13 ñiqin Uma — Apu Yayap Pusayninpa Unanchankuna
GSAM 198.1"¿Dioschu huk llaqtata huk llaqtap chawpinmanta hurqunanpaq kallpachakurqan, wateqaykunawan, unanchakunawan, hatun ruraykunawan, awqanakuywan, kallpasapa makiwan, mast'arisqa makiwan, hatun manchaykunawanpas, imaynan Apu Diosniyki Egipto suyupi ñawiykichikpa ñawpaqinpi qamkunarayku tukuy chaykunata rurarqan hinata? Qamkunamanmi chay rikuchisqa karqan, yachanaykichikpaq Apu Diosqa Dios kasqanta; paymanta hawaqa manan pipas kanchu."1
GSAM 198.2Chaynapim Apuqa huk llaqta mana iñiq runakunap chawpinmanta hurqurqan, kamachikuyninta paykunaman willananpaq, hinaspapas rumi p'anqakunapi qillqasqata paykunaman qunanpaq. Kay hatun ruwaykunaqa manan ruwakurqanchu yachay munayninkuta hunt'anapaqqa; aswanpas chiqamanta yachanankupaqmi, paymi "Egiptopi hatun ruwaykunata ruwarqan; Ham suyupi t'ukuna ruwaykunata, hinaspa Puka Quchapi manchay ruwaykunata"2, hinaspa Sinaip k'araq urquqninpa nina q'usñinmanta paykunaman rimarqan, payqa kawsachkaq chiqaq Diosllan, tukuy imaymanap Ruraqnin.
GSAM 198Moisespa Waqyasqan Rawrachkaq Kichka Sach'amanta
GSAM 198.3Moises kikinqa manam Israel runakunata Egipto llaqtamanta lluqsinankupaq kallpanchayta atinmanchu karqa, paykunaman kayllata nispa: "Ch'in pampapi uwiakunata qhawachkaspaymi, qamkunap kamachisqa kasqaykichikmanta llakikurqani, kunantaq Egipto llaqtamanta pusamusunaypaq uraykamuni, imaynam huk Egipto runata wañuchirqani chayta ruwayta munarqani, Midian suyuman manaraq ayqichkaspa."
GSAM 199.1Rawrachkaq, mana tukukuq kichka sach'a, nina ukhumantataq uyarikuq kunka ima kananmi karqan, Moisespas iñinanpaq paymi "rispa runakunata Egiptomanta pusamunayki" nisqa kasqanta. Kay sumaq musphay hinapim payqa kamachisqa karqa, hatun ch'uya waqyasqa kananpaq, chay rikuchikuyqa wawqinkunap yuyayninta utqaylla hap'inman karqa, hinaspataq hamuqkunapaq yuyayninkuta wakichinman karqa, chaynapitaq Diospa kamachiyninpi Moisesta pusaqninku hina chaskinankupaq pusanman karqa.
GSAM 199.2Qispichiqpa wañusqanmanta kawsarimusqanmantapacha, llakisqa, sunqun p'akisqa qatikuqninkuna paypa kayninwan, kallpachaq siminkunawanpas sunquchayta necesitasqanku pacha karqan chayqa, chay pachapim wakin llakisqa, qatiykachasqa iñiqkunaqa sinchi iñiywan hap'ipakuchkarqanku 1844 watapi "chawpi tuta qapariy" qhipata; hinaspapas Dios khuyapayakuyninwan mayk'aqllapas llakisqa almankunaman chiqanmanta rimapayaptinqa, yuyaymananmanmi chay hina pachapi, chay hina runakunamanpunim kanman karqa.
GSAM 199Apunchikpa Kayninmanta Simi Qusqa
GSAM 199.3Payqa, mana imayna nitaq ima ruwayninkunapipas hark'asqa kaq, Espirituq qusqankunata iglesianpi churaq, "hawa pachaman wicharisqanpi"3 willakuyninta willaspa qatikuqninkunawan kuska kananta rimarirqan, "kay pachap tukukuyninkama".
GSAM 199.4Ñawpaqmantapacha Apuqa kallpanta, saminchanakunatapas rikuchinapaq wakichisqa kachkan, payta hunt'asqata mask'aqkunawan. Manachu nirqan evangelio willay kamachiyta quspa: "Kay señalkunaqa iñiqkunata qatinqa: Sutiymantam supaykunata qarqunqaku; musuq simikunapim rimanqaku; machaqakunatam hap'inqaku; hinaspa sichus ima wañuchiq kaqtapas ukyanqaku chayqa, manam nanachinqachu; unquqkunamanmi makinkuta churanqaku, hinaspa qhaliyanqakum"?4
GSAM 199Espirituq Saminchayninkuna Iñiy Allichay Pachapi
GSAM 199.5Chunka suqtayuq ñiqin pachak watapi Iñiy Allichay pachapi, chaymanta qhipan pachakunapipas, Apunchikpa atiyninmanta, watuy saminmanta ima sumaq rikuchiykuna karqan. D'Aubignéqa Juan Husspa watuyninkunamanta riman. Charles Buckñataqmi, paypa Religious Anecdotes nisqa qillqanpi, 1546 watapi George Wishartpa watusqanmanta willan. John Wesleyñataqmi, qillqasqankunapi, Jonathan Pyrahpa watuyninkunamanta, chaykunap hunt'akuyninmantawan willan. Ministru J. B. Finleyñataqmi, kikinpa kawsayninmanta qillqasqanpi, 1842 wata ruphay mit'api, kikinpi huk ancha musphay rikuymanta hinaspa hampikuyninmantawan willan. Christian Advocate (Metodista) nisqa qillqaqa huk sumaq willakuytam lluqsichirqan, huk ancha musphay rikuymanta chaypa ruruyninkunamantawan, chay iglesiapa Doctor Bondninman, ministrashasqan pachapi, qusqanman hina. Kaykunaqa Señorta k'umuykukuspa maskhaqkunapaq señalkunam karqan, pay mana hukmanyasqanmanta, hinallataq profetia qoyninwan runankunaman rimarinanmanta.
GSAM 200Puchuq Iglesia Profecía Espiritunwan Kanqa
GSAM 200.1Qillqasqakunapiqa sut'i hinallataq chiqaq willakuykunan kan, Apunchikqa Espiritunpa qoyninkunata, aswantaqa profecía qoyninta, sapaqta rikuchinqa, hamuyninta suyachkaq runakuna ukhupi. Ñawpaq kaq qillqa maymanchus yuyayta churanchik chayqa Corintioskunaman qillqasqa cartapin tarikun, chaytaq kay hinatan nin: "Ñuqaqa sapa kutim qankunarayku Dyusniyman añaychani, Jesus Cristop qusqan Dyuspa grasyanrayku; chaynapi paywan tukuy imapi qhapaqchasqa kankichik, tukuy rimaypi, tukuy yachaypipas; imaynan Cristomanta testimonio qankunapi takyachisqa karqan, chaynallataq mana mayqin grasyapipas pisichasqa kankichikchu; Señorninchik Jesus Cristop hamunanta suyaspalla; paymi qankunatapas tukukuykama takyachisunkichik, Señorninchik Jesus Cristop p'unchawninpi mana huchayuq kanaykichikpaq."5
GSAM 200.2Apocalipsispiqa "puchuqmanta" ñawinchanchik—qhipa kaq evangelio iglesia: "Dragonqa phiñakurqan warmiwan [iglesiawan], hinaspataq maqanakunanpaq ripurqan mirayninmanta puchuqkunawan, pikunachus Diospa kamachikuyninkunata hunt'anku, hinallataq Jesus Cristomanta testimonioyuq kanku."6 Imataq chay "Jesuspa testimonion", tapukunchik, chay qhipa kaq iglesiapa kananpaq, chaytaq kallpanchasqa kaspa Espiritupa llapan qusqankuna rikurimunanpaq ñanta wakichin? Kay tapukuyman kutichiyta tarinchik Patmos wat'api Juanman angelpa testimonionpi: "Paypa chakinkunaman urmarqani payta yupaychanaypaq. Paytaq niwaran: 'Ama chayta ruwaychu; ñuqaqa qanwan hinallataq Jesuspa willakuyninta hap'iq wawqiykikunawan kuska serviqmi kani. Diosllata yupaychay; imaraykuchus Jesuspa willakuyninqa profecía nisqap espiritunmi'."7
GSAM 201.1Kay angelpa sut'inchasqanqa rikuchinmi, Cristota suyachkaq iglesiapi rikurimuq "profecíaq espiritun" nisqan llapan qusqakunapaq ñanta wakichisqanta, chaymantapas chay "puchuq" iglesia contra maqanakusqankuta chay qusqata paykuna ukhupi hapisqankurayku.
GSAM 201Pablupa Willakuynin Regalonkunamanta
GSAM 201.2Pablupa Tesalonicensekunaman qillqasqanqa rikuchin Apunchikpa p'unchawnin—chay taripaypa kamachisqan hunt'akunan tukukuy p'unchaw—askha runakunaman "tutapi suwa hina" chayamunanta; ichaqa manan chaynallatachu Apunchikpa hunt'aq wawankunata hap'inqa, paykunaqa "k'anchaypa wawan, p'unchawpa wawan" kasqankurayku. Chay rikch'asqa runakunaman yuyaychasqankunapi nin: "Ama Espirituta wañuchiychischu. Ama profecíakunata pisichaychischu. Tukuy imata taripaychis; allin kaqtaqa sinchita hap'iychis."8
GSAM 201.3Griego simimanta propheteias, kaypi profecías nispa t'ikrasqa, Greenfieldqa, paypa Greek Lexicon nisqa qillqanpi, kaynata nin: "Kay yuyaypiqa, profecía qusqap llamk'achiynin, 1 Tesalonicenses 5:20 hina." Kaywanmi tupallantaq Parkhurst, Robinson, Liddell, Scott sutiyuq simi t'ikraqkunap qillqankunapas. Chayqa, sut'i willakuymi, chiqaq watuy saminqa Cristop iskay kaq kutimunanta suyachkaq iglesiawan kanqa. Yuyaychayqa manam chay saminta pisichanachu, aswanpas chaninchaymi; allin rikuchikuyta tarispaqa, chayman "sinchita hap'ipakunapaq".9
GSAM 201Simi Qusqap Hunt'akuynin
GSAM 201.4Ñawpaqmantapacham qhawarirqanchik imaynatam Apunchikqa profecía qusqanta rikuchiyta qallarirqan, ñawpaq kaq iskay kaq angelkunap willayninkuna willakusqan pachapi. Kay qusqaqa aswan hunt'asqam wiñarun iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkuna tukusqanmantapacha. Apunchikqa kikinpa llamk'ananta akllarqan kaypaq, paypa rantinpi akllaspa mana payrayku tukuy imanta quqllatachu, aswanpas kawsaynin chinkay patapi kachkaqta, "mana kallpayuqkunamanta aswan mana kallpayuqta."10 Pacha tukukusqanmanta iskay killa ukhupi, Portland, Maine llaqtamanta señorita Ellen G. Harmon, chaypacha chunka qanchisniyuq wata hinalla, Apunchikmanta willakuykunata chaskiyta qallarirqan.
GSAM 202.1Ñawpaq rikuy pachapi Portland llaqtapi tiyaqkunawan rimanakuyta atisqayrayku, hinallataq wasinpichus señorita Harmon ñawpaq rikuyninta chaskirqan chay Sra. Hainesta riqsisqayrayku, chay runakunaq willawasqankuman hina chiqaq kaqkunata willasaq.
GSAM 202.2Chay pachakunapiqa señorita Harmonpa qhali kaynin ancha llakiypi kachkarqa. Askha simanakunapim, pisi-pisillata rimayta atirqa, ch'inlla hina. Huk hampiqmi unquyninqa yaku huñunakuyniyuq ch'akiy unquy kasqanta nirqa. Payqa nirqa paña surq'an ismusqaña kasqanta, lluq'i kaqtaq sinchita unqusqa, hinallataq sunqunpas unqusqa kasqanta. Nirqataqmi mana ancha unayta kawsayta atinanta, mayk'aqllapas wañupunmanña kasqanta. Sasachakuspam samayta atiq karqa sirispaqa. Tutaqa samariyta atiq karqa puñunapi sayarichisqa hina, yaqa tiyashaspa hinalla. Sapa kutin ch'uqaq, surq'anninmanta yawar lluqsimuykunapas anchatam kallpanta pisiyachisqa.
GSAM 202Señorita Harmonpa Ñawpaq Rikuynin
GSAM 202.3Ñawpaq kaq rikuyninta rikusqan pachapiqa, Sra. Hainespa wasinpin tiyarqan. Paqarinmi karqan, hinaspataq aylluwan kuska Dyusman mañakuchkarqanku. Pichqa runakunam chaypi karqanku, llapankum iñiypi panakuna. Hukkunam mañakusqaña karqanku, señorita Harmonñataqmi upallalla mañakuchkarqa, chaypacham Diospa atiynin ancha musphaypaq hina uraykamurqa, llapan chaypi kaqkunatam sut'ita hap'irqa, hinaspam huk ch'ipiktillapi payqa muyuriqninpi tukuy imachus pasachkasqanmanta chinkapurqa—rikuypim kachkarqa.
GSAM 202.4Qatiqnin huñunakuypiqa Portland llaqtapi iñiqkunaman willarqan imachus payman rikuchisqa kasqanta. Paykunaqa hunt'asqatam iñirqanku Apunchikmanta kasqanta. Chay pachapiqa Portland llaqtapi yaqa suqta chunka runakunam karqan, paykunam Apunchikpa rurasqan hina chaskirqanku. Chay rikuywan kuska, chaynataq willasqanpiwan, huk atiy karqa, chayqa Diosllamantam hamunman karqa. Wiñay kawsaymanta huk llasaq yuyaymi sapa kutin paypi karqa, hinaspam mana rimay atina hatun manchakuywan hunt'asqa rikch'akurqa, pay hina wayna hinaspa pisi kallpayuq runa akllasqa kasqanmanta, Apunchik runankunaman k'anchayta willananpaq. Payqa willarqanmi, chay rikuyninpi kachkaspa, hanaq pachap k'anchaq kanchakunapi k'anchaq angelkunawan muyurisqa hina kasqanta, maypichus tukuy imapas kusikuywan thak kaywanmi, hinaspataq kay wañuq kawsaypa mana hunt'aq cheqaq kayninkunaman rikch'ariyqa llakikuypaq huk tikray kasqanta.
GSAM 203Ñawpaq Rikuymanta Pisichasqa
GSAM 203.1Paypa ñawpaq rikuyninmanta kay qatiq pisi willakuyninqa, Portland llaqtapi iñiqkunaman willasqanman hina, llapankupa imayna kasqanmanta huk yuyaychayta qunqa:—
GSAM 203.2"Mañakuchkaspaymi, Diospa atiynin ñuqaman chayamurqa manaraq hayk'aqpas chaynata sientisqay hina. K'anchaywan muyurisqa karqani, hinaspam kay pachamanta aswan wichayman wicharichkarqani. Kay pachapi adventista runakunata mask'anaypaq kutirqani, ichaqa manam paykunata tarirqanichu, chaypacham huk kunka niwarqa: 'Huktawan qhawariy, hinaspa asllata aswan wichayman qhawariy.' Chayta uyarispa, ñawiykunata huqarirqani, hinaspa rikurqani huk chiqan k'ikllu ñanta, kay pachap hawanpi ancha wichaypi churasqata. Kay ñanpim Adviento runakuna llaqtaman risharqanku, chay llaqtaqa ñanpa karu kaq puntanpi kasharqa. Paykunaqa ñanpa qallariyninpi, qhipankupi, huk k'anchaq k'anchay churasqa karqan, chaytam huk angelqa niwarqa 'chawpi tuta qapariy' kasqanta. Chayqa llapan ñantam k'ancharirqa, chakinkupaqpas k'anchayta qurqa, ama wichiykunankupaq. Sichus ñawinkuta Jesusman churaspa qhawarqanku, payqa ñawpaqenkupi llaqtaman pusaq, chayqa allinllam karqanku. Ichaqa utqhaylla wakinkuna sayk'urqanku; nirqankutaq llaqtataqa ancha karupi kasqanta, ñawpaqtañataq haykunankuta suyasqankuta. Chaymanta Jesusqa hatun paña makinta huqarichispa kallpacharqan, chay makimantataq huk k'anchaq k'anchay lluqsimurqan, Adviento runakunap hawanpi wayra-wayrachkaq, hinaspataq paykunaqa ¡Aleluya! nispa qaparirqanku. Hukkunataq mana yuyaymanaspalla qhipankupi k'anchayta negarqanku, nispataqmi mana Dioschu chaykama pusamusqanta. Kaykunap qhipanpi kaq k'anchayqa wañurqan, chakinkuta hunt'a laqhapi saqispa, hinaspataq t'ikrakapurqanku, ñawinkutapas unanchamanta t'aqarirqanku, Jesusmantapas chinkarqanku, ñanmantapas urmarqanku urapi kaq laqha hinaspa millay pachaman. Usqhayllan Diospa kunkan uyarirqayku achka yakukuna hina, chaymi Jesuspa hamunan p'unchawta horatapas willawarqayku. Kawsachkaq santukunaqa chay kunkan riqsirqanku hinaspa hamut'arqanku, mana allin runakunañataqmi q'aqcha hinaspa pacha kuyuy kasqanta yuyarqanku. Dios chay pachamanta rimaspaqa, Ch'uya Espirituta ñuqayku pataman hich'amurqa, hinaspan uyaykukuna k'anchariyta qallarirqa Diospa k'anchayninwan, Moisespa uyan Sinaí urqumanta uraykamusqanpi k'ancharisqan hina."11
GSAM 204Sra. White-pa Rikhuriyninpi Imayna Kasqanmanta Willakuy
GSAM 204.1Diospa Espiritunpa kay sumaq rikurikuyninmanta musphachikuq willakuyta manaraq astawan qatipaykuchkaspa, rikuykunamanta wakin chiqap kaqkunata willasaq. Ñawpaq kutita Sra. E. G. Whiteta (ñawpaqpi señorita Harmon) 1852 watapi, Octubre killapi rikurqani. Chay p'unchawmi payta huk rikuypi rikurqani, chaytaq huk horamanta aswan unay karqan. Chay pachamanta pacha, pichqa chunka kutita hina payta rikuypi rikuyta atirqani. Kay hina kachkaptin hampiqkuna payta qhawarichkaptinmi ñuqaqa chaypi karqani, chaymi kusikuywan willani rikusqayta yachasqaytapas. Suyani kay imayna kasqanmanta chiqaq willakuyqa ama qhipaman churaykusqa kananpaq, mana allin yuyaykusqa hamut'aykunarayku, payta hayk'aqpas kay hina kachkaptin mana rikuqkunap.
GSAM 204.2Rikuyman yaykuspanqa kimsa sunqu suwaq "¡K'anchaq kay!" qapariykunata qaparin, chaykunataq kutin kutita uyarikun, iskay ñiqin, astawanraq kimsa ñiqin, aswan pisi kallpawan, ichaqa ñawpaq kaqmanta aswan sunqu kuyuchiq, chay kunkaqa qanmanta karupi kaqpa, uyarina chinkayllapiña kaqpa kunkamanmi rikch'akun. Yaqa tawa icha pichqa segundo hinam, huk yuyaynin chinkasqa runa hina, icha kallpan chinkasqa hina, urmaykunanman rikch'akun; chaymantataq chaylla mana runap kallpanwan hunt'aykusqa hina rikch'akun, mayninpiqa chaylla sayarispa cuartopi purikachan. Makinwan rikranwanqa sapa kutim kuyurin, uman paña icha lluq'iman muyuriqtin, chaymanpas rikuchispa. Tukuy kay kuyuykunaqa ancha sumaqllata ruwakun. Maypipas maki utaq rikra churakusqa kachun, pipas mana kuyuchiyta atinchu. Ñawinkunaqa sapa kutin kichasqam kachkan, ichaqa manam ch'illmichanchu; umanqa hoqarisqam kachkan, hanaqman qhawachkan, manam ch'usaq qhawaywanchu, aswanpas sumaq rikch'ayniyuq qhawaywan, sapa p'unchaw rikch'ayninmantaqa huk karupi kaq imatapas sinchita qhawachkasqanwanllam huk niraq. Manam samanchu, chaywanpas sunqunpa t'ik-t'ikyayninqa allin takyasqam kachkan. Uyanqa sumaqmi, uyanpa llimp'inpas kikin kawsayninpi hina pukam.
GSAM 205Danielpa kaqninwan tupachisqa
GSAM 205.1Paypa samaynin, kallpa chinkaynin, hinaspa Diospa angelnin llankhariptin kallpachasqa kayninpas, llapanmi allin tupan Daniel profetap kikinpa rikuyninmanta willasqanwan, paypa nisqanpi: "Chayrayku sapallayña qhiparqani, chay hatun rikuytataq rikurqani, manataqmi kallpayqa ñuqapi qhiparqachu; imaraykuchus sumaq kayniyqa ñuqapi millayman tukupurqan, manataqmi kallpayqa qhiparqachu." "Imaynatan kay apuypa kamachinqa kay apuywan rimayta atinman? Imaraykuchus ñuqapaqqa, chay ratomantaqa manañam kallpayqa kapuwanñachu, manataqmi samaypas kapuwanñachu. Chaymanta huk runa rikch'akuqmi kutimuspa llankharimuwaran, kallpanchawarantaq, nispataq: Ancha munasqa runa, ama mancharikuychu; qampaqqa hawkayay kachun; kallpayasqa kay, arí, kallpayasqa kay. Paypa rimaykuwasqanmantataqmi kallpayasqa karani, hinaspataq nirani: Apuy rimachun, qanmi kallpanchawanki."12
GSAM 205RIKUQKUNAP TESTIMONIYONKUNA
GSAM 205M. G. Kellogg, Hampiq
GSAM 205.2Sra. Whitepa rikuyninpi imayna kasqanmantaqa, chaypi kaqkunap wakin willasqankunata willay allin kanman. Ñawpaq kaqqa M. G. Kellogg, M.D. sutiyuqpa willasqanmi, payqa Michigan llaqtapi, 29 p'unchaw aymuray killapi 1853 watapi, Tyrone, Livingston County llaqtapi huñunakuypi qusqa ñawpaq rikuymanta riman. Pay nin:—
GSAM 206.1"Hermana Whiteqa iskay chunka minutu hina icha chawpi horata hina rikuypi karqan. Pay rikuyman yaykuqtinqa, chaypi kaq llapan runakuna Diospa atiyninta hinallataq kaynintapas sientirqanku hina karqan, hinaspataq wakinniykuqa chiqamantapuni Diospa Espiritun sinchita ñuqayku patapi samarisqanta sientirqayku. Ñuqaykuqa Samana P'unchaw paqarin isqun hora hina mañakuypi hinallataq huñunakuypipas karqayku. Wawqi White, taytay, hinallataq Hermana Whitepas mañakusqaña karqanku, ñuqataq chay pachapi mañakusharqani. Manan ima kuyuriypas, mana ima rikuchiykunapas karqanchu. Ichaqa, Dioswan sinchitan mañakurqayku, huñunakuyta pay kikinpa kayninwan saminchananpaq, hinallataq Michiganpi llamk'ayta saminchananpaqpas. Hermana White chay atipaq qapariyninta qaparichkaptinmi, '¡K'anchay! ¡k-a-n-ch-a-y! ¡k-a-n-ch-a-y!' nispa, imaynan sapa kutin rikuyninman yaykuspa qapariqta qamkuna uyarirqankichis, Wawqi Whitemi sayarirqan hinaspa uyariqkunaman willarqan warmin rikuyninpi kasqanta. Paypa rikuyninkuna imayna kasqanta, chay rikuypi kachkaspa mana samasqantapas willaspa, pipas munaspa hamuspa qhawanankupaq waqyarirqan. Dr. Drummond, hampiq, hinallataq Ñawpaq P'unchaw Adventista willakuq, paymi (manaraq rikuyninpi rikuspa) rikuyninkunaqa mesmerismo nisqamanta kasqanta, hinaspapas payman huk rikuyta qunman kasqanta nisqa karqa, paymi ñawpaqman hamurqa, hinaspa allinta qhawarispa, ancha yuraqman tukuspa, nirqa: '¡Manam samanchu!'
GSAM 206.2"Allintam yachani chay pachapi rikuypi kachkaspa mana samasqanta, nitaq ñuqa chaypi kachkaspay rikusqan huk askha rikuykunapipas. Rikuymanta lloqsimusqanqa rikuyman yaykusqan hina sut'im karqan. Rikuy tukusqanta ñawpaqta yachasqaykuqa, pay yapamanta samayta qallarisqanmi karqan. Ñawpaq samaynintaqa ukhuta, unayta, hunt'atam samarqan, chay hina rikuchispa surq'anninkuna llapanmanta wayramanta ch'usaq kasqanta. Ñawpaq samayta aysasqan qhipaman, askha minutukuna pasarqan iskay kaqta aysanankama, chaytaq ñawpaq kaq hina surq'anninta hunt'arqan; chaymanta iskay minuto samarispa, kinsa kaq kutita samayta aysarqan, chay qhipamantaq samayninqa allinña karqan." Qillqaq, "M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., Disimri 28, 1890."
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Kay qatiq willakuyta quykuyku huk runamanta, payqa 1853 watapi ruphay mit'api Stowe, Vermont llaqtapi rikuypi Sra. Whitepa hampiqwan qhawachikusqanta rikurqa. Pay nin:—
GSAM 207.2"Huk hampiqmi chaypi karqan, hinaspam yachayninkama hampiq kasqanrayku chay rikuchikuypa imarayku kasqanta tarinapaq payta qhawarirqan. Huk hap'ichisqa kandilaqa kichasqa ñawinkunamanmi qayllayachisqa karqa; ñawip aychanqa manam kuyurirqachu. Chaymantataq pulsunmanta, samaynintapas qhawarirqa, manataqmi samarqachu. Chayraykum payqa yacharqa mana sapsi kawsaypa nitaq yachaypa kamachiyninkunawanpas sut'inchay atina kasqanta." Qillqaq, "F. C. Castle."
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Kay qatiq willakuykunaqa huk qhawaymanta riman, Sra. White rikuypi kachkaptin ruwasqa, Ministru James Whitepa wasinpi huñunakuypi, Monroe Ñanpi, Rochester llaqtapi, N.Y. suyupi, 26 p'unchaw Inti Raymi killapi, 1854 watapi:—
GSAM 207.4"Chaypachaqa chunka qanchisniyuq watayuqmi karqani. Yuyayniypiqa yaqa uyarini chay sunqu katatachiq '¡G-l-o-r-i-a!' qapariyninkunata, paypa rurasqan. Chaymantaqa pampamanmi allillamanta uraykurqan, mana urmaspa, hinaspataq huk yanapaqpa marq'ayninpi hap'isqa karqan. Iskay hampiqkuna haykumurqanku, huk machu runa huk waynawan. Wawqi Whiteqa munarqan Hermana White-ta allinta qhawarinankuta, chaytataqmi ruwarqanku. Huk rirputa apamurqanku, hinaspataq paykunamanta hukninqa rimachkaptin simin patapi hap'irqan; ichaqa utqhayllan chayta saqirparirqanku, hinaspataq nirqanku: 'Manam samanchu.' Chaymanta, pay rimachkaptin, waqtankunata allinta qhawarirqanku, ukhu samasqanmanta ima rikuchiytapas tarinankupaq, ichaqa manam tarirqankuchu. Kay qhawariyta tukuchkaptinkuñataq, payqa sayarirqanraqmi, rikuyninpi kachkaspa, huk Bibliata hanaqman huqarichkaspa, huk qillqamanta hukman t'ikraspa, allintapuni nispa, ñawinkuna hanaqman, liwrumanta karuman qhawarichkaptinpas.
GSAM 208.1"Payqa qanchis qhipa ñak'arichiykunamanta huk rikuyta chaskirqan. Chaymantataq ch'uya runakunap atipayninta rikurqan, hinaspataq atipay qapariyninkunata kunanpachapas uyariyta atinim hina. Kaykunamantaqa qasi sunquwanmi willakuni." Qillqaq, "Ministru D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 p'unchaw, Hatun Puquy killa, 1893 wata."
GSAM 208Sra. Drusilla Lamson
GSAM 208.2Huk willakuytawanmi qun chay kikin hampiqpa qhawayninmanta, Sra. Drusilla Lamson, Ministru Lamsonpa primonpa viudan, Clifton Springs, N.Y., Sanitarium wasimanta warmi umalliq. 26 p'unchaw junio killapi 1854 watapi huñunakuymanta rimaspa, payqa nin:—
GSAM 208.3"Yuyarinin chay huñunakuyta, maypichus chay pruebata ruwarqanku, Wawqi White-pa sapa kutin nisqanmanta yachanapaq, Hermana White rikuyninpi kachkaspa mana samasqanmanta, ichaqa manan yuyarinichu chaypi kaq hampiqpa sutinta.... Doctor Flemingchá karqan, paymi karqan mayninpi yuyaychaypaq waqyasqa hampiqqa. Payqa, ichaqa, kunanqa wañusqañan kashan. Kaytam niyman: chay pruebaqa ruwakurqanmi, hinaspam qhawana rirpupi mana ima samaypas rikurirqanchu." Qillqaq, "Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 p'unchaw marsu killapi, 1893 watapi."
GSAM 208.4Huk willakuytawanmi qillqamuni, chay ñawpaqta willasqa huñunakuypi kaq runamanta:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5"Kaywanmi chiqaqchaní David Lamsonpa, Sra. Drusilla Lamsonpapas hawa qillqasqankuta ñawirisqayta, hampiqpa nisqanmanta, Sra. E. G. White rikuypi kachkaptin qhawarisqanmanta, 26 p'unchaw junio killapi, 1854 watapi. Ñuqaqa chay huñunakuypi karqani, hinaspataq chay qhawariyta rikurqani. Ñuqaqa Wawqi Lamsonpa, Hermana Lamsonpapas nisqanwanmi tupanim, hinaspapas yapaymanmi Fleming Hampiqwan huk wayna hampiqwanpas chay qhawayta ruwasqankuta. Sra. White sayariqtintaq, paykunap nisqankuman hina, Qillqamanta simikunata nispa, Fleming Hampiqqa huk ratachisqa kandelatam mañakurqa. Payqa chay kandelata siminman ancha qayllaman hap'irqa mana ruphachispa, hinaspapas samayninwan tupananpaq hina, sichus samarinman karqa chayqa. Ninaqa manan asllatapas kuyurirqanchu. Chaymantataq hampiqqa sinchita nirqan: 'Chaywanqa wiñaypaqmi tukusqa, paypa kurkunpiqa manan samay kanchu,'" nispa. Qillqaq, "David Seeley, Fayette, Iowa, 20 p'unchaw, Awustu killa, 1897 wata."
GSAM 209Wiraqucha A. F. Fowler, Sra. A. F. Fowler
GSAM 209.1Kay qatiq willakuykunaqa huk qhawaymanta riman, Sra. White Waldron wasipi, Hillsdale, Mich. llaqtapi, 1857 watapi febrero killapi rikuypi kachkaptin ruwasqa. Doctor Lord, Hillsdale llaqtamanta pichqa chunka wataña hampiq, ancha allin qhawayta ruwarqan, chaymanta kay qatiq willakuykunata qhawarichini:—
GSAM 209.2"Ñuqaykuqa chaypi karqayku (1857 watapi, febrero killapi) Waldronpa Wasinpi, Hillsdale llaqtapi, Hermana E. G. White huk rikuyta chaskichkaptin. Doctor Lordqa payta allinta qhawarirqan, hinaspa nirqan: 'Sunqunqa t'ik-t'ikyachkanmi, ichaqa manam samaynin kanchu. Kawsayqa kanmi, ichaqa surq'anqa manam llamk'anchu; manam atinichu kay imayna kasqanta sut'inchanayta.'" Qillqaq: "A. F. Fowler, Sra. A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 ñiqin Iniru killapi, 1891 watapi."
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Kaypi qusqa kachkan huk willakuy chay kikin rikuymanta:—
GSAM 209.4"Ñuqaqa chaypi karqani, Waldronpa Wasinpi, Hillsdale llaqtapi, Hermana White chay hawa willasqa rikuyta rurachkaptin. Hawa willasqaman yapaspa, hampiqpa nisqanta uyarirqani, Hermana Whitepa rikuypi imayna kasqanqa 'yachayninmanta aswan hawa' kasqanta. Hinallataq nirqan, 'Chayqa mana kay pachamanta imapas kachkan' nispa." Qillqaq, "C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 p'unchaw, qhulla puquy killa, 1891."
GSAM 209Wiraqucha Carpenter, Sra. Carpenter ima
GSAM 209.5Kaymi kinsa kaq willakuy chay kikin imapasasqamanta:—
GSAM 209.6"Kaywanmi chiqaqchayku 1857 watapi, febrero killapi, Hillsdale, Mich. llaqtapi, Waldronpa Wasinpi kasqaykuta, chaypacha Sra. E. G. White huk rikuyta chaskisqanpi, chay hina kachkaptintaq Dr. Lordpa qhawarisqanpi, hinaspapas Wawqi Fowlerpan, Hermana Fowlerpanpas hawa nisqanman hina, chay imapasasqanmanta paypa llapanpaq willakuyninta uyarisqaykuta." Qillqaqkuna: "W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 p'unchaw, Awustu killa, 1891 wata."
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Qhipanmanqa yuyayniykichikta churaychik huk yachanapaq ruwayman, Sra. White rikuypi kachkaptin Buck's Bridge, St. Lawrence County, N.Y. llaqtapi ruwasqa karqa:—
GSAM 210.2"1857 watapi, 28 p'unchaw junio killapi, ñawpaq kutita Hermana Ellen G. White-ta rikuypi rikurqani. Rikuykunapiqa mana iñiqchu karqani; ichaqa huk imapas, huk willanaykunamanta, iñichiwarqa rikuyninkuna Diosmanta kasqanta. Paypa samasqanmanta mana samasqanmanta yachanaypaq, ñawpaqta makiyta qhasqonman churaykurqani, chaypi yachanaykama, wañusqa runa hina, surq'an mana kuyurisqanta. Chaymanta makiyta hurquspa simin pataman churaykurqani, sinqanpa t'uqunkunata mama ruk'anaywan ñit'ina ruk'anaywan chawpinpi ñit'ispa, chaynapi mana atinanpaq wayrata hawamanta ukhuman churananta nitaq ukhumanta hawaman hurqunanpaqpas, munaspapas. Chaynata makiywan hap'irqani yaqa chunka minututa, sapa p'unchaw kawsaypi hina samaynin wichq'akunanpaq; ichaqa kay ñak'ariyqa manan imallapas payta llakichirqanchu. Kay hatun musphayta rikusqaymantapachan, manañan ni huk kutipas iskayrayanichu rikuyninkunaqa Dyusmanta hamusqanta." Qillqaq, "D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 p'unchaw, Hatun Puquy killa, 1891 wata."
GSAM 210Huk Samaykunawan Rimaq Hampiqpa Rikuyta Pruebaman Churasqan
GSAM 210.3Parkville llaqtapi, St. Joseph County, Mich. suyupi, 12 p'unchaw Iniru killapi 1861 watapi, huk hampiqpa qhawayninta rikusqayta willasaq.
GSAM 210.4Sra. Whitepa Adventista huñunakuna wasipi huñunasqa achka runakunaman huk kallpanchayta qusqanpa tukukuyninpi, Diospa saminqa payman ancha hatunmanta chayarqan, hinaspataq tiyananpi tiyashaspa rikuypi aparisqa karqan. Chaypi kachkarqa Doctor Brown, huk allin qhali, kallpasapa runa, samaykunawan rimay atiq. Paymi nisqa karqa, paypa rikuyninkunaqa samaykunawan rimay hina kasqanta, hinaspataq sichus paywan kachkaspa hukta rikunman chayqa, huk minutullapi chaymanta hurqunman kasqanta. Waqyarirqankutaq pipas munaspa ñawpaqman hamunankupaq, hinaspataq qhawarispa paypa rikuypi kasqanmanta yachanankupaq. Hampiqmi ñawpaqman hamurqan, ichaqa manaraq chawpichu qhawapayayninta tukuchkaptin, wañuy hina yuraqyarirqan, hinaspataq aspén raphi hina khatatataykurqan. Ministru White nirqan: "¿Hampiq, imaynataq kachkan chay warmi?" Payñataq kutichirqan: "Manam samachkanchu", hinaspataq utqhaylla punkuman rirqan. Punkupi kaqkuna, paypa hatunchakusqanta yachaqkuna, nirqanku: "Kutiy, hinaspa nisqaykiman hina ruway; chay warmita rikuyninmanta hurqumuy." Ancha mancharisqa, punkupa hap'inanta hap'irqan, ichaqa manan saqirqankuchu kicharinanta, punkupa qayllanpi kaqkuna tapukunankama: "Hampiq, ¿ima kashan?" Payqa kutichirqan: "Diosllan yachan; kay wasimanta lluqsichiway;" hinaspan lluqsispa ripurqan.
GSAM 211.1Sut'in karqan, samaykunawan rimaq kasqanpi payta pusariq samayqa, Sra. White-ta rikuypi kamachiq atiypa ñawpaqinpi mana thak kawsarqanchu, imaynan Qispichiqpa p'unchawninkunapi supayniyuq runakuna mana thak kawsarqankuchu, paykunan tapukurqanku: "¿Manaraq pachan kachkaptin ñuqaykuta ñak'arichiwaq hamurqankichu?" nispa.13
GSAM 211.2Kay sucedesqapiqa huk rikch'akuy rikukun, Daniel willakuqpa kawsayninpi qillqasqa kaqman. Pay Apu Yayap Espiritunwan rikuyninman yaykuqtin, chaypi kaq caldeokuna—chay Espirituta mana riqsiq pagano runakuna—ancha mancharisqa karqanku, hinaspataq "pakakunankupaq ayqirqanku."14
GSAM 211Señorita Harmon Waqyasqa Rikuyninkunata Willananpaq
GSAM 211.3Ñawpaq rikuyninmanta yaqa huk simana qhipaman, taytanpa wasinpi huñunakuypi, señorita Harmon iskay kaq rikuyta chaskirqan, chaypim kamachisqa karqan payman rikuchisqankunata hukkunaman willananpaq. Anchatam iskayrayarqan imaynatas Apupa kamachikuyninta hunt'ayta atinman chayta yachanapaq. Qhalikayninqa ancha pisi kallpayuqmi karqan, chaymi aychanpi chiqap ñak'ariypi kachkarqan, hinaspapas llapa runap qhawasqanman hinaqa pisi tiempollatam kawsanan karqan. Payqa chunka qanchisniyuq watayuqllam karqan, huch'uylla, p'akilla, mana runakunawan huñunakuyman yachasqa, hinaspapas paqarimuyninmantapacha ancha p'inqakuq, pakakuq ima karqan, chaymi mana riqsisqa runakunawan tupayqa paypaqqa ancha ñak'ariy karqan. Askha p'unchaw, tuta unaykamam sinchita mañakurqan, chay llasa q'ipita paymanta hurqunankupaq, hinaspa chayta aswan apay atiq huk runaman churaykunankupaq. Ichaqa ruwananpaq k'anchayqa manam hayk'aqpas hukmanyarqanchu, hinaspapas angelpa siminkunaqa sapa kutim uyarikurqan: "Qanman rikuchisqayta hukkunaman willay", nispa.
GSAM 212.1Kay ch'aqwasqa yuyayninpi kachkaspa, señorita Harmonqa taytanpa wasinpi ruwasqa huk huñunakuyman rirqan. Kay huñunakuypiqa llapan huñusqa runakuna paypaq sinchita mañakurqanku, hinaspataq payqa hukmanta Apu Yayaman qukurqan, paypa hatun kayninpaq llamk'achisqa kayta munaspan. Mañakuchkaptinmi, payta p'ampaykachaq rakhu laqha ch'usaqyarqan; chaymantataq, qhipaman paypa nisqanman hina, nina rump'u hina k'anchaq k'anchay payman hamurqan, chaytaq payman urmaykuspa kallpanta ch'unqapurqan, hinaspataq Jesuspa angelkunapwan ñawpaqinpi hina karqan. Huktawanmi kutichisqa karqan: "Willay hukkunaman imatachus qamman rikuchisqayta". Paymi nirqan sinchita mañakusqanta, sichus Apu rikuchisqanta willaq rinan kaptinqa, hatunchakuymanta amachasqa kananpaq. Chaymanta huk angelmi nirqan mañakusqan uyarisqa kasqanta, hinaspataq hatunchakuymanta peligropi kaptinqa unquywan ñak'arichisqa kananta. Angelmi nirqan payman: "Sichus willakuyta hunt'asqata qupuychis, tukukuykamataq takyaychis chayqa, kawsay sach'ap rurunta mikhunkichis, kawsay yaku mayumantataq upyankichis."
GSAM 212Señorita Harmonpa Maine suyupi kaq Poland llaqtaman watukusqan
GSAM 212.2Señorita Harmonmanqa rikuchisqa karqan Maine llaqtapi kaq Polandman rinan kasqanta, chay rikuyninta willananpaq. Kay kimsa kaq rikuyninpa qhipan p'unchawninpi, llapanpaq mana suyasqallaña, cuñadunqa taytanpa wasinpa punkunta chayarqan, hinaspa Polandman apananpaq nirqan. Chaypi kachkaspaqa, huk huñunakuyta ruwarqan, chaypitaq rikuyninta willarqan. Hazen Fossqa15 suyakuyta chinkachisqa kasqanrayku, manam pipas atirqachu payta yupaychayman rinanpaq tanqayta, ichaqa wasi punkupa hawanpi ninrinta churaspa, uyarirqan rikuyninta willasqanta, hinaspam nirqan: "Kay willasqan rikuyqa noqaman rikuchisqaman ancha rikch'akun, iskay runap huk kaqllata willay atisqankuman hina." Q'ayantin paqarinmi qonqayllamanta señorita Harmonwan tuparqan, hinaspa payman nirqan: "Kay llasa apasqaykipi, hinallataq Apu Yayap qusunayki willakuykunata willasqaykipi hunt'aq kay, ahinam Diosqa manam saqisunkichu." Hukkunamanñataqmi nirqan: "Paymi chay llamk'ana, Apu Yayap kay llasata payman churasqan." Payqa chiqapuni yachanan karqan, imaraykuchus rikuypi chay runata rikurqan, chaypim payman willasqa karqan chay llasa paymanta "qichusqa" kasqanta.
GSAM 213.1Chay pachamanta pacha, señorita Harmonpa llamk'ayninqa karqa Musuq Inglaterra suyukunapi llaqtamanta llaqtaman puriy, payman rikuchisqankunata willaspa. Wakin kutipiqa rikuypi willasqa karqa mayman rinanta, hinallataq ima sasachakuykunatachus tarinanta. Willakuyninkunaqa, aswantaqa, k'amikuykuna karqa Cristopa samayninpi hamunanmanta yachachikuyman urmachkaqkunapaq, llapantataq kallpachaspa ñawpaq yachasqankuman hap'ipakunankupaq.
GSAM 213.2Payqa kawsasqanmanta nin: "Wakinqa llapanmanta llamk'ayta saqirqanku, hinaspataq chay yuyayninkuta mana chaskiqkunataqa huñumanta qarqurqanku.... Diosqa kay pantaykunata rikuypi ñuqaman rikuchirqan, hinaspataq pantasqa wawankunaman kachamuwarqan willanaypaq; ichaqa paykunamanta achkaqa chay willakuyta llapanmanta qhisacharqanku, hinaspataq kay pachaman hina kawsasqaymanta tumpawarqanku. Huklawmantaqa, sutinllapi Adventistakunaqa fanatismopi puriq kasqaymanta tumpawarqanku, hinaspataq llullakuspa, wakintaq mana allinwan, chay fanatismopa umalliqnin kasqayta nispa riqsichiwarqanku, chaytaqa cheqaqtapuni chinkachinaypaq llamk'achkarqani."16 Kaymantaqa qatiqnin umanchapi astawan hunt'asqata yachasunchik.
Notes
- Deuteronomio 4:34, 35. ↩
- Salmo 106:21, 22. ↩
- Efesios 4:8-15. ↩
- Marcos 16:17, 18. ↩
- 1 Corintios 1:4-8. ↩
- Apocalipsis 12:17. ↩
- Apocalipsis 19:10. ↩
- 1 Tesalonicenses 5:5, 19-21. ↩
- Samarisqa qorikunap wiñaypaq kasqanmanta Bibliaq willakuyninta hunt'asqata qhawanapaqqa, qhaway Prophetic Gift in the Gospel Church sutiyuq 120 rap'iyuq huch'uy liwruta, chaytaqa mayqin qillqa lluqsichina wasiykupipas tarinkiman. ↩
- Hazen Fossman rikuchisqa. Qhaway Chunka Hukniyuq Uma Rak'ita. ↩
- Early Writings, p'anqakuna 14, 15. ↩
- Daniel 10:8, 17-19. ↩
- Mateo 8:29. ↩
- Daniel 10:7. ↩
- 11 kaq Uma Rak'ita qhaway. ↩
- Early Writings, p. 22. ↩