uthenga wachimwemwe wakuti, ‘Wawuka kwa akufa, chifukwa tamuwona ndi kulankhula naye!’
GSAM 69Yesu Apita Kumidzi
GSAM 69.2Ndipo taonani, awiri mwa iwo anapita tsiku lomwelo ku mudzi waung’ono wotchedwa Emau, umene unali pafupifupi ma furlong makumi asanu ndi limodzi kuchokera ku Yerusalemu [mamailo asanu ndi awiri ndi theka]. Ndipo anakambirana za zonsezi zimene zinachitika. Ndipo zinachitika kuti pamene ankakambirana ndi kuganiza, Yesu mwini anayandikira n’kuyenda nawo. Koma maso awo anatsekedwa kuti asamudziwe. Ndipo anati kwa iwo, Kodi mawu amene mukukambirana wina ndi mnzake m’mene mukuyenda ndi otani, ndipo muli ndi chisoni? Ndipo mmodzi wa iwo, dzina lake linali Kleopa, anayankha nati kwa iye, Kodi ndiwe mlendo yekha ku Yerusalemu, ndipo sudziwa zinthu zimene zachitika kumeneko m’masiku ano? Ndipo iye anati kwa iwo, Zinthu zotani? Ndipo iwo anati kwa iye, Zokhudza Yesu wa ku Nazarete, amene anali mneneri wamphamvu m’ntchito ndi m’mawu pamaso pa Mulungu ndi anthu onse; ndi mmene ansembe akulu ndi olamulira athu anamuperekera kuti aweruzidwe imfa, n’kumupachika. Koma ife tinayembekezera kuti iye ndiye amene akanawombola Israyeli; ndipo kuwonjezera pa zonsezi, lero ndi tsiku lachitatu kuchokera pamene zinthu izi zinachitika. Inde, akazi ena a gulu lathu anatidzidzimutsa, amene anapita m’mawa ku manda; ndipo atapanda kupeza thupi lake, anabwera n’kunena kuti anaonanso masomphenya a angelo amene anati iye ali ndi moyo. Ndipo ena a ife amene anali nafe anapita kumanda, napeza zili momwemo monga akazi ananenera; koma iwo sanamuone.
GSAM 70.1Ndipo anati kwa iwo, Opusa inu, ndi a mtima wochedwa kukhulupirira zonse zimene aneneri analankhula! Kodi sikunayenera kuti Khristu avutike zinthu izi ndi kulowa mu ulemerero wake? Ndipo kuyambira pa Mose ndi aneneri onse, anawafotokozera m’Malemba onse zinthu zokhudza iye mwini.48 Pamene ankafuna kudya nawo, anathyola mkate n’kupereka chiyamiko, ndipo maso awo anatseguka, namudziwa.... Ndipo anauzana kuti, Kodi mitima yathu siinali kuyaka mkati mwathu pamene ankalankhula nafe panjira ndi kutifotokozera Malemba?49
GSAM 70.2Tsopano, potsiriza, ophunzira angaone, chifukwa nkhaniyo yawafotokozedwa mokwanira, kuti panali imfa ndi kuuka kogwirizana ndi ntchito ya Mpulumutsi. Koma adzaganiza bwanji za nkhani ya ufumu wake?
GSAM 70.2‘Anadzionetsa wamoyo pambuyo pa kuzunzika kwake ndi maumboni ambiri osatsutsika, akuonekera kwa iwo masiku makumi anayi, ndi kulankhula za zinthu zokhudza ufumu wa Mulungu; ndipo atasonkhana nawo, anawalamula kuti asachoke ku Yerusalemu, koma adikire lonjezo la Atate, limene, anati, munalimva kwa Ine. Pakuti Yohane anabatiza ndi madzi; koma inu mudzabatizidwa ndi Mzimu Woyera pasanapite masiku ambiri.’
GSAM 71Kodi Tsopano Udzabwezeretsa Ufumu?
GSAM 71.1Choncho atasonkhana pamodzi, anamufunsa kuti, Ambuye, kodi panthawi ino mudzabwezeretsanso ufumu kwa Israyeli? [Monga kuti akunena kuti, Taphunzira kuti kunali kofunika kuti mupachikidwe ndi kuwuka kwa akufa, mogwirizana ndi Malemba; koma kodi simudzabwezeretsa ufumu tsopano?] Ndipo anati kwa iwo, Si kwa inu kudziwa nthawi kapena nyengo zimene Atate waika mu ulamuliro wake. Koma mudzalandira mphamvu Mzimu Woyera akadzabwera pa inu; ndipo mudzakhala mboni zanga ku Yerusalemu, ndi ku Yudeya konse, ndi ku Samariya, mpaka kumalekezero a dziko lapansi. Ndipo atatha kulankhula zimenezi, pamene anali kuyang’ana, anatengedwa kupita kumwamba; ndipo mtambo unamlandira kuchoka pamaso pawo. Ndipo pamene anayang’anitsitsa kumwamba iye akupita, taonani, amuna awiri anaima pafupi nawo atavala zoyera; amenenso anati, Amuna a ku Galileya, n’chifukwa chiyani mwaima kuyang’ana kumwamba? Yesu yemweyo amene watengedwa kuchoka kwa inu kupita kumwamba adzabweranso momwemo monga mwamuona akupita kumwamba.50
GSAM 71Yesu Adzakhala Kumwamba Mpaka Kubwezeretsedwa kwa Zonse
GSAM 71.2Tsopano Mpulumutsi atawasiya, ndipo anali atamuona ‘akukwera kumene anali kale,’ anali ndi chitsimikizo chakuti Mzimu Woyera udzawaphunzitsa za nthawi imene ufumu udzabwera. Choncho Petro, m’malangizo ake kwa anthu, atalandira Mzimu, anati, Adzatumiza Yesu Khristu, amene anauzidwa kale kwa inu; amene kumwamba kuyenera kumulandira kufikira nthawi za kubwezeretsedwa kwa zinthu zonse, zimene Mulungu analankhula ndi pakamwa pa aneneri ake oyera onse kuyambira pachiyambi cha dziko.51
GSAM 71.3Mtumwi Petro anapatsidwanso ndi Mzimu Woyera mfundo zokhudza maiko atatu: Choyamba, dziko limene linalipo chigumula chisanachitike, limene linawonongedwa ndi madzi; chachiwiri, dziko lino limene lasungidwa kuti liwotchedwe—moto umene wasungidwa m’dziko lapansi, monga Baibulo la Revised Version limawerengera—moto umene udzabweretse chiwonongeko, kuwonongeka ndi kuwonongedwa kwa anthu osapembedza; chachitatu, dziko latsopano, ‘mmene mumakhala chilungamo’; kapena, monga ena amasulirira, ‘mmene olungama adzakhala’.52
GSAM 72.1Mtumwi Paulo anafotokoza kuuka kwa anthu a Mulungu, ndi kusandulika kwa oyera mtima ake onse kuchokera ku zakufa kukhala zosafa, ‘m’kuphethira kwa diso, pa lipenga lomaliza.’ Iye anauza Akorinto kuti Khristu tsopano ali pa mpando wachifumu wa Atate wake, ndipo adzakhala pamenepo kufikira adani ake onse atagonjetsedwa pansi pake. Ndiko kuti, kufikira ufumu—ufumu wake—utaperekedwa m’manja mwake ndi Atate, monga kunanenedweratu mu Danieli 7:13, 14; Masalimo 2:8, 9. Kwa mpingo wa ku Tesalonika anapereka kudza kwa Khristu ndi kuuka kwa akufa ngati chiyembekezo chawo chokha, ndiponso ngati chitonthozo chenicheni pamene okondedwa awo analekanitsidwa nawo ndi imfa.53
GSAM 72Kubweranso kwa Mbuye Sikudziwika Nthawi
GSAM 72.2Mpaka pamenepo mpingo sunali ndi chidziwitso chodziwika cha nthawi imene Mbuye adzabwerere. Pamene mtumwi m’kalata yake yoyamba kwa Atesalonika anati, Ife amene tili ndi moyo ndi otsala tidzakwatulidwa, abale anamvetsa kuti Khristu akubwera pamene ena mwa iwo akadali ndi moyo. M’kalata yake yachiwiri anakonza maganizo olakwika amenewa, n’kuwauza kuti tsikulo silidzabwera, kufikira choyamba kubwera kupatuka, ndi munthu wa uchimo kuwululidwa, mwana wa chiwonongeko; amene amatsutsa ndi kudzikweza pamwamba pa zonse zotchedwa Mulungu kapena kupembedzedwa.54
GSAM 72Kupatuka pa Chikhulupiriro
GSAM 72.3Komabe mpingo unasiyidwabe kuti uyende mumdima pofuna kudziwa nthawi ya kudza kwachiwiri kwa Khristu. Abale anaphunzira kuti padzakhala kupatuka; koma funso linali lakuti kudzakhala kwa nthawi yayitali bwanji. Pambuyo pake yankho linaperekedwa kwa Yohane m’masomphenya pachilumba cha Patimo, m’zizindikiro zopezeka m’mitu khumi ndi iwiri ndi khumi ndi itatu ya Chivumbulutso—‘nthawi, nthawi ndi theka,’ ‘miyezi makumi anayi ndi iwiri,’ ‘masiku chikwi chimodzi ndi mazana awiri mphambu makumi asanu ndi limodzi’ (zaka); koma panthawiyo chochitika chosonyeza kuyamba kwa nthawi yayitali imeneyo chinali chisanachitike. Choncho mpingo unapitiriza kuyembekezera kudza kwa Khristu popanda kudziwa ndendende nthawi ya kuonekera kwake; chifukwa nthawi ya chisautso ikadutsa, nyengo yaying’ono ya nkhondo ndi chipambano ikadatsalira kwa mpingo wa otsala.55
GSAM 73.1Pamene zolemba za Chipangano Chatsopano zinamalizidwa, mutu wa kudza kwachiwiri kwa Khristu unakhazikitsidwa poyera. Pafupifupi vesi limodzi pa mavesi makumi atatu limatchula mwanjira ina kudza kwachiwiri kwa Ambuye wathu Yesu Khristu. Ponena za zimenezi, ndi malo a mpingo poyerekezera ndi chiyembekezo chimenecho m’zaka mazana ambiri mpaka ku nthawi zamakono, Robert Patterson, D.D., analemba mu pepala lotchedwa Interior, pansi pa mutu wakuti ‘Chiyembekezo Chodala,’ motere:—
GSAM 73Zakachikwi za Padziko Lapansi—Patterson
GSAM 73.2‘Pamene Ambuye wathu anasiya mpingo wake padziko lapansi kuti apite kwa Atate, anausiya uli m’mavuto. Ophunzira ake mazana asanu anazunguliridwa ndi dziko lonse la adani ake, okonzedwa kukhala zipembedzo ndi maboma odana ndi Khristu ndi mmodzi mwa anzeru akuluakulu, oyendetsedwa ndi udani woopsa kwambiri, ndi ophunzitsidwa ndi chidziwitso cha zaka zambiri m’njira zogwira mtima kwambiri zowonongera. Ambuye sanali wosadziwa za ngozi yathu; ndipo m’mawu ake omaliza sanachepetse ngoziyo, kapena kulonjeza kuchepa kwa udani wa dziko ndi chisautso cha mpingo. Koma analonjeza kuti iye mwini adzabweranso kudzagonjetsa adani ake, ndipo adzatithandiza kufikira tsiku lodalitsalo. ‘Dziko lapansi limadana nanu. M’dziko lapansi mudzakhala ndi chisautso. Mudzalira ndi kulira, koma dziko lapansi lidzasangalala. Mudzakhala ndi chisoni, koma chisoni chanu chidzasanduka chimwemwe.... Choncho tsopano muli ndi chisoni, koma ndidzakuwonanani kachiwiri, ndipo mitima yanu idzasangalala, ndipo palibe munthu adzachotsa chimwemwe chanu. Ndikachoka, ndidzabweranso, ndi kukulandirani kwa Ine ndekha, kuti kumene ndili, inunso mukakhale kumeneko.’
GSAM 74.1‘Umenewu ndiwo unali chiyembekezo chodala cha kubweranso kwake payekha chimene anatonthozera nacho mpingo wake pamene iye anachoka. Pa nthawi yonse ya kusakhalapo kwake, anati tiyenera kuvutika ndi chisautso; ndipo zakhala choncho. Ngati tidzasangalala ndi nthawi ina ya mtendere wakunja pamene iye kulibe, ngati mpingo wake udzapulumutsidwa ku ziwawa za dziko, ngati padzakhala m’badwo wa chiyero pamene namsongole sudzakula pakati pa tirigu, kapena ngati pakudza kwake adzalandiridwa ndi anthu a dziko lodzaza ndi ulemerero wa Ambuye, kapenanso adzatha kupeza chikhulupiriro padziko lapansi, zimenezo zidzakhala chodabwitsa chosayembekezeka kwa iye. Yesu sanadziwe za zakachikwi zimenezi. Tikunena kuti sanadziwe, chifukwa sanatiuze za izo; ndipo iye anati, ‘Ndakutchani mabwenzi, chifukwa zonse zimene ndinamva kwa Atate wanga ndakudziwitsani.’ Koma m’mawu ake onse ndi m’mafanizo ake mulibe ngakhale chizindikiro chaching’ono chakuti tiyembekezere nthawi ya mtendere kapena ulemerero isanafike kudza kwake. Atumwi nawonso sanadziwe za zakachikwi zopanda Khristu. Kwa zaka mazana atatu pambuyo pa kuchoka kwa Ambuye wathu, chiyembekezo chodala cha mpingo chinali chiyembekezo cha kubweranso kwake.’
GSAM 74.2‘Koma pamene, m’kupita kwa kupatuka kwake koloseredwa, mkwatibwi wa Khristu anayamba kudzitonthoza pa kusakhalapo kwake ndi ubwenzi wa mafumu a dziko, mwachibadwa anachotsa maso ake ku thambo lakummawa ndi ku kubweranso kwa Mbuye wake, kumene kukanathetsa ulemerero wake wa padziko lapansi. Pamene Okonzanso anaika lipenga la uthenga wabwino pakamwa pawo ... maloto a zakachikwi zopanda Khristu anasesedwa nthawi yomweyo, ... ndipo mpingo unayambanso kuyembekezera kudza kwa Ambuye kudzawononga wotsutsa Khristu.... M’makalata awo, maulaliki ndi zikhulupiriro zawo, Okonzansowo analengeza chiyembekezo chawo chakuti Khristu adzabwera zakachikwi zisanayambe.’
GSAM 74.3‘Msonkhano wa Westminster unamaliza chivomerezo chawo ndi kulengeza chikhulupiriro chawo cha kudza kwachiwiri kwa Ambuye m’mawu amene amafotokoza mokwanira chikhulupiriro cha amene amayembekezera kudza kwake zakachikwi zisanayambe. Analengeza m’mawu olemera awa: “Monga Khristu akufuna kuti titsimikizire kuti padzakhala tsiku la chiweruzo, kuti alepheretse anthu onse kuchimwa ndi kupereka chitonthozo chachikulu kwa opembedza m’masautso awo, momwemonso akufuna kuti tsikulo lisadziwike kwa anthu, kuti aleke kudzidalira mwakuthupi ndi kukhala tcheru nthawi zonse, chifukwa sadziwa nthawi imene Ambuye adzabwera; ndipo akhale okonzeka nthawi zonse kunena kuti, Bwerani, Ambuye Yesu; ndipo bwerani msanga!”56’
GSAM 75.1‘Makolo athu okonzanso analimbitsa mitima yawo poyembekezera kudza kwa Ambuye, ndipo analimbikitsana ndi mfuu yakuti, “Gwirani malo! chifukwa akubwera ndi magulu ambiri a thandizo,” mawu amene posachedwapa anaikidwa mu nyimbo yotchuka yachitsitsimutso, koma anali odziwika kwa anthu akale a ku Scotland amene anapanga pangano.’
GSAM 75.2‘Koma pasanapite nthawi, kupatuka kwachiwiri ku chikhulupiriro kunayamba pakati pa mipingo yokonzedwanso. Ku Scotland kunatchedwa Moderatisimu; ku England, Arianisimu, ndipo posachedwapa, Broad Churchism; ku America kunadzitcha Unitarianisimu; ndipo ku Germany, Rationalisimu. Poyika nzeru za munthu kukhala woweruza, ndi zimene timaona pang’ono masiku ano kukhala umboni, ndi kukana kuti chochitika chilichonse chingachitike kupatula mogwirizana ndi malamulo a chilengedwe ooneka, kunachepetsa Yesu kukhala ngati rabbi wachiyuda, amene anali patsogolo pang’ono pa nthawi yake koma wosadziwa konse sayansi yamakono. Mwachibadwa, lingaliro la munthu wotere kubweranso kuchokera kudziko losaoneka kudzalamulira padziko lapansi linabwezeredwa ku nthano za Ahebri.’
GSAM 75Daniel Whitby pa Zakachikwi
GSAM 75.3‘Malonjezo a kudza kwake kwachiwiri ndi kulamulira kwake padziko lapansi anatanthauziridwa kuti amangotanthauza kufalikira kwa uthenga wake wabwino ndi kugonjera kwa mbali yaikulu ya dziko ku Chikhristu kwa zaka chikwi chimodzi, kapena, monga ena ankaganizira, zaka 360,000; ndipo pa nthawi imeneyo anthu anayenera kupita patsogolo mu luso la chitukuko ndi kusangalala ndi mtendere ndi chitukuko chosayerekezeka. Ndipo pamapeto pa nthawi yayitali imeneyo, yomwe inali yaikulu kwambiri kuti maganizo wamba aone kumapeto kwake, mwina padzachitika kugwedezeka kwakukulu kwa chilengedwe, ndipo akananena kuti Ambuye adzabwera kudzawononga dziko ndi kuyitanira mtundu wa anthu ku chiweruzo. Chiphunzitsochi chinafotokozedwa ndi kufalitsidwa ndi wolemba ndemanga za Baibulo wa ku England wotchedwa Whitby [Daniel Whitby anamwalira mu 1726], amene makalata ake osindikizidwa amatsimikizira kuti anali wa Arian, koma ndemanga zake zinali zotchuka kwa gulu lake, ndipo zakachikwi zake zanthano zinavomerezedwa ndi chisomo ndi ambiri mwa anthu otsatira chiphunzitso chovomerezeka amene ankalandira malipiro kuchokera ku mipingo ya boma ku Ulaya, ndi mabwenzi a mipingo imeneyo, amene zinalonjeza kwa iwo nthawi yayitali ya chakhumi ndi ulemu. Chifukwa cha chikoka chawo, chiphunzitsochi chinabweretsedwa ku America, kumene nthawi yomweyo chinagwiritsidwa ntchito ngati zinthu za mawu opanda pake ndi mawu omaliza a pa nsanja.’
GSAM 76.1Amenewa ndiwo anali malingaliro m’madera osiyanasiyana a dziko pamene tikuyandikira nthawi imene Ambuye anatumiza chenjezo lake lolemera la kudza kwake, ngakhale ‘pakhomo.’
Notes
- Agalatiya 4:4, 5. ↩
- Aroma 16:25-27. ↩
- Aefeso 3:3-9. ↩
- *Chilakolako cha Mibadwo*, masamba 29, 30-34. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Yohane 1:29-34. ↩
- Mateyu 3:16, 17. ↩
- Yohane 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marko 1:15. ↩
- Machitidwe 10:38; Yohane 3:2. ↩
- Yohane 14:8-11. ↩
- *Chilakolako cha Mibadwo*, tsamba 215. ↩
- Luka 7:19-22; Mateyu 11:4. ↩
- Mateyu 4:17. ↩
- Mateyu 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Yohane 7:46. ↩
- Mateyu 12:23. ↩
- Mateyu 13:54, 55. ↩
- Yohane 10:24. ↩
- Yohane 6:15. ↩
- Yohane 6:62. ↩
- Mateyu 16:20-22; Marko 9:31. ↩
- Mateyu 16:28; Luka 9:27. ↩
- 2 Petro 1:16-19. ↩
- Mateyu 17:22, 23. ↩
- Mateyu 18:1; Marko 9:33, 34. ↩
- Mateyu 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
- Mateyu 20:20-24. ↩
- Yohane 11:47, 48. ↩
- Yohane 12:15. ↩
- Yohane 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Yohane 12:32-34. ↩
- Yohane 13:33-36. ↩
- Yohane 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Mateyu 24:3, ↩
- Mateyu 24: Luka 21; Maliko 13. ↩
- Maliko 14:50. ↩
- Maliko 9:10. ↩
- Mateyu 28:2-4. ↩
- Mateyu 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Machitidwe 1:6-11. ↩
- Machitidwe 3:20, 21. ↩
- 2 Petro 3:5-13. ↩
- 1 Atesalonika 4:13-18. ↩
- 2 Atesalonika 2:3, 4. ↩
- Chivumbulutso 12:17. ↩
- Chivomerezo cha Chikhulupiriro, Mutu 33, gawo 3. ↩