Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
06 / 29
06 / 29

Pichqa ñiqin Uma — Iskay ñiqin Hamuymanta Willakuy

John Norton Loughborough

GSAM 93.1"KUNAN yachaychis higo sach'amanta huk rikch'anachiyta: K'allman llamp'u kachkaptin, rap'inkunañataq lluqsimuchkaptin, yachankichis ruphay mit'a qayllapiña kasqanta; chaynallataq qamkuna, kay llapan imakunata rikuspaqa, yachaychis chay [margenpi, pay] qayllapiña kasqanta, punkukunapipuni. Chiqapta niykichis, kay llapan imakuna hunt'akunankamaqa, manan kay mirayqa pasankachu. Hanaq pacha kay pachapas pasarinqam, ichaqa simiykunataq manan pasarinqachu."1

GSAM 93.2Kay qillqapiqa yuyayninchikta pusan chay pachaman maypichus atikun yachayta Cristop hamunan "punkukunapiña" kasqanta, chay kikin takyasqa yachaywan imaynan yachanchik ruphay pacha qayllapiña kasqanta, ñawpaq llamp'u raphikuna lluqsimuqta rikuspa. Hinallataq yachakunmanmi chay mirayman chayasqanchikta, mayqinchus manan tukukunqachu Cristop kikin hamunankama. Chay rikch'anachiyta yachanapaq pacha chayamuqtinqa, sut'inpunim Apunchikpa pachan kasqan, chay rikch'anachiyta yachachiqkunata sayarichinanpaq. Huk kutipi apostolpa tapukuyninpas kayman hinallataqmi tupan: "¿Imaynatan uyarinkuman mana willaqwan? ¿Imaynatan willankuman mana kachasqa kaspa?"2

GSAM 93Unanchakunapaq Pacha

GSAM 93.3Ñawpaq uma rak'ipiqa rikurqanchik imaynatas yachay chaskisqa karqan iskay waranqa kinsa pachak p'unchaw pachap tukukuyninmanta, chaytaq "taripayninpa pachankama" mast'arikusqanta. Kaypi qallarisqa rikch'anachiypiqa Apunchikpa pachanmanmi pusasqa kanchik, kay rikch'anachiyta hinallataq "taripaymanta" willakuyta pachantinman willanapaq. Runankunaman chayamunanmanta hatun "ñak'ariymanta" rimaspa, chay "pisi pachapaq" kananmanta, Qispichiqqa nirqan: "Chay p'unchawkunap ñak'ariynin qhipallataqmi intiqa laqhayanqa, killataqmi manañam k'anchanqachu, ch'askakunataqmi hanaq pachamanta urmanqa, hanaq pachap atiyninkunataqmi khatatataykunqa: chaymantataqmi runap Churinpa unanchanqa hanaq pachapi rikhurinqa."3

GSAM 94.1Qhawariy, qhipa kaq señalmantaqa manam ninchu paypa hamunanpaq señas kasqanta; aswanpas Runaq Churin chaypi kasqanpaq señam, hamuspa rikukusqanpaq. Kay qillqapi iñiyninchikta qaylla hamunanpi takyachinapaq señalkunahina qusqa kaqkunaqa inti, killa, ch'askakunapipas señalkunan kanku. Qatiqninpi kaq wak ruwaykunataq hanaq pachap phuyunkunapi chiqap hamunanwan tupasqan ruwakun. Chayrayku, kay señalkunamanta kimsakaq—ch'askakunapi kaq—ruwakusqan qhipallanmi, Apunchikpa pacha chayamun, yachachiqninkunata sayarichinanpaq, Cristopa hamunanqa punkullapitaqña kasqanta yachachinankupaq.

GSAM 94.2Kunanqa kay señalkunaq rikhurinan pachamanta: Llakikuy qhipallanmi inti laqhayayunan karqa.4 Marcospa qillqasqanman hina, "chay p'unchawkunapi, chay llakikuy qhipaman" kanan karqa.5 Qispichiqninchikmi nisqa p'unchawkuna pisiyachisqa kananta. Maria Teresapa kamachikuyninwan, 1773 watamanta 1776 watakama Qispichinapaq Kamachikuykunawanpas, iglesiapa contranpi qatiykachaypa phiñakuyninqa pisiyachisqa karqan. Qatiykachaq atiyqa 1798 watakama llaqtap kamachiyninta hap'ishaspapas, qatiykachayninkunaqa yaqa 1773 watapi tukusqa karqan. Qispichiqpa nisqankunata tupachispaqa, kay unanchakunamanta ñawpaq kaqqa 1773 watamanta 1798 watakama chawpipi kananman.

GSAM 94Laqha P'unchawwan Laqha Tuta

GSAM 94.31780 watapi, Mayo killamanta 19 p'unchawpi, intiqa mana kay pachamanta laqhayaywan laqhayarqan. Manan inti wañuychu karqan, ñawpaq p'unchawpi killa hunt'asqaña kachkaptin. Chaywanpas, Hukllachasqa Suyukunap inti lluqsimuy chincha lawpi llapan suyupi laqhayay karqan, paqarinmanta chunka hukniyuq pachamanta ch'isimanta chunka hukniyuq pachakama. Chay pachapiqa manan intillachu laqhayarqan, aswanpas killaqa mana munarqanchu intipa k'anchayninta qhawarichiyta. Huk laqhayaymi karqan, intita killaq p'altanpi k'anchananmanta hark'aq. Hinaspataq, Noah Websterpa, achka wata qhipaman, nisqanman hina: "Kay laqhayaypaqqa manan hayk'aqpas allin hunt'aq sut'inchay qukusqachu."

GSAM 95.1Kay laqha p'unchawmantaqa, Herschel, ch'aska qhawaq, nirqan: "Chinchay Abya Yalapi Laqha P'unchawqa pachamamap huknin musphana ruwayninkunam karqan, mayqinkunachus wiñaypaq munaywan ñawinchasqa kanqa, ichaqa yachay hamut'ayqa mana sut'inchanmanchu."

GSAM 95.21780 watapi, 19 p'unchaw aymuray killapi tutap laqhayayninmanta willaqkunaqa, hunt'a killa kachkaptinpas, nirqanku: "Sichus pachantinpi llapan k'anchayniyuq imakunata chinkachispa chinkachisqa kanman karqa chayqa, kay laqhayayqa manan aswan sinchichu kanman karqa."

GSAM 95Ch'askaq Urmaynin

GSAM 95.3Kay unanchakunamanta kimsa kaqnin, ch'askakunaq urmaynin, hunt'akurqan 1833 watapi, 13 p'unchaw Ayamarq'ay killapi. Chay tutapi, aswanpas p'unchaw paqarinanpaq pichqa hora ñawpaqmanta, ch'aska para karqan, wakin runakunaqa hanaq pachamanta urmaq nina mayukunaman rikch'achirqanku; hukkunataq, hatun nina phataymanta phawaq nina ch'ipchikunaman. Kay rikuriyqa llapan Chinchay Abya Yalata qataykurqan, uraypi Mexico Quchamanta chinchaypi Hudson Quchakama, hinallataq inti chinkaykuy ladupi Sandwich Wat'akunamanta inti lloqsimuy ladupi Liverpool llaqtamanta pisi pachak milla karullakama. Maypipas rikusqa kaptinqa, huklla qatiqlla quyllur paraymi karqan, rit'i wayra-para hina rit'i p'anqakuna hina hunt'asqa urmamuq.

GSAM 95.4Kay 1833 watapi ch'aska paramantaqa, astawanmi qillqamuyku Connecticut Observer nisqamanta, 25 p'unchaw Ayamarq'a killapi 1833 watapi kaqmanta:—

GSAM 95.5"Old Countryman nisqa qillqap kamachiqninqa 'urmaq ch'askakunamanta' ancha llakikuywanmi rimarin. Pay nin: 'Ñuqaykuqa kay qhipa quyllur p'unchaw paqarin rikusqayku nina parata, huk manchay rikuchiy, huk chiqaq ñawpaq willakuq, huk khuyapayakuq unancha hinatam riqsichiyku, chay hatun manchay p'unchawpaq, maypichus kay pachapi tiyaqkuna suqta kaq siyllu kicharikunqa chayta rikunqaku. Pachaqa qayllallapim kachkan, manam Musuq Testamentullapichu willasqa, aswanpas Mawk'a Testamentopipas; manataqmi atikunmanchu karqa qhawayta aswan chiqan rikch'ayta, huk higo sach'ap rurunkunata kallpasapa wayrawan phukusqa wikch'usqan hina kaqtaqa.'"

GSAM 96Thomas Burnettpa Watuynin

GSAM 96.1Runakunataqa ñawpa pacha runakunan yachachisqa karqanku kay unanchap chiqan hunt'akuyninta suyanankupaq. Thomas Burnett, London llaqtapi 1697 watapi lluqsimuq Theory of the Earth nisqa qillqanpi, Mateo 24:29 nisqamanta kaynata nirqan:—

GSAM 96.2"Chay pachapiqa, mana iskaychakuspa, tukuy rikch'aq nina quyllurkuna kanqa; chaykunapuraqa urmaq quyllur nisqakuna, mayqinkunachus sapankanku mana ancha chaniyuq kaptinkupas, ichaqa achka-achka yapakuspa urmaykuptinqa, profetap nisqanman hina, uvaspa rap'inkuna hina utaq higospa rurunkuna hina, huk musphachikuq rikuyta ruwanman karqa.... Manan kaykunataqa hatunchasqa harawi simikunata hinachu qhawarinanchik, aswanpas sut'i willakuykunata, chiqapuni hunt'akunankupaq kaqkunata hinam."

GSAM 96Yachachiq Olmsteadpa Willakuynin

GSAM 96.3Yale Yachay Suntur, Massachusettsmanta, yachachiq Olmstead, "Amerikapa aswan hatun ch'aska urmay yachaqnin" nispa sutichasqa, 1833 wata, 13 p'unchaw Ayamarq'ay killapi urmaq ch'askakunamanta kaynata nirqan:—

GSAM 96.4"1833 watapi chay wara-wara phaqchaypa mast'arikuyninqa kay hinam karqa: Pachamamap hawanpa hatun rakinta qataykuy atiq, inti lloqsimuy lawpi Atlántico mama quchap chawpinmanta inti chinkaykuy lawpi Pacífico mama quchakama; hinallataq Urin Abya Yalap chincha qucha patanmanta chincha lawpi Británico suyukunap ukhunpi mana riqsisqa suyukunakamapas. Chay phawaq ch'askakunap rikuchikuyninqa manam rikunallachu karqa, aswanpas maypipas kaqllataq rikch'akuynin rikurirqa."

GSAM 96.5Kay rikuchikuymanta, 12 p'unchaw Noviembre killapi, ch'isi 11 pacha hina qallarispa, 13 p'unchaw paqarin 4 pacha hina tukukunankama, yachachiqqa kaynata nin:—

GSAM 96.6"1833 watapi, 13 p'unchaw Nuwiyimri killapa paqarinpi, chay uranchaq quyllurkunap rikuchikuyninta rikuq ancha samiyuq runakunaqa, yaqapaschá rikurqanku pachap kamasqanmantapacha, utaq aswan pisillapas wiñay kawsay qillqakunapi willasqan pachakunapi, hayk'aqpas rikusqa aswan hatun hanaq pacha nina phataykunata."

GSAM 97Ch'aska Para Europapipas Rikusqa

GSAM 97.1Leonard Heinrich Kelberpa, Alemania suyupi, Stuttgart llaqtapi, 1835 watapi lluqsichisqan huk liwrupi, yachanchik kay unancha kutirisqanta Atlántico quchap chay lawpi, chay kikin killallapitaq, ichaqa pisi p'unchawkuna qhipaman. Pay nin:—

GSAM 97.2"1833 watapi, Ayamarq'ay killa iskay chunka pichqayuq p'unchawpi, Europa allpa pachapi sumaq quyllur urmay rikurikurqa," hinallataq "Minsterburg llaqtapi, Silesia suyupi, quyllurkunaqa nina para hinam urmarqa. Paykunawan kuskaqa nina rump'ukunam urmarqa, ch'isita ancha k'anchayman tukuchispa, chaymi runakunaqa qayllankupi kaq wasikuna ruphasqanta yuyarqanku.
GSAM 97.3"Chay kikin pachapi Prin llaqtapi, Austria suyupi, quyllurkuna urmamurqa pichqa pachak tawa kuchu millamanta aswan hatun pampata qataspa. Wakin runakunaqa nirqaku hanaq pachamanta urmamuq nina mayukuna hina kasqanta. Wakinñataq nina para nispa suticharqaku. Chaywanqa kawallukuna mancharispa pampaman urmarqaku. Askha runakunataq mancharikuymanta unqurqaku."

GSAM 97Rikch'anachiypa Churaynin

GSAM 97.4Kay profecía nisqanpi, kimsa kaq señaspa hunt'akuyninmanta aswan ñawpaqman uraykuspa,—ch'askakunaq urmayninmanta,—Qispichiqninchik nin: "Kunan yachaychis higo sach'amanta huk rikch'anachiyta." Kay rimasqaqa manan chay wiñaypaqchu karqan, Apunchik kay rimayninta qusqan pachapi kawsachkaqkunapaqqa, aswanpas chay wiñaypaqmi karqan, kaykunata hunt'asqata rikunankupaq kaqkunapaq—mana hunt'achkaspa, aswanpas hunt'asqaña. Cristop punkupiña kasqanmanta unanchakuna hunt'akunanqa manan hanaq pachap kuyuriynintachu hap'in, pay chiqapmanta hamuspa rikhurimunan pachata. Kay qayllamanta hamunanpa unanchankunaqa kay kimsa ñiqin unanchatan hap'in, chay qoyllurkunapi kaqta. Apunchikpa churasqan pacha, runakuna higo sach'amanta rikch'anachinata yachanankupaq, 1833 watamanta kay ladomanmi tupan. Kaypin Apunchikpa pachan kashan, tukuy runakuna hatun chiqaq yachayman rikch'arinankupaq, paypa hamunan punkupiña kasqanmanta, chay hamuyninpas manaraq chay rikch'anachinata uyariq wiñay tukukuchkaspa kananmanta. Chaymi rikunchik imaynatas pacha kay willakuypi señasqa kashan, hatun hamunanmanta willakuy tukuy runakunaman qusqa kananpaq.

GSAM 98Tukuy Pachapaq Willakuy

GSAM 98.1Kay willakuy hunt'akusqanman hinaqa, tarinchikmi chay pachallapi, 1833 watapi, Apunchikqa willaqninkunata utaq serviqninkunata pachantinpi imaymana k'uchukunapi sayarichisqanta, paykunaqa 1833 watamanta 1844 watakama Cristop qayllamunanta waqyarqanku, "ñan punkukunapim" nispa; hinaspataq kaykunaqa higo sach'ap rikch'anachiyninta yachachirqanku, hamunanpaq kay señalkunata rikuchispa, imaynan payqa paykunata kamachisqa chaynata ruwanankupaq. Kay willakuyqa, kawsachkaq yachachiqpa ñanninwanpas utaq qillqasqa rap'ikunawanpas, tukuy pachapi sapa misionero sayanaman, hinallataq pachapi sapa mama qucha punkumanpas chayarqan.

GSAM 98.2Willakuypa mast'arikuyninqa sut'itam sut'inchasqa karqan Rochester, N.Y. llaqtamanta Voice of Truth nisqa qillqap kamachiqninwan, 1845 watapi, Iniru killapi huk lluqsimuyninpi:—

GSAM 98.3"Wiñay Evangelio, Apocalipsis 14:6, 7 nisqapi willasqa hina, llapan nacionman, aylluman, simiman, hinallataq runakunamanpas willasqa kachkan; hatun kunkawan nispa: 'Diosmanta mancharikuychis, paymanpas hatun kayninta quychis; imaraykuchus taripayninpa pachan chayamunñam: hinaspataq hanaq pachata, kay pachata, mama quchata, yakukunap pukyuntinpas ruwaqta yupaychaychis.' Mana kanmanchu aswan sut'i ruwakusqakunawan chiqaqchay kay willakuy hanaq pachap uranpi llapan nacionkunaman, simikunamanpas apasqa kasqanmanta, pisi watakuna ñawpaqllapi, 1843 watapi [1843, judiokunap pachanpi—ñuqanchikpa pachanchikpi, 1844] Cristop hamunanmanta willakuypi, utaq qayllapiña kasqanmanta. Yachachikuykunawan, qillqasqakunawanpas, chay waqyayqa tukuy pachaman chayasqa, simikunataq pachap tukukuyninkama."

GSAM 98.4Wakin runakuna, imayna kasqanmanta mana yachaqkunaqa, iskay kaq hamuymanta kuyuriytaqa huk cheqallapi kasqanta qhawarqanku, yuyaspa chay ruwayqa William Millerpa, paywan kuska Hukllachasqa Suyukunap chincha lawninpi kaq pisi pachak serviqkunap llamk'aynin kasqanta. Paykunapaqqa musphay kanman yachayqa, America suyupi chay kuyuy, maypichus Ministrukuna Millerwan Himeswan ancha riqsisqa umalliqkuna karqanku, huk hatun kuyuypa huch'uy rakinlla kasqanmanta, chay kuyuyqa, ñawpaqpi nisqanchikman hina, "kay pachap tukukuyninkama" rirqan.

GSAM 99IMAYNATAM KUYURIYQA HUK HUK LLAQTAKUNAPI QALLARIRAN

GSAM 99.1Apunchikpa pachan chayamurqa kay willakuy pachantinman lluqsinanpaq, hinaspataq pachantinpi iskay chunka utaq aswan hukniray suyukunapi, yaqa kikin pachallapi, runakuna sayarichisqa karqanku, paykunaqa, mana hukninku hukninpa rurasqanmanta yachaspa, kay willakuyta pachantinpa tukuy k'uchunkunaman willanankupaq lluqsirqanku. Tawa ñiqin uma rak'ipi rimasqa runakunaqa, iskay waranqa kimsa pachak p'unchaw tukukunanmanta k'anchayta chaskiqkuna, huk runata—A. Campbellta—mana yupaspa, Apocalipsis 14 nisqapi ñawpaq angelninpa willakuyninta willanankupaq tanqasqa karqanku; kaypas Diospa Espiritunpa chiqan ruwayninwanmi karqa, manataqmi k'anchayta paypura willanakuspaqa.

GSAM 99Reformacionwan Tupachisqa

GSAM 99.2Sichus D'Aubignépa chunka suqtayuq pachakwatapi hatun Iñiy Allichaypa paqarimuyninman churasqan kaq kamachikuyta kay kuyuriymanpas churanchik chayqa, chiqamantam yupana kanqa Apunchikpa willakuynin hina, Apunchikpa pachanpipas. Chay Iñiy Allichaymanta llapanmantam wiñay kawsay yachaq nirqan:—

GSAM 99.3"Alemaniaqa manam cheqaq kaytaqa Suizaman willarqanchu, nitaq Suizapas Franciaman, nitaq Franciapas Inglaterraman. Tukuy kay suyukunaqa Dyusmantam chaskirqanku, imaynan pachap huk rakin mana hukkaqman k'anchayta apachinchu; aswanpas chay kikin k'anchaq pachaqa chiqallantam tukuy hallp'aman apachin. Cristopas, hanaq pachamanta paqariq p'unchaw, llapan runakunamanta tupuyninnaq hatunchasqa, Reforma pachapi, imaynan Cristianismo qallarichisqa pachapipas, pachaman kawsayta quq apu nina karqan. Chunka suqtayuq pachak watapi, huklla yachachikuymi karqan, karu hinaspa imaymana llaqtakunap wasinkunapi iglesiankunapipas huk kutillapi takyachisqa. Chaypa rasonninqa, chay kikin Espiritu maypipas llamk'ashasqanmi karqan, chay kikin iñiyta paqarichispa.
GSAM 99.4"Alemania suyup Allinchanakuyninpas Suiza suyup Allinchanakuyninpas kay cheqaq kayta rikuchinku. Zwingleqa manam Luterowanqa tupanakurqachu. Cheqaqpunim, iskaynin runapura huk t'inkiy karqa; ichaqa chaytaqa hallp'a hawanpim maskhananchik. Pitaq hanaq pachamanta Luteroman cheqaq kayta qurqa, payllatataqmi Zwinglemanpas qurqa. Diosmi paykunapura willanakuypa chawpin karqa. 'Evangelio willakuyta qallarirqani,' nin Zwingle, 'gracia watapi 1516 watapi, huk rimaypiqa, Luterpa sutin mana hayk'aq uyarichkasqa kachkaptinraq llaqtaykupi. Manan Cristopa yachaynintaqa Lutermantachu yacharqani, aswanpas Diospa siminmantan. Sichus Luter Cristota willakun chayqa, ñuqap ruwasqaytan ruwan; chayllan.'"6

GSAM 100.1Farelpa Lefèvrepa Franciapi llamk'ayninkumanta rimaspa, wiñay kawsay yachaq nin:—

GSAM 100.2"Chayrayku, Franciapi Iñiy Allichayqa manan hawa llaqtamanta apamusqachu karqan. Francia allpapin paqarirqan; Paris llaqtapin wiñarqan; ñawpaq saphinkunataqa hatun yachay wasipin churarqan, chaymi Roma Cristiana iñiypi iskay kaq atiy karqan. Diosqa chay llamk'aypa qallariyninkunata Picardía, Delfinado suyukunamanta runakunap ch'uya sunqunkuman churarqan, manaraq mayqin huk llaqtapipas qallarichkaspa.
GSAM 100.3"Rikurqanchikmi Suizamanta Musuqyachiyqa Alemania suyumanta Musuqyachiymanta sapan kasqanta. Francia suyumanta Musuqyachiytaqmi, chaynallataq, iskayninkumanta sapan karqan. Chay rurayqa chay hukniray suyukunapi huk kutillapim qallarirqan, mana mayqinpura willanakuspa; imaynan huk maqanakuypi, awqaqkunap huñunpi kaq tukuy hukniray kallpakuna huk kutillapi kuyurinku, huknin hukninta manaña rinanpaq niqtinpas, huklla kamachikuy, huklla Hatun Kamachiqmanta hamuq, llapankupa uyarikuqtin. Pacha hunt'akurqa, runakuna wakichisqaña karqaku, hinaspataq Diosqa Iglesiapa Allichayninta llapan suyukunapi huk kutillapi qallarirqa. Kay hina ruwaykunaqa rikuchin chunka suqtayuq pachak watapi Hatun Allichayqa Diospa ruwasqan kasqanta."7

GSAM 100.4Inglaterrapi Musuqmanta Sayarichiymanta, Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, hukkunapawan pusasqanmanta, D'Aubigné nillantaqmi:—

GSAM 100.5"Inglaterrapi Reformaciónqa, chayrayku, Luteromanta Zwinglemantawan hawa qallarirqan, Diosllamantapuni hap'ipakuspa. Cristoq suyunkunapi llapankupin Diospa simin huk kutillapi llamk'arqan. Oxfordpi, Cambridgepi, Londonpipas Reformacionpa qallariyninqa Erasmoq lluqsichisqan Griego Musuq Testamento karqan. [Tyndalewan Thomas Bilneywanqa 1519 watapim Cambridge llaqtata saqirqanku.] Chayamurqanmi huk p'unchaw, maypichus Inglaterra suyu kay Hatun Reformacionpa qallariyninwan hatunchakurqan."8

GSAM 101.1Chay hamuy willakuyqa, Reforma nisqapi ñawpaq qhawarisqanchikman rikch'akuqllataqmi paqarirqan. Runakunaqa pachantinpi tawa kutimanta aswan achka suyukunapim hukllalla kuyurichisqa karqanku, mana hukninku hukninta riqsispa nitaq yuyayninkuta willanakuspa, hinaspam qallarirqanku chay kikin Bibliaq cheqaq kayninkunata willayta, manam pachantinpi tawa suyukunallapichu, aswanpas llapan yachaysapa runakunaq pachanman.

GSAM 101Joseph Wolffpa Llamk'ayninkuna

GSAM 101.2Kay pachapiqa allin kanman hamuy willakuypa mast'arikuyninmanta chiqap kaqkunata qhawarichiy:—

GSAM 101.3"1831 watapi Joseph Wolff, D.D., Hatun Britanyamanta misionerohina kachasqa karqa Palestina llaqtapi Judiokunapura llamk'ananpaq. Payqa, qillqasqankunaman hina, 1845 watakama, Apunchikpa utqaylla hamunanmanta willarqa Palestina, Egipto, Puka Qucha patakunapi, Mesopotamia, Crimea, Persia, Georgia, llapan Otomano Suyu, Grecia, Arabia, Turquía, Bokhara, Afganistán, Cachemira, Hindostán, Tíbet, Holanda, Escocia, Irlanda, Constantinopla, Jerusalen, Santa Elena llaqtakunapi, hinallataq Mediterráneo quchapi wamp'ukunapi, chaynataq Nueva York llaqtapi, llapan iñiy huñukunaman. Payqa willanmi judiokunapura, turkokunapura, mohamedanokunapura, parsiakunapura, hindukunapura, caldeokunapura, yesedokunapura, siriokunapura, sabeokunapura, pashakunaman, sheikskunaman, shahkunaman, Organtsh llaqtap, Bokhara llaqtap qhapaqninkunaman, Grecia suyup qhapaq warmiman, hukkunamanpas willasqanta."9

GSAM 101.4Yemen llaqtapi, Hobabpa, Moisespa suegronpa, mirayninkunap tiyasqan suyupi, Joseph Wolffqa huk liwruta rikurqan, chaymanta kaynata nin: "Kay llaqtapi Arabekunaqa 'Seera' sutiyuq huk liwruyuq kanku, chayqa 'Cristop Iskay kaq Hamuyninmanta, hinallataq Qhapaq Kayninpi Kamachikuyninmantawanmi' riman!"10

GSAM 102.1Yemen llaqtapin suqta p'unchawta Recabita runakunawan qhipakurqan, paykunamantataq kaynata nin: "Paykunaqa manam vinuta upyankuchu, manam vinera q'urakunata tarpunkuchu, manam muhuta tarpunkuchu, karpakunapim tiyanku, hinaspam yuyarinku Recabpa churin Jonadabpa siminkunata. Paykunawanmi karqa Israelpa wawakuna, Dan ayllumanta, Hatramawt llaqtapi Terim qayllapi tiyaqkuna, pikunachus Recabpa wawankunawan kuska suyanku Mesiaspa hanaq pacha phuyukunapi utqaylla chayamunanta."

GSAM 102.2Hawa nisqamanta rikunchik, chay chunka tawayuq watakunapi, Wolff kikinmi Cristopa hamunan punkukunapiña kasqanmanta willakuyta iskay chunka masnin hukniray llaqtakunapi willasqa. Chay kikin pachapitaq chay yachachikuyqa Alemaniapi anchatapuni mast'arisqa karqa, aswantaqa Urin lawpi Moravokuna ukhupi.

GSAM 102Willakuy Alemaniapi Rusiapipas

GSAM 102.3Huk inglés qillqaq, Mourant Brock, willawanchik "Württembergpi pachak-pachak runayuq huk cristiano llaqtacha kasqanta, paykunaqa Cristop utqaylla hamunanta suyachkasqaku". Chay yachachikuyqa Alemania suyup wak lawkunapipas willasqa karqan Hengstenbergwan, payqa chay pachakunapi Alemaniapi aswan yachayniyuq teólogo nisqa karqan.

GSAM 102.4Review and Herald nisqa qillqapi, 13 p'unchaw diciembre killapi, 1892 watapi, Alemania suyumanta Pastor L. R. Conradi nin:—

GSAM 102.5"Bengel, Alemania suyupi, achka sunqukunapi Apunchikpa rikhurimunanpaq munakuyta rawrachirqan, chaytaq waranqa-waranqa runakunata ñawpaq mana hayk'aq hina profetico simita yachanankupaq tanqarqan.... K'anchayqa Alemania suyupi k'ancharirqan, chaypitaq iskay waranqa kimsa pachak p'unchawkunap imapaq kasqanta rikuchiq qillqasqakuna mast'arikurqan. Chaymantaqa iñiypi rikch'arichiy qatirqan, aswantaqa Württemberg llaqtapi, hinaspataq qatiykachay paqarimuptin, pachak-pachak ayllukuna Urin Rusiaman rirqanku, chaypitaq achka watakuna ñawpaqta chayman ripuq llaqtamasinkunapura mast'arirqanku. Pastorkuna iglesiankuta wichq'aptinku, pisi kaqkunallawanqa, paykunaqa 'stunden' nisqankuta, utaq 'horankuta' huñunakuykunata, wasikunapi pakallapi ruwaq karqanku, hinaspataq pachak-pachak runakuna iñiyninkuta t'ikrarqanku. Chay pachapipas Samana P'unchawmanta paykuna ukhupi rimanakurqanku, ichaqa mana pipas qallarirqanchu, chaymi chinkachisqa karqan. Huk Ruso chakra runam 'stunden' nisqapi iñiyninpi kutirichisqa karqan, hinaspam kaq llamk'ayta Rusokuna ukhupi qallarirqan. Kaymi qhipaman kunan p'unchawpa hatun 'Stundist' kuyuriyninman apamurqan, mayqinchus Siberiapa Trans-Caucassuspa ancha karu k'uchunkunakamapas aypan."

GSAM 103.1Review and Herald nisqa qillqapi, 31 p'unchaw Anta Situwa killapi, 1891 watapi, Pastur Conradiqa huk willakuyta qun Australia suyumanta Wawqi Schächemanta, payqa, chay rimasqan pachapi, Silesia llaqtapi tiyaq karqa, hinaspataq huk chikan pachata llamk'arqa Tayta Gosnerpa wasi misionninpaq, payqa huk riqsisqa Aleman evangelista yachaqmi karqa. Wawqi Schächemantam payqa kay qatiqta willan Kelberpa liwrunmanta:—

GSAM 103.2"1836 watamanta qhipaman, utaq Bengelpa Yupaynin tukukuptin, Schweidnitz suyupa willay qillqanpi rikhurirqan huk willakuy, chaypi kaq Wiraqucha Sommerfeldtpa qillqa qhatuna wasinmanta, L. Henry Kelberpa huk liwrunmanta, 1843 hinallataq 1844 watakunapi kanan hatun kusikuypaq imakunamanta willaq. Liwrupa chiqan sutintaqa manan yuyarinichu. Chay nisqa liwrutaqa tarirqayku, hinaspa achka sunquwan suyashaq runakunawan kuska, punkukuna wisq'asqa kachkaptin, 1839-40 watapi ñawirqayku. Liwruqa Danielpa qillqasqanmanta, Apocalipsis qillqamanta, hinallataq Mateo 24manta rikuchirqan tukukuy qayllapiña kasqanta, hinaspapas huk yupay tablata hap'irqan, chay ñawpaq nisqa pachaman imaynata chayasqanta rikuchispa."

GSAM 103Willakuy Hatun Britaniapi

GSAM 103.3The Millennium sutiyuq inglés simipi qillqasqapi ninmi, "Inglaterra Iglesianmanta qanchis pachak serviqkuna Qispichiqpa kutimunanmanta qaparichkasqankuta." Chay pacha ancha yachayniyuq serviqkunapuraqa karqanku 1840 watamanta 1844 watakama Inglaterrapi hamuy yachachikuyta willaqkuna. Paykunamantaqa kay sutikunatam rimarisun: Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [paypa qillqasqanpi, Look to Jerusalem, 114 kaq p'anqapi, Mateo 24-manta rikch'anachiyta kay miraypaq churan], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, hukkunapas.

GSAM 104Willakuy Holanda suyupi

GSAM 104.1Iskay kaq hamuymanta yachachikuyqa Holanda suyupi Hentzepeterpa willasqan karqan, payqa chay pachakunapi chay suyupi aswan allin serviq kasqanmanta nisqa. Payqa reypa kamachisqan, La Haya llaqtapi Museo Real nisqap qhawaqninmi karqan. Payqa 1844 watapi, junio killapi, Midnight Cry nisqap kamachiqninman huk qillqasqanpi pay kikinmanta nin, kay yachayman ñawpaqta yuyaynin chayasqanqa ancha musphachikuq musquyninrayku kasqanta. Payqa chay yachachikuymanta Qillqasqakunata t'aqwirqan, hinaspataq 1830 watapi chay yachachikuyta sut'inchaq huk huch'uy qillqata lluqsichirqan. 1841 watapitaq pachap tukukuyninmanta huk huch'uy qillqatawan lluqsichirqan. Chay kikin qillqapin nin, William Millermanta hukkunamantawan, pikunachus Cristop qayllamunanta yachachiyta llapan runapaq willachkarqanku, payqa ñawpaqta 1842 watapi chaymanta yachasqanta, Americamanta Holandaman hamuq runawan rimanakuspa.

GSAM 104Willakuy Tartarypi

GSAM 104.2Ña 1821 watapiraqmi Tartaryapi Señorpa hamunanmanta yachachikuyqa iñisqa karqan, yachachisqapas. Chay pachakunapim huk irlandés misionero chay suyuman kachasqa karqan, hinaspam huk tartaro tayta payman tapurqan: "¿Hayk'aqmi Cristo iskay kaq kutipi hamunqa?" Payqa mana imatapas chaymanta yachasqanta kutichirqan, chaymi taytakuraqa anchatapuni muspharirqan, Bibliamanta yachachiykunata yachachinapaq hamuq misioneromanta chay hina kutichiyta uyarispa, hinaspataq nirqan: "Pipas Bibliayuq kaqqa chaytaqa yachanmanmi", nispa. Chaymantataq taytakuraqa yuyaykusqanta willarqan, Cristo 1844 watapi hina hamunanta yuyasqanta nispa. Kay willakuyqa 1821 watapi Irish Magazine nisqa qillqapi tarikun.

GSAM 104Willakuy America, India, hinallataq Continente nisqapi

GSAM 104.3Advent Tracts, Vol. 2, 135 kaq p'anqapi, 1844 watapi, Inglaterra suyumanta Mourant Brock nin:—

GSAM 105.1"Manam Gran Bretaña suyullapichu Qispichiqpa qaylla kutimunanta suyanku, nitaq willaypa kunkanpas uyarikun, aswanpas America, India, hinallataq Europa allpapipas. America suyupiqa, kimsa pachak hina Diospa siminpa serviqninkunan kay 'Qhapaq suyumanta allin willakuyta' chaynata willachkanku; kay suyunchikpitaq, qanchis pachak hina Iglesia de Inglaterra nisqamanta kaqkunan chay kikin qaparikuyta qaparichkanku."

GSAM 105Tukuy Pachapi Mamaqucha Punkukunaman

GSAM 105.2Seneca Falls, N.Y. llaqtamanta E. R. Pinney, hamuy yachachikuyta willanapaq kawsayninta quq sunquyuq Bautista serviq, Exposition of Matthew 24 nisqapi, 8, 9 p'anqakunapi, nirqan:—

GSAM 105.3"1842 watamantapacha, iskay kaq hamuymanta qillqasqakunaqa apachisqaña karqa Europa, Asia, Africa, hinallataq America suyukunapi llapan misionero sayanaman, Rocky Orqokuna iskaynin ladonpi.... Wamp'unchikkunap kamachiqninkuna hinallataq wamp'upi puriqkunapas niwanchikmi, mana mayqin puerto-pipas sayasqankuta, maypichus tarinku kay willakuy paykunamanta ñawpaqta mana chayamusqanta, hinaspapas chaymanta sapa kutin paykunata tapusqankuta."

GSAM 105Kimsa Waranqa Willakuyta Willaspa

GSAM 105.4Zanesville, Ohio llaqtamanta Pastor G. W. Mitchel, chay yachachikuyta kikin willaq huk serviq, Newark, Ohio llaqtapi huk rimanakuypi qillqaqman nirqan, 1894 wata, 8 p'unchaw agosto killapi, 1844 wata, septiembre killapi, McConnellsville, Ohio llaqtapi rimanakuspa, Ministru William Miller payman willasqanta, "pachantinpi imaymana k'uchukunapi kimsa waranqa serviqkunap sutinkuta chaymanta tiyanankuta" paypa kapusqanta, paykunaqa willashasqaku, 'Diosmanta mancharikuychis, paymanpas hatun kayninta quychis; paypa taripayninpa horan chayamunñam,' nispa, paykunamanta aswan askhaqa Chinchay Abya Yalapi hinallataq Hatun Britaniapipas kasqaku.

GSAM 105.5William Millerqa, kay "qapariy" ancha mast'arisqanmanta rimaspa, nirqan:—

GSAM 105.6"Pachantinpa sapa k'uchunpi huk iskay runakuna kay willakuyta willarqanku, hinaspataq llapanku huk yuyayllapi kanku pachamantaqa,—Asia suyumanta Wolff; ñawpaq Inglaterramanta Irving; Escocia suyumanta Mason; Carolina del Sur suyumanta Davis; hinallataq kay suyupi achka runakuna, kunanpas utaq ñawpaqpas, chay qapariyta qaparichkanku."11

GSAM 106Hutchinsonpa Voice of Elijah Askha-askhata Kachasqa

GSAM 106.1Ministru R. Hutchinsonqa, 1837 watapi, Inglaterra suyumanta Kanadamantaq Wesleyan misionero hina kachasqa karqan. Tukuytaqa Montreal llaqtapi tiyarqan. Payqa karu llaqtakunapi ancha askha riqsisqayuq karqan. 1843, 1844 watakunapiqa, Voice of Elijah sutiyuq qillqata lluqsichirqan, chaypitaq hamuy yachachikuymanta rimarqan. Hawa llaqtakunaman puriq wamp'ukunaman utqaylla yaykuyta atispa, hinallataq qillqankunata hatun q'ipikunapi mana chaski qullqita quspa kachasqanrayku, chaykunataqa tukuy pachantinman askha-askhata kacharqan. Pay kikinpa rurasqanmanta nirqan, chaykunataqa mana qullqillapaq kachasqanta Nova Escocia, Nuevo Brunswick, Tierra Nueva, Inglaterra, Irlanda, Escocia, Gales, Francia, Alemania, Constantinopla, Roma, hinallataq Británico qhapaq suyup tukuy suyuchankunamanpas.

GSAM 106Sandwich wat'akunapi

GSAM 106.21843 wata, 12 p'unchaw octubre killapi, Midnight Cry nisqa qillqapi, Sandwich wat'akunamanta, Kaui wat'api, Kaloa llaqtamanta, O. S. Burnham sutiyuq warmimanta huk qillqa karqa. Payqa qusanwan kuska chaypi yachachiqkuna karqanku. Paykunaqa chaypi hamunanmanta yachachikuyta chaskispa willarqanku, hinaspataq huk huñu iñiqkuna wat'akunapi paykunawan kuska yupaycharqanku.

GSAM 106Willakuy Juan Bautistap Willakuyninwan Tupachisqa

GSAM 106.3Chaynapin rikunchik, hamunanmanta yachachikuyqa ancha allin hunt'anapaq willasqa kasqanta, Qillqapi chaymanta willasqakunata hunt'anapaq.

GSAM 106.4Cristop ñawpaq hamuyninta willaq willakuyqa Isaías profetap kay siminkunapin nirqan: "Ch'in pampapi qaparikuqpa kunkanmi: Ñanta wakichiychis Señorpata, ch'in pampapitaq Diosninchikpaq hatun ñanta chiqanchaychis. Sapa qhichwa hatarichisqa kanqa, sapa orqo muqupas pampakama urayachisqa kanqa: q'ewisqakunapas chiqanchasqa kanqa, ch'awka-ch'awka pampakunapas pampachasqa kanqa: Señorpa hatun kayninpas rikuchisqa kanqa, llapan runakunapas hukllalla chayta rikunqaku: imaraykuchus Señorpa siminmi chayta rimarirqa."12 Kay willakuyqa hunt'akurqan "Juan Bautistap llamk'ayninpi, Judea ch'in pampapi willaspa, nispataq: Kutirikuychis, hanaq pacha qhapaq suyuqa qayllapiñam kachkan." nispa.13

GSAM 107.1Kay runaqa, sapallan, suqta killa Judea suyullapi llamk'aspa, kay hatun willakuyta hunt'arqan. Kay willakuy Juanpa llamk'ayninta pacha hinallataq maypi kananpaq saywachisqanña, manan chaynachu iskay kaq hamuymanta willakuykunawanqa, imaraykuchus chay llamk'ayqa "hatun qapariywan" kanan karqan, pachantinpi mast'arisqa.

GSAM 107.2Kayhinatam rikukun, qhawachisqa kaqkunamanhina, hayk'a chiqanpunim hamunanmanta willakuymanta willasqa hunt'akusqan. Diospa pachanmi chayamurqa higo sach'amanta rikch'anachiy yachachikunanpaq, ñawpaq angelninpa willakuyninpa ñawpaq willariynin qusqa kananpaq, hinaspam payqa sayarichirqa willaqninkunata llapan suyukunaman, runakunaman, simikunamanpas chay qapariyta willanankupaq.

Notes

  1. Mateo 24:32-35. ↩
  2. Romanos 10:14, 15. ↩
  3. Mateo 24:29, 30. ↩
  4. Mateo 24:29. ↩
  5. Marcos 13:24. ↩
  6. History of the Reformation, Pusaq ñiqin liwru, Huk ñiqin uma, iskay, kimsa ñiqin rak'ikuna. ↩
  7. Chayllapitaq, 12 kaq Qillqa, 3 kaq Uma, 10 kaq Rak'i. ↩
  8. Chayllapitaq, 18 kaq Qillqa, 2 kaq Uma, 12 kaq Rak'i. ↩
  9. Voice of the Church, p. 343. ↩
  10. Wolff’s Mission to Bokhara. ↩
  11. William Miller’s Lectures, p. 238, 1843. ↩
  12. Isaías 40:3-5. ↩
  13. Mateo 3:1, 2. ↩

Note

Back