Adventist Pioneer
Library
aplib.orgکتابخانه
فهرست مطالب
03 / 29
03 / 29

فصل ۲ — نقشهٔ نجات آشکار می‌گردد

John Norton Loughborough

GSAM 38.1«امیدی که در آن تعویق باشد باعث بیماری دل است، اما حصول مراد درخت حیات می‌باشد.»1 «زیرا که یهوه صبایوت چنین می‌گوید: یک دفعه دیگر و آن نیز بعد از اندک زمانی، آسمانها و زمین و دریا و خشکی را متزلزل خواهم ساخت. و تمامی امت‌ها را متزلزل خواهم ساخت و فضیلت جمیع امت‌ها خواهندآمد و یهوه صبایوت می‌گوید که این خانه را ازجلال پر خواهم ساخت.»2

GSAM 38.2از زمانی که آدم از باغ عدن و درخت حیات رانده شد، کلماتی که به شیطان دربارهٔ نسل زن گفته شد—«او سر تو را خواهد کوبید»—امید به شکست نهایی شیطان، براندازی نقشه‌های مکارانهٔ او و بازگشت به درخت حیات را فراهم آورد. آن مورد انتظار—نسل موعود—بدین‌گونه «آرزوی همه ملت‌ها» (ترجمهٔ تحت‌اللفظی KJV) شد.

GSAM 38.3در نقل‌قول بالا از حجی، به نظر می‌رسد که آمدن این مورد انتظار با زمانی مرتبط است که خداوند آسمان‌ها و زمین را به لرزه درمی‌آورد. پولس در نامه‌اش به عبرانیان آن لرزش را به آینده موکول کرد و گفت: «“یک مرتبه دیگر نه فقط زمین بلکه آسمان را نیزخواهم جنبانید.” و این قول او یک مرتبه دیگراشاره است از تبدیل چیزهایی که جنبانیده می‌شود، مثل آنهایی که ساخته شد، تا آنهایی که جنبانیده نمی شود باقی ماند. پس چون ملکوتی را که نمی توان جنبانیدمی یابیم، شکر به‌جا بیاوریم تا به خشوع و تقواخدا را عبادت پسندیده نماییم.»3 این زبان درباره یک لرزش که هنوز باید بیاید، به نظر می‌رسد آن را در ارتباط نزدیک با برپایی نهایی پادشاهی خدا تحت مسیح، نسل موعود، «آرزوی همه ملت‌ها» قرار می‌دهد.

GSAM 39.1بازسازی‌ای که باید از طریق مسیح به انجام برسد، در این ایام آخر برای همه کسانی که کل کتاب مقدس را پیش روی خود دارند، به‌وضوح قابل مشاهده است. اما برای پیشینیان چنین نبود. کلام خداوند به ایشان می‌رسید: «حکم بر حکم و حکم برحکم، قانون برقانون و قانون بر قانون اینجا اندکی و آنجا اندکی.»4 پس در مکاشفه‌ای که از نقشهٔ نجات برای ایشان شد، آن مانند راه صالحان بود: «مثل نور مشرق است که تا نهار کامل روشنایی آن در تزایدمی باشد.»5 بنابراین، پی‌گیری مختصر گشودگی تدریجی آن نقشه برای قوم باستانی‌اش موضوعی بسیار جالب می‌شود.

GSAM 39تأخیر در ابتدا فاش نشد

GSAM 39.2خداوند بلافاصله امیدشان را به تأخیر نینداخت و با آشکار ساختن این حقیقت که صدها سال طول خواهد کشید تا به کمال امیدهایشان در نسل موعود برسند، دلشان را بیمار نکرد. از حقایق ثبت‌شده چنین برمی‌آید که به آنها اجازه داده شد فکر کنند نخستین فرزندی که متولد می‌شود همان نسل موعود است و خیلی زود به نوعی عدن بازسازی خواهد شد و دوباره به درخت حیات دسترسی خواهند یافت. وقتی قابیل به دنیا آمد، حوا فریاد زد: «مردی از یهوه حاصل نمودم.»6 برخی از علمای عبری شهادت می‌دهند که اگر متن را به طور لفظی و کامل ترجمه کنیم، چنین می‌خوانیم: «مردی یافتم، خداوند.» یعنی این است آن نسل که قرار است این کار ربانی را برای شکست دادن شیطان انجام دهد. هیچ گزارشی از چنین بیانی از سوی حوا هنگام تولد هابیل در دست نیست. او می‌توانست، و به‌طور طبیعی فرض می‌کرد، که نخست‌زاده همان کسی است که وعده را محقق خواهد ساخت. امیدهای او چگونه باید فرو ریخته و حتی مرده باشد، هنگامی که شخصیت قابیل شکل گرفت و او شاهد مسیر شریرانهٔ او بود که در نهایت به قتل برادرش انجامید. پیش از آنکه هابیل کشته شود، آنها باید نوری و دانشی درباره قربانی آینده‌ای که به نیابت از آنها ارائه می‌شد دریافت کرده بودند؛ زیرا هابیل، طبق دستور الهی، بره خود را برای قربانی آورد، در حالی که قابیل، که همچون برادرش تعلیم دیده بود، قربانی‌ای از محصولات زمین آورد، و این کار حتی با روحیه‌ای از خشم و حسادت همراه بود. قربانی هابیل پذیرفتنی‌تر از قربانی قابیل بود، زیرا با «ایمان» انجام شده بود، و پولس دربارۀ آن می‌نویسد: «بعد از مردن هنوزگوینده است.»7

GSAM 40آیا ست نسل است؟

GSAM 40.1پس از مرگ هابیل، ست متولد شد و امید دوباره زنده گردید؛ زیرا «خدا»، حوا گفت، «نسلی دیگر به من قرارداد، به عوض هابیل که قائن او را کشت.»8 سپس ست در نسل آدم شمرده شد. (رجوع شود به پیدایش ۵:۳.) قابیل، نخستین زاده حقیقی، در شجره‌نامه شمرده نشده است. احتمالاً حوا گمان می‌کرد که ست اکنون نسل موعود است. از روایت برمی‌آید که پس از تولد ست، مردم شروع کردند خود را به نام خداوند بنامند. (رجوع شود به حاشیه پیدایش ۴:۲۶.) شاید این کار را بر این فرض انجام دادند که ست کسی است که در نهایت حاکم خواهد شد، خداوند خواهد بود و سلطنت غصب‌شدهٔ شیطان را سرنگون خواهد کرد.

GSAM 40امید متمرکز بر نوح

GSAM 40.2در گزارش مختصر رویدادها از زمان آدم تا تولد نوح، چیزی بیش از شجره‌نامهٔ نسل بشر ارائه نشده است. با تولد نوح («راست‌کردار»، حاشیه) امید دوباره زنده شد و مردم گفتند: «این ما را تسلی خواهد داد از اعمال ما و ازمحنت دستهای ما از زمینی که خداوند آن راملعون کرد.»9 کلام الهی در مورد چگونگی یا راهی که آنها انتظار تسلی داشتند، سکوت می‌کند؛ اما این امید وجود داشت که لعنت بر زمین به نحوی کاهش یابد. دانش درباره شرارتی که در روزگار نوح وجود داشت، زمانی که مردم جهان را از گناه و خشونت چنان پر کردند که نسل بشر به واسطه طوفانی از روی زمین زدوده شد و تنها نوح و خانواده‌اش از نابودی رهایی یافتند، و نیز این حقیقت که او به مدت یکصد و بیست سال مردم را از نابودی قریب‌الوقوع بیم می‌داد، همه از ایشان پنهان ماند.

GSAM 41ساختن بابل

GSAM 41.1پس از طوفان، مردم از طریق نوح مأمور شدند که زمین را آباد کنند؛ اما هرگاه که نسل‌شان زیاد شد، نقشهٔ خداوند برای حکومت بر آنان را رد کردند. نمرود پادشاهی بابل (Babel، که بعدها Babylon نامیده شد، نخستین حکومت زمینی) را بنیان نهاد.10 کمی بعد مردم ساخت برج بابل را آغاز کردند تا برای خود نامی دست و پا کنند و از پراکنده شدن جلوگیری نمایند، کاملاً برخلاف آنچه خداوند از طریق نوح به آنها آموخته بود. به جای صبر کردن تا خداوند مقاصدش را به انجام رساند، کار را به دست خود گرفتند، آنگاه خدا زبانشان را به هم زد و بدین‌سان پراکنده شدند.

GSAM 41ابراهیم وارث جهان

GSAM 41.2با پی‌گیری این سوابق مختصر تا نسل دهم از نوح، به فراخوان ابراهیم می‌رسیم، که خداوند به او گفت: «تمام این زمین را که می‌بینی به تو وذریت تو تا به ابد خواهم بخشید. و ذریت تو رامانند غبار زمین گردانم. چنانکه اگر کسی غبارزمین را تواند شمرد، ذریت تو نیز شمرده شود. برخیز و در طول و عرض زمین گردش کن زیراکه آن را به تو خواهم داد.»11 با وجود این وعده به ابراهیم که آن سرزمین را به ارث خواهد برد، خداوند به او اطمینان داد که خواهد مرد. پولس می‌گوید او به «مکانی که می‌بایست به میراث یابد» بیرون رفت.12 این پرسش دربارهٔ تحقق وعده بی‌شک در رؤیایی از جانب خدا برای ابراهیم روشن شد، زیرا او «مترقب شهری بابنیاد بود که معمار و سازنده آن خداست.»13 در رومیان ۴:۱۳ آمده است که وعده این بود «که اووارث جهان خواهد بود»؛ نه در وضعیت کنونی‌اش، بلکه دیر یا زود، پس از آنکه دوباره زندگی کند.

GSAM 42.1از دیدگاه انسانی، ابراهیم نتوانست دریابد که چگونه آن نسل موعود می‌تواند از نسل او باشد. بنابراین پیشنهاد کرد که الیعزر، خادمش، آن نسل باشد. خداوند فرمود: نه چنین است؛ بلکه کسی خواهد بود که «از صلب تو درآید.» اکنون خداوند شروع به آشکار ساختن این موضوع برای او می‌کند که کار نهایی ذریه‌اش فوراً به انجام نخواهد رسید. او به ابراهیم گفت: «ذریت تو در زمینی که از آن ایشان نباشد، غریب خواهند بود، و آنها را بندگی خواهند کرد، و آنهاچهارصد سال ایشان را مظلوم خواهند داشت. … و تو نزد پدران خود به سلامتی خواهی رفت، و در‌پیری نیکو مدفون خواهی شد.»14

GSAM 42.2همسر ابراهیم طرحی نابخردانه برای تسریع تحقق وعده پیشنهاد کرد؛ اما پس از تولد اسحاق، پسر واقعی ابراهیم و ساره همسر قانونی‌اش، خداوند درباره اسماعیل و مادرش هاجر فرمود: «این کنیز را با پسرش بیرون کن».

GSAM 42.3در آزمون ایمان ابراهیم در قربانی کردن اسحاق بر روی مذبح، او درسی دربارهٔ موضوع رستاخیز مردگان آموخت. دربارهٔ او گفته شده است: «یقین دانست که خدا قادر بربرانگیزانیدن [اسحاق] از اموات است و همچنین او را درمثلی از اموات نیز باز‌یافت.»15

GSAM 42نسل حقیقی

GSAM 42.4ابراهیم را زمانی دستور داده بودند که نسل حقیقی، که از طریق او همهٔ اقوام برکت خواهند یافت، اگرچه از نسل او به حسب جسم بود، در حقیقت مسیح خدا خواهد بود؛ زیرا خداوند به او نگفت «“به نسلها” که گویا درباره بسیاری باشد، بلکه درباره یکی و “به نسل تو” که مسیح است.»16 رسول پولس در این‌باره گفت: «کتاب چون پیش دیدکه خدا امت‌ها را از ایمان عادل خواهد شمرد به ابراهیم بشارت داد که “جمیع امت‌ها از تو برکت خواهند یافت.”»17 وعده به ابراهیم به اسحاق و نسلش تجدید شد،18 و همچنین به یعقوب.

GSAM 42.5از آنجا که یعقوب دوازده پسر داشت، این سؤال به‌طور طبیعی مطرح می‌شود که نسب نسل حقیقی از طریق کدام یک باید دنبال شود؟ در شهادت الهام‌شدهٔ یعقوب درباره پسرانش، این مسئله حل شد: «عصا از یهودا دور نخواهد شد. و نه فرمان فرمایی از میان پایهای وی تا شیلو بیاید. ومر او را اطاعت امتها خواهد بود.»19 در تحقق این وعده شایان ذکر است که بنی‌اسرائیل، اگرچه تحت تسلط اقوام مختلف بودند، اجازه داشتند سنهدرین خود را داشته باشند. بدین ترتیب یهودا—قبیله یهودیان که از یهودا نام گرفته بود—تا زمانی که شیلو (مسیح) واقعاً بیاید، در حکومت خود نقشی داشتند.

GSAM 43زمان پنهان

GSAM 43.1پدران طوایف از برخی آگاهی دربارهٔ بازسازی و نسل موعود برخوردار بودند؛ اما اینکه او چه زمانی خواهد آمد یا تا آمدنش چه مدت مانده است، همچنان برای ایشان پنهان بود. چون نسل یعقوب در مصر زیاد شد، و آشوری—فرعون (اشعیا ۵۲:۴)—که «یوسف را نشناخت»،20 بر آنها ستم کرد، ذهن آنها به طور طبیعی به ۴۰۰ (در واقع ۴۳۰) سالی که به ابراهیم به عنوان مدت رنج‌ها و اقامتشان به عنوان غریب یاد شده بود، بازگشت، به این امید که رهایی از این مصیبت‌ها، میراث موعود را به ارمغان آورد.

GSAM 43.2وقتی موسی متولد شد، والدینش دیدند که او «طفلی جمیل» بود.21 بی‌گمان نوری به آنها داده شده بود که او قرار است زیر نظر خداوند، نجات‌دهندهٔ اسرائیل از اسارت ظالمانهٔ آنها باشد. بی‌شک این آگاهی به موسی منتقل شده بود؛ زیرا هنگامی که در سن چهل سالگی تصمیم گرفت کاملاً به همراه بنی‌اسرائیل ستم‌دیده برود و با آنان رنج بکشد، به جای آنکه پسر دختر فرعون و وارث تخت مصر خوانده شود،22 و هنگامی که شروع به دفاع از قوم خود کرد و در دفاع از آنان مصری‌ای را کشت، از اینکه آنها کار او را نشناختند، بسیار شگفت‌زده شد؛ زیرا «گمان برد که بردرانش خواهند فهمید که خدا به‌دست او ایشان را نجات خواهد داد.»23

GSAM 44.1وقتی زمان خداوند برای خروج بنی‌اسرائیل از مصر فرا رسید، آنها در روز معین و مطابق پیشگویی کوچ کردند. خروج ۱۲:۴۰، ۴۱. آنها نمی‌توانستند موسی را حاکم نهایی خود و آن نسلی بدانند که وعده به او داده شده بود، زیرا او از قبیله لاوی بود، و آیا یعقوب در پیشگویی الهام‌شدهٔ خود اعلام نکرده بود که یهودا حاکم آنها خواهد بود تا زمانی که شیلو بیاید؟

GSAM 44«او را خواهم دید لیکن نه الان.»

GSAM 44.2هنگامی که بنی‌اسرائیل در راه کنعان بودند، بلاک، پادشاه موآب (از نوادگان لوط)، بلعام را فراخواند تا اسرائیل را نفرین کند. خداوند نفرین او را به برکت تبدیل کرد، برکتی که از طریق آن نور بیشتری دریافت کردند تا این اندیشه را از میان ببرد که رهایی نهایی از تسلط شیطان، بلافاصله پس از ورودشان به کنعان رخ خواهد داد. در روایت کتاب مقدس آمده است که بلعام در رؤیایی از خدا گفت: «او را خواهم دید لیکن نه الان. اورا مشاهده خواهم نمود اما نزدیک نی. ستاره‌ای از یعقوب طلوع خواهد کرد و عصایی از اسرائیل خواهد برخاست و اطراف موآب را خواهدشکست. و جمیع ابنای فتنه را هلاک خواهدساخت.»24

GSAM 44.3از این نسل فراوان که از ابراهیم روییده بود، پولس چنین می‌گوید: «از این سبب، ازیک نفر و آن هم مرده، مثل ستارگان آسمان، کثیرو مانند ریگهای کنار دریا، بی‌شمار زاییده شدند. در ایمان همه ایشان فوت شدند، درحالیکه وعده‌ها را نیافته بودند، بلکه آنها را از دوردیده، تحیت گفتند و اقرار کردند که بر روی زمین، بیگانه و غریب بودند.»25

GSAM 44.4دل قوم اسرائیل نباید از پیشگویی بلعام که حاکی از آن بود که تحقق امیدشان «نه اکنون» و «نه نزدیک» است، مأیوس یا دلسرد می‌شد؛ زیرا خداوند، نه مدت زیادی پیش از این نبوت، با جان خود تضمین کرده بود که آن وضعیت باشکوه سرانجام فرا خواهد رسید. او از طریق موسی گفت: «لیکن به حیات خودم قسم که تمامی زمین از جلال یهوه پر خواهد شد.»26 در روزگار پیامبر حبقوق، ۸۶۳ سال بعد، همان حقیقت بار دیگر تکرار شد، اما به‌عنوان رویدادی که هنوز در پیش است بیان گردید: «زیرا که جهان از معرفت جلال خداوند مملو خواهد شد به نحوی که آبهادریا را مستور می‌سازد.»27

GSAM 45خدمت در قدس نمادی از حقیقت

GSAM 45.1وقتی خداوند اسرائیل را از مصر بیرون آورد، در محضر تمام لشکر، شریعت احکام اخلاقی خود را اعلام کرد و نسخه‌ای از آن را بر سنگ حکاکی کرد، با انگشت خویش، تا همواره به سوی آن نجات‌دهنده‌ای که سرانجام خود را برای ایشان قربانی خواهد کرد، هدایت شوند؛ و به واسطه خون گران‌بهای او گناهانشان پاک گردد، در بیابان قدسی برپا داشت. موسی در تمام ساخت این خیمه یا قدس مأمور شد که آن را دقیقاً مطابق نمونه‌ای بسازد که خداوند در کوه به او نشان داده بود.28 خدمت در این قدس سایه‌ای از خدمت واقعی مسیح در قدس آسمانی بود.29 در حالی که هدف خدا در هدایا و قربانی‌های قدس این بود که سایه‌ای از «نعمتهای آینده» را در برابر چشمان مردم قرار دهد،30 تلاش شیطان این بود که مردم را وادار کند خودِ قربانی را به جای مسیح و خدمت واقعی او، که این تنها نمونه‌ای از آن بود، مورد توجه قرار دهند. بدین ترتیب او می‌کوشید تا آنها را به اعتماد به اعمال خود برای نجات هدایت کند.

GSAM 45.2مقصد خداوند این بود که حاکم قوم خود، بنی‌اسرائیل، باشد؛ نبردهایشان را بجنگد و ملت‌ها را مطیع سازد. او روش حکمرانی خود را داشت، چنان‌که در متن زیر نشان داده شده است: «هفت طایفه را در زمین کنعان هلاک کرده، زمین آنها را میراث ایشان ساخت تا قریب چهار صد و پنجاه سال. و بعد از آن بدیشان داوران داد تا زمان سموئیل نبی.»31

GSAM 45اسرائیل خواستار پادشاه شد

GSAM 45.3اسرائیلیان آشکارا از روش حکومت خداوند بر خود ناخشنود بودند. با این حال، هدف و اراده او این بود که آنها قومی برگزیده و متمایز از همه اقوام دیگر اطراف خود باشند. اگر آنها دقیقاً از دستورهای او پیروی کرده بودند، حتی اقوام دیگر نیز درباره آنها می‌گفتند: «“هرآینه این طایفه‌ای بزرگ، قوم حکیم، و فطانت پیشه‌اند.” زیرا کدام قوم بزرگ است که خدا نزدیک ایشان باشدچنانکه یهوه، خدای ما است، در هروقت که نزداو دعا می‌کنیم؟»32

GSAM 46.1آنها در نارضایتی خود از سموئیل خواستند تا بر ایشان پادشاهی منصوب کند، و خداوند به سموئیل گفت: «مرا ترک کردند تا برایشان پادشاهی ننمایم.»33 بار دیگر به سموئیل گفتند، و کمی با لحن مقتدرانه‌تر: «الان برای ما پادشاهی نصب نما تا مثل سایرامتها بر ما حکومت نماید.»34 سموئیل با دقت ستمی را که در صورت داشتن پادشاه بر آنها وارد خواهد شد، برایشان تشریح کرد، اما «قوم از شنیدن قول سموئیل ابا نمودند وگفتند: “نی بلکه می‌باید بر ما پادشاهی باشد. تاما نیز مثل سایر امتها باشیم و پادشاه ما بر ماداوری کند، و پیش روی ما بیرون رفته، درجنگهای ما برای ما بجنگد.”»35

GSAM 46.2پس آنها برای حدود پانصد سال پادشاهانی داشتند که بر آنها حکومت کردند؛ ابتدا به صورت یک پادشاهی واحد زیر فرمان شاول، داوود و سلیمان؛ سپس به دو پادشاهی اسرائیل و یهودا تقسیم شد. تنها تعداد اندکی از پادشاهانشان نیکوکار و عادل بودند، اما بیشترشان شریر بودند و مردم را به بت‌پرستی و گناهان فاحش می‌کشاندند. بدین ترتیب، مردم نه تنها در داشتن پادشاه مانند اقوام اطراف خود بودند، بلکه در شرارت، در ترک خدای پدرانشان، و در پرستش بت‌ها و لشکر آسمان نیز مانند آنها بودند.

GSAM 46.3خداوند درباره این حکومت پادشاهی، به زبان پیامبر هوشع گفت: «ای اسرائیل، تو خود را هلاک کرده‌ای (ترجمهٔ تحت‌اللفظی KJV)، اما معاونت تو بامن است. من پادشاه تو خواهم بود؛ دیگری کجاست که تو را در تمامی شهرهایت نجات دهد (ترجمهٔ تحت‌اللفظی KJV) و داورانت (کجایند) که درباره آنها گفتی پادشاه و سروران به من بده؟ از غضب خود، پادشاهی به تو دادم واز خشم خویش او را برداشتم.»36

GSAM 47سلطنت واژگون‌شده

GSAM 47.1این فرمانروایی پادشاهی تا زمانی ادامه یافت که کلدیان اورشلیم را به آتش کشیدند، ظروف معبد را برداشتند و یهودا را به اسارت به بابل بردند، جایی که طبق پیشگویی علیه ایشان، به مدت هفتاد سال ماندند. با پایان این حکومت پادشاهی، خداوند به وسیلهٔ پیامبر حزقیال به صدقیا، آخرین پادشاهشان، گفت: «تو‌ای رئیس شریر اسرائیل که به زخم مهلک مجروح شده‌ای و اجل تو در زمان عقوبت آخررسیده است، خداوند یهوه چنین می‌گوید: عمامه را دور کن و تاج را بردار. چنین نخواهدماند. آنچه را که پست است [حاکم بابل] بلند نما و آنچه را که بلند است [این فرمانروای بسیار خودستایشگر از قبیلهٔ یهودا] پست کن. و من آن را سرنگون، سرنگون، سرنگون خواهم ساخت. و این دیگرواقع نخواهد شد تا آنکس بیاید که حق اومی باشد. و من آن را به وی عطا خواهم نمود.»37

GSAM 47.2این حاکم شایسته، آن نسل حقیقی، مسیح است. پیامبر میکاه در مورد او نوشت: «تو‌ای برج گله و‌ای کوه دختر صهیون این به تو خواهد رسید وسلطنت اول [سلطنت بر زمین که در مسیح بازگردانده می‌شود] یعنی مملکت دختر اورشلیم خواهدآمد.»38

GSAM 47.3هنگامی که اسرائیل عصای سلطنت را از دست داد، به دست پادشاه بابل افتاد. با قرار گرفتن متوالی آنها تحت حکومت ماد و پارس، یونان و روم، آن پادشاهی سه بار واژگون شد. در دوران سلطنت امپراتور روم، اگوستوس سزار، مسیح، وارث حق‌مند تاج و تخت داوود — نسل حقیقی زن، ابراهیم و داوود — به گونه‌ای که پیشگویی شده بود، زاده شد.

GSAM 47.4تا مردم بدانند که حاکم حق، نسل حقیقی، بیش از یک انسان فانی عادی با پادشاهی کوتاه‌مدت است، خداوند به مزمورنویس چنین الهام بخشید تا بنویسد: «او رانخست زاده خود خواهم ساخت، بلندتر ازپادشاهان جهان. رحمت خویش را برای وی نگاه خواهم داشت تا ابدالاباد و عهد من با اواستوار خواهد بود. و ذریت وی را باقی خواهم داشت تا ابدالاباد و تخت او را مثل روزهای آسمان.» «ذریت اوباقی خواهد بود تا ابدالاباد و تخت او به حضورمن مثل آفتاب، مثل ماه ثابت خواهد بود تاابدالاباد و مثل شاهد امین در آسمان.»39

GSAM 48.1در نبوت اشعیا بیشتر درباره این حاکم چنین می‌خوانیم: «برای ما ولدی زاییده و پسری به ما بخشیده شد وسلطنت بر دوش او خواهد بود و اسم او عجیب ومشیر و خدای قدیر و پدر سرمدی و سرورسلامتی خوانده خواهد شد. ترقی سلطنت وسلامتی او را بر کرسی داود و بر مملکت وی انتهانخواهد بود تا آن را به انصاف و عدالت از الان تاابدالاباد ثابت و استوار نماید. غیرت یهوه صبایوت این را بجا خواهد آورد.»40

GSAM 48انتقال خنوخ و ایلیا

GSAM 48.2مواردی ثبت شده است از افرادی در دوران باستان که بدون چشیدن طعم مرگ به آسمان منتقل شدند. درباره خنوخ، هفتمین نفر از آدم، گفته شده است که او «با خدا راه می‌رفت و نایاب شد، زیرا خدااو را برگرفت.»41 «به ایمان خنوخ منتقل گشت تا موت را نبیندو نایاب شد چرا‌که خدا او را منتقل ساخت زیراقبل از انتقال وی شهادت داده شد که رضامندی خدا را حاصل کرد.»42

GSAM 48.3بار دیگر، هنگامی که ایلیا و الیشع با هم راه می‌رفتند، «چون ایشان می‌رفتندو گفتگو می‌کردند، اینک ارابه آتشین و اسبان آتشین ایشان را از یکدیگر جدا کرد و ایلیا درگردباد به آسمان صعود نمود. و چون الیشع این را بدید فریاد برآورد که “ای پدرم! ای پدرم! ارابه اسرائیل و سوارانش!”» پس او را دیگر ندید.43

GSAM 48.4خنوخ در مورد آمدن مسیح به عنوان داور تمام زمین، به این صورت نبوت کرد: «اینک خداوند با هزاران هزار از مقدسین خود یهودا آمد تا برهمه داوری نماید و جمیع بی‌دینان راملزم سازد، بر همه کارهای بی‌دینی که ایشان کردند و برتمامی سخنان زشت که گناهکاران بی‌دین به خلاف او گفتند.»44

GSAM 49ایوب آمدن خداوند را تعلیم داد

GSAM 49.1ایوب، که گمان می‌رود در زمان موسی زندگی کرده باشد، دانشی دربارهٔ آمدن مسیح و رستاخیز داشت؛ زیرا او گفت: «کاش که سخنانم الان نوشته می‌شد! کاش که در کتابی ثبت می‌گردید، و با قلم آهنین و سرب بر صخره‌ای تا به ابد کنده می‌شد! و من می‌دانم که ولی من زنده است، و در ایام آخر، بر زمین خواهدبرخاست. و بعد از آنکه این پوست من تلف شود، بدون جسدم نیز خدا را خواهم دید. ومن او را برای خود خواهم دید. و چشمان من بر اوخواهد نگریست و نه چشم دیگری.»45

GSAM 49عرش داوود، عرش خداوند

GSAM 49.2عرش داوود، عرش خداوند نامیده می‌شد. «سليمان بر کرسي خداوند نشسته، به جاي پدرش داود پادشاهي کرد.»46 خداوند «برای او [داوود] قسم خوردکه از ذریت صلب او بحسب جسد، مسیح رابرانگیزاند تا بر تخت او بنشیند، درباره قیامت مسیح پیش دیده، گفت که نفس او در عالم اموات گذاشته نشود و جسد او فساد را نبیند.»47 و همچنین دربارهٔ سلطنت آیندهٔ مسیح گفته شده است: او بر تخت داوود خواهد نشست. (رجوع کنید به اشعیا ۹:۷.) بار دیگر: «پادشاهان زمین برمی خیزند و سروران با هم مشورت نموده‌اند، به ضد خداوند و به ضد مسیح او … “و من پادشاه خود را نصب کرده‌ام، بر کوه مقدس خود صهیون.” فرمان را اعلام می‌کنم: خداوند به من گفته است: “تو پسر من هستی امروزتو را تولید کردم.»48 بار دیگر: «یهوه به خداوند من گفت: “به‌دست راست من بنشین تا دشمنانت را پای انداز تو سازم.”»49

GSAM 49یهودیان سر در گم شدند

GSAM 49.3این متون یهودیان را سردرگم کرد. این مشکلی بود که آنها نمی‌توانستند حل کنند: اگر داوود او را خداوند خوانده است، چگونه پسر او بود؟ چگونه می‌توانست فرزندی باشد که از نسل داوود زاده شده است و با این حال عمانوئیل—خدا با ما—باشد؟ با این حال اشعیا، پیامبر خودشان، اعلام کرد: «باکره حامله شده، پسری خواهد زایید و نام او راعمانوئیل خواهد خواند.»50

GSAM 50.1مسیح به خوبی پرسشی را که فریسیان مجادله‌گر را ساکت می‌کرد می‌دانست، از این رو از آنها پرسید: «“درباره مسیح چه گمان می‌برید؟ او پسر کیست؟” بدو گفتند: “پسر داود.” ایشان را گفت: “پس چطور داود در روح، او راخداوند می‌خواند؟ چنانکه می‌گوید: «خداوندبه خداوند من گفت، به‌دست راست من بنشین تادشمانان تو را پای انداز تو سازم.» پس هرگاه داود او را خداوند می‌خواند، چگونه پسرش می‌باشد؟”»51

GSAM 50.2به این موضوع بار دیگر در مزمور ۴۵: ۶ و ۷ اشاره شده است: «‌ای خدا، تخت تو تا ابدالاباد است؛ عصای راستی عصای سلطنت تو است. عدالت را دوست وشرارت را دشمن داشتی. بنابراین خدا خدای توتو را به روغن شادمانی بیشتر از رفقایت مسح کرده است.»52 با در نظر داشتن این آیات، قوم یهود باید تصورات والایی از شخصیت فرمانروای آینده و احیاگر داشته باشند. غیر از این ممکن نبود.

GSAM 50نسلِ دارای منشأ الهی

GSAM 50.3دستور دقیقی درباره مسیح و تولدش داده شد، زیرا خداوند به واسطه میکاه نبی منشأ الهی او را تعیین کرد و حتی دهکده کوچکی را که در آن متولد می‌شد مشخص نمود: «و تو‌ای بیت لحم افراته اگر‌چه در هزاره های یهودا کوچک هستی، از تو برای من کسی بیرون خواهد آمد که بر قوم من اسرائیل حکمرانی خواهد نمود و طلوع های او از قدیم و از ایام ازل بوده است» (در حاشیه، به عبری: از «روزهای ابدیت»).53

GSAM 50حضور خداوند در شِکینا و ابر تجلی یافت

GSAM 50.4بعداً در تاریخ بنی‌اسرائیل، هنگامی که سلیمان ساختن معبد را که به گفتهٔ خودش باید فوق‌العاده «باشکوه» می‌بود، به پایان رساند، شِکینا جلال خداوند جایگاه خود را میان کروبیان بر فراز تخت رحمت یافت. در روایت آمده است که در مراسم افتتاح معبد، هنگامی که کاهنان از محل مقدس بیرون آمدند، «ابر، خانه خداوند را پر ساخت. و کاهنان به‌سبب ابر نتوانستند به جهت خدمت بایستند، زیرا که جلال یهوه، خانه خداوند را پر کرده بود.»54 حضور خداوند در این معبد در ابر جلال برای چشم مردم آشکار بود. خداوند در این مناسبت به دعای سلیمان پاسخ داد و به او گفت: «دعای تو را اجابت نمودم و این مکان رابرای خود برگزیدم تا خانه قربانی‌ها شود.»55

GSAM 51.1مردم گناه کردند، به بت‌پرستی روی آوردند و در نتیجه شهر و قدسشان برای هفتاد سال ویران ماند. پس از اسارت، معبد زیر دست زربابل بازسازی شد. اگرچه در شکوه از معبد سلیمان کمتر بود، اما خداوند از طریق پیامبرش دربارهٔ آن فرمود: «جلال آخر این خانه ازجلال نخستینش عظیم تر خواهد بود.»56 این خانه توسط هیرودوس آراسته شد و در حیاط‌های آن نجات‌دهنده تعلیم داد. خانه اول دارای ابر جلالی بود که نمایانگر خداوند بود، اما به خانه دوم خود نجات‌دهنده، آفرینندهٔ همه چیز، وارد شد.

GSAM 51حکومت باشکوه تنه یسی

GSAM 51.2برای کسانی که در روزگار اشعیا چشم‌انتظار و صبور بودند، تصویرهایی که او از طریق نبوتش از امور باشکوه مربوط به رستگاری نهایی ارائه می‌داد، بی‌شک منبع قوت و دلگرمی بود. این نبوت‌ها بار دیگر به روشنی خطی را که از آن این نجات‌دهندهٔ مورد انتظار باید بیاید، ترسیم می‌کنند، به این شرح: «و نهالی از تنه یسی بیرون آمده، شاخه‌ای از ریشه هایش خواهدشکفت. و روح خداوند بر او قرار خواهدگرفت، یعنی روح حکمت و فهم و روح مشورت و قوت و روح معرفت و ترس خداوند. وخوشی او در ترس خداوند خواهد بود و موافق رویت چشم خود داوری نخواهد کرد و بر وفق سمع گوشهای خویش تنبیه نخواهد نمود. بلکه مسکینان را به عدالت داوری خواهد کرد و به جهت مظلومان زمین براستی حکم خواهد نمود. و جهان را به عصای دهان خویش زده، شریران رابه نفخه لبهای خود خواهد کشت.»57

GSAM 52رستاخیز تعلیم داده شده توسط پیامبران

GSAM 52.1پیامبر اشعیا نیز آیین رستاخیز مردگان را در این سخنان آرام‌بخش تعلیم داد: «یهوه صبایوت در این کوه برای همه قوم هاضیافتی از لذایذ برپا خواهد نمود. یعنی ضیافتی از شرابهای کهنه از لذایذ پر مغز و از شرابهای کهنه مصفا. و در این کوه روپوشی را که برتمامی قوم‌ها گسترده است و ستری را که جمیع امت‌ها را می‌پوشاند تلف خواهد کرد. و موت را تا ابدالاباد نابود خواهد ساخت و خداوند یهوه اشکها را از هر‌چهره پاک خواهد نمود و عار قوم خویش را از روی تمامی زمین رفع خواهد کردزیرا خداوند گفته است. و در آن روز خواهند گفت: “اینک این خدای ما است که منتظر او بوده‌ایم و ما را نجات خواهدداد. این خداوند است که منتظر او بوده‌ایم پس از نجات او مسرور و شادمان خواهیم شد.”»58

GSAM 52پادشاهی زمین نو شده

GSAM 52.2همان پیامبر می‌گوید که این زمینی نو شده است که سلطنت نهایی در آن برپا خواهد شد: «زیرا اینک من آسمانی جدید [جوّی] و زمینی جدید خواهم آفرید و چیزهای پیشین بیادنخواهد آمد و بخاطر نخواهد گذشت [حاشیه، عبری: “بر دل آمدن”، یعنی دوباره مورد آرزو قرار گرفتن]. بلکه ازآنچه من خواهم آفرید، شادی کنید و تا به ابدوجد نمایید زیرا اینک اورشلیم را محل وجد وقوم او را محل شادمانی خواهم آفرید. و ازاورشلیم وجد خواهم نمود و از قوم خود شادی خواهم کرد و آواز گریه و آواز ناله بار دیگر در اوشنیده نخواهد شد. و بار دیگر طفل کم روز [کودکی کم‌عمر] ازآنجا [از زمان آفرینش زمین نو] نخواهد بود و نه مرد پیر که عمر خود را به اتمام نرسانیده باشد [پیری زودرس] زیرا که طفل در سن صدسالگی خواهد مرد [در روزگاری که عمر مردم به نهصد سال می‌رسید، کودکان ممکن بود صد ساله باشند] لیکن گناهکار صد ساله [در سال‌های پایانی یک عمر صدساله] ملعون خواهد بود. [کسانی که در زمان برپایی زمین نو می‌میرند، کسانی هستند که در “هلاکت، مردم بی‌دین” هلاک می‌شوند. ۲ پطرس ۳: ۷.] و خانه‌ها بنا کرده، در آنها ساکن خواهند شد و تاکستانها غرس نموده، میوه آنها راخواهند خورد. بنا نخواهند کرد تا دیگران سکونت نمایند و آنچه را که غرس می‌نماینددیگران نخواهند خورد. زیرا که ایام قوم من مثل ایام درخت [درخت حیات، در ترجمهٔ هفتادگانه] خواهد بود و برگزیدگان من از عمل دستهای خود تمتع خواهند برد.»59

GSAM 53.1حزقیال از خلال چشم‌انداز درازمدت زمان تا رستاخیز مردگان می‌نگرد. از طریق او خداوند می‌فرماید: «اینک من قبرهای شما را می‌گشایم. و شما را‌ای قوم من از قبرهای شما درآورده، به زمین اسرائیل خواهم آورد.»60

GSAM 53«او غم های ما را بر خود گرفت»

GSAM 53.2به اشعیا، پیامبر انجیل، آزمایش، رنج‌ها و مرگ نجات‌دهنده به نیابت از بشر، به‌طور کامل‌تری آشکار شد. پیامبر می‌گوید: «کیست که خبر ما را تصدیق نموده وکیست که ساعد خداوند بر او منکشف شده باشد؟ زیرا به حضور وی مثل نهال و مانندریشه در زمین خشک خواهد رویید. او را نه صورتی و نه جمالی می‌باشد. و چون او رامی نگریم منظری ندارد که مشتاق او باشیم. خوار و نزد مردمان مردود و صاحب غمها ورنج دیده و مثل کسی‌که رویها را از او بپوشانند وخوار شده که او را به حساب نیاوردیم. لکن او غم های ما را بر خود گرفت و دردهای ما را بر خویش حمل نمود. و ما او را از جانب خدا زحمت کشیده و مضروب و مبتلا گمان بردیم. و حال آنکه به‌سبب تقصیرهای مامجروح و به‌سبب گناهان ما کوفته گردید. وتادیب سلامتی ما بر وی آمد و از زخمهای او ماشفا یافتیم.»61

GSAM 53.3آیا این رویدادها چنان شگفت‌انگیزند که در زمان من رخ دهند؟ این پرسشی بود که هم مردم و هم پیامبر می‌توانستند مطرح کنند. پاسخ این می‌بود که: اکنون رخ نخواهند داد؛ زمان آمدن این رهایی‌بخش بزرگ هنوز فرا نرسیده است. اما پیامبر می‌گوید: «چشمانت پادشاه را در زیباییش خواهددید و زمین بی‌پایان را خواهد نگریست.»62

GSAM 54پیشگویی‌های دانیال آینده را آشکار می‌سازند

GSAM 54.1اما از طریق پیامبر دانیال بود که خداوند به قوم خود درباره پادشاهی‌های متوالی که باید برمی‌خاستند و حکومت می‌کردند تا برپایی پادشاهی ابدی او، و نیز درباره آشکار ساختن دوره‌ای زمانی ویژه، از رویدادی که هنوز باید رخ می‌داد، تا ظهور و منقطع شدن مسیح، تعلیم دادن را آغاز کرد. تعبیر خواب نبوکدنصر آشکار ساخت که چهار پادشاهی که بر جهان فرمانروایی خواهند کرد، از نظر قدرت و عظمت به نسبت کاهش ارزش طلا، نقره، مس و آهن، کاسته خواهند شد؛ و اینکه سرانجام وضعیت شکسته و از هم گسیختهٔ آن پادشاهی‌ها، همچون شکنندگی آهنی است که با گل و لای آمیخته باشد. سپس پادشاهی آسمان می‌آمد که به دنبال تضعیف آن پادشاهی‌ها که همچون کاهِ خرمن تابستان می‌شدند، برپا می‌گشت، به گونه‌ای که برای آنها جایی باقی نمی‌ماند، در حالی که پادشاهی خدا تمام زمین را پر می‌کرد.

GSAM 54.2سپس، در رؤیای فصل هفتم، تحت نمادهای چهار حیوان بزرگ، همان موضوعات بار دیگر مطرح شده و ویژگی‌های دیگری از این پادشاهی‌ها ارائه می‌گردد. در این فصل، سرگذشت و کار «قدرت شاخ کوچک» که پس از تقسیم پادشاهی چهارم به ده بخش ظهور می‌کند، ترسیم شده است؛ این قدرت سه بخش از آن را سرنگون یا مطیع ساخته و خود را به عنوان یک حاکم معنوی بر همه آنها مستقر می‌سازد. این قدرت پاپی قرار است در وضعیت تقسیم‌شده و شکنندهٔ پادشاهی چهارم، حتّی به مدت ۱۲۶۰ سال ادامه یابد. بدین‌گونه رویدادهایی آشکار گشت که تا زمانی که مسیح پادشاهی را از پدرش دریافت می‌کند و آن را به قدیسان اعلی می‌بخشد، امتداد دارد؛ پادشاهی‌ای که سرانجام بر تمام زمین حکم خواهد راند و تا ابد پایدار خواهد ماند.

GSAM 55دو هزار و سیصد روز

GSAM 55.1در باب هشتم دانیال، در تحت رؤیای قوچ، بز، و «شاخ کوچک» که «بسیار بزرگ شد»، پیامبر بار دیگر تا پایان زمان برده می‌شود. در آیات ۱۳ و ۱۴ توجه او به دوره‌ای از زمان—۲۳۰۰ روز—که تا داوری امتداد دارد، جلب می‌شود. این یک دوره زمانی طولانی بود و پیامبر نیز آن را چنین درک کرد؛ زیرا فرشته به او اطلاع داد که این رؤیا هنوز برای روزهای بسیار باقی مانده است. هنوز تاریخی برای آغاز این روزها داده نشده بود و بنابراین او فصل را با این عبارت به پایان می‌رساند: «درباره رویا متحیر ماندم واحدی معنی آن را نفهمید.»

GSAM 55هفتاد هفته تا مسیح

GSAM 55.2فصل نهم از فرشته‌ای سخن می‌گوید که در پاسخ به درخواست دانیال آمد تا به او مهارت و فهم ببخشد. او از دوره‌ای به مدت هفتاد هفته به او خبر داد. شصت و نه هفته از این هفته‌های متشکل از سال‌ها [که، به ما گفته شده، معنای کلمه شِوویِم است که «هفته‌ها» ترجمه شده] تا مسیح امتداد می‌یافت. نقطه‌ای که این دوره از آن آغاز می‌شد، «فرمان به جهت تعمیر نمودن و بناکردن اورشلیم»، هنوز صادر نشده بود. این سؤال مطرح می‌شود که چگونه دانیال می‌توانست بداند شصت و نه هفته در کجا به پایان می‌رسد؟ در فصل دوازدهم، بار دیگر به مسئله زمان پرداخته شده است و در پاسخ به پرسش او که «آخر این امور چه خواهد بود؟»، به او گفته می‌شود که به راه خود برود، زیرا این کلمات «تا زمان آخرمخفی و مختوم شده» هستند، زمانی که «حکیمان خواهند فهمید.»

GSAM 55.3بی‌شک این مسئله زمان، یکی از مواردی است که حواری پطرس به آن اشاره می‌کند، هنگامی که می‌گوید: «که درباره این نجات، انبیایی که از فیضی که برای شما مقرر بود، اخبار نمودند، تفتیش وتفحص می‌کردند و دریافت می‌نمودند که کدام و چگونه زمان است که روح مسیح که درایشان بود از آن خبر می‌داد، چون از زحماتی که برای مسیح مقرر بود و جلالهایی که بعد از آنهاخواهد بود، شهادت می‌داد.»63

GSAM 56سرنوشت بی‌خدایان

GSAM 56.1ملاکی، آخرین پیامبر عهد عتیق، توصیف هیجان‌انگیزی از نابودی نهایی شریران ارائه می‌دهد: «اینک آن روزی که مثل تنور مشتعل می باشد، خواهد آمد و جمیع متکبران وجمیع بدکاران کاه خواهند بود و یهوه صبایوت می‌گوید: آن روز که می‌آید ایشان را چنان خواهدسوزانید که نه ریشه و نه شاخه‌ای برای ایشان باقی خواهد گذاشت. اما برای شما که از اسم من می‌ترسید آفتاب عدالت طلوع خواهد کرد و بربالهای وی شفا خواهد بود و شما بیرون آمده، مانند گوساله های پرواری جست و خیز خواهیدکرد. و یهوه صبایوت می‌گوید: شریران راپایمال خواهید نمود زیرا در آن روزی که من تعیین نموده‌ام، ایشان زیر کف پایهای شماخاکستر خواهند بود.»64

GSAM 56.2با وجود تمام این حقایق که در عهد عتیق ثبت شده و در دست بنی‌اسرائیل بود و جنبه‌های بسیاری از طرح نجات را برای آنها آشکار می‌ساخت، چه علاقه عظیمی باید در میان شاگردان پرتلاش کلام وجود می‌داشت، هنگامی که می‌دیدند و درمی‌یافتند که به زمانی نزدیک می‌شوند که این نسل موعود خواهد آمد. در حالی که توده‌ها، و حتی کسانی که هر سبت در کنیسه ها کتاب مقدس را می‌خواندند، از درک این کلام ناتوان بودند (اعمال رسولان ۱۳:۲۷)، افراد پارسا و پرتلاش، که با هدایت روح به وفاداری کتاب مقدس را می‌جستند، بی‌شک با جدیت دعا می‌کردند، همانطور که رسول یوحنا در این دوره دعا کرد: «بیا، ای خداوند عیسی» و به زودی بیا.

Notes

  1. امثال ۱۳:۱۲. ↩
  2. حجی ۲:۶، ۷. ↩
  3. عبرانیان ۱۲:۲۶-۲۸. ↩
  4. اشعیا ۲۸:۱۳. ↩
  5. امثال ۴:۱۸. ↩
  6. پیدایش ۴:۱. ↩
  7. عبرانیان ۱۱:۴. ↩
  8. پیدایش ۴:۲۵. ↩
  9. پیدایش ۵:۲۹. ↩
  10. پیدایش ۹:۱؛ ۱۰:۹، ۱۰. ↩
  11. پیدایش ۱۳:۱۵-۱۷. ↩
  12. عبرانیان ۱۱:۸. ↩
  13. عبرانیان ۱۱:۱۰. ↩
  14. پیدایش ۱۵:۱۳-۱۵. ↩
  15. عبرانیان ۱۱:۱۹. ↩
  16. غلاطیان ۳:۱۶. ↩
  17. غلاطیان ۳:۸. ↩
  18. پیدایش ۲۸:۱۳. ↩
  19. پیدایش ۴۹:۱۰. ↩
  20. خروج ۱:۸؛ اعمال رسولان ۷:۱۸. ↩
  21. عبرانیان ۱۱:۲۳. ↩
  22. مراجعه کنید به Antiquities of the Jews اثر جوزفوس، کتاب دوم، فصل ۹، بند ۷؛ The Spirit of Prophecy، جلد ۱، صص. ۱۶۵، ۱۶۶. ↩
  23. اعمال رسولان ۷:۲۵. ↩
  24. اعداد ۲۴:۱۷. ↩
  25. عبرانیان ۱۱:۱۲، ۱۳. ↩
  26. اعداد ۱۴:۲۱. ↩
  27. حبقوق ۲:۱۴. ↩
  28. خروج ۲۵:۴۰؛ ۲۶:۳۰؛ ۲۷:۸؛ اعمال رسولان ۷:۴۴. ↩
  29. عبرانیان ۸:۳-۵؛ ۹:۸-۱۲. ↩
  30. عبرانیان ۱۰:۱. ↩
  31. اعمال رسولان ۱۳:۱۹، ۲۰. ↩
  32. تثنیه ۴:۶، ۷. ↩
  33. اول سموئیل ۸:۷. ↩
  34. اول سموئیل ۸:۵. ↩
  35. اول سموئیل ۸:۱۹، ۲۰. ↩
  36. هوشع ۱۳:۹-۱۱. ↩
  37. حزقیال ۲۱:۲۵-۲۷. ↩
  38. میکاه ۴:۸. ↩
  39. مزمور ۸۹:۲۷-۲۹، ۳۶، ۳۷. ↩
  40. اشعیا ۹:۶، ۷. ↩
  41. پیدایش ۵:۲۴. ↩
  42. عبرانیان ۱۱:۵. ↩
  43. دوم پادشاهان ۲:۱۱، ۱۲. ↩
  44. یهودا ۱۴، ۱۵. ↩
  45. ایوب ۱۹:۲۳-۲۷. ↩
  46. اول تواریخ ۲۹:۲۳. ↩
  47. اعمال رسولان ۲:۳۰، ۳۱. ↩
  48. مزمور ۲:۲-۷. ↩
  49. مزمور ۱۱۰:۱. ↩
  50. اشعیا ۷:۱۴. ↩
  51. متی ۲۲:۴۲-۴۵؛ مزمور ۱۱۰:۱. ↩
  52. عبرانیان ۱:۸، ۹. ↩
  53. میکاه ۵:۲. ↩
  54. اول پادشاهان ۸:۱۰، ۱۱. ↩
  55. دوم تواریخ ۷:۱۲. ↩
  56. حجی ۲:۹. ↩
  57. اشعیا ۱۱:۱-۴. ↩
  58. اشعیا ۲۵:۶-۹. ↩
  59. اشعیا ۶۵:۱۷-۲۲. ↩
  60. حزقیال ۳۷:۱۲. ↩
  61. اشعیا ۵۳:۱-۵. ↩
  62. اشعیا ۳۳:۱۷. ↩
  63. اول پطرس ۱:۱۰، ۱۱. ↩
  64. ملاکی ۴:۱-۳. ↩

یادداشت

بازگشت