Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
17 / 31
17 / 31

Mutu 14 — Chitseko chotsekedwa

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Pamene anali kupita kukagula, mkwati anafika; ndipo amene anali okonzeka analowa naye ku ukwati; ndipo chitseko chinatsekedwa.”1

GSAM 214.2Kudza kwa Mkwati kotchulidwa m’fanizoli si kudza kwa Khristu ku dziko lapansi, koma kudza kwake ku ukwati. Ukwatiwo ndi chochitika chimene chimachitika Ambuye asanadze. Mu Uthenga Wabwino wolembedwa ndi Luka, izi zikufotokozedwa motere: “M’chuuno mwanu mukhale momangika, ndi nyali zanu zikhale zoyaka; ndipo inu mukhale ngati anthu oyembekezera mbuye wawo, pamene abwerera kuchokera ku ukwati; kuti akadza ndi kugogoda, amutsegulire pomwepo.”2

GSAM 214Kulandira Ufumu Kutchedwa Ukwati

GSAM 214.3Kudza kwa Mkwati ku ukwati kukusonyezedwa mu Danieli 7:13, 14, pamene Khristu akudza kwa Atate kuti alandire ufumu wake. Kale, kudza kwa mfumu ku likulu lake kuti ilandire mpando wake wachifumu ndi ufumu wake kunkatchedwa ukwati. Chochitika ichi—kulandira likululo ngati mkwatibwi—chinkakondwereredwa ndi ulemerero ndi chikondwerero cha ukwati weniweni. Chotero, pamene Khristu alandira ufumu wake kuchokera kwa Atate kumwamba, akuti wakwatira mkwatibwi wake—Yerusalemu Watsopano (Chivumbulutso 21:9); ndipo ichi chikutchedwa m’fanizoli ‘ukwati.’

GSAM 214.4Pambuyo pa kutha kwa masiku 2300, pa 22 Okutobala, 1844, anthu oyembekezera kudza kwa Khristu, amene anayerekezera zochitika zimene anakumana nazo ndi zochitika za ukwati wa kum’mawa, anati, ‘Khristu walowa ku ukwati.’ Pamene analandira kuunika kowonjezereka pa mmene chochitika chimene chinayenera kuchitika pa kutha kwa masiku 2300 chinalili, chikhulupiriro chawo chinatsatira Khristu m’ntchito imene anali atayamba; chotero, mwa chikhulupiriro, iwo ‘analowa naye ku ukwati.’

GSAM 215“Ndidzabweranso”

GSAM 215.1M’masomphenya amene anapatsidwa kwa Abiti Harmon mu 1845, a Khristu akuchoka m’chipinda choyamba kupita m’chipinda chachiwiri cha malo opatulika a kumwamba, timapeza mawu awa: “‘Dikirani pano; ndikupita kwa Atate wanga kukalandira ufumu; sungani zovala zanu zopanda banga, ndipo posachedwa ndidzabwerera kuchokera ku ukwati ndi kukulandirani kwa ine ndekha.’ Pamenepo galeta la mtambo, lokhala ndi mawilo ngati moto woyaka, lozunguliridwa ndi angelo, linafika pamene panali Yesu. Iye anakwera m’galetalo, ndipo anatengedwa kupita ku malo opatulikitsa, kumene Atate anakhala.”3

GSAM 215Chifundo Chitseko Chitatsekedwa

GSAM 215.2Chitseko chotsekedwa cha m’fanizoli chikuoneka kuti chikunena za chochitika chimene chimachitika Mwana wa munthu asanadze kwenikweni m’mitambo ya kumwamba; pakuti chitseko chitatsekedwa, anamwali ena amabwera ndi kugogoda, ndipo amauzidwa kuti ‘khalani maso’ chifukwa sadziwa tsiku kapena ola la kudza kwake. Ndiponso, chitsekochi chimatsekedwa anamwali anzeru atalowa ndi Mkwati ku ukwati.

GSAM 215.3Malinga ndi mawu ogwiritsidwa ntchito m’fanizo ili la anamwali, zikuoneka kuti atatha kulowa ku ukwati, mwayi udakalipo wakuti ngakhale anamwali ‘opusa’ akonzekere m’njira yovomerezeka kukakumana ndi Mkwati. Akulamulidwa kuti ‘khalani maso.’ Kukhala maso ndi kuyembekezera ndi zinthu zogwirizana ndi kukonzekera kwenikweni kukumana ndi Ambuye. Choncho, zikuoneka kuti chifundo sichichotsedwa pamene chitseko cha m’fanizoli chatsekedwa.

GSAM 215Si Chitseko cha mu Luka 13:25-28

GSAM 215.4Kale anthu analakwitsa posokoneza chitseko chotchulidwa m’fanizoli ndi chitseko chotchulidwa mu Luka 13:25-28, pamene pali mawu akuti, “Pamene mwini nyumba wauka ndi kutseka chitseko, ndipo inu muyamba kuima panja ndi kugogoda pachitseko, kunena, Ambuye, Ambuye, titsegulireni; ndipo iye adzayankha ndi kunena kwa inu, Sindikudziwani kumene muchokera.... Chokani kwa ine, inu nonse akuchita zosalungama. Kumeneko kudzakhala kulira ndi kukukuta mano, pamene mudzaona Abrahamu, ndi Isake, ndi Yakobo, ndi aneneri onse, mu ufumu wa Mulungu, ndipo inu nokha mutaponyedwa kunja.” Mawu ali pamwambawa akusonyeza momveka bwino kuti pamene chitsekochi chatsekedwa, tsogolo la amene atsekeredwa kunja limakhala litatsimikizidwa. Pamenepo ufumu wa Mulungu umakhala utadza; pakuti adzaona opulumutsidwa mu ufumuwo. Koma m’fanizo la anamwali, Ambuye sanadzebe mu ufumu wake, koma wapita kwa Atate wake kukalandira ufumu wake.

GSAM 216Chitseko Chotsekedwa mu Utumiki Wophiphiritsa

GSAM 216.1Amene mwa chikhulupiriro anatsatira Khristu m’ntchito yake, pambuyo pa kutha kwa nthawi ya masiku 2300—pa 22 Okutobala, 1844—anaona kuti pamene tsiku la chitetezero linkafika mu utumiki wophiphiritsa, mkulu wa ansembe ankatseka chitseko cha chipinda chakunja ndi kutsegula chitseko cholowera ku malo opatulikitsa, kuti akachite kumeneko ntchito yake yofafaniza machimo amene anaululidwa m’malo opatulika; ndipo kuti momwemonso Khristu, mkulu wathu wa ansembe, anali atatseka chitseko cha chipinda chakunja cha kachisi wa kumwamba, ndi kutsegula chipinda chimene munaoneka ‘likasa la chipangano chake.’4

GSAM 216Kodi Anali Olakwa Ndani?

GSAM 216.2Pa nthawi imeneyi panali ena mwa okhulupirira a Adventist amene anali asanalandire kuunika komveka bwino pa utumiki wa Khristu m’malo opatulika, popeza anali asanauzidwe kuti alingalire uthenga wa mngelo wachitatu. Amenewa analakwitsa posokoneza chitseko chakunja ichi cha malo opatulika ndi chitseko chotsekedwa cha mu Luka 13:25-28. Komabe, amenewa sanali a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Koma tidzayesetsa kusonyeza amene anali, mmene chiphunzitso chimenecho chinayambira, ndi zochitika zimene zinawachititsa kufika pa maganizo oterowo.

GSAM 217.1Anthu amene anadzilekanitsa ndi mipingo ya dzina lokha chifukwa cha kulalikidwa kwa uthenga wa kudza kwa Khristu, pamodzi ndi amene anawalekanawo, akuuzidwa mawu mu umboni wopita ku mpingo wachisanu ndi wachisanu ndi chimodzi mwa mipingo isanu ndi iwiri ya m’Chivumbulutso. Chenjezo lopita ku mpingo wachisanu, wa ku Sarde, likuti, “Chifukwa chake kumbukira mmene unalandirira ndi kumvera, ndipo gwiritsitsa, nulape. Chifukwa chake ngati sukhala maso, ndidzabwera pa iwe ngati mbala, ndipo sudzadziwa ola limene ndidzabwera pa iwe.”5 Mawu amenewa akusonyeza kuti anthu amene akuuzidwa motere anali atamva kulalikidwa kwa kudza kwa Ambuye. Anali atavomereza kuti aulandira, koma tsopano anali pafupi kuukana.

GSAM 217Mpingo wa ku Filadelfeya

GSAM 217.2Kenako ukutchulidwa mpingo wa ku Filadelfeya, umene ukuimira nyengo yachisanu ndi chimodzi ya mpingo wa Uthenga Wabwino. Mpingo uwu ukuimira anthu amene anatulutsidwa chifukwa cha kulalikidwa kwa uthenga wa mngelo woyamba ndi uthenga wa mngelo wachiwiri wa m’Chivumbulutso 14. Kwa mpingo uwu Ambuye akunena kuti, “Taona, ndidza msanga; gwiritsitsa chimene uli nacho, kuti munthu aliyense asatenge korona wako.”6 Akuuzidwanso mawu awa: “Izi anena iye amene ali woyera, iye amene ali woona, iye amene ali ndi chifungulo cha Davide, iye amene atsegula, ndipo palibe munthu atseka; natseka, ndipo palibe munthu atsegula: Ndidziwa ntchito zako; taona, ndakuikira pamaso pako chitseko chotseguka, ndipo palibe munthu akhoza kuchitseka; chifukwa uli ndi mphamvu pang’ono, ndipo unasunga mawu anga, ndipo sunakana dzina langa.”7

GSAM 217Kodi Chitseko Chotsekedwa cha m’Fanizoli N’chiyani?

GSAM 217.3Kodi chitseko chotseguka ndi chotsekedwa cha m’lemba limene tangotchula chikutanthauza chiyani? Tikuganiza kuti yankho lokhutiritsa la funsoli lingapezeke m’kufotokoza uku: Pamene panali ena mwa a Adventist amene analandira kuunika kowonjezereka, ndipo ankaphunzitsa kuti Mpulumutsi anali atasamutsa utumiki wake kuchoka m’chipinda choyamba kupita m’chipinda chachiwiri cha malo opatulika a kumwamba, ndipo ankafotokoza molondola nkhani ya chitseko chotseguka ndi chotsekedwa kwa amene ankafuna kumva, gulu lina linkatsutsa choonadi ichi, ndipo linkayesetsa kukhazikitsa chikhulupiriro m’chiphunzitso chakuti chitseko chotseguka chinali chotsekedwa, ndipo chotsekedwa chinali chotseguka. Pochita zimenezi anali kutchinga njira, kapena kulepheretsa ntchito, ya atumiki a Ambuye pano pa dziko lapansi. Zitseko za malo opatulika a kumwamba zimatsegulidwa ndi kutsekedwa ndi mphamvu ya Khristu—‘Iye amene atsegula, ndipo palibe munthu atseka.’ M’mawu opita ku mpingo wa ku Filadelfeya, anthu amene amagwiritsitsa, kusunga mawu ake, ndi kusakana dzina lake, amapeza chigonjetso chimene chimatsegula chitseko chimene palibe munthu angathe kutseka. Mosakayikira, izi zikunena za chitseko chofikira anthu, chimene zikuoneka kuti anthu anali atachitsekadi (monga tidzaonera); koma poyamikira kukhazikika kwawo, Ambuye amaika pamaso pa okhulupirika ‘chitseko chotseguka’ chimene palibe munthu angathe kutseka.

GSAM 218Chitseko Cholankhulira Mawu

GSAM 218.1M’Malemba muli zitsanzo zambiri zimene chitseko chikugwiritsidwa ntchito m’lingaliro limeneli. Paulo, polembera Akorinto, akuti, “Chitseko chachikulu ndi chothandiza chanditsegukira, ndipo alipo otsutsa ambiri.”8 Ndiponso, m’kalata yake yachiwiri yopita kwa Akorinto, akuti, “Pamene ndinafika ku Trowa kulalikira Uthenga Wabwino wa Khristu, ndipo chitseko chinanditsegukira mwa Ambuye, ndinalibe mpumulo mumzimu mwanga, chifukwa sindinapeze Tito m’bale wanga.”9 Anapemphanso Akolose motere: “Limbikirani m’pemphero, ndipo khalani maso m’menemo ndi kuyamika; mupemphererenso ife, kuti Mulungu atitsegulire chitseko cholankhulira mawu, kuti tilankhule chinsinsi cha Khristu, chimene ndamangidwanso chifukwa cha icho.”10

GSAM 218.2Kuchokera m’malemba amenewa zikuoneka kuti mipata yolalikira choonadi imatchedwa zitseko zotseguka; ndipo kuchokera m’mawu onenedwa kwa mpingo wa ku Filadelfeya zikuoneka kuti pa nthawi imene anthu awa anaitanidwa kuti atuluke, anthu ankayesetsa kwambiri kuwatsekera chitseko cholankhulira mawu. Pamene mpingo wa ku Filadelfeya unadutsa m’mayesero, ukugwiritsitsa ‘mawu’ ndi ‘dzina’ lake, mawu a Ambuye kwa iwo anali akuti adzaika pamaso pawo chitseko chotseguka chimene palibe munthu angathe kutseka.

GSAM 219Mmene Zinalili Pambuyo pa 22 Okutobala, 1844

GSAM 219.1Popeza nkhaniyi ili pamaso pathu monga yafotokozedwa m’mawu a uneneri, tiyeni tiyang’ane m’mbuyo kuona mmene zinthu zinalili pamene zochitika zinkapitirira. Monga tafotokozera kale, kufikira mu Epulo, 1844, mipingo inali yotseguka kuti uthenga wa kudza kwa Khristu ulalikidwe, ndipo zopempha antchito zinali zambiri kuposa zimene alaliki amene analipo akanatha kukwaniritsa. Pambuyo pa kukhumudwa, m’nyengo ya masika ya 1844, amene sanalandire chiphunzitsocho moona mtima anayamba kuchitsutsa. Pamene, m’nyengo ya chilimwe ya 1844, uthenga wa mngelo wachiwiri wa m’Chivumbulutso 14 ndi ‘mfuu ya pakati pa usiku’ (Mateyu 25) zinkaperekedwa, kunabuka chizunzo chowawa kwambiri kwa amene anali kulimbabe mtima kuvomereza chikhulupiriro chawo chakuti kudza kwa Ambuye kwayandikira. Otsutsa amenewa anayesetsa m’njira zosiyanasiyana kuletsa nkhaniyi, ndi kulepheretsa m’njira iliyonse imene akanatha ntchito ya amene ankalalikirabe kuti ‘ola la chiweruzo chake lafika.’ William Miller ananena za kutsutsa kumeneku kuti, ‘N’kosemphana kwambiri ndi chibadwa ndiponso n’kosamvetsetseka.’ Kutsutsa kunali kwamphamvu kwambiri chakumapeto kwa masiku 2300 moti Geo. Storrs ananena za iko kuti, ‘Ife tatsirizirana ndi mipingo ya dzina lokha ndi oipa onse, kupatula pokhapo pamene mfuu iyi ingawakhudze.’

GSAM 219.2Nthawiyo itatha, pamene kutsutsa ndi kunyoza kwa oipa kunakula kawiri ndi katatu, William Miller ananena za mmene zinalili kuti, ‘Tachita ntchito yathu yochenjeza ochimwa ndi kuyesetsa kudzutsa mpingo wongotsatira miyambo. Mulungu mwa chisamaliro chake watseka chitseko.’11

GSAM 219Kuuma Mtima kwa Ochimwa Ponseponse

GSAM 219.3Khalidwe limeneli la dziko lonyozali silinangoumitsa mitima ya ochimwa kuti atsutse chiphunzitso cha kudza kwa Khristu kokha, koma umboni wa amene anali m’mipingo ya dzina lokha unali uwu: “Tikakumbukira kuti anthu otembenukadi ndi ‘ochepa komanso saoneka kawirikawiri,’ ndi kusalemekeza ndi kuuma mtima kwa ochimwa kumene pafupifupi kulibe chitsanzo chofanana nako, timangofuula pafupifupi popanda kufuna kuti, ‘Kodi Mulungu waiwala kukhala wachisomo? Kapena kodi chitseko cha chifundo chatsekedwa?’”12

GSAM 220.1Kuchokera kwa wantchito wina timawerenganso za mmene zinalili nthawi ya uneneri itatha: ‘Pa nthawi imeneyo kunali pafupifupi kosatheka kupeza mwayi wofikira osakhulupirira; kukhumudwa kwa mu 1844 kunali kutasokoneza kwambiri maganizo a anthu ambiri, ndipo sankafuna kumva kufotokoza kulikonse kwa nkhaniyo.’13

GSAM 220Zitseko Zonse Zofikira Osakhulupirira Zatsekedwa

GSAM 220.2Mkhalidwe woterewu unaoneka kuti pa nthawiyo unatsekereza chitseko chofikira aliyense kupatula amene anagwiritsitsabe chikhulupiriro chawo ndi chiyembekezo chawo cha kudza msanga kwa Khristu. Popeza chitseko cholankhulira mawu chinaoneka kuti chatsekedwa kotheratu, ndipo anthu a Adventist anaona kuti m’fanizolo munali chitseko chotsekedwa chimene chinkagwirizana ndi zimene anakumana nazo, n’zosavuta kuona mmene anafikira pa maganizo akuti panalibenso chifundo kwa ochimwa; kapena, monga ena ananenera, kuti ‘chitseko cha chifundo chinali chotsekedwa,’ makamaka ngati ankaganiza kuti chitseko chotsekedwa cha m’fanizoli ndi chitseko chotsekedwa cha mu Luka 13 zinali chimodzimodzi. Ngati anthu anakana kotheratu kumva, n’kuumitsa mtima motere, akanatembenuka bwanji?

GSAM 220Ndani Anayamba Kuphunzitsa Chiphunzitso Chonyenga cha Chitseko Chotsekedwa?

GSAM 220.3Tsopano pabuka funso lakuti, Ndani anayamba kuphunzitsa chiphunzitso chakuti ‘palibe chifundo kwa ochimwa’? Ndani anachikhulupirira? Ndipo ndani anachikana? Poyankha funso loyamba, titchula lipoti la ulendo umene J. V. Himes anachita m’nyengo ya masika ya 1845, kupita ku boma la Maine. Iye akuti:—

GSAM 220.4“M’bale Joseph Turner ndi ena anayamba kunena kuti tinali mu Sabata lalikulu—kuti zaka zikwi zisanu ndi chimodzi zinali zitatha—ndipo chifukwa chake palibe M’Adventist amene anayenera kugwiranso ntchito iliyonse ya manja. Malinga ndi maganizo awo, kuchita zimenezo ndithudi kukanabweretsa chiwonongeko chawo chomaliza.

GSAM 220.5“Pamene ankadikira m’mkhalidwe umenewu wosagwira ntchito za manja za m’dziko, kuunika kwatsopano, monga ankaganizira, kunawala m’maganizo mwa M’bale Turner, ndiko kuti, Mkwati ANALI ATADZA—kuti anadza pa tsiku lakhumi la mwezi wachisanu ndi chiwiri wa chaka cha Ayuda chimene chinali chitangotha—kuti ukwati unachitika pamenepo—kuti anamwali onse pamenepo, m’lingaliro lina, analowa naye ku ukwati, ndipo chitseko chinatsekedwa!—palibe mwa amenewa akanatayika, ndipo palibe wakunja akanapulumutsidwa. Motero nkhani zonse zauzimu za dziko lalikululi zinali zitatha.”14

GSAM 221Ndani Anatsutsa Molimba Chiphunzitso Chonyengachi?

GSAM 221.1Mkulu Turner anayamba kuphunzitsa chiphunzitso chake chakuti ‘palibenso chifundo’ ku Paris, Maine, ndipo kwa kanthawi anali ndi otsatira ambiri ndithu m’dera limenelo. Popeza chitseko chofikira anthu amene sanali a Adventist chinali chotsekedwa kotheratu, kaya anali odzitcha Akhristu kapena ayi, ambiri anayamba pang’onopang’ono kutsatira maganizo a Turner pa nkhaniyi, monga momwe zikanayembekezeredwa.

GSAM 221.2Kuti liwu lakuti a Adventist lisamveke molakwika, kuyambira pano tidzatchula anthu amenewa kuti a Adventist a tsiku loyamba la mlungu; ndipo ambiri a m’gulu limeneli ndiwo ankalandira maganizo a Bambo Turner. Pa nthawiyo anali asanaone kapena kumva choonadi cha Sabata, komanso anali asanamve uthenga wa mngelo wachitatu. Ndi za amenewa pamene Mayi White akunena motere m’chimodzi mwa zolemba zake:—

GSAM 221.3“Nthawi imene ankayembekezera mu 1844 itadutsa, a Adventist ankakhulupirirabe kuti kudza kwa Mpulumutsi kunali pafupi kwambiri; ankati anali atafika pa nthawi yofunika kwambiri yosinthira zinthu, ndipo ntchito ya Khristu monga wopembedzera anthu pamaso pa Mulungu inali itatha. Atapereka chenjezo la chiweruzo chimene chinali pafupi, ankaona kuti ntchito yawo kwa dziko inali itatha, ndipo anasiya kukhala ndi nkhawa mumtima kaamba ka chipulumutso cha ochimwa, pamene kunyoza kopanda mantha ndi konyoza Mulungu kwa osaopa Mulungu kunaoneka kwa iwo kukhala umboni winanso wakuti Mzimu wa Mulungu unali utachotsedwa kwa amene anakana chifundo chake. Zonsezi zinawalimbitsa m’chikhulupiriro chakuti nthawi yopatsidwa anthu kuti alape inali itatha, kapena, monga ananenera, ‘chitseko cha chifundo chinali chotsekedwa.’ Monga tanena, kwa kanthawi kochepa a Adventist anali ogwirizana pa chikhulupiriro chakuti chitseko cha chifundo chinali chotsekedwa.”15

GSAM 222.1M’mawu amenewa Mayi White akufotokoza maganizo amene a Adventist a tsiku loyamba la mlungu anatsatira. Sanasonyeze ngakhale pang’ono kuti iye anawakhulupirira. Monga taonera pamwambapa, chiphunzitsocho chinayamba kuphunzitsidwa ndi Joseph Turner, ku Paris, Maine. Mayi White (amene pa nthawiyo anali Abiti Harmon) anakumana ndi Joseph Turner kumalo otchulidwa pamwambawa kumayambiriro kwa nyengo ya masika ya 1845, ndipo anamumva akulengeza chiphunzitso chake chakuti ‘a Adventist asagwirenso ntchito za manja, ndipo palibenso chifundo kwa ochimwa,’ ndipo anamuuza momveka bwino kuti anali ‘kuphunzitsa chiphunzitso chonyenga; kuti chifundo chinalipobe kwa ochimwa, ndi kwa amene sanakane choonadi atachimvetsa.’

GSAM 222Kutsutsa Chiphunzitso Chakuti “Palibe Chifundo”

GSAM 222.2J. N. Andrews, amene ankakhala ku Paris, Maine, mu 1844 ndi 1845, ndipo ankadziwa bwino zochita za anthu kumeneko, ndiponso za Joseph Turner, amene ankaphunzitsa kuti panalibenso chifundo kwa ochimwa, akunena za maganizo a Abiti Harmon pa nkhaniyi pa nthawiyo kuti, ‘M’malo mwakuti masomphenyawo awatsogolere kulandira maganizo amenewa, anawongolera pa nkhaniyi amene ankawatsatirabe.’16

GSAM 222.3Abiti Harmon anapitanso kachiwiri ku Paris, Maine, m’nyengo ya chilimwe ya 1845. Za ulendo umenewu ndidzatchula mawu a Mayi Truesdail, amene pa nthawiyo ankakhala ku Paris. Iwo akuti:—

GSAM 222.4“Pa ulendo wa Abiti Harmon ku Paris, Maine, m’nyengo ya chilimwe ya 1845, ndinamufotokozera mwatsatanetsatane za mnzanga wokondedwa amene atate wake anamuletsa kupezeka pa misonkhano yathu, motero iye sanakane kuunika. Iye anayankha akumwetulira kuti, ‘Mulungu sanandisonyeze kuti palibe chipulumutso kwa anthu oterowo. Ndi okhawo amene kuunika kwa choonadi kunaperekedwa kwa iwo, ndipo anachikana akudziwa.’”17

GSAM 222.5Akunenanso za ulendo wachitatu wa Abiti Harmon ku Paris, mu 1846, motere:—

GSAM 222Kudzudzulanso Chiphunzitso Chonyengacho

GSAM 222.6“Chochitika china choyenera kutchulidwa chinali masomphenya amene anaperekedwa mu 1846, ku Paris, Maine. Abiti Harmon anasonyezedwa kuti pamene Satana sangathe kuletsa anthu oona mtima kuchita udindo wawo wonse, iye adzagwiritsa ntchito luso lake kuwakankhira kupyola malire a udindowo. Mlongo wina wabwino ankauza mipingo kuti Mulungu anali atawakana chifukwa anakana uthenga wotumizidwa kuchokera kumwamba kuti uwapulumutse. Mlongo Harmon anasonyezedwa kuti munalibe choonadi mu uthenga wa mlongoyo, popeza panali anthu ambiri m’mipingo amene adzalandirabe choonadi; kuti angelo abwino adzapitabe kukagwirira ntchito miyoyo ya anthu m’mipingo imeneyo, ndipo akadzatero, iwo [angelo] adzasiya mlongo ameneyu, pamodzi ndi uthenga wake [kutanthauza uthenga wake wakuti ‘palibe chifundo’], kunja kwa chitseko.”18

GSAM 223Palibe Kutsutsana

GSAM 223.1Popeza pali amene akuyesetsa kwambiri kutsimikizira kuti Mayi White nthawi ina anaphunzitsa chiphunzitso chakuti ‘palibenso chifundo kwa ochimwa,’ koma tsopano akuphunzitsa zosiyana, ndidzapereka maumboni ochokera kwa amene akhala akudziwa ntchito yake kuyambira mu 1845, onena za ntchito zake zotembenuza ochimwa. Mawu otsatirawa achokera kwa Ira Abbey, wa ku Brookfield, m’chigawo cha Madison, m’boma la New York:—

GSAM 223.2“Pakati pa zaka za 1846 ndi 1850, M’bale ndi Mlongo White anabwera kunyumba kwathu, ndipo anali achangu kwambiri kuthandiza ana ndi amene sanakane choonadi. Ankagwirira ntchito miyoyo yosatembenuka, ndipo sindikumbukira konse kumva Mlongo White akunena kuti panalibe chiyembekezo kwa obwerera m’mbuyo ndi amene sanakane choonadi.”19

GSAM 223Umboni wa a Adventist a tsiku loyamba

GSAM 223.3Ponena za zimene a Adventist a tsiku loyamba a ku New England amadziwa za chiphunzitso chokhwima cha chitseko chotsekedwa, kalata yotsatirayi ikhale umboni:

GSAM 223.4“Pa Ogasiti 5 mpaka 9, 1891, ndinachita mtsutso ndi Mkulu Miles Grant ku Brookston, mzinda wokhala ndi anthu pafupifupi 30,000. Mtsutsowo unachitikira m’chihema chachikulu, ndipo unatsogoleredwa ndi Bambo John Barbour, amene kale anali pulezidenti wa khonsolo ya mzindawo. Mzindawu uli pafupifupi mailosi makumi awiri kuchokera ku Boston. Mtsutsowo unali pa funso la Sabata, koma Bambo Grant anayesa kukokera m’mtsutsowo nkhani ya zimene Mlongo White anakumana nazo pa ntchitoyi. Iye anaimba mlandu kuti ‘anawonetsedwa, kalekale mu 1844, kuti nthawi ya chisomo inatha, ndipo panalibenso chifundo kwa ochimwa.’”

GSAM 224.1“Poyankha, ndinamuuza kuti a Adventist a tsiku loyamba, pafupifupi onse, nthawi ina ankakhulupirira zimenezo tisanapatukane nawo, ndipo m’malo moti Mayi White athandize maganizo amenewo, chimodzi mwa zinthu zoyamba zimene anawonetsedwa chinali chakuti maganizowo anali ‘abodza,’ ndiponso kuti panalipobe chifundo kwa ochimwa. Ndinati, ‘Izi n’zoona, ndipo Mkulu Grant akudziwa kuti n’zoona.’ Pamene ndinanena zimenezi, anthu ambiri a Adventist a tsiku loyamba amene anali patsogolo panga [gulu limenelo linali gawo lalikulu la anthu odzaza m’chihema chachikulu] anagwedeza mitu yawo povomereza mwamphamvu ndi motsimikiza. Zokwanira kunena kuti Mkulu Grant sanatchulenso mfundo imeneyo m’mtsutsowo.” Zinasainidwa kuti “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., Dis. 6, 1895.”

GSAM 224Mayi White Nthawi Zonse Akufunafuna Chipulumutso cha Ochimwa

GSAM 224.3Kuti Mayi White anagwira ntchito yothandiza ochimwa kutembenuka mtima kuyambira 1844 mpaka lero, zikutsimikiziridwanso ndi mfundozi: Iye ndi Mkulu White anachita msonkhano m’nyumba ya Albert Belden ku Rocky Hill, Conn., kuyambira pa Epulo 20, 1848. Pamsonkhanowo anagwira ntchito kwa anthu ena ochokera m’dziko lapansi. Mkulu White ndi mkazi wake anasonyeza chidwi chapadera pa miyoyo imeneyo. Pa nkhaniyi tipereka umboni wa mmodzi wa gululi amene analandira ubatizo m’manja mwa Mkulu White. John Y. Wilcox, polemba kuchokera ku Kensington, Conn., Febuluwale 22, 1891, anati:

GSAM 224.4“Ndinabweretsedwa m’choonadi pamene misonkhano inkachitikira m’chipinda chosamalizidwa cha nyumba ya M’bale A. Belden ku Rocky Hill, Conn. Kulandira kwanga kuunika kwa choonadi cha nthawi ino kunali chifukwa cha ntchito ya M’bale ndi Mlongo White. Posakhalitsa ndinabatizidwa ndi M’bale White. Koma pakadapanda chilimbikitso ndi mphamvu zimene ndinalandira kwa iwo, sindikudziwa ngati ndikanalimba mtima kuganiza kapena kumva kuti Ambuye wandilandira. Iwo ankandisamalira kwambiri, ndipo ankagwira ntchito yondithandiza.”

GSAM 225.1Mkulu White ananena za msonkhanowo m’kalata yopita kwa Stockbridge Howland, Topsham, Maine, kuti: “M’bale Bates anafotokoza malamulo m’kuunika komveka bwino kwambiri, ndipo kufunika kwake kunakhazikitsidwa m’mitima ndi maumboni amphamvu kwambiri. Mawuwa anakhazikitsa amene anali kale m’choonadi, ndipo anadzutsa amene anali asanasankhe mokwanira.”

GSAM 225Ntchito Yothandiza Ochimwa ku Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Mu 1849 Mkulu James White ndi mkazi wake anagwira ntchito ku Oswego, N.Y. Pamisonkhanoyo Hiram Patch ndi mtsikana wina dzina lake Benson, amene anali atakonzekera kukwatirana, anatembenukira kwa Mulungu ndi ku choonadi cha nthawi ino.

GSAM 225.3Mu Marichi 1850, misonkhano inachitikanso ku Oswego. Mu Choonadi cha Nthawi Ino cha Epulo, Mkulu White, polankhula za misonkhanoyo, anati:

GSAM 225.3“Ntchito yosangalatsa kwambiri ikuchitika tsopano pakati pa ana a otsala mumzindawu. Chipulumutso chawo chakhala nkhani yaikulu m’misonkhano yathu pa Sabata ziwiri zapitazi, ndipo Mulungu watidalitsa modabwitsa. Choonadi chakhudza ife bwino komanso ana athu. Madzulo otsatira tsiku loyamba la mlungu lomaliza, tinachita msonkhano wothandiza iwo mwapadera, ndipo Mzimu wa Ambuye unatsanulidwa pakati pathu. Ana onse anagwada pamaso pa Ambuye, ndipo ankaoneka kuti akumva kufunika kosunga malamulo, makamaka lamulo lachisanu, ndi kufunafuna chipulumutso kudzera mwa Yesu Khristu. Umenewu unali umodzi mwa misonkhano yosangalatsa kwambiri imene ndinayionapo.”

GSAM 225.4Mu Choonadi cha Nthawi Ino cha Novembala 1849, Mkulu White anafalitsa nkhani ya anthu angapo amene anatembenuka mtima ndi kubatizidwa; ndipo m’kope lomaliza la pepalali mu 1850 muli nkhani ya msonkhano umene unachitikira ku Waitsfield, Vt., ndi kupezeka kwa Heman Churchill, amene anali atangotembenuka kumene kuchokera m’dziko lapansi. M’nkhaniyo amatchedwa “m’bale.” Zikanatheka bwanji ngati panalibenso chifundo kwa ochimwa?

GSAM 226Umboni wa Mboni Makumi Awiri ndi Mmodzi

GSAM 226.1Pa nkhaniyi tikupereka umboni wosainidwa mu 1888 ndi anthu makumi awiri ndi mmodzi, aliyense amene anali m’gulu lolalikira za kudza kwachiwiri m’chaka cha 1844, ndipo ankadziwa bwino kuyambika kwa uthenga wa mngelo wachitatu. Onse anali m’uthengawo chisanafike 1851, ndipo ambiri a iwo anali ogwirizana ndi a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri pafupifupi kuyambira uthengawo utayamba:

GSAM 226.2“Ife osainawo, pokhala odziwana bwino ndi gulu lolalikira za kudza kwachiwiri mu 1844 pamene nthawi inatha, komanso titavomereza choonadi cha uthenga wa mngelo wachitatu kuyambira mu 1850, tikusaina mosangalala mayina athu pa mawu otsatirawa okhudza chiphunzitso cha chitseko chotsekedwa chimene okhulupirira uthenga wa mngelo wachitatu ankagwira kuyambira pamene chinayamba mpaka tsiku lotchulidwa lomalizalo ndi kupitirira pamenepo.”

GSAM 226.3“Iwo ankakhulupirira, mogwirizana ndi Chivumbulutso 3:7, 8 ndi malemba ena, kuti kumapeto kwa masiku 2300 a Danieli 8:14, Khristu anatseka ntchito yake m’chipinda choyamba cha malo opatulika akumwamba, n’kusintha utumiki wake kupita ku Malo Opatulika Kwambiri, ndipo anayamba ntchito ya chiweruzo, kusintha ubale wake pa nkhaniyi ndi dongosolo la chipulumutso. Apa panali chitseko chotsegulidwa ndi chitseko chotsekedwa.”

GSAM 226.4“Iwo ankakhulupirira kuti amene anali ndi kuunika koonekeratu pa uthenga wa mngelo woyamba n’kuupandukira, naukaniza mwaukali, anakanidwa ndi Mulungu. Koma sankakhulupirira kuti amene analibe kuunikako, kapena amene anali asanafike zaka zoyankha mlandu chisanafike 1844, akanakanidwa ngati akanamufuna Mulungu ndi mitima yowona.”

GSAM 226.5“Ngakhale kuti iwo, pamodzi ndi William Miller ndi gulu lalikulu la a Adventist nthawi yomweyo pambuyo pa kutha kwa nthawi, ankakhulupirira kuti ntchito yawo kwa dziko lapansi inatha ndipo Ambuye adzabwera posachedwa, pambuyo poti kuunika pa malo opatulika ndi uthenga wachitatu zafotokoza kukhumudwa kwawo, sankakhulupirira kuti chifundo chinatha kupatulapo kwa amene anakana kuunikako.”

GSAM 227.1Zinasainidwa kuti, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; M’mayi R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; M’mayi Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; M’mayi L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; M’mayi Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; M’mayi F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; M’mayi Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; M’mayi Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; M’mayi Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; M’mayi Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; M’mayi Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; M’mayi R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; M’mayi Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Masomphenya Omasuliridwa Molakwika

GSAM 227.2Ayeseza kutanthauzira masomphenya amene anapatsidwa Mayi White ku Topsham, Maine, pa Marichi 24, 1849, ngati akuphunzitsa chiphunzitso cholakwikachi—kulibenso chifundo kwa ochimwa. Masomphenyawa anaperekedwa pamene “kugogoda kwa ku Rochester” (Uzimu) kunayamba kufalikira. Mayi White anaona kuti zizindikiro ndi zodabwitsa zachinsinsi komanso kusintha kwabodza zidzawonjezeka ndi kufalikira. Zosintha zimenezi sizinali zosintha kuchoka ku cholakwa kupita ku choonadi (sanati sipadzakhalanso zosintha zotere, koma kuti mtundu umene anamuonetsa, pamene ankagwiritsa ntchito mphamvu za anthu, unali wotere), koma kuchoka pa choipa kupita pa choipa kwambiri; pakuti amene ankati mtima wawo wasintha anangodziveka chovala chachipembedzo chimene chinabisa chosalungama cha mtima woipa. Ena ankaoneka ngati atembenukadi, motero ankatha kunyenga anthu a Mulungu; koma mitima yawo ikadatha kuoneka, ikadakhala yakuda monga kale.

GSAM 227.3Kenako anati: “Mngelo amene anandiperekeza anandiuza kuti ndiyang’ane kuvutika kwa moyo chifukwa cha ochimwa monga kale. Ndinayang’ana, koma sindinakuone; pakuti nthawi ya chipulumutso chawo yatha.”20

GSAM 228.1Ananena kuti masomphenyawa ankaphunzitsa kuti panalibenso chifundo kwa ochimwa, koma tikufunsa kuti, zikanatheka bwanji pamene iye anatsutsa chiphunzitsocho kuyambira pamene Joseph Turner anachiphunzitsa koyamba m’nyengo yotsatira nyengo yozizira ya 1845, ndipo nthawi zonse anali kugwira ntchito mwakhama kuti ochimwa atembenuke mtima ndi kupulumutsidwa?

GSAM 228.2Mu Zowonjezera pa Zochitika ndi Masomphenya, lofalitsidwa mu 1854, Mayi White anati, “’Zosintha zabodza’ zimene zatchulidwazo zidzaoneka mokwanira kwambiri mtsogolo. Masomphenyawa akukhudza makamaka amene anamva ndi kukana kuunika kwa chiphunzitso cha kudza kwachiwiri. Aperekedwa ku chinyengo champhamvu. Anthu otere sadzakhala ndi ‘kuvutika kwa moyo chifukwa cha ochimwa’ monga kale.”21

GSAM 228.3Otsutsa amati amadziwa zambiri kuposa Mayi White mwiniwake za zimene ankaona m’masomphenyawa. Tiyeni tiwayang’ane kwa kamphindi mogwirizana ndi kumasulira kwawo; ndiko kuti, iye ankaona mkhalidwe wa ochimwa m’malo mwa olalikira za chitsitsimutso. Choncho anayang’ana ochimwa kuti apeze “kuvutika kwa moyo chifukwa cha ochimwa, koma sanakuone.” Ndani amene anapezapo kuvutika kwa moyo chifukwa cha ochimwa pongoyang’ana ochimwawo? Koma tikufunsa, nanga anthu otchulidwa mu umboni wapamwambawo amene ankangogwiritsa ntchito mphamvu za anthu ndi ukoka maganizo kuti apeze otembenuka, n’kumati imeneyo ndi ntchito ya Mzimu wa Mulungu? Kodi otsutsawa, amene anali ofunitsitsa kusonyeza kuti Mayi White anaphunzitsa chiphunzitso chokhwima cha “chitseko chotsekedwa,” ali okonzeka kuvomereza kuti olalikira za chitsitsimutso amenewo anali anthu oyera komanso ankapeza otembenuka enieni?

GSAM 228.4N’zachionekere kwa munthu aliyense woganiza moona mtima kuti gulu la anthu limene linkayankhulidwa pa nkhaniyi linali la amene ankati ali ndi kuvutika kumeneku kwa moyo, pamene anakana kuunika ndi choonadi ndipo ankagwiritsa ntchito ukoka maganizo kuti apeze otembenuka. Anthu otere sakanakhala ndi kuvutika kwenikweni kwa moyo chifukwa cha ochimwa pamene iwo eni anali pansi pa chiweruzo; pakuti “nthawi ya chipulumutso chawo [chawo eni] yatha.”

GSAM 229.1Kuchokera pa masomphenya a Mayi White a Marichi 24, 1849, anthu ena ayesa kunena kuti ankaphunzitsa kuti kulibenso chifundo kwa ochimwa; koma tawonetsa kale kuti mu 1845, ku Paris, Maine, iye anaphunzitsa kuti panali chifundo kwa onse amene sanakane kuunika ndi choonadi mwadala komanso mozindikira. M’masomphenya amene anaperekedwa pamalo omwewo mu 1846, anawonetsedwa kuti Ambuye anali ndi “anthu m’mipingo amene sanakane choonadi.” Kwa anthu amene ankaganiza mosiyana, anapatsidwa chidzudzulo, kuti angelo a Mulungu adzawagwirirabe ntchito, ndipo akadzagwira ntchito, amene ankawatsutsa adzatsala kunja.

GSAM 229.2Kachiwiri, mu Epulo 1848, Mkulu White ndi mkazi wake anali kugwira ntchito ku Rocky Hill, Conn., kuti ochimwa atembenuke mtima. Zonsezi zikutsimikizira kuti masomphenya a Marichi 24, 1849, akugwirizana ndi amene anaperekedwa ku Paris, Maine, mu 1846, komanso ndi njira imene atumiki a Mulungu amenewa anatsatira mu Epulo 1848.

GSAM 229Wolalikira Wachitsitsimutso Wabodza Agonjetsedwa

GSAM 229.3Masomphenyawa anafalitsidwa koyamba ku Connecticut m’chaka cha 1849. Mtumiki wina ankagwira ntchito mwakhama kwambiri kumeneko kuti apeze otembenuka, mpaka kunena kuti ali ndi mphatso ya malilime. Ankafuna kupeza mphamvu pa gulu laling’ono la osunga Sabata ku Rocky Hill. Iye ankatcha mmodzi wa iwo kuti “woyera wokondedwa wa Ambuye.” Pamaso pake Mayi White anakhala ndi masomphenya osonyeza chinyengo cha ntchito yake, ndi kuti “woyera wake wokondedwa” ankatsatira njira yosagwirizana ndi lamulo lachisanu ndi chiwiri. Mtsikana “woyerayu” anakana mlanduwo, ndipo mtumikiyo anapempha mwamphamvu, kufunafuna chifundo cha “woyera wosauka wa Ambuye,” monga ankamutchulira. Usiku wotsatira mtsikanayu anadwala kolera morbus, ndipo ankaganiza kuti amwalira. Anatumiza kuitana Mayi White, ndipo anavomereza kuti zimene zinawonetsedwa za iye zinali zoona; kuti anali ndi mlandu wa zomwe Mayi White ananena. Choncho wogwira ntchito wabodza ameneyu analephera kunyenga gululo, ndipo mtundu wa ntchito yake unaululidwa, motero ntchito yake pamalopo inatha mwadzidzidzi.

GSAM 230Wolalikira Wina Wachitsitsimutso Wabodza ku Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Monga chitsanzo china cha mfundo imene yafotokozedwa mu umboni wapamwambawu, ndi kusonyeza mmene Mkulu White ndi mkazi wake anapitirizira kugwira ntchito mu 1849-50 kuti ochimwa atembenuke mtima, tikupereka mfundo zotsatirazi, zimene Elias Goodwin ndi mamembala ena oyambirira a mpingo ku Oswego, m’boma la New York, anandifotokozera:

GSAM 230.2Panthawiyo (1849) kunali kukhala pamalopo mnyamata wina dzina lake Hiram Patch. Iye anali pachibwenzi ndi mtsikana amene posakhalitsa anakwatirana naye. Iwo anali anthu osatembenuka, koma ankapezeka pamisonkhano ya Mkulu White ndi mkazi wake, ndipo anali pafupi kutsimikiza kukhala Akhristu. Pa nthawi imeneyo chitsitsimutso chinayambika m’modzi mwa mipingo ya ku Oswego, osati chifukwa cha utumiki, koma chifukwa cha membala wotchuka wa anthu wamba, msungichuma wa ndalama za boma. Munthuyu ankaoneka wachangu kwambiri, ndipo ankati ali ndi nkhawa yaikulu chifukwa cha ochimwa. Akamapempherera osatembenuka ankapotoza manja ake, akumaoneka ngati ali ndi masautso aakulu chifukwa cha kutayika kwawo.

GSAM 230.3Bambo Patch ndi bwenzi lake anapita ku misonkhano ya chitsitsimutso imeneyi, ndipo sankadziwa mmene angasankhire. Nthawi ina analipo pamene Mayi White anakhala ndi masomphenya ndipo anasonyezedwa Hoseya 5:6, 7, amene amati, “Adzapita ndi nkhosa zawo ndi ng’ombe zawo kukafunafuna Ambuye; koma sadzamupeza; iye wachoka kwa iwo. Achita chinyengo kwa Ambuye; pakuti abereka ana achilendo: tsopano mwezi udzawadya pamodzi ndi magawo awo.” Anawonetsedwa kuti amene ankatsogolera chitsitsimutsochi sanali olungama pamaso pa Mulungu, ndipo analibe nkhawa yeniyeni ya moyo chifukwa cha ochimwa.

GSAM 231Kunenedweratu kwa Kulephera

GSAM 231.1Kenako anauza Bambo Patch kuti, “Ndinauzidwa kuti ndikuuzeni kuti pa nkhaniyi mawu a lemba adzakwaniritsidwa kwenikweni. Dikirani mwezi umodzi, ndipo mudzadziwira nokha khalidwe la anthu amene akuchita chitsitsimutsochi ndi amene amati ali ndi nkhawa yaikulu chotere chifukwa cha ochimwa.” Bambo Patch anati, “Ndidikira.”

GSAM 231.2Pasanafike milungu iwiri kuchokera pamene masomphenyawa anaperekedwa, msungichuma amene ankanena kuti akumva kuwawa kwakukulu kwa moyo chifukwa cha ochimwa, m’masautso ake onamizira anaphulika mtsempha wa magazi m’mimba, ndipo anamutengera pakama chifukwa cha kutaya magazi. Ntchito za ofesi ya msungichumayo zinayenera kulandidwa ndi sherifi wa boma, amene pamodzi ndi konstabulo mmodzi anayendera ndalama zimene zinali m’buku la msungichuma, kenako n’kuwerenga ndalamazo pokonzekera kulamulira ntchitoyo; ndipo taonani, panali kuchepa kwa ndalama zokwana $1,000 yeniyeni.

GSAM 231.3Kwa sherifi ndi konstabulo zinkaoneka zosatheka kuti munthu wakhama chotere m’chitsitsimutso akhale ndi mlandu wotenga ndalamazo. Ankaganiza kuti ayenera kuti anazigwiritsa ntchito n’kuiwala kulemba bwino m’bukulo; kapena mwina anazisunga ku banki, ndipo sizinawonekere mu akaunti ya m’sanduku yosungiramo ndalama. Mulimonsemo, anayenera kum’pempha kufotokoza kokhutiritsa, koma ayenera kuchita mosamala; pakuti ngati anali ndi ndalamazo, mosakayikira akanayesetsa kuzibisa. Choncho anakonza kuti mmodzi apite patsogolo n’kudzibisa m’khola kuseri kwa nyumba, kuti ayang’anire khomo lakumbuyo ngati pangachitike chilichonse, pamene sherifi alowe pa khomo lakutsogolo. Sherifi atafika panyumbapo n’kulowa pa khomo lakutsogolo, anaona chovala cha mkazi akungotuluka pa khomo lakumbuyo. Munthu amene anali m’kholamo anaona mkaziyo akupita mofulumira ku mulu wa chipale chofewa, kukumba dzenje m’chipale chofewacho, n’kuikamo chinachake, chimene anachiphimba ndi chipale, kenako n’kubwerera m’nyumba.

GSAM 232.1Sherifi anapita pafupi ndi bedi la msungichuma, ndipo atafunsa za thanzi lake, analozera za mavuto awo muofesi, n’kumuuza kuti mwina angafotokoze vutolo. Munthuyo, atagwidwa ndi mantha kwambiri, anakweza dzanja lake kumwamba ndipo, kuitana Mulungu kuti akhale mboni, anati sadziwa chilichonse chokhudza ndalamazo. Nthawi yomweyo mkazi wake analowa, n’kufuna kudziwa chimene chachitika ndi chifukwa chake mwamuna wake anali ndi mantha chotero. Munthuyo anayankha kuti, “Iwo akuganiza kuti tili ndi ndalama zawo.” Mkaziyo nayenso anakweza manja ake motero, n’kuitana Mulungu kuti akhale mboni kuti analibe ndalamazo, komanso kuti sadziwa chilichonse za izo. Atangomaliza mawuwa, konstabulo, amene anathamangira kuchokera pamalo ake obisala kupita ku mulu wa chipale chofewa pamene mkaziyo analowa m’nyumba, analowererapo ndi mawu awa: “Mayi, ichi n’chiyani? Ndinakuonani mukuthamanga kutuluka m’nyumba n’kuika ichi mu mulu wa chipale chofewa, ndipo nachi chikwama cha ndalama chosowa, cholembedwa pa icho kuti $1,000.”

GSAM 232.2Monga mmene zinkayembekezeredwa, chitsitsimutsocho chinagwa mwadzidzidzi. Bambo Patch ndi bwenzi lake, atadziwa khalidwe la amene ankatsogolera chitsitsimutsocho, anaima kumbali ya choonadi ndipo analumikizana ndi a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri, ndipo anakhalabe mamembala oyenera a mpingowo mpaka tsiku la imfa yawo.

GSAM 232.3Masomphenyawa, monga mmene zikuonekera bwino, anaperekedwa kuti athandize osatembenuka mwapadera, ndipo zinachititsa kuti ochimwa atembenuke mtima, pamene cholinga chake chapafupi chinali pa amene anali ochimwa eniwo ndi kukanidwa ndi Ambuye chifukwa cha chinyengo chawo. Iwo anali “atachita chinyengo kwa Ambuye;” ponena kuti ali ndi kuvutika kwakukulu kwa moyo chifukwa cha ochimwa, koma anangobereka “ana achilendo.”

GSAM 232Wogwira Ntchito Wachinyengo ku Camden, N.Y.

GSAM 232.4Pakati pa malo ena amene Mkulu ndi Mayi White anachezera m’nyengo yozizira ya 1849-50 panali tawuni ya Camden, N.Y., pafupifupi mailosi makumi anayi kuchokera ku Oswego, kumene ankakhalabe. Ponena za msonkhanowu, Mayi White anati:

GSAM 232.4“Ndisanapite, ndinawonetsedwa gulu laling’ono limene linkati lili ndi choonadi kumeneko, ndipo pakati pawo ndinaona mkazi amene ankati ndi wopembedza kwambiri, koma anali wachinyengo ndipo ankanyenga anthu a Mulungu.”22

GSAM 233.1Mu Januwale 1884, pamene ndinkagwira ntchito m’boma la New York, ndinaphunzira mfundo zotsatirazi kuchokera kwa Bambo Preston, amene ankakhala ku Camden pa nthawi ya msonkhano watchulidwa pamwambawu, ndipo Mkulu White ndi mkazi wake ankakhala kunyumba kwake pa msonkhanowo:

GSAM 233.2“Mkazi ameneyu ankaphunzitsa maganizo okhwima pa nkhani ya kuyeretsedwa, ponena kuti pali mkhalidwe wa ungwiro umene munthu ayenera kuufikira, pamene munthu angakhale pamwamba kotheratu pa lamulo la Mulungu; ndipo iye ankati anafika pa mkhalidwe wangwirowo. Ndi chiphunzitso cha chiyerochi ankavutitsa maganizo a anthu ena athu ku Camden. Mlongo White anawonetsedwa kuti, ngakhale ndi chiyero chonamizira chonse cha mkaziyu, mtima wake unali wakuda ndi uchimo ndipo moyo wake unali woipa.”

GSAM 233.3“Pamene anali pamalopa, Mlongo White anapatsidwa masomphenya ena pamaso pa mkaziyu, amene ankaoneka kuti ali ndi nkhawa yaikulu ya moyo chifukwa cha osatembenuka; koma Mlongo White anamuuza kuti sikunali kuvutika kwenikweni kwa moyo chifukwa cha ochimwa, chifukwa moyo wake unali woti iye mwini sanali wolungama pamaso pa Mulungu. ‘Choncho,’ anatero Bambo Preston, ‘zimene zimatchedwa masomphenya a Camden zinkakhudza kwenikweni ndi makamaka nkhani ya mkaziyu, osati mkhalidwe wa ochimwa onse, ndipo ndi mmene tinkamvetsetsera pa nthawiyo.’”

GSAM 233.4Mayi White atafotokoza masomphenya ake, mkaziyo ananyamuka n’kunena kuti, “Mulungu amadziwa mtima wanga, ndipo mutauona, mungaone kuti ndi woyera ndi waukhondo.” Choncho msonkhanowo unatha. Koma pasanapite nthawi mkaziyo anadwala kwambiri, ndipo ankaganiza kuti akumwalira. Iye anati, “Ndiyenera kuona Mlongo White; ndili ndi kuvomereza kwina koti ndimuuze. Ndinamuuza kuti ndinali mkazi wabwino, kuti ndinali woyera. Si choncho. Ndine mkazi woipa. Munthu amene ndikukhala naye si mwamuna wanga. Ndinasiya mwamuna wabwino ku England ndi mwana mmodzi, n’kuthawa ndi munthu ameneyu. Sitinakwatiranepo. Ndinkanena kuti ndine dokotala, ndipo ndinali kugulitsa mankhwala amene ndinalumbira kukhoti kuti botolo limodzi linanditengera $1, koma linanditengera masenti khumi ndi awiri okha. Ndinalumbiranso kuti ng’ombe imene tinagulitsa kwa munthu wosauka inatitengera $30, pamene inangotitengera $20.”23

GSAM 234.1Mawu a Mayi White okhudza “kuvutika kwa moyo chifukwa cha ochimwa” akukhudza anthu onamizira achinyengo otere, osati ochimwa onse. Poganizira mfundo zimene zaperekedwa pamwambapa, zosonyeza kuti chiphunzitso cha “kulibenso chifundo” kwa ochimwa chinatsutsidwa kotheratu kuyambira pamene chinayamba kulalikidwa m’nyengo yotsatira nyengo yozizira ya 1845, komanso kuti Mayi White anagwira ntchito mwakhama kuti ochimwa atembenuke mtima kuyambira tsiku limenelo, ndani angakhulupirire kuti mu 1851, pamene buku lake lotchedwa Zochitika ndi Masomphenya linafalitsidwa, ankafuna kuphunzitsa kuti “kulibenso chipulumutso kwa ochimwa”?

GSAM 234Munthu Wokhulupirira Kuti Kulibenso Chifundo

GSAM 234.2Ngakhale mu 1848, panali munthu mmodzi kapena wina apa ndi apo amene ankakhulupirira kuti kulibenso chifundo kwa ochimwa. Komabe, amenewa sanali a Adventist a tsiku lachisanu ndi chiwiri. Mmodzi wa gululi, dzina lake Sweet, ankakhala mumzinda wa Rochester, N.Y. Nditangopanga kuvomereza chipembedzo poyera ndi kubatizidwa pakati pa a Adventist a tsiku loyamba, ndinkapita ku msonkhano wa m’chihema ku Canandaigua, N.Y., wotsogoleredwa ndi Akulu J. C. Bywater ndi Geo. W. Burnham. Munthu ameneyu Sweet analipo, ndipo anasonyeza kukayikira kwakukulu za kuwona mtima kwa zimene ndinakumana nazo m’chipembedzo, chifukwa “ankaganiza kuti tsopano sizingatheke kuti ochimwa atembenuke mtima.”

Notes

  1. Mateyu 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Zolemba Zoyambirira, tsamba 55. ↩
  4. Chivumbulutso 11:19. ↩
  5. Chivumbulutso 3:3. ↩
  6. Chivumbulutso 3:11. ↩
  7. Chivumbulutso 3:7, 8. ↩
  8. 1 Akorinto 16:9. ↩
  9. 2 Akorinto 2:12, 13. ↩
  10. Akolose 4:2, 3. ↩
  11. Mthenga wa Kudza Kwachiwiri, 11 Disembala, 1844. ↩
  12. Circleville, Ohio, Choonera Patali cha Chipembedzo, 1844. ↩
  13. Mayi E. G. White, mu Ndemanga ya Kudza Kwachiwiri, 20 Novembala, 1883. ↩
  14. Lipoti la Mkulu Himes la ntchito zake ku Maine, mu Ulonda wa M’mawa, mumzinda wa New York, 6 Juni, 1845. ↩
  15. Mzimu wa Uneneri, buku 4, masamba 268, 271. ↩
  16. Kalata ya J. N. Andrews, Seputembala, 1874. ↩
  17. Kalata ya Mayi Truesdail ya pa 17 Ogasiti, 1875. ↩
  18. Kalata ya Mayi Truesdail ya pa 27 Januwale, 1891. ↩
  19. Kalata ya Ira Abbey, Malichi, 1885, yotchulidwa mu Ndemanga ndi Mthenga ya pa 7 Epulo, 1885. ↩
  20. Zolemba Zoyambirira, p. 45. ↩
  21. Onani kufotokozera mu Zolemba Zoyambirira, p. 45. ↩
  22. Life Sketches of Ellen G. White, p. 129. ↩
  23. Nkhani imene Bambo Preston anapereka yokhudza msonkhano wa Camden ikutsimikizira mawu a m’buku la Life Sketches of Ellen G. White, pp. 129-130, komanso ikupereka mfundo zimene zili pamwambazi zomwe sizinatchulidwe m’bukulo. ↩

Note

Back