Iskay chunka hukniyuq ñiqin Uma — Ruraypi Pusariq Maki
GSAM 322.1"Ñuqam yachachisqayki, pusasqaykipas maynintachus rinaykipaq."1
GSAM 322.2Apunchikpi iñiqpaqqa, paypa qhawayninqa sapa kutinmi rikurin. Ichaqa kanmi pachakuna chay qhaway aswan sut'ita yachakun, ahinataq mana allinkunamanta, peligrokunamantawan, rikusqakunamanta mana rikusqakunamantawan qispichiykuna, hinallataq chiqan Diospa pusasqan kichariykuna chiqapnin mast'arikunanpaq. Kay yachaykunamantam kay umaqillqa riman.
GSAM 322Michiganpi Ñawpaq Rikuy
GSAM 322.31853 watapi, Mayo killapi, Ministru White warminwan Michigan llaqtata watukurqanku. Chayqa Buffalo, N.Y. llaqtamanta inti chinkaykuy ladoman ñawpaq kuti risqankum karqa. Mayo killapa qhipa kaq Samana P'unchawpi Tyrone llaqtapi karqanku, chaypitaq Sra. Whiteqa rikuypi rikuchisqa karqa Suyupi Samana P'unchawta hunt'aqkunapa imaymana huñunkunata, paykunapa contranpi llamk'ayta atiq mana allin kallpakunamanta willaykunawan kuska. Junio iskay p'unchawpi, Jackson llaqtapi, payqa pusaq p'anqata hatun suni qillqana rap'ipi qillqarqan, payman rikuchisqa wakin imakunata willaspa. Payqa quwarqan chay rikuymanta huk lapiswan qillqasqa copiata, nuqa payman huk sut'i copiata plumawan tintawan qillqasqata qunaypaq.
GSAM 322Ch'uya Kayta Willakuq Warmi
GSAM 322.4Huk rikuchisqakuna ukhupiqa, huk warmiq kasunmantam willarqan, paymi llaqtanchik runakunap chawpinman sat'ikuyta munachkarqa. Paymi nirqa chay warmiqa ancha ch'uya kasqanta niq kasqanta. Sra. Whiteqa manan hayk'aqpas paywan tuparqanchu, manataqmi imatapas paymanta yacharqanchu, kay rikuypi willasqankumanta hawaqa. Manan warmiq imayna rurasqallantachu willarqan, aswanpas, k'amisqa kaspaqa, ancha ch'uya rikch'akuyta churakuspa, "Apu—Taytaqa—sunquyta—yachanmi" nispa ninanta. Payqa nirqanmi kay warmiqa huk waynawan suyuntinpi purichkasqanta, chaykama qusan, huk machu runa, wasipi llamk'aspa paykunata chay mana allin puriyninkupi kawsachisqanta. Sra. Whiteqa nirqanmi Apunchik payman rikuchisqanta, "chay warmi ancha ch'uya kasqanta nisqanwanpas, paypas chay waynapis qanchis kaq kamachikuyta p'akisqankumanta huchayuq kasqankuta". Kay rurasqamanta qillqasqa willakuyta bolsilluypi apaspa, imayna tukukunanta mancharispa suyarqani.
GSAM 323Vergennes llaqtapi Huñunakuy, Mich.
GSAM 323.1Jackson, Battle Creek, Bedford, Hastings llaqtakunapim huñunakuykunata ruwarqayku, chaymantataq Vergennes, Kent Co. llaqtaman chayarqayku, chaypim chay warmi tiyasqa kasqa. Chayamurqayku chay tuta samarinaykupaq wasiman, 11 p'unchaw junio killapi, Samana P'unchaw manaraq qallarichkaptin. Samarinaykupaq wasiqa karqan huk Ministru White sutiyuq runap wasinmi, payqa ñawpaqpi Christian nisqa huñunakuypa serviqnin kasqa. Kay llaqta musuq tiyasqa kasqanrayku, huñunakuyniykupaqqa kimsa milla karupi huk hatun musuq rurasqa pirwapi wakichisqaku, hinaspataq rikuypi rikusqa warmiqa, yachakusqanman hina, huñunakuna wasimanta iskay milla astawan karupiraq tiyarqa.
GSAM 323Musphaqman Willakuy
GSAM 323.2Junio 12 p'unchawpi, 10:30 paqarinmanta, huñunakurqayku pirwapi huñunakuypaq. Sra. Whiteqa rimana patap lluq'i kinrayninpi tiyarqan, ñuqa paypa waqtanpi, Ministru Cornellñataq ñuqap waqtanpi, hinaspataq Ministru Whiteqa rimana patap paña kinrayninpi rimasharqan. Payqa chunka pichqayuq minutu hina rimashasqan qhipaman, huk machu runa huk waynawan kuska haykumurqanku, hinaspataq rimana patap ñawpaqninpi kaq tiyanakunapi tiyarqanku. Paykunawan kuskam hamurqan huk hatun, tullu, yana qarayuq warmi, paytaq punkupa hichpanpi tiyarqan. Ministru Whitepa pisilla rimaynin qhipaman, Sra. White sayarispa rimayninta qallarirqan, serviqkunaqa Diospa paykunaman qusqan llamk'ayta ama waqllichinankupaq ancha allinta qhawarikunankumanta rimarispa, kay qillqata servichikuspa: "Ch'uyakaychis Señorpa p'ukunkunata apaykachaqkunaqa." Nirqanmi, Diospa kamachikuyninqa manan kasqachu huk warmita qusanmanta hawa huk qhariwan llaqta-llaqta purinanpaq waqyayqa. Tukunanpaqtaq sut'ita nirqan,
GSAM 323.2"Chay punkupa hichpanpi kunanllaraq tiyaq warmiqa ninmi, Diosmi payta waqyasqa willananpaq. Payqa kay waynawanmi purishan, mayqinchus kunanraq hamp'ara ñawpaqinpi tiyarqan, chaykama kay machu runa, qusan—Dios khuyapayachun!—wasinpi sasachakushan qullqita tarinanpaq, chay qullqitaqmi paykunaqa huchankuta qatinankupaq servichikushanku. Payqa ancha ch'uya kasqantam nin,—ch'uyanchasqa kasqanta—ichaqa, chay tukuy ch'uya kay tukusqanwanpas, Diosqa rikuchiwanmi paypas chay waynapis qanchis kaq kamachikuyta p'akisqankumanta huchayuq kasqankuta."
GSAM 324.1Tukuy chaypi kaqkunaqa yacharqanku Sra. White mana hayk'aqpas kay runakunata rikusqanta, paykuna pirwaman haykumunankukama. Paykunata akllaspa, imayna kasqankutapas willasqanqa, chaypi kaqkunap yuyayninkupi anchatam llamk'arqan, hinaspam paykunap iñiyninta, rikuykunapi iñiynintapas astawan sinchiyachirqan.
GSAM 324Willasqa hina Rimasqa Simikuna
GSAM 324.2Sra. White testimonio qusqan pachapiqa, llapankun Sra. Alcott-ta, k'amisqa warmita, qhawarqanku, imaynatas chay nisqata chaskisqanta, imatataq ruwananta, imatataq ninanta yachanankupaq. Paypa contranpi tumpasqankumanta mana huchayuq kaspaqa, sayarispa llapanta mana chaynatas kasqanta ninanpuni karqa. Huchayuq, sinchi ismusqa kaspaqa, ichapas llapanta mana chaynatas kasqanta ninman karqa, chiqaq kasqanta yachaspapas. Chaypa rantinqa, huchachasqa kaspa imatachus ruwananmanta willasqa simikuna nisqanman hinapuni ruwarqan. Allillamanta sayarirqan, llapan runakuna payman qhawachkaptin, hinaspa ancha allin runa hina rikch'akuspa, allillamanta nirqan: "Apu—Dyusqa—sunquyta—yachan," nispa, hinaspa huk simillatapas mana nispalla tiyarqurqan. Willasqa simikuna nisqanman hinapuni nirqan, chaynallataqmi rimarirqanpas.
GSAM 325Huchata Riqsikuy
GSAM 325.1Chiqaqmi, Diosqa sunqunkuta yacharqan, paykunapas huchayuq kasqankuta yacharqanku chay tumpaymanta; imaraykuchus qhipaman chay waynaqa, chay kikin llaqtapi tiyaq Wiraqucha Gardnerman, payta chaymanta allinta tapuqman, nirqan: "Wiraqucha Gardner, Sra. Whitepa nuqaykumanta nisqanqa ancha chiqaqmi karqan;" hinaspataq warmiqa, 1862 watapi Greenville llaqtapi Sra. Wilsonman "manaña Hermana Whitepa contranpi huk simillatapas rimanaymanchu karqa, Diospa contranpi maqanakusqata tarisqa kanaymantaqa" nisqanmanta qhipaman, paymanta chay waynamantawan rikuchisqa kaq chiqaq kasqanta riqsikurqan.
GSAM 325Messenger Huñu
GSAM 325.21853 watapi, otoño mit'api, Michigan llaqtapi wakin mana kusisqa runakuna huñunakuspa Messenger of Truth sutiyuq huk rap'ita lluqsichiyta qallarirqanku. Kay rap'ipa chaytaq pusaqninkunap ruwayninqa, allinman sayarichinankumantaqa, thuñichiy hinaspa q'aqchanallapaq hina rikch'akurqan. Chay rap'inkunapim achka llullakunata churarqanku, chaytaq willakuy llamk'ayninchikpi phiñachiwarqayku; hinaspapas, ñawpaq kutita chay hina sut'i ch'aqwaywan tupasqaykurayku, chay llullasqa rimayninkuta kutichinayku kasqanta yuyarqayku. Chay ruwayqa pachata suwarqa, nuqaykuman hap'ichisqa cheqaq willakuyta ñawpaqman apanaykupaq karqa, hinaspapas Supaypa munasqanman allinmi karqa, payqa mana iskayrayaspa chay ch'aqwaypa qallarichiqninmi karqa. Chaynapim kaykunaqa 1855 watapi, 20 p'unchaw junio killapi, ch'isikama hinalla karqan, chay p'unchawmi Ministru White warminwan, Ministru Cottrell, ñuqawanpas Oswego llaqtapi, N.Y. suyupi, huk huñunakuyta tukurqayku. Huñunakuyniykupiqa Lillis sutiyuq runam phiñachiwarqayku, paymi haykumuspa chay tumpay qillqakunata runakunap chawpinpi mast'arirqan. Hukmanta kay ruwaypi ruwanaykumanta tapukuy paqarimurqan. Ñawpaq llullankuta kutichiyta kallpachakusqaykuqa aswan llullakunata paqarichinallankupaqmi karqan.
GSAM 325Yuyaychaywan Willakuy
GSAM 325.3Chay tuta Oswego llaqtapi, John Placepa wasinpi ruwasqa mañakuy huñunakuypi, Sra. Whiteqa huk rikuyta chaskirqan, chaypim rikuchisqa karqan sichus llamk'aynaykupi chiqaqta willaspa qatillayku, "Messenger huñu" hina runakunata mana qhawarispa, paykunaqa kikinkupura maqanakunankuta, qillqankupas chinkananta, chaytaq pasaptinqa, ñuqaykuqa tarisaqku huñunayku iskaychakuqta. Kay willakuy Apumanta kasqanta iñispa, chaypacha chay willakuyman hina ruwayta qallarirqayku.
GSAM 326Messenger Huñupa Qillqanpa ima urmasqan
GSAM 326.1Chiqaq kaypa ñanninqa utqhaymanmi wiñarqan, "Messenger huñu" nisqataq paypura sasachakuykunaman haykurqanku. Pisi tiempollapim chay huñuqa ch'iqirparirqan, achka umalliqninkuna Samana P'unchawta saqirqanku. Qillqankupas pisi tiempollamantam chinkapurqan mana yanapayniyuq kasqanrayku, hinaspam pisi tiempu qillqa kamachiq kasqa runaqa yachay wasipi yachachiyman kutirirqan; ichaqa manaraq ñawpaqta kikin kamachikuyta yachaspaqa, yachaqankunata kamachiypi tukuy imapim pantarqan. Yachay wasinpi huk waynata allichayta munaspanmi, huk pistulata hurqurqan, chaytaq k'ask'arqan, ichaqa manam phatarqanchu. Huñunasqa runakunap wañuchinankumanta ayqikunanpaqmi, tutapi Canadá suyuman ayqikunan karqan.
GSAM 326Advenimiento Rurayman Tupaynin
GSAM 326.2Chay pachakunapiqa llaqtanchikpi ñawpaqmanta aswan hatun allin kawsay hukllachasqa kaypas karqan; chay willakuywan mast'arikunapaq kallpachakusqankuman hinataq, ñanqa tukuy ladoman kicharikurqan.
GSAM 326.3Review nisqap 11 kaq tomopa 10 kaq yupayninpi, 14 p'unchaw Iniru killapi 1858 watapi, qillqaqninqa, Messenger llamk'aypa imayna tukusqanmanta rimaspa, nirqan: "T'aqanakuy pachapi, Review nisqata urmachinapaq kallpachakusqankupi, oficinapi kaq iglesiapa kapuyninqa 700 dularllapim chaninchasqa karqa. Chaymanta pachaqa 5.000 dularmanmi wiñarun. Chaypachaqa waranqa hina qullqi quq qillqayukusqakunam karqa, kunanqa iskay waranqam kanku, chaymantapas achka 'qhasilla' listapi kaqkuna."
GSAM 326.4Kunanqa 1858 watapi "Messenger huñu" t'aqanakuspa ch'iqirikusqan, Messenger qillqapas chinkapuqtin, chay yupaykunaqa ancha chaniyuqmi. Imaynan Review nisqaman qullqi quq qillqaykukunaq yupaynin iskaychakuqtin, chaynallataqmi iñiqkunaq yupayninpas iskaychakuymanta aswan yapakurqan. Chaynapin, 1855 watapi, Junio killapi, Sra. White-pa rurasqan willakuy hunt'akurqan.
GSAM 327Carpa Huñunakuykuna Ñawpaqta Yuyaychasqa
GSAM 327.1Willakuypa qallariynin p'unchawkunapiqa, yachasqayku karqa huñunakuykunata yachay wasikunapi ruwayta, mana aswan allin may kanchu chayqa. Kay hina wasipi, huk kutinmi, ancha achka runakuna huñunakurqanku, chay sayayniyuq iskay yachay wasikunapas manam paykunata hap'iyta atinmanchu karqa. Llapanpa uyarinanpaq, rimaqqa kichasqa wintanapi sayaspa wasi ukhupi kaqkunaman, hinallataq karru-karrokunapi q'achapi tiyaq aswan achka uyariqkunamanpas rimarqa. Kay hatun huñunakuyta rikusqankum karpa huñunakuykunata ruwayta yuyaymanachirqa.
GSAM 327Ñawpaq kaq Carpa Huñunakuy Battle Creek llaqtapi, Mich.
GSAM 327.2Chayrayku, 1854 watapi, Mayo killamanta 22 p'unchawpi, Ministru James White hukkunapiwan huñunakuspa, tantanakuykunapaq karpakunata servichikuyqa allin yuyay kasqanta tanteasqaku. Chay pachakunapiqa hatun karpakunataqa circo nisqakunapaq, uywa rikuchinakunapaq, hinallataq imaymana rikuchinakunapaqmi servichikurqaku; huk ruwaykunapaqtaq ancha pisillatam servichikurqaku. Michigan suyum karqa ñawpaq kaq, chaypim Qanchis kaq P'unchaw Adventistakuna chay hina llamk'ayta qallarirqaku. Ñawpaq kaq karpa huñunakuyqa Battle Creek llaqtapin qallarirqan, 1854 watapi, 10 p'unchaw junio killapi. Kunan pachakunapiqa kay hina ruphay mit'api huñunakuykunaqa ancha hatunmanmi wiñarun.
GSAM 327Campamento Huñunakuykuna Yuyaychasqa
GSAM 327.31868 watapitaq huk kallpasapa thaskiyta ruwarqanku. Campamento huñunakuykunata ruwana allinchus manachus kasqan allinta yuyaymanasqa karqa, hinaspataq chayqa ancha allin ñan kasqanmanta yuyayman chayarqanku, llapanpa huñunakuyninpi runanchikkunap hatun huñunakuyninkunata chaskinapaq. Hatun karpa llapanpaq huñunakuykunapaq, huch'uy ayllu karpakunapas kaptinqa, runakunaqa allinlla kawsankuman karqa, chaynapitaq achka p'unchawkunata allin yuyaychaypi hinaspa yupaychaypi allinta apankuman karqa.
GSAM 328Ñawpaq kaq Wright llaqtapi, Mich. suyupi, Campamento Huñunakuy.
GSAM 328.1Ñawpaq kaq campamento huñunakuyqa Wright, Mich. llaqtapin ruwakurqan, 1-manta 7-kama Sitimri killapi, 1868 watapi. Llaqtanchikpa kay ancha chaniyuq hatun huñunakuyninkunaqa chay hinam wiñarun, sapa wata pichqa chunkamanta aswan campamento huñunakuykuna imaymana llamk'ana suyukunapi ruwakun. Manan Amerikallapichu kay campamento huñunakuykunaqa ruwakun, aswanpas Europapi, Australiapi, Musuq Zilandapi, hinallataq Sudáfrica suyupipas.
GSAM 328.2Kayhina huñunakuykunamanta aswan hatunqa llaqtanchikpa rurasqan karqan 1893 watapi, Lansing, Mich. llaqtapi. Chay hatun huñunakuypiqa 3.400 runakunam karqan, 500manta aswan ayllu karpakunapi tiyaspa. 150.000 yardamanta aswan liyinsu telam karqan chay campamentopi imaymana karpakunata ruwanapaq.
GSAM 328Huk Anta Ñan Llik'iymanta Qispichiy
GSAM 328.3Ñawpaq kaq suqta chunka chaki karpa rantinapaq yuyaychasqankumanta qhipan p'unchawpi (23 p'unchaw aymuray killapi, 1854 watapi), Ministru White warmiwan, chaypacha Jackson, Mich. llaqtapi kachkaspa, Wisconsinman purinankupaqmi kachkarqanku, chaypi huk pachapaq llamk'anankupaq. Ch'isitaqa D. R. Palmerpa wasinpi pasarqayku, estacionmanta pisi karullapi. Ch'isipi askha kutita Ministru White rimarirqa, kaynata nispa: "Kay viajeta qallarinaymanta hukniraqmi sientekuni; ichaqa, Ellen, huk huñunakuyninchik kanmi, chayrayku rinanchikmi. Sichus mana huñunakuyniy kanmanchu chayqa, manam kunan tutachu riyman."
GSAM 328.4Ch'isiña chayamuchkaptin, tren chayamunanpaq hinaña, mañakuy pachata ruwarqayku. Llapan runakuna Ministru Whitepaq warminpaqwan kay purinankupi allin kanankupaq mañakunankupaq pusasqa hina karqanku. Sayarichkaptiyku, Ministru Whiteqa iñiyninta willarqan, Apu Yayataq paykunata qhawarinanpaq waqaychananpaqwan.
GSAM 328.5Pusaq pachapi paykunawan trenman rirqani tiyanakunata hap'inankupaq hinallataq q'ipinkunata allichanankupaq yanapanaypaq. Huk carroman haykurqayku, chaypiqa hatun wasa tiyanakuna karqa, chay p'unchawkunapiqa "puñuna carro" nisqa. Sra. Whiteqa nirqa: "James, manan kay carropiqa qhipayta atinichu, kaymantaqa lloqsinaypunin". Paykunata yanaparqani qatiqnin carroq chawpinpi tiyanata tarinankupaq. Sra. Whiteqa q'ipinkunata marq'aspa tiyaykurqan, ichaqa nirqanmi: "Kay trenpiqa manam allinchu kachkani", nispa. Campana waqyarirqan, hinaspam utqhaylla "Allinlla kachun" nispa paykunata saqirqani, chaymantataq utqhaylla Cyrenius Smithpa wasinman rirqani chay tuta samamuq.
GSAM 329.1Chunka ura hinaña, llapayku anchatapuni muspharqayku, Chicago llaqtamanña richkasqanta yuyasqayku Ministru Whitepa yaykunapaq waqyasqanta uyarispa. Payqa nirqanmi trenqa Jackson llaqtamanta kimsa milla inti chinkaykuy ladoman ñanmanta lluqsisqanta; trenpa aswan kaqnin, locomotorwan kuska, tukuy chinkasqa kasqanta; ichaqa wakin runakuna wañusqa kaptinkupas, paywan Sra. Whiteqa mana k'irisqalla qispisqankuta. Payqa utqhaylla huk kawalluta karritawan hap'irqan, hinaspa Abram Dodgewan kuska Sra. White-ta maskhaq rirqan. Paytaqa Ministrum makinkunapi hap'ispa huk chhika karuman aparqan, huk huq'u, q'ocha-q'ocha hallp'anta, hinallataq huk huch'uy mayuchata chimpaspa, chay llakikuna kasqanmanta karupi, mana imananapaq hina k'uchuman.
GSAM 329.2Q'ayantin p'unchaw paqarimuytañataqmi Wiraqucha Dodgewan rirqani chay thuñisqata qhawaq. Ñan huk k'uchumanta riel ñanta chimpasqanpiqa, huk waka samarinanpaq riel ñanpipunin sirirqan. Locomotoraqa mana wakakunata hark'ananpaq hap'inayuqchu karqa, chayrayku uywata tupaspanqa, locomotoraqa ñanmanta lluqsispa lluq'i ladoman wikch'usqa karqa. Locomotoraqa pampata ñawpaq kuti tupayninpi, Ministru Whitepa liwrukuna kaxunayuq q'ipi apana carruqa, ñanmanta hunt'asqata p'itaykurqa mana imanasqataq; chay kikin pachapitaqmi trenpa qhipanpi kaq runakuna apana carruqa, mana pipas yanapasqan, wakninmanta t'aqakurqa, hinaspa ch'inllamanta ñanpi sayaykurqa. Locomotoraqa yaku apana carrunwan kuska ñanmanta lluqsispa pampapi yaqa suqta icha pusaq rod tupukuna karutam purirqan, chaymantam locomotoraqa kimsa chaki t'iksu kaq roble sach'ap k'utusqa kurkunman takarqan. Trenpa kallpanqa ancha sinchim karqan, chaymi locomotoraqa q'iwispa uran hawaman tukurqan, yaku apana carrup qhipanñataqmi ñanpa chimpaman muyurirqan. Llapan trenqa, sinchi kallpawan richkaspa, chay motorpa p'akisqa kaqninta takarqan, chaynapitaq iskay kaq takay karqan. Motorman ñawpaq takaq carroqa huk encomiendakuna apana carro karqan, chaytaq ninata rawrachinapaq llant'a hina ñut'usqa karqan. Chayqa, ukhunpi kaqninkunapiwan, yaku apana carrupa hawanpi muyuriqninpipas huk hatun q'upa qutu hina tawqasqa karqan. Qatiqninqa iskay ñiqi clase carro karqa, chunka pusaqniyuq pasajeruyuq, paykunamanta huknin wañurqa, wakinñataq aswan pisillata utaq aswan sinchita k'irisqa karqaku. Kay carroqa iskayman rak'isqa karqa, puñuna carro chawpinta pasaspan. Puñuna carroq ñawpaqninqa t'aqasqa p'akisqa karqa, hinaspataq Sra. White mana qhipakuyta munasqan tiyanaqa llapallan ñut'usqa karqa.
GSAM 330Diospa Qispichisqanmanta Rikuchiy
GSAM 330.1Chay p'akisqata qhawarispayku, chaymantataq accidente kachkaptin Ministru White warminwan kuska purichkasqan carrota, p'akisqamanta yaqa chunka pichqayuq rod karupi sapan ch'inlla sayashaqta, sunquykupi nirqayku Dios mañakuyta uyarisqanta, ¿pitaq yachan manachus pay angelinta kachasqanta chay carrota t'aqananpaq, kamachinkuna mana k'irisqa ayqinankupaq? Aswanraqmi kay yuyayqa yuyayninchikman yaykurqan frenistaq niptin mana paychu t'ipisqanta, chaymantapas, chay pasakuptin mana pipas plataformapi kasqanta, hinaspapas paypaqpas llapan trenpi llamk'aqkunapaqpas imaynatas chay pasasqanqa mana yachay atina kasqanta; paykunapaq astawanraq mana hamut'ay atinaqa, t'inkinpas pernonpas mana p'akisqachu karqan, hinaspapas pernoqa cadenanwan kuska p'akisqa carropa patanpi sirisharqan, huk allin qhawariq maki chayman churasqanman hinam.
GSAM 330.2Iskay chunka tawayuq p'unchawpa ch'isinkamaqa ñantaqa q'upamanta ch'uyancharqankuña, chaymi trenkunaqa sapa p'unchaw hina purirqan. Hinaspataq Ministru Whitewan warminpas yapamanta carrokunaman haykuspa, Wisconsin llaqtapi huñunakuyninkuman allillan chayarqanku.
GSAM 330Kontra kaqkuna wanachisqa
GSAM 330.3Ñawpa Israelwanqa manan llapanpas "hawka puriychu" karqan. Hawapin awqankuna karqan, paykunan sapa puriyninkupi hark'ayta mask'aqkuna. "Chaqrusqa runakuna" chaymanta campamento ukhupi mana ch'uyanchasqakunaqa Satanaspa makiwan pusasqan llamk'anakuna karqanku, paykunawan mana kusisqa kayta, ch'aqwata, rimarikuyta, hinaspa hatariytapas hatarichinanpaq. Diospa allin ruwaq maki iñiqkunawan kasqan, hinaspa atipaypas kallpachakusqankuta qatipasqanqa, sut'incharqan kay runakuna paypa ñawinpi khuyakuyta tarisqankuta—Apu Yayapa maki pusasqan kasqankuta.
GSAM 331.1Chaynallataqmi kimsa ñiqin angelpa willakuynin wiñarispa ñawparisqanpiqa, manam ñawparisqachu runap sunqunpa munasqanman hina kasqanrayku. Aswanpas, chay willakuypa chawpi chiqap kayninqa —Apu Yayapa Samana P'unchawninmi— kikinpaqlla, kay pachapi kaq munaykunawanmi tupanakun, chayta kasukuqkunataqa sapa simanapi iskay p'unchaw kay pachapi ruraykunamanta t'aqaspa. Kunan pacha chiqaq yachachikuyqa hawa awqakunayuqmi karqan, paykunaqa sinchita, mana sayk'uspa llamk'arqanku chay ruwayta urmachinankupaq. Paykunamantaqa, Salmo qillqaqpa nisqanman hina, ninakunmanmi: "Mana Apunchik ñuqanchikwan kachkaptinqa, kunan Israelqa ninman; mana Apunchik ñuqanchikwan kachkaptinqa, runakuna ñuqanchikpa contranchikpi sayariptin; chayqa kawsaqllata millp'uwaspachá kachkankuman karqa, paykunap phiñakuynin ñuqanchikman rawrachkaptin."2
GSAM 331.2Kikinllanpaq munaq, mana kusisqa runakunaqa mayninpi mayninpi ñuqanchikmanta rikhurirqanku, munayninku hunt'akuptin imayna hatun ruwaykunata ruwanankuta nispa; ichaqa k'anchayninqa unayñam wañurqun, pantachiq ninacha hina. Chaykamaqa, kunan kaq chiqaq yachaypa llamk'ayninqa takyasqallaña, mana sayk'uspa pachantinpi puririchkarqa, sapa ñawpaqman puriywan astawan takyaspa kallpachakuspa.
GSAM 331Ministrukunam Stephensonwan Hallwan
GSAM 331.31855 wata ruphay mit'api, Ministrukuna Stephensonwan Hallwanqa Wisconsin suyupi huk hatariyta paqarichiyta munarqanku. Umalliq wawqikunaqa allintam yacharqanku paykunaqa iñiyninchikpa wak yachayninkunata "Hamuq Pacha" nisqa yachachikuyninkuwan qhawariyta munasqankuta, hinaspapas anchatam munarqanku Qanchis kaq P'unchaw Adventistakuna Cristop iskay kaq kutimuynin qhipaman probacionpa yachachikuyninta yachachisqa kanankuta.
GSAM 331Paykunamanta Watuy
GSAM 331.4Nuwimri 20, 1855 watapi, Sra. Whiteqa paykunap puririyninkuta rikuchisqa karqa, chaypa tukukuyninmanta kay simikunawan willaspa: "Yuyankichikchu, pisi kallpayuq runakuna, Diospa llamk'ayninta hark'ayta atisqaykichikta? Pisi kallpayuq runa, huk ruk'ananpa llankhayllanmi pampaman wikch'usunkiman. Pisi pachallatam saqisunki."
GSAM 332.1Awqanchikkunaqa ninku, kaypi huk rikuy kasqanta, chay rikuypi nisqa kay runakuna usqhaylla wañunankuta, hinaspataq achka watakuna kawsasqankurayku, chay rikuy mana hunt'akusqanta. Rikuypiqa manan imapas wañunankumanta kanchu. Paykunaqa rikuchisqa karqanku kimsa kaq angelninpa willakuyninpa llamk'ayninta hark'ayta munaq runakuna hina. Diospaq ancha atikulla kasqanta paykunata sayachiy willasqa kaptinkupas, chaywanpas yapasqa kashan: "Payqa pisi tiempollatan saqisunkichis". ¿Imatataq rurarqanku?—Maqanakuyninkupi atipanankumantaqa, suyasqankuman hina, laqhapi ñan tarinankupaq saqisqa hina rikch'akurqanku. Pisi simanakunallapiqa Samana P'unchawta tukuyta saqirqanku, hinaspataq chaypa contranpi sayarirqanku. Paykunaqa umalliqkuna kaspa, "Hamuq Pachapaq" huñuta sayarichiyta suyakurqanku. Chaypi atipayta mana atispaqa, Samana P'unchawta saqispa, runaykuta hap'inankupaq atiyta tukuyta chinkachirqanku. Chaynapin, kikin ruwasqankuwan, ñawpaqta ruwayta munasqankuta tukuyta atiparqanku. Runaykuqa nirqan: "Chiqamantaqa, Diosqa 'pisi tiempollatam paykunata saqirqan'."
GSAM 332Kawsaypa Llakiy Tukukuynin
GSAM 332.2Kay iskay runakunap tukukuyninmantaqa, allin kanman wakin willakuykunata qunayku llakiy kawsayninkumanta, chaykunataqa kikin wawqinkunam, "Hamuq Pachapi Iñiqkuna" nisqakunam nirqanku, paykunawanmi hukllachasqa karqanku Samana P'unchawta saqisqanku qhipata. Kimsa chunka qanchisniyuq wata ñawpaqta, Wiraqucha Hallqa huk chikan umamanta chinkasqa (ñutqun llamp'uyasqanrayku), kay unquyninpa paqarimuyninqa karqa askha kapuqninkunata hukkunaq llullakuspa suwasqanrayku. Payqa pantasqa yuyaywanmi ñak'arirqan, hawa pampaman lluqsispaqa pampakama llanllaykunanta yuyaspa. Mana pipas paymanta manchakunanchu, ichaqa, chiqapmi, kay unay watakunapiqa manan imayna ministru llamk'aypaqpas allinchu karqan.3
GSAM 332.3Ministru Stephensonqa yaqa chunka suqtayuq watañam wañupun. Wañuyninpaq ñawpaq wakin watakunapiqa yuyaynin chinkasqa karqa (musphachkaq), ichaqa runamasinkunapaqqa mana manchaychu karqa. Manaraq kayhina kachkaspa, paypa hap'isqan mana kamachikuyniyuq yachaypi qispisqa kasqanta yuyaspa, kikin warminta saqirqan, pay warmimantaqa mana ima millay ruwasqanmanta tumpasqapas karqanchu (payqa llulla abogadota servichikuspallam divorciakuyta atirqan), hinaspam ñawpaq warminmanta ancha wayna warmiwan casarakurqan. Kay rurasqanqa ancha millay allin kawsay p'akiymi karqan, chayraykum kikinpa "Hamuq Pacha" masinkunaqa mana allinpaq qhawarirqanku, manañam saqirqankuchu paykunapaq yachachinanpaq.
GSAM 333.1Paykunap kikin wawqinkunap kay runakunap qhipa p'unchawninkunamanta nisqankunaqa ancha llakikuytam qhawarichin; ichaqa chaykunaqa mana llusisqa chiqapkunam, mana millay sonqowan nitaq hukman sayapakuspa qusqa. Kaywanmi ñawiriqninchikkunata saqiyku, chay willakuypa kurku kaqninman hina yuyayninkuta paqarichinankupaq.
GSAM 333Ministru J. H. Waggoner Willakuyta Chaskin
GSAM 333.21852 watapin, Wisconsin suyupi huk suyupa willay qillqanta pusaq Ministru J. H. Waggoner, kunan pachapa chiqap kayninta chaskirqan, qatiqnin watapitaqmi llapan sunquwan Diospa llamk'ayninman qukurqan. 1857 watapin iskay ancha chaniyuq pisi liwruchakunata qillqarqan, sapa huknin iskay pachak p'anqayuq hina. Ñawpaq kaqpa sutinqa karqan, The Nature and Tendency of Modern Spiritualism, iskay kaqpaqtaq, A Refutation of the Age-to-Come. Ñawpaq kaqqa manan askha runakunata Satanaspa chay tuqllanman urmanankumanta qispichinallanpaqchu karqan, aswanpas, Diospa saminchanwanqa, askha runakunap ñawintan kicharirqan, pikunachus mana yacharqankuchu imatachus kay kunan pacha rikuchikuykunamanta yuyaymananankupaq.
GSAM 333.3Paypa Refutation of the Age-to-Come nisqanqa ancha hunt'asqa sut'inchaymi, Apunchikpa iskay kaq kutimuynin qhipaman huchasapakunapaq prueba pachamanta llulla yachachikuykunamanta. Chay yachachikuytaqa chayna hunt'asqatam k'amin, manan kutichisqachu karqan, aswanpas kutichiyta munaspaqa manan mayqinpas hayk'aqpas ñuqaykuman rikhurimurqanchu. Qillqaqa ancha sut'ita huch'uyllatawanmi sut'inchan Cristop sayayninta Taytanpa tiyanapi tayta-sacerdote hina (Melquisedecpa sacerdotecayninta hina) kunan pachapi, hinallataq hamuq wiñay qhapaq kayninpi kikinpa tiyanapi sayayninta, chay tiyanaqa mana mayqin chawpichaq sacerdotecaywanpas t'inkisqachu kanqa.
GSAM 334.1Qhipamanñataq, Ministru Waggonerqa yaqa kaqlla sayayniyuq kimsa ñiqin huch'uy qillqata qillqarqan, kay sutiwan: The Atonement in the Light of Reason and Revelation. 1884 wata muyuriqpi, kayqa allichasqa hinaspa tawa pachak p'anqayuq hina hatunyachisqa karqan. Kayqa sutinchasqan yachaymanta sut'i huch'uy qillqasqam.
GSAM 334.2Chay pachamanta pacha payqa qillqa lluqsichiy llamk'aywan anchatam hukllachasqa karqa, qillqaq hinallataq qillqa allichaq hina. Hinallataqmi serviq llamk'ayninkunata qatirqa, qhipa watankunataqa Europapi yallichispa.
GSAM 334.31889 watapi, 17 p'unchaw abril killapi, qonqayllamantam Basel llaqtapi, Suiza suyupi, wañupurqan, qhipa kaq liwrunta, From Eden to Eden sutiyuqta, tukusqan qhipallata. 16 p'unchawpiqa, huk p'unchaw hunt'a qillqaspa llamk'arqan, hinaspam kaynata qillqarqan kawsay qillqanpi: "Sasa p'unchaw llamk'ayta ruwarqani." Europa wawqikunaq willasqanman hina, kay qatiq willakuykunam yachakun:—
GSAM 334.4"17 p'unchaw paqarin, yaqa pichqa kuskan pachapi, wayk'una wasinpi mana suyasqallam wañurqan, sunqunpa paralisisninwan. Musuq qillqasqanpa inglés simipi kaqninta tukuchinapaqmi sinchita llamk'asharqan, hinaspam hamuq domingo p'unchawpi Londres llaqtaman rinanpaq suyasharqan, chaypi llamk'aywan yanapananpaq, hamuq ruphay mit'api Americaman kutimunanpa ñawpaqninta."
GSAM 334.51854 watamantapacha, Ministru Waggonerqa mana sayk'uspa, sut'ita llapa runaq ñawpaqinpi chiqaq kaqta amachaspa purirqan, pulpitapipas, qillqasqakunapipas. Wañuynin pachapiqa yaqa suqta chunka isqunniyuq watayuqñam karqan. Payqa Basel llaqtapim p'ampasqa karqan, 20 p'unchaw Ayriway killapi. Chaynapim kay llamk'aypa ñawpaq llamk'aqninkunamanta hukninqa, llamk'anan k'itillapitaq wañupurqan.
GSAM 334Iñiywan Hampiy
GSAM 334.61858 watapi, pawqar waray qallariypi, Sra. Whiteqa achka p'unchawmi sinchita ñak'arirqan, yaqa mana imatapas ruway atispa puñunanpi wichq'asqa kachkaspa. Huk ch'isi, chawpi tuta hina, yuyayninta chinkachirqan; ayllunkunaqa yachasqankuman hina tukuy imata ruwarqanku yuyayninta kutichinankupaq, ichaqa manam atirqankuchu. Chay hinapim karqan kuskan horamanta aswan, chaypacham Ministru Whiteqa Ministru Andrewswan nuqawanpas usqhayllata waqyarimuwarqayku huk mañakuy pachapi paywan huñunakunaykupaq. Paypa puñunan patapi sunqumanta mañakusqankurayku, Apunchikqa khuyapayakuyninwan yuyayninta kutichimurqa, hinaspataq ñawpaq kawsayninman kutichirqa. Diosman yupaychaykunata qushaspa, puñunanpi sirishallaspa, huk rikuypi aparisqa karqa. Kay rikuypi rikuchisqankunamanta wakinqa "Testimony for the Church" nisqapi, 5 kaqpi ñawinchakunman.
GSAM 335Musphana Kurku Rikuchikuy
GSAM 335.1Kay rikuywanqa huk sapaq kurku rikuchikuymi karqan, chaymanmi astawan yuyayta churayku. Ministru Whitewan nuqawanqa puñunap huk lawninpi tiyasharqayku, Ministru Andrewsñataq wak lawninpi. Makinqa maynillanqa qhasqon patapi huñusqa kasharqan, utaq makinkunata kuyuchisharqan sapa kuti hina qhispisqa sumaqllata, qhawashasqan imaymana rikuykunaman. Kurkunpa hawanqa puñunamanta hoqarisqa karqa, chaynapin rikranmanta sawnankama yaqa pusaq icha isqun pulgada hina k'iti karqa. Huk rimaypiqa, wiqawninmanta hawa kurkunqa yaqa kimsa chunka gradupi k'umuykusqa karqa. Chay hinataqmi qhiparqan rikuypa hunt'a pachanpi, chaytaq kimsa chunka minutu karqa. Mana pipas kikinmanta chay sayayta hap'iyta atinmanchu, makinkunawan mana hap'ichikuspaqa, aswanraqmi chay unay pachata chaypi sayayta. Kaypim hukmanta rikuchikurqa mana paypa kamachiyninpi kaq atiynin chay rikuywan t'inkisqa kasqan.
GSAM 335Huk Watuy
GSAM 335.21858 watapi, octubre killap huk kaq p'unchawninpi, Rochester llaqtapi (N.Y. suyupi), Ministru White, Sra. White, hinallataq qillqaqwan huk hatun huñunakuyta ruwarqanku. Kay huñunakuymanta, qillqaqqa paykunawan kuska New York suyuntakama hinallataq New England suyukunantakama purirqan. Huk Samana P'unchawpi, Sra. Whiteqa huk rikuyta chaskirqan, chaypim, huk imakunawan kuska, rikuchisqa karqan yuyaykusqayku purinaykupi maypipas Supayqa payta sinchita ch'aqwananta, hinaspam Ministru Whitepas ñuqapas iñiywan payrayku hap'inayku karqan, hinaspam Apuqa qispichinman karqan.
GSAM 336Sra. White-pa Ñak'ariynin
GSAM 336.1Kaypipas huk willakuymi karqan imakuna pasananmanta. Qatiqninpiqa rikuchikunqa hayk'a chiqanpunichus hunt'akusqan. Rochester huñunakuy qhipan ñawpaq kaq samana p'unchawpiqa Roosevelt llaqtapim karqayku, qatiqnin samana p'unchawpitaq Brookfield llaqtapi, Madison County nisqapi. Qatiqnin simanapin huñunakuykunata ruwarqayku Mannsville llaqtapi, Jefferson suyupi, wiraqucha Balloupa hatun wayk'una wasinpi. Brookfieldmanta Mannsvilleman trenpi purichkaspayku, Sra. Whitepa uyanqa ñawinkunaq uranpi punkiyta qallarirqan. Chayqa ancha nanarqan, chaymi Mannsvilleman chayaspaykuqa puñunanman rinan karqan. Punkiyqa iskay p'unchaw yapakurqan, mana puñuyta saqispa, hinallataq huñunakuykunapi ima ruwanantapas hark'aspa. Uman punkisqa kasqanrayku iskaynin ñawinkuna wichq'asqa karqan, uyantapas nishuta wakinchasqa, manañam runap uyan hinachu rikch'akurqan. Tukuy chay sinchi nanaykunapi, mana puñuymanta paqariq hatun mancharikuyninpiwan, supayqa sinchita kallpachakurqan Diospa contranpi ch'aqwananta paqarichinanpaq. Chaynapim imakuna karqan chay kamachisqa huñunakuykuna tukukunankama.
GSAM 336.2Huñunakuykuna tukukuptin, Ministru Whiteqa niwarqan,
GSAM 336.2"Wawqi John, kayqa Satanap warmiyman ch'aqwayninpunim, chaymantam Rochester llaqtapi willawarqanchik. Yuyarinkichu chaypi rimarisqankuta, sichus huñunakuspa iñiywan hap'ispa sayachisunchik chayqa, maqanakuy pachapi huk ch'ipiktapas mana kacharispa, awqap atiynin p'akisqa kanqa, paytaq qispichisqa kanqa, nispa. Kunanpacha haykusun huk mañakuy pachata ruwasun."
GSAM 336Willasqa hina Qispichiy
GSAM 336.3Utqhayllan rirqayku Sra. Whitepa puñunan wasiman, chaypi paypaq sinchita mañakurqayku, chaykamataq huñunakuy wasipi wawqikunaqa upallalla mañakurqanku. Mañakuyta qallarisqaykumanta chunka minuto hinamanta, Apunchikpa atiynin uraykamurqan hinaspa cuartota hunt'arqan. Sra. Whiteqa chay ratomanta llapan nanayninmanta qhaliyachisqa karqan, hinaspa chaylla mikhunata mañakurqan. Chayqa ch'isipi pichqa horasta hina karqan. Qanchis horapaqqa uyanta punkiynin llapan chinkapusqaña karqan, hinaspa chay ch'isi huñunakuyman rirqan, llapanpa qhawasqanman hina ñawpaq hina allinlla kachkaspa.
GSAM 337.1Llaqtayuqkunap mañakusqanman hina, ch'isipi "Santukunap Herencianmanta" huk yachachiy qukurqan, chay tukukuptintaq, Sra. White huk kallpachayta qurqan. Ministru Whiteqa huch'uy W. C. sutiyuq churichanwan hawa kaqtin, payqa chay hatun huñunakuypa ñawpaqinpi rikuypi apasqa karqan. Chay pachapi payman rikuchisqa wakin imakunataqa ñawinchasunman Testimony Number 5pa tukukuy qillqanpi, Mannsville, N.Y. llaqtamanta, 21 p'unchaw octubre killapi, 1858 watapi qillqasqa.
GSAM 337.2Sra. Whitepa chay ñawpaqpi willasqa kutipi taripasqan samariyqa, Rochesterpi qhawachisqa willakuypi nisqanman hinapuni allinmi karqan. Chay puriypiqa manañam chay hina sasachakuyqa karqanchu, hinaspam sapa llaqtapi chiqaqpaq hatun atipayniyku karqan.
GSAM 337Americano Ukhu Maqanakuymanta Watuy
GSAM 337.3Samana P'unchaw, 12 ñiqin qhulla puquy killapi, 1861 watapi, Fort Sumter nisqapi ñawpaq kaq illapa manaraq phatachisqa kachkaptin, kimsa killa hunt'a ñawpaqta (kayqa chiqapuni karqan America suyupi tawa hunu (4,000,000) Africamanta kamachi runakunap qispichiyninpaq awqanakuypa qallariynin), Parkville, Mich. llaqtapi Qanchis kaq P'unchaw Adventista huñunakuna wasiqa haywarisqa karqan. Chay huñunakuymanqa hamurqanku Ministru White, warminpas, Ministrukuna Waggoner, Smith, hinallataq qillqaqpas. Ministru Whitepa yachachikuynin tukukuptin, Sra. Whiteqa sunqu kallpachaq rimayta qurqan, chaymanta huk tiyananpi tiyarqan. Chay tiyasqanpi rikuypi apasqa karqan. Wasiqa runakunawan hunt'a karqan, chiqapuni chayqa huk llakiy chanin wasi karqan. Rikuymanta kutimuspa, sayarirqan, hinaspa wasita muyurispa qhawaspa, nirqan:—
GSAM 338.1"Kay wasipiqa manam pipas kanchu, kay hallp'aman hamuq ñak'ariymanta musquypipas rikuqqa. Runakunaqa South Carolina suyu t'aqakuy kamachikuyninwan pukllashanku, ichaqa kunanraqmi rikuchiwaranku achka suyukuna chay suyuman huñunakunankuta, hinaspataq ancha manchay maqanakuy kanqa. Kay rikuypiqa rikurqanim iskaynin lawmanta hatun awqaqkunata maqanakuy pampapi huñunasqata. Kañunpa t'uqyayninmi uyarirqani, hinaspam tukuy lawpi wañusqakunata wañuchkaqkunatapas rikurqani. Chaymantam rikurqani paykunata utqhaylla hamuspa makiwan maki maqanakusqankuta [bayonetaqwan t'uqsichinakuspa]. Chaymantam rikurqani maqanakuy qhipata pampa, llapan wañusqakunawan wañuchkaqkunawan hunt'asqata. Chaymantam apasqa karqani wichq'ay wasikunaman, hinaspam rikurqani wakcha kaqkunap ñak'ariyninta, paykunaqa usuchkasqam kachkarqaku. Chaymantataq awqanakuypi qusankuta, churinkuta, utaq wawqinkuta chinkachiqkunap wasinkunaman pusawarqanku. Llakikuyninkuta, ñak'ariyninkutataqmi rikurqani."
GSAM 338.2Chaymanta wasita allillamanta qhawarispa nirqan: "Kay wasipi kanmi wakin runakuna, chay awqanakuypi churinkuta chinkachiqkuna."
GSAM 338Sra. Ensignpa Rikuykunamanta Willakuynin
GSAM 338.3Kay qillqasqaqa chiqaqchayninmi ñawpaq willasqamanta, hinallataq rikuchinmi chay willakuy nisqa p'unchawpi willakusqanmanta, chaymantapas imaynatam huñunakuy chaskispa mast'arisqanmanta, kay qatiq willakuymi qusqa:—
GSAM 338.4"Kaymi chiqaqchan 1861 watapi, Iniru killapi, Michigan suyupi, St. Joseph suyuchapi tiyasqayta, Parkville llaqtamanta yaqa suqta milla karupi. Manan Adventista karqanichu. Chay killa chunka iskayniyuq p'unchawpi, achka wasi masiykuna Parkville llaqtaman huñunakuykunaman rirqanku. Wasinkuman kutimuspankutaq willawarqanku huñunakuypi huk warmi musphaypi hina kasqanta, paytaq nisqa Hukllachasqa Suyukunaman huk manchay hatun maqanakuy hamusqanta; Uray lawpipas Chinchay lawpipas iskayninmanta hatun awqaq huñukuna huñusqa kananta, hinaspataq achka runakuna wisk'ay wasikunapi ñak'arinankuta; chay maqanakuypi qusakunata, churikunata, wawqikunata chinkachisqankurayku achka ayllukunapi sinchi wakcha kay kananta; hinallataq wasipi qharikuna kasqanta, chay awqanakuypi churinkuta chinkachinankupaq." Qillqaq, "Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno County, California, 30 Iniru killa, 1891."
GSAM 339.1Chay manchay maqanakuymanta willasqanwan tinkuspa, Sra. Whiteqa nillarqataqmi Qanchis kaq P'unchaw Adventistakunaqa "maqanakuyrayku sasachakuykunaman apasqa kanqaku, hinaspapas llapankupaqmi karqa sinchita mañakuy, paykunaman yachay qusqa kananpaq, hamuq ñak'ariy pachakunapi imatachus ruwanankuta yachanankupaq."
GSAM 339Hatun Llaqta Maqanakuy
GSAM 339.2Chay rikuy qusqa kaptinqa, Chinchaysuyu runakunaqa yaqa mana imatapas yacharqankuchu chay hamuq hatun maqanakuymanta. Umalliq Lincolnpas, kimsa killa qhipaman (12 Ayriway killa, 1861 watapi), achka suyukuna South Carolinawan t'aqakuy kamachikuyninpi huñunakuchkaptin, hinaspa Fort Sumterpi ñawpaq kaq illapa phatasqa kaptinpas, qanchis chunka pichqayuq waranqa (75,000) qharikunallatam waqyarirqan, chaykunatapas kimsa killallapaq.
GSAM 339.3Awqanakuy pachapi Huñusqa Suyukunap lawman qillqachisqa awqaqkunap llapan yupayninqa 2.859.132 karqan. Encyclopedia Britannica ninmi "Confederado awqaqkunaqa 1863 wata qallariypi yaqa 700.000 qharikuna karqanku," ichaqa sasa yachaymi hayk'a runakunachus llapanpi qillqachisqa karqanku chayta. Wañusqankup yupaynintaqa "yaqa 300.000 qharikuna" nispa yupan. Qhipa kaq enciclopedias nisqakunaqa Unionpa ladonpi chinkachisqankuta (awqanakuypi wañuchisqakuna, utaq awqanakuy pampapi utaq wichq'ay wasikunapi k'irikunamanta utaq unquykunamanta wañuqkunata) 359,528 runakunapi churan. Unionpa ladonpi manu kaqmantaqa, Britannica nin:—
GSAM 339.4"Manuqa aswan hatunmanmi chayarqan 31 p'unchaw, chakra yapuy killapi, 1865 watapi, $2,845,907,626.56 chaninman. Yaqa 800,000,000 dular qullqi huñusqapas gastasqañataqmi karqan, aswantaqa awqanakuypi; suyukuna, llaqtakuna, huch'uy llaqtakuna, ayllukunapas kikin impuestonkuta gastarqanku, hinaspataq awqanakuypaq kikin manukunata huñurqanku; pensiónkunapaq pagokunaqa yaqapaschá tukukuyninpi 1,500,000,000 dularman chayanqa. Confederaciónpa gastunqa manan hayk'aqpas yachakunmanchu, Federal awqaqkunapawan Confederado awqaqkunapawan thuñisqan kapuqkunataqa yaqa mana yupay atinachu; hinaspapas Urinpi kamachikunap qullqi chaninqa ($2,000,000,000) awqanakuywan chinkachisqa karqan. Tukuy imata qhawarispa, awqanakuypa chanin mana chiqapta yupay atikunmanpas, $8,000,000,000 nisqaqa huk chawpi yupayllan."4
GSAM 340Rikuypa Huk Rikuchikuynin
GSAM 340.1Parkville huñunakuna wasipi runakuna awqanakuypi churinkuta chinkachinankumanta watuymantaqa, kayllatam nisaq: 1883 watapi otoño mit'api Parkville iglesiapa Ministrunta tariparqani, payqa 1861 watapi qhulla puquy killapipas Ministrun karqan, chay rikuy qusqa kaptin; hinaspa payta tapurqani, Sra. White awqanakuymanta rikuyta willaspa rimasqan yuyarichu manachu, nispa. "Arí," nirqan, "yuyarinim." "Willawankimanchu hayk'a runakunata riqsisqaykita, chay p'unchaw wasipi kaqkunamanta, mayqinkunachus awqanakuypi churinkuta chinkachirqanku?" Payqa chaypacha pichqa runap sutinkunata yuyarirqan, hinaspa nirqan: "Yachanim kaykuna chaypi kasqankuta, hinallataq awqanakuypi churinkuta chinkachisqankutapas; wasiypi kachkaptiyqa, maypichus aylluykunawan rimayman, aswan sutikunataraqmi qusuyman. Yuyayman," nispa qatirqan, "kay willasqaykunamantaqa, pichqa runa yaparaqmi karqan."
GSAM 340.2Urin suyup tawa wata masnin mana sayk'uspa maqanakusqan, huñusqa awqaqkunamanta yaqa kuskan maqanakuypi utaq unquymanta wañunankama, chay hawa nisqa willakuypa ancha sut'i hunt'akusqanta rikuchin.
GSAM 340Kamachisqa kaywan Maqanakuywan
GSAM 340.31862 watapi, Iniru killamanta tawa p'unchawpi qusqan rikuymanta willaspa, Sra. Whiteqa nirqan:—
GSAM 340.4"Waranqa waranqakunam qillqachikunankupaq umachachisqa karqanku, kay maqanakuyqa kamachi kayta chinkachinanpaq kasqanta yachaspa; ichaqa kunan sayasqaña kachkaptinku, musyanku llullasqa kasqankuta, kay maqanakuypa yuyayninqa manam kamachi kayta chinkachinachu, aswanpas kachkasqanman hina waqaychananmi."
GSAM 341.1Kay ñawpaq qillqasqaqa qusqa karqan huk pachapi, awqaqkunata kamachisqa kachkaptin yanapanankupaq llapan ayqiq kamachikunata Unionpa sayayninkunaman ayqiqkunata dueñonkunaman kutichinankupaq, hinaspataq awqaqkunaqa ninku hina rikuchikun: "Kay hatariyta atipaptiykuqa, ¿ima allintataq tarisunchik?" Paykunaqa sunqu p'akisqallaña kutichinku: "Manam imatapaschu. Kay hatariyta paqarichiqqa manam chinkachisqachu kachkan. Kamachikuy kawsay, llaqtanchikta ñak'arichiq, kawsachisqam kachkan huk hatariytaraq paqarichinanpaq." Kay simikunaqa, Testimony No. 7 nisqamanta hurqusqa, maypichus maqanakuymanta sunqu p'itiy willakuy hunt'asqa qillqasqa kachkan, "Kamachi Kaywan Maqanakuywan" sutichasqa umalliqpa sutinpi, manan ninchu kamachi kayqa hayk'aqpas mana chinkachisqa kananta, aswanpas rikuchin imaynatachus awqaqkuna chay pachapi qhawarisqankuta. Chay kikin testimonio ukhullapitaq, asllata ñawpaqman rispa, kayhina watuy kachkan:—
GSAM 341Chinchayman Atipaymanta Willakuy
GSAM 341.2"Chaywanpas, ¡llapan suyupaq ayuno willakun! Ninmi Apunchikqa: '¿Manachu kayqa akllasqay ayuno, mana allin ruwaypa watayninkunata kacharinapaq, llasa q'ipikunata paskanapaq, ñit'isqakunata kacharichinapaq, hinaspa llapan watanakunata p'akinaykichikpaq?' Suyunchik Diospa akllasqan ayunota hunt'aqtinqa, chaypachan payqa maqanakuymanta mañakusqankuta chaskinqa; kunanqa ichaqa manan uyarinchu."
GSAM 341.3Awqanakuypa wiñay kawsayninmanta yachaqkunaqa yachankun Chinchay suyu Urin suyup kallpankunata atipanapaq kallpachakusqanpi atipachikuykunata, hatun llakikunata, unayachiykunata, hukkunatapas, qispichiy willakuy ruwakunankama—1863 watapi, 1 ñiqin Iniru killapi. Chaymantataq, ¡mayna utqhayllam karqan atipaykuna chay pachamanta awqanakuy tukukunankama! Chay llamk'aypa ñawpaqman risqanta qhawapayaqkunapaqqa, ancha sut'in karqan chay 4 p'unchaw Iniru killapi 1862 watapi willasqap hunt'akuyninqa. Llasaqkunata hoqarisqanku qhipamanqa, kamachi kaypa watayninqa paskakurqan, kamachipaq watanpas p'akikurqan! Ancha sut'in karqan Dios runankunap mañakuyninta uyarisqan, hinaspapas chay awqanakuyta tukuchinapaq kallpachakuyninkuta yanapasqan, paypaq munay sapaq ayun p'unchawta akllasqankupi!
GSAM 342Ñawpaq Kamachikuq St. Johnpa Willakuynin
GSAM 342.1Kansas suyumanta ñawpaq kamachikuq John P. St. Johnpa, Ottawa, Ill. llaqtapi rimasqanpi, chaytaqa uyarirqani 1891 watapi, 29 p'unchaw junio killapi ch'isipi, kay hinatam nirqan:—
GSAM 342.2"Manam hayk'aqpas chay hinachu llakikurqani, [Confederadokuna] Bull Runpi atipawaptinku. Ichaqa llapanmi Diospa yuyaykusqanpa huk rakin karqan. Sichus [Confederadokunata] atipasqayku chayqa, politicokunaqa huk thak kayta kamarinkuman karqan, hinaspam Unión nisqaqa kamachiywan qatillanman karqan, kunan p'unchawkamapas chay hinallataq kanman karqan. Iskay wata [Confederadokuna] aswan atiyniyuq karqanku; ichaqa Lincoln ancha riqsisqa qispichiy willakuyninta lluqsichiptinqa, Diospa lawninmanñam kutirqayku, chaymi mana atipachikuyta atirqaykuchu."