Kimsa ñiqin Uma — Simisqa Muruq Hamuynin
GSAM 57.1"PACHAP hunt'asqanña chayamuqtinmi, Diosqa Churinta kachamurqan, ... kamachikuy ukhupi paqarichisqata, kamachikuy ukhupi kaqkunata qispichinanpaq, hinaptin ñuqanchikpas wawankuna hina chaskisqa kananchikpaq."1
GSAM 57.2"Kunanqa, paymanmi yupaychay kachun, pichus atiyniyuq kachkan qankunata takyachinanpaq evangeliyman hina, Jesus Cristop willakuyninman hinallataq; chay pakasqa yachaypa rikuchikuyninman hina, mayqinchus pachap qallariyninmantapacha pakasqa karqan, kunanrí sut'inchasqaña kachkan, profetakunap qillqasqankunantakama, wiñaypaq Diospa kamachikuyninman hina, llapan llaqtakunaman iñiypi kasukuyrayku riqsichisqa: sapallan yachayniyuq Diostan yupaychasqa kachun wiñaypaq Jesus Cristontakama."2
GSAM 57.3"Rikuchiywanmi pakasqa yachayta riqsichirqan ñuqaman; imaynan ñawpaqpi pisilla simikunapi qillqarqani, ... chayqa ñawpa pachakunapiqa runap churinkunaman mana riqsichisqachu karqan, kunanqa Espiritup yanapayninwan ch'uya apostolankunaman profetankunamanpas rikuchisqa kasqanman hina.... Ñuqamanqa, llapan ch'uya runakunamanta aswan pisi kaqmanmi, kay sumaq qoy qusqa karqan, paganoskunaman Cristopa mana t'aqwiy atina qhapaq kayninta willanaypaq; hinallataq llapan runakunaman rikuchinaypaq imayna chay pakasqa yachaypa huñunakuynin kasqanta, mayqinchus pachap qallariyninmantapacha Diospa ukhunpi pakasqa karqan, paymi llapan imakunata Jesus Cristowan kamarirqan."3
GSAM 57.4Ninku, Mawk'a Testamentopiqa evangelio pakasqa kasqanta; Musuq Testamentopitaq sut'inchasqa kasqanta. Hukpa nisqanman hina, "Diosmanta karunchakuqtinku, Judiokunaqa hatunpuni chinkachirqanku ritual ruwaykunamanta yachachikuykunata. Chay ruwayqa Cristo kikinmi kamarisqa karqa. Sapa rakinpi paypa rikch'ayninmi karqa; kawsayniyuqmi, samaypa sumaq kayninwan hunt'asqataqmi karqa. Ichaqa Judiokunaqa chinkachirqanku samay kawsayta ritual ruwayninkumanta, hinaspataq wañusqa ruwaykunallaman k'askakurqanku. Paykunaqa sacrificiukunapi kamachikuykunapipuni iñirqanku, mana paypi samarikuspa, mayqinmanchus chaykuna rikuchirqa.
GSAM 58Kay Pacha Kamachikuyta Maskaspa
GSAM 58.1"Judiokuna Mesíaspa hamunanta munaspankupas, manan hamunanpa imapaq kasqanta hamut'arqankuchu. Manan huchamanta qispichiyta mask'arqankuchu, aswanpas Romanokunamanta qispichiyta. Paykunaqa Mesías atipaq hina hamunanta suyarqanku, ñit'iqpa atiyninta p'akinanpaq, hinaspa Israelta tukuy pachapi kamachikuq kananpaq hatunchananpaq. Chhaynatan ñan wakichisqa karqan paykuna Qispichiqta mana chaskinankupaq.
GSAM 58.2"Runakunaqa, laqhapi ñak'ariypipas kachkaspa, kamachikuqkunataq atiyta munapayaspa, hukpa hamunantam anchatapuni munarqanku, paymi awqankunata atipanman hinaspa Israel llaqtaman qhapaq suyuta kutichinman karqa. Paykunaqa willakuykunatam yachaqarqanku, ichaqa mana samaypa yachayninwan. Chaymi mana repararqankuchu Qristoq ñawpaq hamuyninpi p'inqayninmanta willaq qillqakunataqa, hinaspa pantasqata servichikurqanku iskay kaq hamuyninpa hatun kayninmanta rimaqkunataqa. Hatun tukuq kaymi ñawinkuta laqhayachirqan; willakuykunatataq kikin munayninkuman hina t'ikrarqanku.
GSAM 58.3"Waranqa watamanta aswanmi judío runakunaqa Qispichiqpa hamunanta suyasharqanku. Kay ruwaypim aswan k'anchaq suyakuyninkuta churasharqanku. Takiwan, willakuykunawan, templopi ruwaykunawan, wasipi mañakuykunawanmi sutinta yupaycharqanku. Chaywanpas hamusqanpiqa manam riqsirqankuchu. Hanaq Pacha Munasqanqa paykunapaqqa 'ch'aki hallp'amanta saphi hina' karqan; 'mana rikch'ayniyuq, mana k'achayniyuqpas' karqan; manataqmi paypiqa munapayanankupaq hina k'achayta rikurqankuchu. 'Payqa kikin kaqninkunaman hamurqan, kikin kaqninkunataqmi mana chaskirqankuchu.'"4
GSAM 58Davidpa Mirayninmanta
GSAM 58.4Danielpa willasqan pacha qayllaykamuchkaptin, maypachachus "Qhapaq Mesías" —Hawisqa— rikhurinan karqa, judío runakunaqa kay hinatam yuyaymanankuman karqa, hinaspapas mana iskayrayaspa chaynata rurarqanku: Aycha kayninman hina Mesíasqa Davidpa wasinmanta ayllunmantawanmi kanan, chayrayku paqarisqanqa chay ayllupin kanan; hinallataq judío kamachikuykunaman yachaykunamanpas hina, kimsa chunka watayuq kachkaspa llapan runapaq llank'ananpaq hawirichisqa kanan; sichus chay watakunapi hawirisqa hina rikhurinqa chayqa, paqarisqanqa watakunamanta suqta chunka isqunniyuq simanakunap tukukunanmanta kimsa chunka wata ñawpaqtaraqmi kanan, chaykunaqa Mesías hamunankama aypanqa.
GSAM 59Simeonpa Anapawan Willakuyninkuna
GSAM 59.1Chay pachakunapi llapan Israel suyachkarqa. Qillqakunata sunquwan, hunt'aq sunquwan yachaqkunaqa paykunap Kamachiqnin, Apun kanqa chaypa paqariynintam suyachkarqaku. Machu, allin iñiyniyuq Simeonmanqa "Ch'uya Espiritupim sut'inchasqa karqa manam wañunanta rikunmanchu karqa Apupa Cristonta rikunanpaq ñawpaqtaqa."5
GSAM 59.2Wawa Qispichiqta temploman pusamuchkaptinmi, Simeonqa yacharqan kay wawaqa chay rimasqa kasqanmanta—Cristomanta. "Chaymantataq wawata marq'aykurqan, hinaspa Diosta samincharqan, nispataq: 'Apu Yayay, kunanqa kamachisqayki ripunmanña thakpi, nisqaykiman hina; ñawiykunam qhispichiyniykita rikurqunña, llapan runakunapa ñawpaqenpi wakichisqaykita: huk k'anchay pagano llaqtakunata k'ancharinanpaq, hinallataq Israel llaqtaykipa hatun kayninpaq....
GSAM 59.3"Hinaspan Simeón paykunata [José Mariatapas] samincharqan, hinaspa maman Mariaman nirqan: 'Qhawariy, kay wawaqa Israel llaqtapi achkha runakunap urmanankupaq hinallataq sayarinankupaqpas churasqam kachkan; hinallataq rimapayasqa kanqa huk unancha hina (arí, huk espada qampa sunquykitapas t'uqsinqam), achkha sunqukunap yuyayninkuna sut'inchakunanpaq.'
GSAM 59.4"Hinaspataq karqan Ana sutiyuq huk profetisa, Fanuelpa ususin, Aser ayllumanta.... Paytaq chay pachallapi yaykuspa, Diosman yupaycharqan, hinaspataq paymanta rimarqan Jerusalenpi qispichiyta suyachkaq llapan runakunaman."6
GSAM 59Angelkuna Michiqkunata Watukanku
GSAM 59.5Kaymanta ñawpaqtaqa, Qispichiqpa paqarisqanmanta allin willakuytaqa angelkunam willarqanku Belén pampakunapi michiqkunaman. Uyariq michiqkunap ninrinmanmi angelkunaqa kay misk'i takikunata takirqanku:—
GSAM 60Yachayniyuq Runakuna Belén Llaqtata Watukunku
GSAM 60.2Chaymantataq Inti lloqsimuy lawmanta yachaysapa runakuna chayamurqanku, paykunaqa Balaampa nisqanman hina "ch'askaq paqarisqanta" rikurqanku. Chaypa pusasqanman hina Jerusalenman chayarqanku, chaypitaq musuq paqarisqa Qhapaqta maskhanankupaq tapukunanku karqa. Munasqa Kaqpa paqarinanqa Belén llaqtapi kananmanta yachachisqa kaspanku, ñanninkuta purirqanku; hinaspataq musuqmanta rikhurimuq ch'askap pusasqanman hina, Qispichiqpa sirisqan k'umuykukuq wasichaman pusasqa karqanku. Chaypi ch'uya Wawachata yupaycharqanku, quri, q'apachina, mirra ima quykunata payman quspa, chaymantataq karu llaqtankuman kutipurqanku.
GSAM 60Qispichiq Chunka Iskayniyuq Watayuq
GSAM 60.3Wawa kasqanmantapacha chunka iskayniyuq watankamaqa, Qispichiq Cristomantaqa pisillatam qillqasqa kachkan, yachayninpi sayayninpipas wiñasqanmanta, tayta-mamanman kasukusqanmantawanraq. Ichaqa chunka iskayniyuq watayuq kaspanmi, Josewan Mariyawan kuska Jerusalenman wata sapa raymiman rispa, chaypiqa taytakurakunata tapukuyninkunapi rikuchisqan yachaywan, hinallataq sasa tapukuyninkuman kutichisqanwanpas musphachirqan. Chay pachamanta llapa runapaq llamk'ayninta qallarinankama, payqa Mariap qusan Josewan kuska llamk'aspa, k'aspiraqpa llamp'u sunqu llamk'ayninta hatuncharqan.
GSAM 60Juan Bautistaq Kachasqa Kasqan
GSAM 60.4Suqta killa llapa runapaq llamk'ayninta manaraq qallarichkaspa, Cristoq kachasqa kasqanmanta willarqan Juan Bautista. Runakunaqa achka-achka hamurqanku Juanpa siminta uyarinankupaq, paymanta bawtisachikunankupaqpis. Paykuna "suyachkaptin [Mesías hamunanta suyachkaspa] llapan runakunataq sunqunkupi yuyaymanachkarqanku ["t'aqwirqanku utaq ch'aqwarqanku," patanpi] Juanmanta, paychu Cristo karqan manachus chayta; Juanñataq kutichispa llapankuman nirqan: Ñuqaqa yakuwanmi bautizaykichik, ichaqa ñuqamanta aswan atiyniyuqmi hamunqa, paypa usut'anpa watunta kicharinaypas ñuqapaqqa mana allinchu. Paymi Ch'uya Espirituwan ninawanpas bautizasunkichik. Paypa makinpiqa wayrachinanmi kachkan, iranantapas allintam pichanqa, trigontataq qullqanman huñunqa, q'upantataq mana wañuq ninapi ruphachinqa."7
GSAM 61Jesuspa Bawtismun
GSAM 61.1Juan bautismo nisqata qushaspa, Jesuspa payman bautizachikunanpaq hamusqanta rikurqan, hinaspan nirqan: "Qhawariychik Diospa Uvitanta, pachantinpa huchanta apapuqta.... Juanñataqmi willarqan, nispa: Rikurqanim Espirituta hanaq pachamanta huk urpi hina uraykamushaqta, hinaspataq paypa hawanpi qhipakurqan. Manam riqsirqanichu: ichaqa mayqinchus yakupi bautizanaypaq kachamuwarqan, paymi niwarqan: Pimantachus Espirituta uraykamushaqta, hinaspataq paypa hawanpi qhipakushaqta rikunki, chaymi Santo Espiritowan bautizaqqa. Rikurqanim, hinaspataq willarqanim kayqa Diospa Churin kasqanta."8
GSAM 61Hanaq Pachamanta Kunka
GSAM 61.2Cristop Mesías kasqanqa manan Santo Espiritup urpi hina aycha rikch'ayniyuq rikukuq uraykamuyninwanllachu chiqanchasqa karqan, aswanpas hanaq pachamanta huk kunkanwanpas. Mateop qillqasqan evangeliopiqa kayhinatam ñawinchanchik: "Jesusqa, bautizasqa kaspa, chaylla yakumanta lloqsimurqa; hinaspam, qhawariy, hanaq pachakuna paypaq kicharikurqa, hinaspam Diospa Espiritunta huk urpi hina uraykamuchkaqta, paymanpas samaykuchkaqta rikurqa; hinallataqmi hanaq pachamanta huk kunka uyarikurqa, kayhinata nispa: Kaymi munasqa Churiy, paypim ancha kusisqa kani."9
GSAM 61.3"Juanqa mana milagrokunata ruwarqanchu" chaypas, runakunaqa, Cristopa llamk'ayninpi kaq hatun atiyta rikuspa, ninankupaq tanqasqa karqanku: "Tukuy imapas Juanpa kay runamanta rimasqanqa chiqaqmi karqa."10
GSAM 61Cristo Kamachikuyman hina Hawisqa
GSAM 61.4Lucaspa bautismomanta chay kikin Ch'uya Espiritupa urpi hina hawiyninmantawan qillqasqanman hina, ñawinchanchik: "Jesus kikinqa yaqa kimsa chunka watayuqña karqan."11
GSAM 62.1Apunchikpa tawa chunka p'unchaw unay ayunonmanta, chaymanta supaypa ch'in pampapi sinchi wateqayninkunamanta, mayqinkunachus chaylla bautismonpa qhipanta qatirqan, payqa "Nazaret llaqtaman hamurqan, maypichus wiñarqasqa; hinaspataq, yachasqanman hina, Samana P'unchawpi sinagogaman yaykurqan, sayarirqanpas ñawinchananpaq.... Apunchikpa Espiritunmi hawaypi kachkan, paymi wakchakunaman allin willakuyta willanaypaq hawirqawan.... Hinaspan paykunaqman niyta qallarirqan: Kunan p'unchawmi kay qillqasqa qamkunap rinraykichikpi hunt'akun."12
GSAM 62Pacha Hunt'asqaña
GSAM 62.2Marcosqa, chay kikin sucedesqata qillqaspa, nin: "Pacha hunt'akunña, Diospa qhapaq suyunpas qayllapiñam kachkan: huchaykichikmanta kutirikuychik, allin willakuypitaq iñiychik."13 Chay Hawisqap rikhurinanpaq willasqa pachaqa chayamunñam karqa. Ch'uya Espiritupa unguyninqa bautizakusqanpim karqa, kunantaqmi payqa ministrayninta qallarichkarqa, ñawpa ch'uya willaqkunap willasqan pachapi hinallataq imaynam karqa, chaynallataq.
GSAM 62Cristop Mesías Kasqanmanta Rikuna Sut'inchay
GSAM 62.3Cristop llamk'ayninqa sapa kutin milagrokunawan kuska karqan, chaykunaqa runakunapaq, paypa rikch'anachiyninkunata siminkunatapas mana hunt'asqata hamut'aspankupas, huk rikuna pruebam karqan payqa Immanuel kasqanmanta, utaq "Dios paywan kasqanmanta."14 Kay milagrokunapiqa Cristoqa manan pay kikinpi Diospa atiynin kasqanmanta rikuchiyllatachu qusharqan kay pachaman, aswanpas Diospa imayna kasqanmanta hinallataq khuyakuyninmanta ruwaspa rikuchiytawanmi. Phipilipus, Cristoqwan kimsa wata hunt'a kuskalla kaspa, hatun milagronkunata rikuspaña, "Apu, Taytata rikuchiwayku, chayllawanmi allin kanman" nispa nirqan chayqa, Jesusmi payman nirqan: "¿Chay hinachu unayña qamkunawan kani, hinaspapas manaraqchu riqsiwanki, Phipilipus? Pipas ñuqata rikuwan chayqa, Yayatam rikun. Chhaynaqa, ¿imaynatam niwaq: 'Yayata rikuchiwayku' nispa? ... Iñiwaychik ñuqa Yayapi kasqayta, Yayapas ñuqapi kasqanta; mana chayqa, ruwasqaykunaraykullaña iñiwaychik."15
GSAM 63Juan Musphasqa
GSAM 63.1Cristopa bautismunpi Juanqa Espiritu Santupa uraykamusqanta rikurqanña, hanaq pachamantataq Diospa Churin kasqanta willaq kunka uyarirqan, pay kikinpas "Pachantinpa huchanta apakuq Diospa Uwiqanmi payqa" nispa willakurqan chaypas, imaymanakunaqa paypa suyasqanmanta ancha huk niraqmi rikhurirqan, chaymi payqa llakisqa wichq'ay wasinpi llakikuywan musphaywan hunt'a karqan.
GSAM 63.2"Qispichiqpa qatikuqninkuna hina, Juan Bautistaqa manam hamut'arqanchu Cristopa qhapaq kaynin imayna kasqanta. Payqa suyachkarqa Jesus Davidpa tiyananta hap'inanta; pachaq purisqanman hina, Qispichiqpas mana qhapaq kayninta willakurqachu chayqa, Juanqa muspharqa llakikurqataqmi."16 "Iskay qatikuqninkunata waqyaspa, [payqa] Jesusman kacharqa, nispas: ¿Qanchu hamunayki kaq? icha hukta suyachkanchik?" "Chay pachallapitaqmi [Jesusqa] achka unquyninkuta, ñak'arichiq unquykunata, saqra supaykunatapas hampirqan; achka ñawsa runakunamanñataqmi rikuyta qurqan. Chaymantataq Jesusqa kutichispa nirqan paykunaman: Riychis, hinaspa Juanman willaychis imakunatachus rikurqankichis, uyarirqankichistapas."17
GSAM 63.3Sasa karqan Judiokunapaqpas discipulokunapaqpas Qispichiqpa rimasqan achka cheqaqkunata sut'ita rikuy, imaraykuchus anchatam iñiypi takyasqa kachkarqanku, Mesias hamuqtinqa Romano kamachikuyninta p'akinanpaq, chay paykunapaq ancha ñak'arichiq kaqta, hinaspa utqaylla Davidpa qhapaq suyunta kutichinanpaq, kay pachapi qhapaq hina kamachikunanpaqpas.
GSAM 63.4Jesusqa willayninta qallarirqan kaynata nispa: "Huchaykichikmanta kutirikuychik, hanaq pacha qhapaq suyuqa qayllapiñam kachkan."18 Chunka iskayniyuq apostolinkuna kacharisqa kaptinqa, paykunapas kaqlla willakuyta apurqanku: "Hanaq pacha qhapaq suyuqa qayllapiñam kachkan."19 Qhipamanña llamk'ayninpi, qanchis chunka runakuna kachasqa kaptinqa, kay simikunawanmi kacharqanku: "Diospa qhapaq suyunqa qamkunamanñam qayllamunña."20
GSAM 64Runakuna Cristop Rurasqanwan Musphasqa
GSAM 64.1Cristop sumaq siminkuna yachachikuyninkunapas runakunata tanqarqan kaynata ninankupaq: "Manam hayk'aqpas pipas kay runa hina rimarqanchu."21 Hinaspataq ñawsa upallata hampisqanpiqa, "Lliw runakuna t'ukuspa nirqanku: ¿Manachu kayqa Davidpa churin?"22 Huk simikunapi nispaqa, ¿Manachu kayqa Davidpa muhun, prometesqa Qispichiq? "Pay kikin llaqtaman chayamuspaqa, sinagogankupi yachachirqan, chaymi paykuna ancha musphaspa nirqanku: '¿Maymantataq kay runaqa kay yachayninta, kay atiy ruwayninkunatapas hap'in? ¿Manachu payqa carpinteroq churin? ¿Manachu mamanqa Maria sutiyuq? ¿Wawqinkunataq, Jacobo, Jose, Simon, Juda ima?'"23
GSAM 64.2Cristop llamk'ayninpa kimsa kaq watanpi hina, templopi dedicación raymiman risqanpi, judiokuna muyuyurqanku, hinaspa nirqanku: "¿Hayk'aqkamataq iskayrayachiwankiku? Cristo kanki chayqa, sut'inta willawayku."24 Ñawpaq watapi, pichqa waranqa runakunata "pichqa cebada t'antawan iskay huch'uy challwakunawan" mikhuchispa hatun milagrota ruwasqanpi, "musyarqan paykuna hamuspa kallpawan apaspa reyta ruwanankuta, [chayrayku] yapamanta huk urquman ripurqan."25
GSAM 64Cristo Yachachisqankunata Wañuyninmanta Yachachispa
GSAM 64.3Yachachispa yachachisqankunata, Cristoqa ancha chaniyuqta qhawarichirqan chay yuyayta chinkachinapaq, usqhaylla qallarinanmanta pacha kamachikuyninmanta, hinaspa paykunaman rikuchirqan wañunan kasqanta, kawsarinan kasqanta, ripunan kasqanta, kutimunan kasqantawan. Chaymi paykunata tapurqan: "¿Imananqataq sichus Runaq Churinta ñawpaq kasqanman wicharisqanta rikunkichik?"26 Paykunata kamachisqan qhipaman "ama pimanpas willanankupaq pay Jesus Cristo kasqanta," kayhinata ñawinchanchik: "Chay pachamantapachan Jesusqa qallarirqan yachachisqankunaman rikuchiyta, imaynatas payqa Jerusalenman rinan karqan, chaypi achkha imakunawan kuraqkunap, umalliq taytakunap, kamachiy qillqa yachachiqkunapwan ñak'arichisqa kananpaq, wañuchisqa kananpaq, kimsa kaq p'unchawpitaq kawsarichisqa kananpaq. Chaymantataq Pedropas hap'ispa qallarirqan k'amiyta, nispas: 'Kayqa qammanta karullapi kachun, Apu; kayqa manan qammanqa chayamunqachu'".27
GSAM 65.1Chay pachallapitaqmi paykunata nirqan wakin sayasqa kaqkuna chaypi mana wañunankuta, runap Churinta qhapaq kayninpi hamuqta rikunankukama.28 Yaqa pusaq p'unchaw qhipamanmi kay willakuy hunt'akurqan; hinaspataq apostol Pedroqa chay "rikuymanta" rimarin, Cristo qhapaq kayninpi hamunanmanta, chayqa hamuq pachapi Cristop chiqap iskay kaq kutimunanpaq rikuchiyninmi.29
GSAM 65.2Huk kutinmi, Cristo yachachisqankunawan Galilea llaqtapi kachkaptin, Jesusqa paykunata nirqan: "Runap Churinqa runakunap makinman qusqa kanqa; hinaspataq payta wañuchinqaku, kimsa kaq p'unchawpitaq kawsarichisqa kanqa. Paykunataq ancha llakisqa karqanku."30 Chaywanpas paykunaqa manan hamut'arqankuchu nitaq yacharqankuchu ima niy munasqanta, imaraykuchus payqa wañuyninmanta kawsarimuyninmantawan cheqaq kaqta yuyaymanachiyta munachkaptinpas, paykunaqa paypura rimanakuchkarqanku mayqen paykunamanta hanaq pachap qhapaq suyupi aswan hatun kanqa chaymanta.31
GSAM 65.3Huk kutinmi Pedro Jesusman nirqan: "Qhaway, tukuy imaykutan saqirqayku qatimuspayki; chayrayku, ¿imatataq chaskinayku kanqa? Jesusñataqmi paykunaman nirqan: Chiqaqtan niykichik, ñuqata qatiwaqniykichikqa, musuqyachiypi, runap Churin k'anchayninpa tiyanapi tiyaykuqtin, qamkunapas chunka iskayniyuq tiyanakunapin tiyanqaychis, Israelpa chunka iskayniyuq ayllunkunata taripaykuspa."32 Chaywanpas, paykunap yuyayninkupiqa huk kamachiy utqaylla sayarichisqa kananmanta yuyaymi aswan kallpawan kachkarqa, hinaspataq paykunaqa, runa hina, chay kamachiypi aswan hatun tiyanata maskhayta qallarirqanku.
GSAM 65.4Chaymantataq Zebedeopa churin Santiagopa Juanpa mamanku, atiyta munaq, hamun, Cristota mañakuspa churinkuna hatun kamachikuqkuna kanankupaq—hukninqa paña makinpi, huknintaq lluq'i makinpi tiyanapi; ichapas, huknin kamachikuypa umalliqnin kananpaq, huknintaq suyu qillqaq kamayuq kananpaq. Ichaqa Cristoqa sut'ita nirqan: "Manan yachankichikchu imatachus mañakusqaykichikta."33
GSAM 66Jerusalen llaqtaman Atipayniyuq Yaykuy
GSAM 66.1Kay pachamanta mana karupichu huk hatun mancharikuypaq ima karqa. Chayqa karqa Lazaroq sepulturamanta kawsarichisqanmi, payqa tawa p'unchawña wañusqa karqa. Chay hina hatun milagrom ancha musphachirqa runakunata, chaymi Fariseokuna mancharikurqanku, paykunaqa sacerdotekunawan kuska utqhaylla huk huñunakuyta waqyarqanku; chay huñunakuypitaq tapukurqanku: "¿Imatan ruwasun? Kay runaqa achka milagrokunatan ruwashan. Payta kay hinalla saqisun chayqa, llapan runakunan paypi iñinqaku; hinan Romanokuna hamuspa llaqtanchistapas nacionninchistapas qichuwanqaku."34 Uranmanta supaypa atiynin Cristota wañuchiyta maskhaqkunata hap'ichkaptin, hanaqmanta huk atiyqa runa qutukunata kuyuchirqan payta hatunchanankupaq, hinallataq paymanta willasqa kaqta hunt'anankupaq.
GSAM 66.2Chay hawa nisqa pachapim, llapan runakuna lluqsirqanku, manan Jesusllatachu qhawanankupaq, aswanpas Lazaro sutiyuqta qhawanankupaqpas, paytan wañusqamanta kawsarichisqa. Kunanqa paykunapaqqa sut'in karqan Jesusqa unay suyasqanku qhapaq kasqan, hinaspataq Jerusalenman hamuqta tarispa, huk asno uñap hawanpi tiyasqata, Qillqasqapi nisqan sinchita yuyayninkuman hamurqan, "Ama mancharikuychu, Sión ususi: qhawariy, qampa qhapaqniyki hamuchkan, huk asno uñap hawanpi tiyasqa."35 Chay hatun huñumanta huk hatun atipay qapariy uyarikurqan, chaytaq chiri sunqu, yuyaymanakuq fariseokunata anchatapuni musphachirqan. Paykunapura nirqanku: "Rikunkichikchu imaynatas mana imatapas atinkichikchu? Qhawariychik, tukuy pacham paypa qhipanta risqa."36 Paykunaq mañakusqanman Cristo qapariyta sayachinanpaq, payqa kutichirqan: "Niykichikmi, sichus kaykuna upallanqaku chayqa, rumikunam chaypacha qaparinqaku."37 Apunchikmi kaymanta nisqa: "Qapariychik," hinaspa sichus runakuna siminta mana hunt'anqakuchu chayqa, payqa ñanpi kaq rumikunaman simita churanqa, hinaspa paykunaqa qaparinqaku; imaraykuchus siminqa hunt'akunanmi.
GSAM 66Cristop Riyninmanta Kutimunanmantawan
GSAM 66.3Qispichiqninchikqa manan yachachisqankunap yuyayninta wañuspa kawsarinanmanta chayman pusayllatachu maskharqan, aswanpas munarqanmi paykunata yachachiyta, Diospa qhapaq kayninqa mana hamunanta pay ripuspa kutimunankama. Chakatasqa kananmanta rimaspa nirqan: "Ñuqa, kay pachamanta hoqarisqa kaspayqa, llapan runakunatan ñuqaman aysamusaq. Kaytaqa nirqan, imayna wañuyta wañunanmanta rikuchispa. Runakunaqa kutichirqanku: Kamachikuymantaqa uyarirqaykun Mesías wiñaypaq kawsananmanta; ¿imaynatataq ninki qam, Runap Churin hoqarisqa kananmi nispa? ¿Pitaq kay Runap Churinqa?"38
GSAM 67.1Paypa yachachisqankunap yuyayninkuman astawan allinta chayta churanapaq, payqa kay pachapi qhapaq kaynin manaraq takyachisqa kachkaspa ripunanmanta kutimunanmantawan, nirqan: "Huch'uy wawakuna, pisillataraqmi qankunawan kachkani. Maskhawanqakichikmi; ichaqa, imaynan Judiokunaman nirqani: Maymanchus risqaymanqa manan hamuyta atinkichikchu, chaynallataqmi kunanpas qankunaman niykichik.... Simón Pedroqa nirqan payman: Apu, ¿maymanmi richkanki? Jesusñataq kutichirqan: Maymanchus richkani, manan kunanqa qatiwayta atinkichu; qhipamantaqmi qatiwanki."39 Chaymantataq llakisqa sunqunkuta kay simikunawan kallpacharqan: "Ama sunquykichis llakikuchunchu: Diospin iñinkichis, ñuqapipas iñillaychistaq. Yayaypa wasinpiqa achka wasikunan kan. Mana chhayna kanman karqan chayqa, willasqaykichis karqan. Ñuqaqa rishani qankunapaq huk tiyana wakichimunaypaq. Sichus rishaq chay tiyanata wakichimunaypaq, kutimusaqmi, hinaspa qankunata ñuqawan kikinpi chaskisqaykichik, maypichus ñuqa kashani chaypipas qankunapas kankichik chaypaq."40
GSAM 67Kuraq Runamanta Yachachikuy
GSAM 67.2Huk kutitawanmi Qispichiqqa allichayta munarqan chay pantasqa yuyayta, Diospa qhapaq kaynin usqhaylla rikhurinanta nispa, kay qatiqnin rikch'anachiyta willaspa, paypas yachachisqankunapas Jerusalenman wicharichkaptinku: "Huk hatun runam karu llaqtaman rirqan paypaq huk qhapaq kayta chaskinanpaq, hinaspa kutimunanpaq. Chaymantataq chunka kamachinkunata waqyarirqan, hinaspa paykunaman chunka libra qullqita qurqan, nispataq: 'Qhatuspa llamk'aychik kutimunaykama'.... Hinaspataq, chay runaqa kutimuspa, qhapaq kayta chaskispa, kamachirqan chay qullqita qusqan kamachinkunata payman waqyanankupaq, sapa huknin hayk'ata qhatuspa mirachisqanta yachananpaq."41 Kay rikch'anachiypiqa Apunchikmi chay qhapaq runa hina rikuchikun. Payqa karu llaqtaman—Taytanman—rinan karqan, chaypitaq qhapaq kayta chaskinan, manaraq kamachinanpaq kutimushaspa.
GSAM 68.1Yachachisqankunap "Imataq hamunaykipaq, kay pachap tukukuyninpaqpas rikuchiyniyki kanqa?"42 nispa tapukusqankuman kutichispa, Qispichiqqa paykunaman willarqan iglesiaman hamuq hatun ñak'ariy pachakamapas imakunachus kanan kasqanta, chaymanta sut'i rikuchiykunatapas, imakunachus kananmanta. Kaykuna rikhuriptinqa, yachanankupaq karqa hamunanqa qayllapiña kasqanta, punkukunapipas, chaykunata rikuq wiñaypas manan kay pachamanta ripunqachu pay hamunankama.43
GSAM 68Tukuy Yachachisqankuna Saqisqan
GSAM 68.2Ichaqa, Cristop apostolkunaman wañuyninmanta hinallataq p'inqachisqa kayninmanta qusqan llapan yachachikuywanpas, paykunaqa manan allintachu hap'iqarqanku paypa taripayninmanta hinallataq kuruspi wañuchisqa kayninmanta yachachisqanta. Chay cheqaqmantaqa ancha pisillatan hamut'arqanku, chaymi taripaynin chayamuqtin, suyakuyninku wañurqan, hinaspan llapankupas "payta saqirparispa ayqirqanku."44 Pedropas, chay sapa kutin k'uchi kaq, paymi sinchita nirqan llapan runakuna saqirpariptinpas payqa manan hayk'aqpas saqinanta, ichaqa, pisi pachamanta, Apuninta mana riqsinanta nirqan, juramentowanmi nirqan chay runata mana riqsinanta. Apunkuq nisqanta chayna mana hamut'arqankuchu, payqa ch'akatasqanmanta kimsa p'unchawmantan wañusqakunamanta kawsarinqa nisqanta; chaymi paykuna pura tapunakuspa yuyaymanarqanku "ima ninantaq wañusqakunamanta kawsariy kanman" nispa.45 Chiqaqpunim, chayna iñiynin ch'usaq kasqanrayku, pay wañupusqan qhipaman, ayantaq Josepa musuq sepulturapi churaykusqaña kachkaptin, aya hawiyta wakichirqanku. Suyakuyninku chinkapuqtin—Cristowan sepulturapi p'ampasqa—¡mayna llakiy Samana P'unchawmi yachachisqankunapaq karqa! Llakikuywan, sunqu p'akikuywan ima llasachasqa sunquyuq kaspa, mana khuyapayakuq, llakipayakuq Qispichiqniyuqtaq, mayqinchus kawsayninpi llamp'u sunqu kaywan, khuyapayakuywan hunt'asqa karqan, paykunata sunquchananpaq, kallpanchananpaq ima, ¡may ch'usaqmi karqan kawsayninku!
GSAM 69Kawsarimuy Paqarinpa Kuyuchiq Ruwayninkuna
GSAM 69.1¡Simanaq ñawpaq p'unchawnin paqarinmi! ¡Hawa pachapi kay pachapipas ancha kuyuriy! Huk atiyniyuq anqil k'anchaypa qhapaq kayninmanta uraykamun Josepa sepulcronman, Diospa Churinta hatarinanpaq kamachispa willakuywan. "Hinaspataq, qhaway, hatun pacha kuyuy karqa: Apu Yayapa anqilnin hanaq pachamanta uraykamuspa, punkumanta rumita suchurichispa, hawanpi tiyarqa. Paypa uyantaq illapa hina, p'achantaq rit'i hina yuraq karqa: paymanta mancharispaqtaq waqaychaqkuna khatatataykurqanku, wañusqa runakuna hinataq tukurqanku."46 "Hinaspataq puñuq santukunamanta achka runakuna sayarirqanku, paypa kawsarimusqan qhipata sepulturakunamanta lloqsimuspa, ch'uya llaqtaman haykuspa, achka runakunaman rikhurirqanku."47 Yuyaykuy chay hina willaqkunata Jerusalenpi, masinkupa punkunkunapi, chay willakuywan: cruzpi wañuchisqa Cristo wañusqamanta kawsarimusqanmanta, paykunapas kawsarichisqa kasqankumanta atiyninwan, kawsarimusqanmanta willanankupaq. Ima ruraypuni karqan discipulokunapura chaymanta ch'uya warmikunapura—kayman-wakman phawaykuspa kusikuy willakuyta willanankupaq: "Wañusqamanta kawsarimunmi, paywanmi rikunakurqayku, rimanakurqaykutaq!"
GSAM 69Jesus Llaqta Hawaman Purin
GSAM 69.2"Hinaspataq, qhawarimuy, iskayninkum chay p'unchawllapuni Jerusalenmanta soqta chunka estadio [qanchis milla kuskan] karupi kaq Emmaus sutiyuq huch'uy llaqtaman rirqanku. Paykunataq llapan kay sucedesqakunamanta kuska rimanakurqanku. Rimanakuspa yuyaymanachkaptinkutaq, Jesus kikinmi qayllaykuspa paykunawan kuska purirqan. Ichaqa ñawinkunam wichq'asqa karqa, mana riqsinankupaq. Paytaq nirqa paykunata: ¿Ima rimaykunatataq purishaspa, llakisqa, qamkunapura rimakushankichik? Huknintaq, Cleofas sutiyuq, kutichispa nirqa: ¿Qamchu sapallayki Jerusalen llaqtapi karu runa kanki, manataqchu yachanki kay qhipa p'unchawkunapi chaypi imakuna pasasqanta? Paytaq nirqa paykunata: ¿Ima imakunata? Paykunataq nirqanku: Nazaretmanta Jesusmanta, payqa Diospa ñawpaqinpi llapan runakunap ñawpaqinpipas ruwaypi simipipas ancha atiyniyuq willakuqmi karqan; imaynatas hatun taytakura umalliqkuna kamachiqniykupas wañunanpaq qusqaku, hinaspataq kuruspi wañuchisqaku. Ichaqa ñuqaykuqa suyachkarqayku paymi Israelta qispichinan karqan nispa. Chaymantapas, kunanqa kimsa p'unchawñam kaykuna pasasqanmanta. Arí, hinaspapas wakin warmikuna, ñuqaykuwan kaqkuna, musphachiwarqayku, paykunaqa paqarinpacha sepulcroman rirqanku; hinaspa cuerponta mana tarispanku, kutimuspa nirqanku huk angelkunata rikusqankuta, paykunataq ninku kawsasqanta. Hinaspapas wakin ñuqaykuwan kaqkunaqa sepulcroman rirqanku, hinaspa warmikunaq nisqanman hinapuni tarirqanku; ichaqa paytaqa manam rikurqankuchu.
GSAM 70.1"Chaymantataq paykunata nirqan: ¡Ay, qamkuna upakuna, yuyayniykichikpis allillamanta iñiqkuna, tukuy willakuqkunap nisqankuta! ¿Manachu Cristo kaykunata ñak'arinan karqan, hinaspa k'anchayninman yaykunanpaq? Hinaspataq Moisesmanta qallaristin, tukuy willakuqkunamantawan, paykunaman sut'incharqan llapan Qillqakunapi paymanta kaqkunata."48 Paykunawan mikhunata qallarinanpaqña kachkaptin, t'antata p'akirqan hinaspa añaycharqan, "hinaspan ñawinku kicharikurqan, paytataq riqsirqanku.... Hinaspan paykunapura nirqanku: ¿Manachu sunquykupi k'ancharirqan ñanpi ñuqanchikwan rimaspan, Qillqakunatataq kichariwaspan?"49
GSAM 70.2Kunanqa, tukuy imapas sut'inchasqaña kasqan qhipaman, yachachisqakunaqa rikunkunña, Qispichiqpa kachasqa kasqanwan kuska wañuyninpas kawsarinanpas kasqanta. Ichaqa, ¿imaynatataq paykunaqa Qhapaq Kayninmanta tapukuyta qhawarinqaku?
GSAM 70.2"Payqa ñak'ariyninmanta qhipata kawsasqanta rikuchirqan achka mana pantayniyuq rikuchiykunawan, tawa chunka p'unchaw paykunaman rikuchikuspa, hinaspataq Diospa qhapaq kayninmanta rimaspa; paykunawan huñunasqaña kaspataq, kamachirqan mana Jerusalenmanta ripunankupaq, aswanpas Taytapa simi qusqanmanta suyaykunankupaq, chaymanta nirqan: Chaytaqa ñuqamanta uyarisqankichikmi. Juanqa yakuwan chiqamanta bautizarqan; qamkunataq ichaqa mana unaymantachu Santo Espiritowan bautizasqa kankichik.
GSAM 71Kunanñachu Qhapaq Suyuta Kutichimunki?
GSAM 71.1"Chaymi paykuna huñunakuqtinku, tapurqanku, nispanku: Apu, ¿kunanpuniñachu Israel llaqtaman qhapaq suyuta kutichimunki? [Kayta niyta munaspa: Qillqasqakunapi nisqanman hina, chakatasqa kanayki, wañusqamanta sayarinaykiwanpas kasqanta yacharqayku, ichaqa, ¿manachu kunan qhapaq suyuta kutichimunki?] Paykunatataq nirqan: Manan qankunapaqchu yachayqa hayk'aq pachakunatapas mit'akunatapas, mayqinkunachus Tayta Dios kikinpa atiyninpi churan, nispa. Ichaqa qamkunaqa atiyta chaskinkichik, Ch'uya Espiritu qamkunaman hamuptin; hinaspataq qamkunaqa ñuqamanta willakuqkuna kankichik Jerusalenpipas, llapan Judeapipas, Samariapipas, hinallataq kay pachap karu-karuninkama. Kaykunata nispaqa, paykuna qhawachkaptinmi, hanaq pachaman aysasqa karqan; huk phuyutaq payta qhawasqankumanta pakaq. Pay wicharichkaptin, hanaq pachata qhawapayachkaptinku, qhaway, iskay runakuna yuraq p'achayuq paykunap qayllanpi sayarqanku; paykunataq nirqanku: Qamkuna Galileamanta runakuna, ¿imanaqtintaq hanaq pachata qhawapayachkankichik? Kay kikin Jesusmi, qamkunamanta hanaq pachaman apasqa, imaynan hanaq pachaman risqanta rikusqaykichik hinallataq hamunqa."50
GSAM 71Jesusqa Tukuy Imakunata Kutichina Pachakama Hanaq Pachapi Qhipananmanta
GSAM 71.2Kunanqa Qispichiq paykunata saqirqapusqanrayku, hinaspapas chiqapuni payta rikurqanku "ñawpaq kasqanman wicharisqanta", chayrayku allintam yacharqanku Ch'uya Espiritu paykunata yachachinanta hayk'aqchus Diospa qhapaq kaynin hamunqa chaymanta. Chaymi, Pedroqa runakunaman yachachispa, Espirituta chaskisqan qhipaman, nirqan: "Paymi kachamunqa Jesus Cristota, mayqintachus ñawpaqta qamkunaman willasqa karqan; paytataqmi hanaq pacha chaskinan tiyan llapan imaymanata kutichina pachakama, mayqintachus Dios rimarirqan llapan ch'uya willakuqninkunap siminwan kay pachap qallariyninmantapacha."51
GSAM 71.3Apustul Pedromanqa Ch'uya Espiritupas qupurqan kimsa pachakunamanta chiqap kaqkunata: Ñawpaq kaq, lliwcha unumanta ñawpaq kaq pacham, chayqa yakumanta chinkachisqa karqa; iskay kaq, kunan pacham, ninapaq waqaychasqa, —chay ninaqa kay pachapi waqaychasqam kachkan, nispa nin Revised Versionqa—, chay ninaqa mana Dyusman iñiq runakunap chinkaynin, thuñiynin, chinkachisqa kayninmi kanqa; kimsa kaq, musuq pacha, "chaypim chanin kawsay tiyan;" utaq, wakin t'ikraqkuna hina, "chaypim chanin runakuna tiyanqaku."52
GSAM 72.1Apóstol Pabluqa Diospa runankunap kawsarinanta, hinallataq llapan ch'uya kaqninkunap wañuy atiq kaymanta mana wañuy atiq kayman tikrakuyninta sut'incharqan, "ñawi ch'illmiypi, qhipa trompeta waqaptin". Corintioskunaman nirqan Cristopas kunan Taytanpa tiyanapi kasqanta, chaypitaq qhipakunqa llapan awqankuna payman atipasqa kanankama. Chayqa, Taytanmanta qhapaq kayninta —paypa qhapaq kayninta— makinkunaman chaskisqankama, Daniel 7:13, 14; Salmo 2:8, 9 nisqapi willasqa kasqanman hina. Tesalonicapi kaq iglesiamanqa Cristopa hamuyninta wañusqakunamanta kawsarimuynintawan sapallan suyakuyninku hina rikuchirqan, chaynallataq chiqap sunquchayta hap'iq hina, munakusqanku runakuna wañuypa makinwan paykunamanta t'aqasqa kaptin.53
GSAM 72Apunchikpa Kutimunan Mana Yachasqa Pacha
GSAM 72.2Chay pachakamaqa iglesiaqa manaraqmi sut'ita yacharqachu Yayaq hayk'aq kutimunanta. Apóstol, Tesalonicenseskunaman ñawpaq cartanpi, "Kawsachkaqkuna, qhipaqkunaqa huqarisqa kasunchik," nispa nirqa chayqa, wawqikunaqa hamut'arqanku Cristo hamunanta, wakin paykunamanta kawsachkaptinraq. Iskay ñiqin qillqanpiqa, qillqasqanmanta pantasqa hamut'ayninkuta allichan, hinaspa paykunata nin: "Manam chay p'unchawqa chayamunqachu, ñawpaqta huk t'aqakuy rikhurinankama, hinaspa chay hucha runa, chinkachiypa churin, sut'inchakunankama; paymi Dios nisqa sutiwan sut'inchasqa kaqkunamanta, utaq yupaychasqa kaqkunamanta, llapanmanta aswan hatunchakun, chaykunap contranpitaq sayarikun."54
GSAM 72Iñiymanta T'aqakuy
GSAM 72.3Chaywanpas iglesiaqa Cristop iskay kaq hamunanpa pachamanta laqhapi ñawpaqman purinanpaq saqisqa kachkan. Wawqikunaqa yacharqanku huk iñiymanta t'aqakuy kananmanta; ichaqa hayk'a unay kananmanta karqa tapukuyqa. Qhipamanmi Juanman kutichiy qusqa karqan Patmos wat'api rikuchikuypi kachkaptin, Apocalipsis qillqap chunka iskayniyuq, chunka kimsayuq umallinkunapi tarikuq sananchakunapi—chay "pacha, pachakuna, kuskanpas", chay "tawa chunka iskayniyuq killa", chay "waranqa iskay pachak suqta chunka p'unchaw" (watakuna); ichaqa manaraqmi chay unay pachap qallariyninpa sananchan ruwakurqanchu. Chaymi iglesiaqa Cristop hamunanta suyashallarqan hinaspa suyakushallarqan, rikhurimunan pacha chiqanta mana yachashaspapas; imaraykuchus chay ñak'ariy pacha tukukuqtinqa, "puchuq" iglesiapaqqa huk huch'uy maqanakuy atipay pachallaraqmi qhipanman karqan.55
GSAM 73.1Musuq Testamentu qillqakuna tukukuptinqa, Cristop iskay kaq kutimuyninmanta yachayqa sut'itam ñawpaqninchikpi churakun. Yaqa sapa kimsa chunka versiculomanta hukninmi imaynallapas Apunchik Jesucristop iskay kaq kutimuyninmanta riman. Kaymanta, chay suyakuywan iglesiap imayna kasqanmanta, chay unay pachakunamanta kunan pachakama, Robert Patterson, D.D., sutiyuqmi riman, Interior sutiyuq qillqanpi, "Saminchasqa Suyakuy" umalliq sutiwan, kay hinata:—
GSAM 73Pachap Waranqa Watankuna—Patterson
GSAM 73.2"Apunchik Iglesia-ninta kay pachapi saqispa Yayaman risqan pachapiqa, llakisqa kawsaypim saqirqan. Pichqa pachak qatikuqninkunaqa tukuy pachantinpi awqankunap muyurisqanmi karqanku, paykunaqa Cristopa kuntranpi iñiykunapi kamachikuykunapipas huñusqa karqanku, huk ancha yachayniyuqpa kamachisqan, aswan miyusapa millay sonqoyuq, hinaspapas pachakunap yachayninwan yachachisqa, aswan allin thuñichina ñankunapi. Apunchikqa manan mana yacharqanchu sasachakuyninchikmanta; nitaq qhipa rimayninkunapipas pisiyachirqanchu, nitaq kay pachap cheqnikuyninmanta, iglesiapa ñak'ariyninmantapas pisiyananpaq simita qurqanchu. Ichaqa pay kikinmi simita qurqan kutimunanpaq awqankunata atipananpaq, chay saminchaq p'unchawkamaqa ñuqanchiktapas sayachikuwananpaq. 'Kay pachaqa cheqnikusunkichikmi. Kay pachapi llakikuyniyuqmi kankichik. Waqankichikmi, llakikunkichikmi, kay pachataqmi kusikunqa. Llakisqam kankichik, llakiykichiktaqmi kusikuyman tukunqa.... Kunanqa llakisqam kankichik, ñuqataqmi qamkunata yapamanta rikusaq, sunquykichiktaqmi kusikunqa, kusikuyniykichiktataqmi manam pipas qichusunkichikchu. Sichus ripuni chayqa, kutimusaqmi, qamkunatataqmi chaskimusqaykichik, maypichus ñuqa kani chaypi qamkunapas kanaykichikpaq.'
GSAM 74.1"Chay hinam karqa saminchasqa suyakuynin kikin kutimunanmanta, chaywanmi iglesianinta sunqucharqa kikin ripusqanpi. Tukuy chinkasqan pachapi, nirqa ñak'ariyta ñak'arinanchikta; chaynataqmi hunt'akurqa. Pay mana kachkaptin pachap hawapi thak kayninwan kusikunanchikpaq, iglesiaynin pachap maqayninkunamanta qispichisqa kananpaq, ch'uya kawsay pacha kananpaq maypichus qura yuraqa mana trigup chawpinpi wiñanqachu, utaq hamuspa Señorpa k'anchayninwan hunt'a pachap runankunawan chaskisqa kananpaq, utaq chiqapuni pachapi iñiyta tariy atinmanpas chayqa, llapan chaykunaqa paypaqqa mana suyasqa musphaymi kanqa. Jesusqa manam kay waranqa wata kamachikuymantaqa yacharqachu. Manam yacharqachu ninchik, pay mana willawasqanchikrayku; payñataqmi nin: 'Qankunatam masikunata niykichik, imaraykuchus Taytaymanta tukuy imaymana uyarisqaytaqa qankunamanmi willarqaykichik.' Ichaqa llapan rimayninkunapi, rikch'anachinankunapipas manam kanchu aslla willakuypas paypa hamunanpa ñawpaqenpi ima thak kay pachatapas utaq hatun kay pachatapas suyayninchikmanta. Apostolkunaqa kaqllataqmi mana yacharqankuchu mana Cristoyuq waranqa wata pachamanta. Ñuqanchikpa Apunchik ripusqanmanta qhipa kimsa pachak watakunapiqa, iglesiapa saminchasqa suyayninqa paypa kutimunanmi karqa.
GSAM 74.2"Ichaqa, willasqa iñiymanta t'aqakuynin wiñachkaptin, Cristopa warminqa kay pachapi kamachikuqkunap masin kayninwan mana pay kasqanpi sunquchakuyta qallarirqan chayqa, sut'illam qhawariyninta t'aqarirqan inti lluqsimuy hanaq pachamanta, hinallataq Apunpa kutimunanmantapas, chaykunaqa kay pachapi hatun kayninta tukuchinman karqan. Reformistakuna evangelioq trompetanta siminkuman churaspanku... mana Cristoyuq waranqa wata pachamanta musquykunaqa chaylla chinkachisqa karqan... hinaspataq iglesiaqa yapamanta Apunchikpa hamunanta maskhayta qallarirqan anticristota chinkachinanpaq.... Qillqankunapi, yachachikuyninkunapi, iñiy willakuyninkunapipas, Reformistakunaqa waranqa wata ñawpaqpi Apunchikpa hamunanmanta suyakuyninkuta willarqanku.
GSAM 74.3"Westminster Huñunakuyqa iñiy willakuyninta tukun, Apunchikpa iskay kaq hamunanpi iñisqankuta sut'inchaspa, waranqa wata ñawpaqpi hamunanpi iñiqkunap iñiyninta hunt'asqata rikuchinapaq simikunawan. Kay llasaq simikunawanmi willanku: 'Cristo munawanchikmi cheqaqtapuni iñinanchikta huk taripay p'unchaw kananmanta, llapan runakunata huchamanta hark'anapaq, hinallataq Dyusman k'umukuqkunata ñak'ariyninkupi aswan hatun sunquchaypaqpas; chaynallataqmi payqa chay p'unchawta runakunamanta pakasqata hap'inqa, paykuna llapan aychap qasi kayninta wikch'unankupaq, hinaspa sapa kutin rikch'asqa kanankupaq, mana yachasqankurayku ima horapichus Apunchik hamunqa: hinaspa sapa kutin wakichisqa kanankupaq nispanku: ¡Hamuy, Apu Jesus: usqhayllata hamuy!'56
GSAM 75.1"Allichakuq ñawpa taytanchikkunaqa Señorpa hamunanta suyaspan sunqunkuta kallpancharqanku, hinaspapas '¡Sayaychis! Payqa achka yanapaqninkunawan hamushanmi,' nispa qaparispa kallpanchanakurqanku. Chay yuyayqa kunanllaraq huk ancha riqsisqa musuqyachiy takipi rikurirqan, ichaqa ñawpa Escocia llaqtapi Covenanters nisqakunapaqqa ancha riqsisqan karqan.
GSAM 75.2"Ichaqa manaraq unay kaspa, iñiymanta iskay kaq qichuymi allichasqa iglesiakunapi qallarirqan. Escociapiqa Moderatismo sutiwan riqsisqa karqan; Inglaterrapi, Arrianismo sutiwan; kunanllaraqtaq, Broad Churchism sutiwan; Americapiqa Unitarianismo sutiwan sutichakurqan; Alemaniapitaq, Racionalismo sutiwan. Runap yuyayninta taripaq hina churaspa, kunan pacha pisi qhawasqanchiktataq rikuchina hina hap'ispa, hinaspa mana chaskispa ima kaqpas pachap qhawasqa kamachikuyninkunap puririyninmanta huk hinata ruwakuy atinanta, Jesuspa sayayninta huk judío yachachiqpa sayayninman uraykachirqan, pachanpaq ancha ñawpaqpi kaq, ichaqa kunan pacha yachaymanta mana imatapas yachaq. Chay hina runap mana rikuna pachamanta kay pachapi kamachikunanpaq kutimunan yuyayqa, hebreo ñawiraykunamanmi kutichisqa karqan.
GSAM 75Daniel Whitby, Waranqa Wata Kamachikuymanta
GSAM 75.3"Paypa iskay kaq kutimunanmanta hinallataq kay pachapi kamachikunanmanta simi qusqankunataqa, willakuyninpa mast'arikuyninllapaq, hinallataq pachantinpa huk hatun rakin Cristiana iñiyman waranqa watapaq, utaq wakinpa yuyasqanman hina, 360,000 watapaq qupukunanpaq hinallataq hamut'arqanku; chay pachakunapitaq runakunaqa allin kawsaypa yachayninkunapi ñawparinanku karqa, mana hayk'aqpas rikusqa thak kawsaypi allin kaypipas kawsaspa. Chay unay muyuypa tukukuyninpitaq, runap yuyayninpaq ancha hatun kasqanrayku mana rikuy atina, yaqapaschá pachamamap hatun kuyuriynin kanman, hinaspataq ninku Señor hamunqa pachata chinkachinqa, runakunatataq taripayman waqyanqa, nispa. Kay hamut'aytaqa astawan wiñarichispa mast'arirqan Whitby sutiyuq inglés hamut'aqmi [Daniel Whitbyqa 1726 watapi wañurqan], paypa qillqasqa qillqanakuyninkunawanmi rikuchikun Ariano kasqanta, ichaqa paypa hamut'ayninkunaqa kikin runa masinkunapaq ancha munasqam karqan, hinaspapas paypa yuyayllapi kaq waranqa wataqa allin chaskisqam karqan askha chiqan iñiyniyuq pensión chaskiqkunapa, Europapi mama llaqtap iglesiankunap amigonkunapapas, paykunamanqa unay watakunapaq chunka rakinmanta hukninta hatun yupaychaykunatapas qunanpaqmi rimarirqan. Paykunap atiyninwanmi kay yuyayqa Americaman apamusqa karqan, chaypitaq utqaylla rimana patakunapi sapakuti kutipasqa yanqa rimaykunapaq chaynataq tukuchay rimaykunapaqpas imaymanaman tukusqa karqan."
GSAM 76.1Chay hinam yuyaychakuykuna karqa kay pachap imaymana k'uchunkunapi, Apunchik hamunanmanta, "ñan punkukunapitaqña" kasqanmanta, sinchi willakuyninta kachamusqan pachaman qayllaykuchkaptinchik.
Notes
- Gálatas 4:4, 5. ↩
- Romanos 16:25-27. ↩
- Efesios 3:3-9. ↩
- The Desire of Ages, p'anqakuna 29, 30-34. ↩
- Lucas 2:26. ↩
- Lucas 2:28-38. ↩
- Lucas 3:15-17. ↩
- Juan 1:29-34. ↩
- Mateo 3:16, 17. ↩
- Juan 10:41. ↩
- Lucas 3:23. ↩
- Lucas 4:16-21. ↩
- Marcos 1:15. ↩
- Hechos 10:38; Juan 3:2. ↩
- Juan 14:8-11. ↩
- The Desire of Ages, p. 215. ↩
- Lucas 7:19-22; Mateo 11:4. ↩
- Mateo 4:17. ↩
- Mateo 10:7. ↩
- Lucas 10:9. ↩
- Juan 7:46. ↩
- Mateo 12:23. ↩
- Mateo 13:54, 55. ↩
- Juan 10:24. ↩
- Juan 6:15. ↩
- Juan 6:62. ↩
- Mateo 16:20-22; Marcos 9:31. ↩
- Mateo 16:28; Lucas 9:27. ↩
- 2 Pedro 1:16-19. ↩
- Mateo 17:22, 23. ↩
- Mateo 18:1; Marcos 9:33, 34. ↩
- Mateo 19:27, 28; Lucas 22:28-30. ↩
- Mateo 20:20-24. ↩
- Juan 11:47, 48. ↩
- Juan 12:15. ↩
- Juan 12:19. ↩
- Lucas 19:40. ↩
- Juan 12:32-34. ↩
- Juan 13:33-36. ↩
- Juan 14:1-3. ↩
- Lucas 19:11-15. ↩
- Mateo 24:3. ↩
- Mateo 24; Lucas 21; Marcos 13. ↩
- Marcos 14:50. ↩
- Marcos 9:10. ↩
- Mateo 28:2-4. ↩
- Mateo 27:52, 53. ↩
- Lucas 24:13-27. ↩
- Lucas 24:31, 32. ↩
- Hechos 1:6-11. ↩
- Hechos 3:20, 21. ↩
- 2 Pedro 3:5-13. ↩
- 1 Tesalonicenses 4:13-18. ↩
- 2 Tesalonicenses 2:3, 4. ↩
- Apocalipsis 12:17. ↩
- Confession of Faith, 33 kaq Uma Raki, 3 kaq Rak'i. ↩