Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 29
05 / 29

Tawa ñiqin Uma — Puchukay Pacha

John Norton Loughborough

GSAM 77.1"CHAYPIN nirqani, ¡Ay, Apuy, imataq kaykunap tukukuynin kanqa? Nispan payqa nirqan: Ripuy ñanniykita, Daniel: imaraykuchus simikunaqa wichq'asqan, sellasqataq kashan tukukuy pachakama. ... Mana allin runakunaqa mana allintan ruwanqaku: manataqmi mana allin runakunamanta pipas hamutanqachu; yachaysapakunataqmi hamutanqaku."1

GSAM 77.1Paymi niwarqan: "Hamut'ay, runap churin, imaraykuchus tukukuy pachapaqmi kay rikuyqa kanqa".2

GSAM 77.1"Qamrí, Daniel, simikunata wichq'ay, liwrutapas siyllay tukukuy pachakama; achka runakuna kayman chayman purinqaku, yachaypas mirarinqam."3

GSAM 77.1Kaypi "tukukuy pacha" nisqawan, ¿imatataq niyta munan? Manam tukukuy kikinpunichu kanman, imaraykuchus chhayna kaqtinqa Danielpa willakuyninmanta "wichq'asqa" kaqqa runakunapaq mana imapaqpas valenmanchu karqa. "Rikuchisqa kaqkunaqa ñuqanchikpaqmi" nisqan hina,4 kay rakiqa mayk'aqllapas allin kanan tiyan. Chayrayku, "puchukay pacha" nisqa rimayqa puchukaypa ñawpaqnin pachamantam riman, chaypim Danielman rimasqa kaqkuna hamut'asqa kanqa.

GSAM 77Paypa Wakichikuy P'unchawnin

GSAM 77.2Chayqa, mana iskayrayaspa, Nahum profetap "wakichikuyninpa p'unchawnin" nispa sutichasqan pachamantam riman. Kaypiqa profetaqa Nínive llaqtap thuñiyninmantam rimachkarqa, "awqana waskhap qaparikuyninwan, ruedakunap ch'aqwayninwan, phawaq kawallukunap qaparikuyninwan, phawaq carrokunap phinkiyninwan" kuska.5 Profetap yuyayninqa ñawpaqta huk aswan hatun llakiman apasqa karqan, mayqinchus llapan pachaman hamuqtin, chaypacha "orqokuna paymanta khatatatanku, muqukunataq chullunku, hallp'ataq paypa ñawpaqenpi ruphapun, arí, kay pacha, chaypi tiyaq llapanpas. Pitaq sayayta atinqa phiñakuyninpa ñawpaqinpi? Pitaq tiyayta atinqa sinchi phiñakuynin ukhupi? Phiñakuyninqa nina hinam hich'arikun, qaqa rumikunatataqmi payqa urmachin.... Payqa tukukuynintam ruwanqa; ñak'ariyqa manañam iskay kutitañachu hatarinqa."6

GSAM 78Rawraq Antorchakunawan Karritukuna

GSAM 78.1Aswanraqmi willakuqqa kay wakichikuy p'unchawmanta riman: "Carroskunaqa rawraq mechakunawanmi kanqa wakichikuynin p'unchawpi, abeto sach'akunataqmi sinchita kuyurinqa. Carroskunaqa k'ikllukunapi phiñakunqaku, hatun ñankunapitaq hukninkuwan hukninkuwan tupanakunqaku: mechakuna hina rikch'akunqaku, illapakuna hina phawanqaku. Payqa allin runankunata yupanqa: puriyninkupi mitk'akunqaku; perqanman usqhaylla chayanqaku, hark'aynintaq wakichisqa kanqa."7

GSAM 78.2¡Mayna chiqan willakuymi kunan pacha illapa hina trenmanta, purichiqnin sapa kuti puriqninkunata yupaspa yapamanta yupaspa, huk sayanamanta huk sayanaman, hinaspa tren purichkaptin paykuna purispa mitk'akunku! Chaymantapas, ancha askha abeto sach'akunatam usuchinku riel ñanpa tiyanankunapaq, chakatanankunapaq, rit'i hark'anakunapaq, hukkunapaqpas. Ninkun, Sierra Nevada Orqokunapi huk ñanpiqa tawa chunka qanchisniyuq milla suni abeto sach'amanta rit'i hark'anakuna kasqanta. Chaytataqmi willakuqqa nirqa "paypa wakichikuynin p'unchawpi" kananmanta.

GSAM 78.3Kay tukukuy pachamantapas Joel willakuqmi rimarirqan, Apunchikpa kamachinkunaman kamachikuy qusqa kaptin: "Zion llaqtapi trompetata phukuychis, chaymanta ch'uya orqoypi manchay waqachiyta waqachiychis; llapan kay allpa tiyaqkuna katatataychis; Apunchikpa p'unchawninmi hamuchkan, qayllallapim kachkanña."8

GSAM 78.4Hinallataq Sofonías profetap nisqanpi nin: "Huñunakuychis, huñunakuychis, mana munasqa llaqta; kamachikuy manaraq lluqsimuchkaptin, p'unchaw t'amu hina manaraq chinkachkaptin, Señorpa sinchi phiñakuynin manaraq qamkunaman chayamuchkaptin, Señorpa phiñakuyninpa p'unchawnin manaraq qamkunaman chayamuchkaptin. Maskhaychis Señor-ta, qamkuna llapan llamp'u sunquyuq kay pachapi kaqkuna, paypa taripayninta hunt'aqkuna; maskhaychis chanin kayta, maskhaychis llamp'u sunqu kayta: ichapas Señorpa phiñakuynin p'unchawpi pakasqa kankichis."9

GSAM 79.1"Puchukay pacha" nisqa rimay imatachus ninan munasqanta, hayk'aq qallarisqantapas aswan allinta yachanapaqqa, chay kikin simi maypi llamk'achisqa kasqanta qhawarisun. Danielpa chunka hukniyuq capitulunpiqa huk qatiq atiy rikhurin, chayqa puchukay pachakama kamachikuyninta hap'inanta willan. Apunchikmi chay qatiq atiypaq nirqan: "Wakin hamut'aqkunamantaqa urmanqaku, paykunata mallinapaq, ch'uyanchanapaq, yuraqchanapaq ima, chay tukukuy pachakama; imaraykuchus chay [tukukuy pacha]qa huk chhika kamachisqa pachapaqraqmi kachkan."10

GSAM 79Huch'uy Waqrapa Ruraynin

GSAM 79.2Protestante hamut'aqkunaqa yaqa llapanku huk yuyayllapi kanku, kay atiyta, Danielpa qanchis kaq capitulonpi "huch'uy waqra" nisqatapas, Roma llaqtap iglesianman tupachinankupaq, mayqinchus kamachiy atiyta makinkunapi hap'irqan chay "ñawpaqmanta churasqa" pachapaq. Chay ñawpaqmanta churasqa pachaqa karqan "huk pacha, iskay pacha, kuskan pachawan" nisqa.11 Kayqa karqa 1260 willakuy p'unchawkuna —1260 watakuna—, huch'uy waqrapa kamachiyninmanta, 538 watamanta 1798 watakama (Cristomanta) mast'arikuspa. Qhipa kaq watapitaq, chay "ñawpaqmanta churasqa pachapi", huch'uy waqrapa kamachiyninqa qichusqa karqa. Chaymi chay pachapi runakunaqa manañam ñawpaq hina chay atiypa makinwan "urmachikurqankuchu". Chaymi kay wata, 1798, kay willakuypi "puchukay pacha" sutichasqa pachap qallariyninta rikuchin.

GSAM 79.31798 wataqa "waranqa iskay pachak suqta chunka p'unchawkunata" —1260 watakunata— wichq'arqan, chaypachapin Apunchikpa "Iskay Testigonkuna" (Mawk'a Musuq Testamentokunapas) "sako p'achawan p'achasqa willananku" karqan.12 Laqha Pachakunapi qatiykachay kasqanpiqa, Qillqakunaqa Griego, Latín simikunapim waqaychasqa karqan, chay simikunatataq runakunaqa mana hamut'arqankuchu. Kay Qillqakunata hark'ayqa paykunata "sako p'achawan p'achachaymanmi" rikch'akun.

GSAM 80Iskay Testigokuna Wañuchisqa

GSAM 80.1"Paykuna testimonio qusqankuta [sako p'achawan p'achasqa kaspanku] tukuspaqa, mana tukukuq ukhumanta lluqsimuq sallqa uywaqa paykunawan maqanakunqa [Satanas pachap runankunata kuyurichispa paykunawan llamk'aspa], hinaspataq atipanqa hinaspa wañuchinqa. Paykunap ayankutaqmi chay hatun llaqtap ñanpi sirinqa, mayqinchus espiritunpi Sodoma Egipto ima sutichasqa kachkan, maypitaqmi Apunchikpas kuruspi warkhusqa karqan ["kuruspi warkhusqa kachkan," Danish, Revised Version nisqakunapi]. Llaqtamanta ayllukunamanta, rimaykunamanta, llaqtakunamantawan runakunataqmi paykunap ayankuta kimsa p'unchaw kuskan qhawarinqaku, manataqmi saqinqakuchu ayankuta p'ampanankupaq."13

GSAM 80Manchay Kamachikuy

GSAM 80.2Kay Testigokunap wañuchisqa kasqanqa Francia suyupi "Manchay Kamachikuy" nisqap pachapin hunt'akurqan, 1792 watamanta 1795 watakama—kimsa wata kuskan. Francia Hatun Hatariy suqta icha qanchis wata hinaraq kachkaptinpas, ñawpaq kimsa wata kuskanpim sinchita kallpachakurqanku Bibliata, iñiyta, chaykunamanta allinpaq rimaqkunatapas chinkachinankupaq. Francia Hatun Hatariyqa qhapaq kamachiypa contranpi, taytakurakunap contranpipas maqanakusqanta nispapas, chiqapqa Diospa, Bibliapa chinkachinapaq maqanakuymi karqan. Hatariymanta ñawpaq pachakunamantaqa kayhinatam ñawinchanchik,

GSAM 80.2"Ama qunqakuchunchu, 1792 watapi Hatun T'ikrakuymanta ñawpaqta, Francia suyupi mana iñiy yuyayta mast'ariqkuna paypura qullqita huñuspa isqun pachak waranqa libra esterlina [$4,500,000] qullqita huk watallapi, aswanpas kutin kutita, gastasqankuta, runakunap yuyayninta waqllichinapaq, hinaspapas mana allin ruwaykunaman wakichinapaq liwrukunata rantinankupaq, ñit'inankupaq, ch'iqichinankupaq."14

GSAM 80Mana Iñiq Qillqaqkuna

GSAM 80.3"Chay hina Hatun T'ikrakuypaq ñantaqa Voltaire, Mirabeau, Diderot, Helvetius, D'Alembert, Condorcet, Rousseau, chay hina yuyayniyuq hukkunaq qillqasqankunawanmi wakichirqanku, chaykunapitaq kallpachakurqanku runap yuyayninwan tarisqa iñiytapas willasqa iñiytapas thuñichiq yachaykunata mast'arinankupaq. Willakuyqa manan ch'aqwasqallachu karqan, aswanpas tukuytan chinkachisqa karqan; Apu Yayataqa pachamanta qarqurqanku, hinaspa Yuyaypa Apu Warmi sutiyuq yuyayllapi kaq rikch'ayta chaypa rantinpi churaykurqanku."15

GSAM 81.11793 watapin runakunap yuyayninqa kayhinam karqan: aranway ruraqkunataqa hatun qapariykunawanmi napaykurqanku, Dyuspa contranpi, Bibliamantapas k'amiq asichikuq rimayninkurayku. Huk rikuchinapaqmi kayta ninchik:

GSAM 81.1"Monert sutiyuq asichikuq runaqa, San Roke Iglesianpi [Paris llaqtapi], mana iñiyta ancha hatunman apasqa. 'Dios, sichus kanki chayqa,' nispa nirqan, '¡sutiyki k'irisqamanta kutichikuy! ¡Qanwanmi maqanakusaq! ¡Upallallam kachkanki! ¡Manam atrevekunkichu q'aqyayniykikunata kachariyta! ¿Pitaq kunanmanta qhipaman kanaykipi iñinqa?'"16

GSAM 81Lyons llaqtapi, Francia suyupi, Dyusmanta millay asipayay

GSAM 81.2Imaynatachus Testigokunata wañuchiqkuna, "Diospa Churinta musuqmanta ch'akataspa, lliw runaq ñawpaqinpi p'inqachisqaku" (Hebreos 6:6), Lyons llaqtapi Chalier, Lyons llaqtap Kamachikuqnin, wañuchisqa kasqanrayku, paypa yupaychananpaq Fouchépa rurasqan raymipi rikhurinqaku, chaytaqa qhawarisun. Lyons llaqtaman manaraq chayamuchkaspa, Fouché kamachirqan

GSAM 81.2"llapan iñiy unanchakuna thuñisqa kanan; hinallataq panteonkunap punkunkunapi qillqasqa kanan, Wañuyqa wiñaypaq puñuymi.... Chalierpa umachanqa k'ikllukunanta apasqa karqan, achka wañuchiqkunawan q'ucha runakunawan qatipasqa. Paykunamanta qhipanmanqa huk asno hamurqan evangelio, cruz, comunión vasokunatapas apaspa, chaykunataqa utqhaylla ninaman churaykurqanku, asnotataq comunión copamanta saminchasqa vinota upyachirqanku."17

GSAM 81.3Paris llaqtapi Yuyay Raymiqa kay hinam willasqa:

GSAM 81.3"Huk hatun puriywan huñunakuy wasiman rirqanku, hinaspataq ch'aqwa runakunaqa ... iñiypa ruwayninkunata asichikunapaq hina aswan millayta q'uchurqanku.... Yuraq taytakura p'achakunata, qatayuq p'achakunata churakusqa qharikunaqa, hallelujakunata takispa, Carmagnoletataq tususpa, huñunakuy wasipa ñawpaqenman hamurqanku. Chaypi churaykurqanku saminchasqa t'antata, chayta waqaychasqa kahakunata, quri qullqimantawan wankikunata. Asichikuq rimaykunata rurarqanku.... '¡Qamkunaqa!' nirqan San Denismanta huk kachasqa huñu, '¡Qamkunaqa, mana yuyayniyuq iñiypa llamk'anankuna, tukuy rikch'aq saminchasqa santukuna, qhipatapas llaqtayuq kaychik, llapallaykichik sayariychik, hinaspa llaqtata yanapaychik qullqi chulluchina wasiman rispa chulluchisqa kanaykichikpaq!'"18

GSAM 82Diospa Simin Laqha Kaymanta Lluqsimun

GSAM 82.1"Kimsa p'unchaw kuskanmantawan Diosmanta Kawsaypa Espiritun paykunaman (Testigonkunaman) haykurqan", hinaspataq paykunaqa "phuyupi hanaq pachaman wicharirqanku".19 Diospa pachan chayamurqanña, simin laqha kasqanmanta lluqsinanpaq, hinaspataq tukuy runakunap ñawpaqinpi rikurichisqa kananpaq. Pacha chayamurqanña (1798) tukuy pachapi misionero llamk'ay ruwakunanpaq. 1804 watapitaq Británico Biblia Huñunakuy kamarisqa karqan. Chay qhipamantaqa achka wakin Biblia huñunakuykuna paqarirqan, kunantaq Bibliaqa tukuy pachapi aswan riqsisqa simikunaman t'ikrasqa kachkan. Chayrayku, Qillqakuna, Iskay Testigokuna, tukuy runap rikunanpaq hinallataq ñawinchananpaq sut'inchakuspaqa, phuyu ukupi hanaq pachaman wicharisqankuwan kikinchanakun.

GSAM 82.2Francia Hatun T'ikray pachapi, Voltaireqa nirqan pachak watapi Biblia qillqa mana valeqña kananta. Chay p'unchawmanta pachak wata hunt'akuptinqa, Francia suyullapim aswan achka Biblia qillqakuna mast'arikurqan, Voltaire chay yanqa hatunchakuyninta ruraqtin yachasqa kasqanmantaqa. Hinaspapas, chay rimayninta rurasqan wasipas kunanqa Biblia wasi hinaña llamk'achisqa kasqanmanta willakun.

GSAM 82Rosetta Rumi Tarisqa

GSAM 82.3Iskay imakunam kan 1798 watawan Franciamanta runakunawan tupasqa, chaykunatam qhawarinanchik: Ñawpaq kaq, chay watapim Franciamanta awqaqkuna, General Berthierpa umallisqan, Romapi papaq kamachikuyninta urmachirqanku, chay ruwaywanmi (paykuna kikin mana yachaspa) hunt'arqanku chay ruwaymanta willakuyta, mayqin liwru contra maqanakusqankupuni ukhupi kaqta; iskay kaq, chay kikin watapin, Fort St. Julien nisqapi, Nilo mayupa Rosetta nisqa rak'inpi, Franciamanta awqaqkuna, huk allayta ruwaspa, riqsisqa Rosetta rumita tarirqanku, kunanqa British Museum nisqapi waqaychasqa kachkan. Kay rumipin kinsantin qillqasqa kachkan: Hieroglyphics, taytakurakunap qillqan; demotic, runakunap qillqan; hinallataq Griego simipi. Kaymi chay kichana, kunankama pakasqa kaq demótico hieroglífico qillqakunata kichariq. Kunanqa, hukpa nisqanman hina, "pikuwan pala, kay demótico sanampakunapi qillqakunata allpa ukhumanta hurquspa, ñawpa Biblia qillqasqakunap chiqap kasqanmanta aswan hatun pruebata quchkan, kikin Qillqakunamanta hawa kaq mayqin huk pukyumantapas aswan allinta." Chaymi, Biblia qillqata chinkachiyta yuyaykuq runakuna kikinmi, mana yachaspa, profecía hunt'akunanpaq llamk'achisqa karqanku, 1260 watakuna tukukuptin papaciyap kamachikuyninta qichuspa, hinallataq tarirqanku chay qillqakunap kichanata, mayqinkunachus chay ancha chinkachiyta munasqanku Bibliapa chiqaq kasqanta takyachin.

GSAM 83"Qamqa Sayanki Rakiykipi"

GSAM 83.1Imatataqmi angelqa Danielman nirqan puchukay pachapi kananmanta? Chay santu runap, "Iskay waranqa kimsa pachak p'unchawkama, chaymantañataqmi santuarioqa ch'uyanchasqa kanqa," nisqanta uyarisqanmantapacha20 yuyayninqa llakikuywanmi hunt'arqan, imachus "kaykunap puchukaynin" kananta, hinallataq "hayk'a unaychus" kananta yachayta munaspa.21 Tukunanpaqtaqmi yachachisqa karqan pacha yachayqa mana paypa pachanpaqchu kasqanmanta. Paymanmi nisqa karqan: "Qamqa ripuy ñanniykipi tukukuykama; samarinqanki, sayanqankitaqmi rakisqa kaqniykipi p'unchawkunap tukukuyninpi."22

GSAM 83.2Wakin runakunaqa yuyanku kay simiqa pachap tukukuyninmantam rimachkasqan, chay pachapitaq Danielqa, Apunchikpa wakin runankunapiwan kuska, premionta chaskinanmanta, hinaspa kapuyninpaq akllasqa kaqninpi sayananmanta. Herensiyapaq akllasqa kaq, suyupa k'iti, hukkunapas nisqapaq Hebreo simiqa, willawanchikmi, gheh-vel kasqan. Manan chay simichu kay qillqapi lot nispa t'ikrasqa kachkan; kaypiqa simiqa goh rahl nisqan. Hebreo simi yachaqkunaqa niwanchikmi kay goh rahl simiqa Antiguo Testamento nisqapi qanchis chunka suqtayuq kutita rikhurisqanta, chaymantapas chay kikin simi kasqanta, santuario nisqap rikuchinapaq ch'uyanchayninmanta rimaspa, maypichus suwrtikunata wikch'urqanku iskay chivikunamanta mayqintachus wañuchinankupaq akllanapaq. Tayta kurakunap umalliqninqa Apupa chivinpa yawarninta hap'ispa santuarioman haykuspa ch'uyanchay rurayta rurachkaptin, llapan Israel llaqta hawapi sayarqanku, sunqunkuta llakichispa huchankutapas willakuspa, ch'uyalla kanankupaq, hinallataq tayta kurakunap umalliqnin santuariomanta lluqsimuptin saminchananta chaskinankupaq. Chaynapin, chay p'unchawpi, Israelqa sapankama rakisqa kaqninkupi sayarqanku.

GSAM 84.1Santuarionpa qhipa ch'uyanchaynin chayamuqtinqa, iskay waranqa kinsa pachak p'unchaw tukukuptin, Danielpa casun, llapan chanin wañusqakunap casunkunapiwan, Diospa ñawpaqinpi qhawarisqa kanan karqa. Chaymi Danielqa rakisqa kaqninpi sayan.

GSAM 84Simikuna 1798 watakama Wichq'asqa

GSAM 84.2Danielpa tapukuyninman kutichispa, "Apu Yayáy, ¿imataq kaykunap tukukuynin kanqa?" nispa23, paymanqa ninku: "Kay simikunaqa wichq'asqam, sellasqam kachkan tukukuy pachakama."24 Danielpa yuyayninta llakichiqqa karqa "hayk'aqri?", "hayk'a unaytaqri?", hinallataq "imataq tukukuynin kanqa?" nisqakuna. Kaykunam profetata pantachirqa hinaspa llakichirqa, chaykunallataqmi "tukukuy pachakama" wichq'asqa hinaspa sellasqa kanan karqa, manam wakinpa yuyasqanman hinachu llapan Danielpa qillqan. 1798 wata manaraq chayamuchkaptinqa, profecíata yachaqkunaqa qanchis chunka semanankunamanta k'anchayniyuq karqanku, hinaspataq yacharqanku chaykunaqa Cristomanta ñawpaq 457 watapi qallarisqanta, Cristoq llapa runapaq llamk'aynin, wañuynin, hukkunapas, chay watamanta suqta chunka isqunniyuq hinaspa qanchis chunka semanankunaq yupayninwan hunt'asqallaña kasqanta. Qispichiqpa kachasqa llamk'ayninpa kay yupayman hina hunt'asqa kasqanqa, paypa chiqap Mesías kasqanmanta hatun rikuchiyta qusqa, hinallataq qanchis chunka simanakuna qallarinan p'unchaw mana hukmanyaypaq takyasqa kasqanmantapas. Qanchis chunka simanakuna iskay waranqa kimsa pachak p'unchawkunamanta ñawpaq kaq rakin kasqanta mana tarisqankurayku, chay yachayqa 1798 wata qhipakama wichq'asqallapuni karqan, watusqa kasqanman hina.

GSAM 84Iskay Waranqa Kinsa Pachak P'unchawpa Llaveynin

GSAM 84.3Kunanqa kay rurasqakunata qhawarisunchik. 1798 watakamaqa, profecía yachachiqkunaqa manan yacharqankuchu hayk'aqchus iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkuna tukukunanta. Paykunaqa Danielpa qillqanpi unanchakunata, rikch'ayta, uywakunatapas hamut'ayta atirqanku, ichaqa manan willayta atirqankuchu maypichus iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkuna tukukunanta, imaraykuchus manaraqmi yacharqankuchu hayk'aqchus chay p'unchawkuna qallarisqanta. Kaymanta yachanapaqqa, Midnight Cry nisqa, chay pacha New York llaqtapi lluqsimuq Adventista qillqapi, 1842 watapi, 15 p'unchaw junio killapi qillqasqata ñawinchasun: "Ancha musphaypaqmi 1798 watamanta pacha imaymana sapan qillqaqkuna imatachus ñawpaq mana pipas rikusqanta rikusqankuta tarinaqa—qanchis chunka simanakuna iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkunapaq kichana kasqanmanta."

GSAM 85Askha Runakuna K'anchayta Tarispa

GSAM 85.1Kay yachayqa "wichq'asqa" karqan, Apunchikpa chayachinan pacha chayamunankama runankunap hamut'ananpaq kicharikunanpaq, chaynallataqmi chiqaptaqa "tukukuy pacha" chayamuptin, achka runakunaqa Qillqakunata "kayman-wakman phawananku" karqan, kaykunata maskhaspa. Qillqasqamanta wakin t'ikrasqakunata kuskachaspaqa, kay yuyayqa ancha sut'i kanqa.

GSAM 85.2Yachaq Adam Clarke nin: "Askha runakunan hamut'ayninta mask'anankupaq kallpachakunqaku; yachaytaq kaywan yapakunqa."

GSAM 85.3Luteroq allichasqa Aleman Bibliapiqa kay hinatam ñawinchanchik: "Chaynapim achka runakuna chayta ñawinchanqaku, hinaspa hatun hamut'ayta tarinqaku."

GSAM 85.4German Parallel Bible nisqapiqa kay hinatam nin: "Askha runakunam chayta usqhaylla maskhanqaku, chaynapitaq yachayqa yapakunqa."

GSAM 85.5L. Van Ess-pa Aleman Biblia nisqanqa, Papaq Católico ñawiriqkunapaq ñawinchanankupaq saqisqanpas, kay hinatam t'ikran: "Askha runakunam chaypi maskhanqaku, yachaypas hatunmi kanqa."

GSAM 85.6Sueciamanta Bibliaqa nin: "Askha runakunan chaypi maskhanqaku, yachaypas hatunmi kanqa."

GSAM 85.7Allichasqa Danés-Noruegués Bibliaqa nin: "Askha runakuna sinchita maskhanqaku, yachaypas askhayanqam."

GSAM 85.81842 watapi, 15 p'unchaw junio killapi, Midnight Cry nisqapi ñawinchanchik, 1798 wata ñawpaqta wichq'asqa kaqmanta yachayta mask'aspa tarisqankumanta: "¿Manachu huk hatun tupachikuy hina, chay achka qillqaqkuna, mana hukninku hukninta riqsispa, yaqa kaqlla pachapi kaqlla yuyayman chayasqanku?"

GSAM 86.1Kaywanmi rikuchiyku iskay chunka sapaq huñukunamanta huk listata, paykunaqa iskay waranqa kimsa pachak p'unchawkunap tukukuyninmanta chiqap kaqta tarirqanku, mana paypura willanakuspa, aswanpas Diospa Espiritunpa pusarisqan kaspa, Qillqakunata sinchita maskhaspa. Kay listap ñawpaqninpiqa New York suyumanta William Miller-tan churayku; chaymantataq qatinku A. J. Krupp, Philadelphia, Pa. llaqtamanta; David McGregor, Falmouth, Maine llaqtamanta; Edward Irving, Inglaterra suyumanta; Archibald Mason, Escocia suyumanta; W. E. Davis, South Carolina suyumanta; Joseph Wolff, Asia suyup imaymana k'uchunkunapi llamk'aq; Alexander Campbell, 1829 watapi Robert Owenwan atipanakusqanpi; Capitán A. Landers, Liverpool, Inglaterra llaqtamanta; Leonard Heinrich Kelber, Stuttgart, Alemania llaqtamanta; Lacunza, España suyumanta; Hentzepeter, La Haya, Holanda llaqtamanta; Dr. Capadose, Ámsterdam, Holanda llaqtamanta; Rau, Baviera suyumanta; Tartaria suyupa taytakurankuna, 1821 watapi; Yemen suyupa Biblia yachaqninkuna, "Seera" sutiyuq qillqankupi; Hengstenberg, Alemania suyupa huk lawpi; Caspio quchapi Rusiamanta kaqkuna; Báltico qucha patakunapi Molokaners nisqakuna, hukkunapas.

GSAM 86.2Imaynatas kay yachayqa pisi-pisimanta hamuq pachamanta yachay munaqkunaman kicharikurqan, paykunapura mana riqsinakuspa, kay qatiqmi rikuchinqa:—

GSAM 86.31842 watapi, 15 p'unchaw junio killapi, Midnight Cry nisqa qillqapi kay simikuna kachkan: "Kunanraq chaskisqa, huk liwru, kay qatiq sutinwan: 'Two Essays on Daniel’s Prophetic Numbers of 2300 Days, and a Christian’s Duty to Inquire into the Church’s Deliverance, qillqaqnin Archibald Mason, evangeliopa serviqnin, Wishawtown, Escocia, Newberg llaqtamanta. Glasgow edicionmanta ñit'isqa, Ward M. Gazeley-pa, 1820 watapi.' Kay qillqapi Mason nin, 'Qayna p'unchawkunallan huk huch'uy qillqachata rikurqani, chayqa ñawpaqta America suyupi lluqsimurqan, South Carolina llaqtamanta Yupaychasqa Wm. E. Davis-pa qillqasqan, hinaspataq 1818 watapi Warkington llaqtapi, Inglaterra suyup urayninpi, yapamanta lluqsichisqa karqan. Kay qillqaqmi nin, iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkunaqa qanchis chunka simanakunawan qallarisqanta (9:24 kap.). Kay yuyaypiqa, ñuqapas chaynallatataqmi yuyaykunay tiyan.'"

GSAM 87Davis, South Carolinamanta

GSAM 87.1Chay kikin Midnight Cry qillqasqap yupayninpi, qillqa kamachiq nirqan: "Davis-pa liwrunqa yaqa 1810 watapi qillqasqa kasqa kanman." Liwrupi churasqa yuyaymanaymanta rimaspa, pay nin: "Ñawiriqqa chiqapuni yuyanman Miller, Litch, Stores, utaq Hale-pa qillqasqankunata ñawirichkasqanta, ichaqa ñuqayku iñiyku kunan iskay kaq kutimuymanta qillqaqkunamanta mana pipas kay liwrup kasqanta yachasqanta qayna simana kama. Kay qillqap [Cry] qillqaqninqa manan hayk'aqpas chaymanta uyarirqanchu. Davispa pacha yuyayninqa, Masonpa allin nisqan, kaymi karqan: iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkunaqa 1843 watapi judiokunap watanpi tukukunqa — ñuqanchikpa watanchikpiqa 1844 watapi."

GSAM 87Joseph Wolff iskay chunka hukkunapiwan

GSAM 87.21843 wata, 31 p'unchaw agosto killapi Midnight Cry nisqa qillqapiqa kaytan ñawinchanchik: "1822 watapi Joseph Wolff (Inglaterra suyumanta) huk liwruta lluqsichisqa, kay sutiwan: 'He Will Come Again, the Son of Man in the Clouds of Heaven'". Hinaspapas, "1826 watapi iskay chunka runakuna, tukuy chiqaq iñiyniyuqkuna, Londres llaqtapi Wiraqucha Wolffwan huñunakusqaku, Bibliata yachaqanankupaq. Huk sunqullawanmi kaq yuyayman chayarqanku. 1260 watamanmi 45 watata yaparqanku." 1798 watapi tukukuq 1260 wataman 45 watata yapaspaqa, judiokunap 1843 watanpa tukukuyninmanmi chayanchik, chayqa chiqapmi ñuqanchikpa 1844 watanchik.

GSAM 87Alexander Campbelliq Yuyaynin

GSAM 87.3Chay kikin qillqap yupayninpiqa Alexander Campbellmanta kayhinatam nin: "1829 watapi Robert Owen, mana iñiqwan, ancha riqsisqa rimanakuyta ruwarqan, chaypim payqa nirqan Danielpa rikuyninkuna pacha tukukuykama chayananta, chay iskay waranqa kimsa pachak p'unchawkunaqa watakuna kasqanta, hinaspa Cristopa paqarisqanmanta yaqa waranqa pusaq pachak tawa chunka qanchisniyuq watapi tukukunanta, chaytaq, pay kikinpa rikuchisqanman hina, llapa runap yachasqanmanta tawa wata ñawpaqta karqan." Chhaynaqa, yupayninman hinaqa, chay iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkunaqa 1843 watapi hunt'a judío watakunamanta tukukunman karqa, A.D. watakunamanta qallarispa—chiqaqpuni 1844 watapi.

GSAM 88.11843 watapi, 21 p'unchaw sitwa killapi, Midnight Cry nisqapi, huk willakuymi kachkan kay sutiwan chaskisqa huk liwrumanta: "A Voice to Britain and America, in a Scriptural statement of the second advent of our Lord and Saviour, which we daily pray for, saying, ‘Thy kingdom come, thy will be done in earth as it is in heaven,’25 nispa. Kayqa Liverpool llaqtamanta Capitán A. Landerspa qillqasqanmi, S. Kent and Co. nisqap 1839 watapi lluqsichisqan."

GSAM 88.2"Payqa, hukkunahina, pacha yupayta qun, iskay waranqa kimsa pachak p'unchawpa tukukuyninta Cristopa cheqaq paqarisqanmanta 1847 watapi kasqanta nispa." Chayqa ñuqanchikpa 1844 watanchikmi kanman, payqa sapsi yupaymanta tawa wata ñawpaqta paqarirqan.26

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3Review and Herald nisqa qillqapi, 1892 watapi, Mayo killapi, 17 p'unchawpi, kachkan huk qillqa Hamburgo llaqtamanta, Alemania suyumanta, Pastur L. R. Conradi-pa qillqasqan, chaypim nin:—

GSAM 88.4"Ñawiriqninchikkunamanta aswan askhaqa yaqapaschá uyarirqanku reqsisqa Lutero iñiyniyuq umalliq Bengelmanta, payqa qhipa pachak watapi [Schaff nisqanman hina, Bengelqa 1751 watapi wañurqan], Apunchikpa rikhurimunan pachata 1836 watapaq churarqan, yupayninkunaqa Apocalipsis qillqapi 666 yupaypi sayasqa kaspa. Ichaqa chay pacha manaraq tukukuchkaptinmi, huk runa qillqayta qallarirqan, Leonard Heinrich Kelber sutiyuq, hatun yachay wasi umalliq. Paypa ñawpaq huch'uy qillqanqa 1824 watapin rikhurirqan, 'Puchukayqa Qayllapiñan' sutichasqa, chaypiqa Mateo 24, 25 kaq yachachikuykunamanta sut'inchayniyuqmi karqan. Baviera suyupin ñit'isqa karqan. Ichaqa 1835 watapi, kaqlla sutiyuq aswan hatun qillqasqa Stuttgart llaqtapi rikhurirqan, 126 rap'iyuq. Kayqa ancha chaniyuqmi kanqa, ñawiriqninchikkunaman aswan allin yuyayta qunapaqtaq, suti p'anqanpa t'ikrasqanta yapani: 'Puchukaymi hamun, Diospa siminmantawan qhipa kaq ruwaykunamantawan allin hunt'asqatawan chiqaptawan rikuchisqa; Apunchikpa hamunanta suyaymanta utaq pacha yupaymanta llapan pantasqa yuyaykunata tukuyta chinkachispa; sut'ita rikuchispa imaynatas Bengel umalliq qanchis watapi pantarqan chay hatun tukuchiy watamanta; imaraykuchus manan 1836 watachu, aswanpas 1843 watan chay tukukuy pacha, maypichus k'anchaywan laqhawan hatun maqanakuy tukukunqa, hinaspataq Apunchik Jesuspa unay suyasqa qasikawsay kamachikuynin kay pachapi qallarinqa.'
GSAM 89.1"Iskay ñiqin ñit'iyqa 1841 watapi rikhurirqan, Stuttgart llaqtapipas, hinaspapas yachasqayman hina huktaq Saxonyapi. Suti p'anqanpi nisqanman hina, chay p'anqachaqa, runakunap mana allin yuyayninkunata kutichispa, sut'ita hinallataq ch'uyata rikuchin Danielpa 8 kaqninpi iskay waranqa kinsa pachak p'unchawkuna, Danielpa 9 kaqninpi qanchis chunka simanakunawan imayna t'inkisqa kasqanta, hinaspataq chaykunata 1843 wataman (judiokunap 1843—ñuqanchikpa 1844) apamun. Chaymanta, qillqap puchuqninpi, pachap señalkunawan rikuchin kay suceso qayllapiña kananmanta.
GSAM 89.2"Askha kutin chay qillqasqa lluqsisqanqa, chaypa rurasqan sunquchakuymanta sapallan willanman. Wawqi Schäche, kunan Australiapi tiyaq, karu Silesia suyupiña chaypa willayninta rikurqan, hinaspa mañakuspa, wichq'asqa punkukunap qhipanpi ancha sunquchakuywan ñawirqan. Chay liwrupiqa manan tarikunchu qillqaqpa pachapi huk kaq hina kuyuymanta imapas yachasqanmanta, chaywanpas Diospa Espiritunwanmi kaqlla yuyaymanaykunaman chayarqan.
GSAM 89.3"1842 watapitaq, Stuttgart llaqtapipas, 286 rap'iyuq aswan hatun huch'uy qillqata qillqarqan, kaymanta: 'Pachap Kamariyninmanta Unayninmantawan Tiqsi hinaspa Ch'uya Qillqakunaman Hina Yuyaykuna; utaq, imarayku Dios suqta qatiqnin p'unchawkunapi pachata kamarirqan chay tapukuyman hunt'asqa kutichiy—Apunchikpa Antikristuta taripananpaq qayllallaña kasqan—1843 watapi hatun kusikuypaq imakuna pasananmanta.'"

GSAM 89"Ben Ezra" (Lacunza)

GSAM 89.41812 wata hina, Lacunzaqa, Españapi, huk liwruta lluqsichirqan, kay sutiwan: The Coming of Messiah in Majesty and Glory. Qillqaqqa "Ben Ezra" sutiwanmi qillqarqan, manan sutinta willaspa, hinaspa yuyakun huk iñiyninta t'ikrasqa Judio kasqanta. Edward Irving, Inglaterramanta, iskay kaq hamuymanta qillqayninta qallarirqaspa, chay liwrutaqa inglés simiman t'ikrarqan. Chayhinapin willayninta iskay simikunapipas willarqan.

GSAM 89.5Ancha musphaypaqmi, watakunaq purisqan qhipaman, qhipa pachakwatap qallariyninmanta 1840 watakama iskay waranqa kimsa pachak p'unchaw pachata yupaspa, qanchis chunka simanakunata chay pachap ñawpaq rakin hina churaq imaymana yachaqkunap yuyaymanayninkunata huñuy, hinaspa llapankuta 1844 watapi chay pachap tukukunanmanta huk sunqulla kasqankuta taripay.

GSAM 901844: Iskay Waranqa Kinsa Pachak P'unchawpa Cheqaq Tukukuynin

GSAM 90.1Tapukuymi rikhurinman: ¿Chiqapchu yachasunman 1844 wata iskay waranqa kinsa pachak p'unchawpa tukukunanpaq chiqap p'unchaw kasqanta? Arí! Imaynan huk ñawpaqmanta willakuypa llulla hunt'akuynin mana atinmanchu chiqap hunt'akuyninpaq allin pachapi hamuyta, chaynallataqmi hamunanchik tiyan kay yuyaymanayman: 1844 wataqa iskay waranqa kinsa pachak p'unchawpaq chiqap tukukuynin kasqanman. Chay yachayta 1798 watakama waqaychaq Diosqa, chaymanta k'anchay lluqsimunanta nispa rimarisqanman hina, mana pantayniyuq Espiritunwan pusarqan pachamanta chiqaq hamut'ayta tarinankupaq payta sinchita maskhaqkunata. Pachanñam chayamurqan chay yachaymanta "yachay" "yapakunanpaq", hinaspam chiqaq k'anchayta qurqan.

GSAM 90.2"Puchukay pachapi" runakunap yachayninman churasqa pachap tukukuyninta tarispaqa, allinmi kanman chay tarisqap iman kasqanmanta tapukuy. Chay pachapi, evangelio llamk'aypa tukukuyninpi, tarinchik chiqan pacha willakunanta taripay qallarinanpaq. "Hinaspataq rikurqani," nin Juan, "huk angelninta hanaq pachap chawpinpi phawaqta, wiñay evangelioyuqta, kay pachapi tiyaqkunaman, llapan nacionkunaman, ayllukunaman, simikunaman, runakunamanpas willananpaq, hatun kunkawan nispa: Diosmanta mancharikuychis, paymanpas gloria quychis; imaraykuchus taripayninpa horan chayamunña: hinaspataq hanaq pachata, kay pachata, mama quchata, yakukunap pukyuntinpas ruwaqta adoraychis."27 Chiqaq angelkunaqa manam evangelio willakuyta runakunaman willankuchu. Runaqa Apu Diospa kikin akllasqanmi, paypa evangelionta pachap tukukuyninkama willananpaq.28 Kay angelqa, chayrayku, huk evangelio willakuypa rikch'ayninmi, chaymi willan juicio qallarinanpaq pacha chayamusqanta "Diospa wasinmanta".29 Chay hina willakuyqa manam Qillqakunamanta qukunmanchu karqa, taripayman pusaq pachata Qillqakunapi tarinankukama. Iskay waranqa kimsa pachak p'unchaw pachaqa, ñawpaqtaña willasqanchik hina, Diospa runankunap t'aqwiriy taripayninkama chayan.

GSAM 91Hucha Pampachay P'unchaw: Juicio Pacha

GSAM 91.1Perdonay P'unchawqa, kay pachapi santuarionpa ch'uyanchayninqa, Judiokunapaqqa ñawpaqmantapacha kunankamapas huk taripay p'unchaw kasqan yachakun. Kunanpas, ch'iqisqa kachkaspanku, chay hatun p'unchawwan tinkuq ñawpaq pachakunapi llapan ruwaykunata mana ruway atispankupas, huk taripay p'unchaw hinam yuyarikun. Kayta sut'inchanapaq, ñawpaqta San Francisco, California llaqtapi lluqsimuq huk judío qillqasqamanta rimarisun, The Jewish Exponent sutiyuq, Rocky Orqokunap inti chinkaykuy ladonpi kaq chiqaq iñiyniyuq judío runakunap rimapayaynin. 1892 watapi, sitwa killapi lluqsimuqninpi, kay willakuymi karqa, qatiqnin yupaynin manaraq lluqsimuchkaspa, qanchis kaq killa chaymanta pampachay p'unchaw chayamunanta. Paykunap qanchis kaq killapaq sutinqa Tishree, suqta kaqpaqtaq Ellul; chaynata qillqasqa nirqa, "Ellul killaqa chayamunñam, hinaspam Shofarpa [qanchis kaq killapa huk kaq p'unchawninmanta chunka kaq p'unchawninkama phukuna waqachina, Salmo 81:3, 4] yuyarichiq waqayninkuna sapa paqarin ortodoxo sinagogakunapi uyarikunqa, yuyarina p'unchawpaq, hinallataq Yom Kippurpa qhipa taripayninpaqpas wakichikunankupaq yuyarichispa." Ellul, suqta kaq killa, tukukuchkaptin, Tishree, qanchis kaq killa, qallarinanña kachkaptin, chunka p'unchawpaq sapa paqarin trompetata uyarirqanku, chay rikuchina llikapi wataq puchukay taripayninta willaqta.

GSAM 91Huk Judio Rabinpa Willakuynin

GSAM 91.2Hinallataq, 1902 watapi, Rabbi Isidore Myers, California suyupi, San Francisco llaqtapi, huk hatun judiyukuna huñunakuymanta, pampachay p'unchawta willaspa, nirqan: "Huk watamanta wak wataman pacha punkuta chimpaspa, Israelitaqa kallpawan yuyarichisqa kachkan kamariymanta hinallataq Kamariqpa tukuy pachapi apu kayninmantawan, hinaspataq waqyasqa kachkan trompeta waqaywan yupaychananpaq, nisunman, pachap paqarisqan p'unchawta hinallataq Hatun Apupa coronacionnintawan. Hinallataqmi chay kikin trompetap, icha Shofar nisqap, kunkanwan waqyasqa kachkan, ñawpaq watanpi rurasqankunata qhawarinanpaq, llumpay mancharisqa sayachkaspa, taripay tiyanapi tiyaq Wiñay Chaninchaypa tukuyta rikuq ñawinpa ñawpaqinpi."

GSAM 92.1Judiokunap templonpi sapa wata santuario ch'uyanchasqa kasqan hina, Danielpaqqa sut'i kanan karqa kay iskay waranqa kinsa pachak p'unchawpa tukukuyninpi santuario ch'uyanchayqa mana sapa wata rikch'anachiy ruwayllachu kasqan. Apunchikqa ñam llaqtanta yachachisqaña, profecíapi rikch'anachiykunata servichikuspa, qusqa pachaqa "sapa p'unchaw huk wata hina" yupana kasqanta.30 Chaymi kay iskay waranqa kinsa pachak p'unchaw pachaqa, rikusqanchikman hina, Cristop hanaq pacha santuarionpi hatun tayta kura hina llamk'ayninpa tukukuyninman chayan—chaykunap t'aqwiriy taripayninman, pikunapchus asuntunkuna huchankuta willakusqankurayku hanaq pacha santuarionman apamusqa karqan.

GSAM 921844 Watapi Chayana Taripay Willakuy

GSAM 92.2Santokunap taripaynin hayk'aq qallarinan pachata tarisqaña kaptinqa, ñan kicharikurqan, Apunchikpa ruwaykunata ñiqichasqanman hina, profeciapi qillqasqa hina, kay willakuy qukunampaq: "Paypa taripayninpa pachan chayamunñam." Qhawariy, manam ninchu chay pacha tarisqallaña kasqanmanta willakuy willakunanta, aswanpas ñawpaqta "wichq'asqa" kachkasqa k'anchay sut'inchakunanmi. Sut'itam rikunchik kay hunt'asqa kasqanta. Qatiq uma rak'ikunapiqa rikurinqam Apunchik hamuyninmanta willakuy willakunan pachata chaynallataq sut'ita señalasqan, hinallataq chay willakuy pachaman chaynallataq chiqapta qusqa kasqan.

Notes

  1. Daniel 12:8-10. ↩
  2. Daniel 8:17. ↩
  3. Daniel 12:4. ↩
  4. Deuteronomio 29:29. ↩
  5. Nahum 3:2. ↩
  6. Nahum 1:5-9. ↩
  7. Nahum 2:3-5. ↩
  8. Joel 2:1. ↩
  9. Sofonías 2:1-3. ↩
  10. Daniel 11:35. ↩
  11. Daniel 12:7. ↩
  12. Apocalipsis 11:3. ↩
  13. Apocalipsis 11:7-9. ↩
  14. Andersonpa Annals of the English Bible, p. 494. ↩
  15. Thomas Dick, Improvement of Society nisqamanta, 154 kaq p'anqa. ↩
  16. Thierpa French Revolution, iskay ñiqin qillqa, p'anqa 371. ↩
  17. Chayllapitaq, p. 338. ↩
  18. Chayllapitaq, p. 365. ↩
  19. Apocalipsis 11:11, 12. ↩
  20. Daniel 8:14. ↩
  21. Daniel 12:6-8. ↩
  22. Daniel 12:13. ↩
  23. Daniel 12:8. ↩
  24. Daniel 12:9. ↩
  25. Mateo 6:10. ↩
  26. Mateo 2:1 nisqap patanpi pacha qillqa. ↩
  27. Apocalipsis 14:6, 7. ↩
  28. Mateo 28:19, 20. ↩
  29. 1 Pedro 4:17. ↩
  30. Números 14:34; Ezequiel 4:6. ↩

Note

Back