Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 29
02 / 29

Huk ñiqin Uma — Qallariy

John Norton Loughborough

GSAM 21.1Cristop iskay kaq hamuyninmanta rimaspaqa, chiqapmantaqa Diospa runankunap suyakuynin kasqanmanta rimashanchik, ñawpaq tayta-mamanchik Edén huertamanta qarqusqa kasqankumantapacha. Mach'aqwayman nisqanpi, warmip miraynin umanta p'akipananmanta, huk allinchaq hamunanmanta takyachiy karqa, paymi Satanaspa sarunchayninkunata atipanqa, hinaspa Pachapi Diospa munayninta hunt'anqa. Yuyaychakunmi Adanwan Evawanqa kay ruwayqa utqaylla hunt'akunanta yuyasqankuta, hinaspapas paykunap huk wawanku atipaq kananta. Ichaqa Diospa yuyaykusqanpiqa, chay rikch'akuq chinkaymanta Qispichiqmanta simi qusqanqa, chaymanta pacha tukuy imaymana wiñasqanta hap'irqan, paypa "kikin munaynintawan khuyakuynintawan, chaytaqmi Cristo Jesuspi pachakuna manaraq qallarichkaspa ñuqanchikman qusqa karqan" hunt'aypi.1

GSAM 21.2Adanwan Evawan, pachap thuñikuyninwan allinyayninwan chawpipi unay watakunapi pachata hunt'achinan llakikuykunata ñak'ariykunatawan qhawariy atispankuqa, llakikuyninkuqa mana muchuy atina kanman karqa. Hanaq pacha Apu, llamp'u khuyakuyninpi khuyapayakuyninpipas, kay qhawariyta paykunamanta pakarqan, Diospa wawankunap hatun qispi kayninman usqhaylla qispichisqa kanankupaq sumaq suyakuyta sunqunkupi waqaychaspa. Qispichiy qayllapiña kasqanmanta yuyaymanaspaqa, kikinmanta aswan sinchita kallpachanman karqa chay ruwayta tupanankupaq wakichikunankupaq.

GSAM 22.1Chaynallataqmi karqan Diospa runankunawanpas llapan wiñaykunapi, Adanpa p'unchawninkunamanta pacha. Paykunaqa yacharqankum huk hatun ancha chaniyuq imapas hamuq pachapi kananmanta—Cristop tukukuypi hamuspa qhapaq kayninta sayarichinanmanta. Paykunapas, Adanwan Evahina, iñirqankum chay imapas qayllapiña kasqanta, hinaspataq, paykunahina, mana yacharqankuchu imakunachus paykunap pachankumanta chay imakama pasananmanta; mana chayqa, sayk'usqañachá kankuman karqa chay samiyuq atipaypa unanchanman aypanankupaq ñawpaqman rispa.

GSAM 22.2Kay yuyaytaqa rikuchasunmanmi hatun taripaykuna hina sucedesqa kaqkunawan. Chaykunata qallarichiq runakunaqa, mana yachaspankupas, chiqapmi Diospa munayninta hunt'achkarqanku; chaywanpas, paykunaqa kallpachasqa karqanku huk yuyaykunawan, chaykunataq manan tukuy imapichu tuparqanchu paykunap kikin yuyaychayninkunawan, mayqinkunachus paykunata ruranankupaq tanqarqan.

GSAM 22Cristóbal Colónpa Tarisqankunap Karuman Chayaq Ruwayninkuna

GSAM 22.3Montgomery, American History nisqa qillqanpi, 1902 watapi2 nisqapi, 8, 9 p'anqakunapi, Colónpa puririyta qallarinanpaq yuyayninmanta, hinallataq Inti Lluqsimuy Indias lawman chayananpaq Inti Chinkaykuy lawman wamp'uspa yuyaykusqanmanta rimaspa, kaynata nin:—

GSAM 22.4"Colónqa yuyaykurqan Portugalpa Qhapaqpa ruray munasqanta aswan allinta ruway atisqanta. Payqa chiqap yacharqan Indiasman chayanapaq aswan pisi ñan, aswan allin ñan kasqanta, Diazpa rikuchisqan ñanmantaqa. Chay Génova llaqtayuq wamp'uqpa [Cristóbal Colónpa] yuyaykusqanqa musuq kasqanman hina mana manchakuqmi karqan. Inti lloqsimuy lawman, utaq urayman inti lloqsimuy lawmanpas wamp'unamantaqa, payqa chiqan inti chinkaykuy lawman wamp'uyta yuyaykurqan. Payqa, iñisqanman hina, chay hatun ruraypaq kimsa allin takyasqa hamut'ayninkunayuqmi karqan: Ñawpaq kaq, chay pacha aswan allin pacha yachay liwrukunawan kuska, Colónqa allintam iñirqan pachaqa mana pampa kasqanta, achka runakunap yuyasqanman hina, aswanpas huk muyu kasqanta. Iskay kaqpi, payqa yuyaykurqan kay muyu pachaqa aswan huch'uylla kasqanta, hinallataq aswan hatun kaqninqa allpa kasqanta, manataq yakuchu. Kinsa kaqpi, mana imatapas yachaspa nitaq musyaspa America hatun allpaq utaq Pasifiku hatun quchapaq kasqanmanta, payqa yuyaykurqan Asiapa utaq Indiaspa mama qucha patanqa España llaqtap hinallataq Europaq inti chinkaykuy mama qucha patanpa chimpapurapi kasqanta. Cipango, utaq Japón, llaqtaman chayanapaq tukuy karu kayqa, paypa yupayninman hina, yaqa tawa waranqa milla karullapuni kanman karqan.
GSAM 23.1"Paypa yuyaykusqanqa kaymi karqan: Iwrupamanta lloqsinan karqan; wamp'unta inti chinkaykuy lawman, Japón llaqtaman, pusanan karqan, hinaspa pachap muyuyninta qatinan karqan, maskhasqanman chayanankama. Paypa yuyayninpiqa, chayqa ancha chiqap hinaspa mana sasa karqan, imaynan huk ch'uspipas mansanap muyuriqninpi purinman hinalla.
GSAM 23.2"Chay purinapi allin lluqsispaqa, kay hatun allin kaymi paypaq kanman karqa: Indias suyumanqa chiqan punkunmantam haykunman karqa, mana muyurispa, huk waqtanmanta haykuy hina, imaynan Portugueskuna ruwananku karqa, chaypa rantinpi.
GSAM 23.3"Rikusunchik kay runaqa, paypa pachanpi mayqinpas hina allinta yupay yachayta, pachap sayayninta, hinallataq wamp'u puriy yachaytapas yachaspa, ñawpaq kaq yuyayninpiqa chiqappi kasqanta,—kay pachap rikch'ayninmanta,—ichaqa iskaynin wak kaqkunapiqa tukuy pantasqa kasqanta.

GSAM 23Huk Samiyuq Pantay

GSAM 23.4"Ichaqa, musphaypaq hina, pantayninkunaqa huk kaqpi paypaq yanapay karqan. Karu kaymanta pantasqanqa ancha samiyuq karqan. Colón pachantinpa sayayninta, chay hina purinap chiqaq suniynintapas allinta yupanman karqan chayqa, yaqapaschá mana purirqanchu, imaraykuchus chaylla rikunman karqan Portugalpa ñanninqa aswan pisi suniyuq, aswan pisi qullqipaqpas kasqanta. Hinallataq, Americano allpa pampa ñanninpa chimpanpi kasqanta musyaspaqa, ichapas mana chay mask'ay puriyta qallarinmanchu karqa, imaraykuchus yuyayninqa manan musuq suyuta tariyñachu karqa, aswanpas ñawpaq suyuman musuq ñanta tariy karqa."

GSAM 23Pachakunap Hatun Suyakuynin

GSAM 23.5Chayhinam, Diospa runankunaqa, wiñaykunaq purisqanpi, Cristopa ñawpaqninkuman hamunanmanta suyayniyuq karqanku, "almaq anklan hina, takyasqa hinallataq mana kuyuriq."3 Achka kutin llakikunapi ñak'ariykunapipas kachkaspanku, anchata qaparispa tapukunku: "¿Hayk'aqkamañataq, Apu Yayáy, qispichiyniyku hamunqa?" chaywanpas ñawpaqman purirqanku, Pablup hinataq nirqanku, kunanpas ninku: "¿Manachu ñuqaykupaq suyakuyniyku, kusikuyniyku, hatun kusikuy pilluykupas kankichik? ¿Manachu qamkunapas Apunchik Jesucristo hamuqtin paypa ñawpaqinpi kankichik?"4

GSAM 24Suyakuywan Kallpachasqa Pablu

GSAM 24.1Kay suyakuypa kallpachayninmanta wakin rikuchinakunaqa kaypiqa allinñam kanqa. Pablu Felixpa ñawpaqinpi tumpasqa kaspa, hinaspa pay kikinpaq rimananpaq saqisqa kaptin, nirqan: "Paykuna herejía nispa sutichasqanku ñanpiqa, ñuqaqa taytaykunap Diosnintan adorani, kamachikuypi profetakunap qillqasqankunapi iñispa; hinaspa Diospi suyakuyniyuq kani, paykunapas chaskisqankuman hina, chanin kaqkunap mana chanin kaqkunap ima wañusqakunap kawsarinan kananmanta."5

GSAM 24.2Agripa ñawpaqinpi allin rimayninpi, Pablu nirqan: "Kunanmi sayashani hinaspa taripasqa kashani taytanchikunaman Diospa qusqan simi qusqan suyakuyrayku; chay simi qusqamanmi chunka iskayniyuq ayllunchikkuna chayayta suyanku, Diosman p'unchaw-tuta sinchita servispa. Chay suyakuyraykun, Qhapaq Agripa, judiokunaqa huchachawanku. ¿Imanaqtintaq qankunapaq mana iñinapaq hina kanman, Dios wañusqakunata kawsarichinman chayqa?"6 Tukuyta Roma llaqtapi Cesarpa ñawpaqinman rinanpaq kachkaspan, judiokunata nirqan: "Israelpa suyakuyninraykun kay watakunawan watasqa kani."7

GSAM 24.3Pabluqa chay suyakuymanta mana hark'akuspa rimarqan Titoman qillqasqanpi: "Qispichiy apamuq Diospa khuyakuyninqa llapan runakunapaq rikurirun, yachachiwaspanchik mana Dyusman yupaychayta, kay pachapi munaykunatapas qichuspa, allin yuyaywan, chanin kawsaywan, Dyusman yupaychaspa kawsasunanchikpaq, kunan pachapi, chay saminchasqa suyakuyta, hatun Dyuspa hinaspa Qispichiqninchik Jesus Cristop k'anchaq rikurimuyninta suyaspa."8

GSAM 24Pedro Suyakuywan Kusisqa

GSAM 24.4Pedroqa chay kikin suyakuymantam kaynata nin: "Samisqa kachun Apunchik Jesucristopa Taytan Dios, paymi hatun khuyakuyninman hina Jesus Cristota wañusqakunamanta kawsarichisqanwan musuqmanta paqarichiwarqanchik kawsayniyuq suyakuyman, mana ismusqa, mana qhillichasqa, mana ch'akiyuq herenciaman, hanaq pachapi qankunapaq waqaychasqa, pikunachus iñiywan Diospa atiyninwan waqaychasqa kankichik qhipa pachapi rikuchikunanpaq wakichisqa qispichiyman. Chaypim anchatapuni kusikunkichik, kunanpacha huk pachallapaqpas, sichus necesario kaqtin, imaymana llakikunapi tarikunkichik chaypas: qankunap iñiyniykichikpa mallisqa kayninqa, chinkana qurimanta aswan chaniyuq kaspa, chay quri ninawan mallisqa kaptinpas, Jesus Cristop rikhurimunan p'unchawpaq allin rimaykunapaq, hatunchaypaq, k'anchaypaqwan tarisqa kananpaq."9

GSAM 25Pachakamaqpa Kamayninpi Munaynin

GSAM 25.1Qillqasqakunaqa Diospa pachata kamasqanpa yuyayninta rikuchin; profecía nisqa simimantataqmi hamuq pachamanta yuyaykusqantapas yachanchik: "Kaynatam nin hanaq pachata kamariq, kay pachata ruwaq, allin takyachiq Diosqa; manam yanqachu kamarirqan, aswanpas tiyanapaqmi kamarirqan."10 Chayta ruraspaqa, runaman qun. Salmo qillqaq nin: "Hanaq pachaqa, hanaq pachakunapas, Apunchikpaqmi; ichaqa kay pachataqa runakunap wawanmanmi qusqa."11 Ichaqa runaman qusqan pachapiqa, runaqa cheqaq sunquyuqmi karqan, yachaysapa runap nisqan hina: "Kayllatam tarirqani: Dios runataqa cheqaq sunquyuqta rurasqanta; ichaqa paykunaqa achka yuyaykunatam maskharqanku."12

GSAM 25.2Ñawinchanchik Apunchikpa runa aylluwan imayna ruwasqanmanta, "payqa Adampa churinkunata t'aqaspa, llaqtakunapa saywankunata churarqan Israelpa wawankunapa yupayninman hina,"13 chayqa, qhipa pachapi hamuq qhapaq kayninpa kamachinkuna kananpaq kay pachapi huñusqa kanqa chay chiqaq Israelpa yupayninman hinam. Pabluqa kay simikunawanmi nin: "Diosqa... huk yawarmantam tukuy runakunap llaqtakunata ruran, tukuy kay pachapi tiyanankupaq, hinaspam ñawpaqmanta churasqa pachakunata, tiyanankupaq saywakunatapas churan; Aputa maskhanankupaq, ichapas payta llankhupayanankupaq, tarinankupaqpas, mana mayqin ñuqanchikmantapas karupi kachkaptinpas; imaraykuchus paypim kawsanchik, kuyunchik, kawsayniyuqtaqmi kanchik."14 Kay pachapaq qallariy yuyay hunt'akuptinqa, "llapan llaqtaykipas chanin kanqaku."15 Chay kawsaypi paykunamanta yapamanta nin: "Tiyaq runaqa manam ninqachu: 'Onqosqam kani': chaypi tiyaq runakunap huchankum pampachasqa kanqa."16 Chay pachaqa kanqa, "llamp'u sunqukunam pachata chaskinqaku; ancha hawkayaypitaq kusikunqaku."17

GSAM 26Cristop Iskay Ñiqin Kutimuyninqa Manam Llullachu

GSAM 26.1Pedrop iskay kaq qillqanpin nin: "Manam yachaywan ruwasqa willakuykunatachu qatirqayku, Apunchik Jesucristop atiyninta hamuynintawan qamkunaman willaspaykuqa, aswanpas kikin ñuqaykum paypa hatun kayninta rikurqayku. Payqa Dios Taytamantam chaskirqa yupaychayta k'anchaytapas, chay sumaq k'anchaymanta huk kunka payman hamuqtin, kay hinata nispa: Kaymi munakusqa Churiy, paypim kusisqa kani. Hinaspataq kay hanaq pachamanta hamuq kunkataqa uyarirqayku, paywan ch'uya urqupi kachkaptiyku. Hinallataq aswan takyasqa willakuyniyku kan, chayman allintam qhawarikunkichik, laqha pachapi k'anchaq k'anchay hina, p'unchaw paqarinan kama, hinallataq p'unchaw quyllur sunquykichikpi rikhurimunan kama."18

GSAM 26.2Kay qillqapiqa apostolmi orqopi k'anchayman tukusqanwan Cristop iskay kaq kutimunanta chiqapchan. Kay rikuchikuymanta ñawpaqtaqa Qispichiqninchikmi apostolninkunaman nirqan: "Kaypi sayashaqkunamanta wakinqa manam wañunqakuchu, runap Churin qhapaq kayninpi hamuqta rikunankukama"19 —Lucaspa qillqasqanman hina: "Kaypi sayashaqkunamanta wakinqa manam wañunqakuchu, Diospa qhapaq kayninta rikunankukama."20

GSAM 26.3Kay simi qusqaqa chiqanpuni hunt'akurqa k'anchayman tukusqanpipunim. Orqo patapi kay "rikuypiqa" Jesuspa k'ancharisqantam rikurqanku, imaynam qhapaq kayninpi hamuspa rikhurinqa, chaynallataq. Eliasta (Elías) rikurqanku, payqa mana wañuyta mallispam hanaq pachaman apasqa karqa, paymi rikuchirqa mana wañuspa hanaq pachaman apasqa kaqkunata, Apunchik hamuqtin "ch'illayllapi, ñawi ch'irmiypi" wañuq kaymanta mana wañuq kayman tikrasqa kaqkunata.21 Hinallataqmi karqan Moisespas, wañusqa runa, paymi rikuchirqan wañusqakunamanta kawsarichisqa kaqkunata, Apunchikta tupanankupaq. Chaymi kay "rikuypiqa" Cristoq qhapaq kayninpi hamunanta rikurqanku, paykunaman nisqanman hina.

GSAM 27Watuyqa Aswan Takyasqa Rimaymi

GSAM 27.1Apustulkunaña kay hatun k'anchay rikuyta T'ikray Urqupi rikusqaña karqanku, hinaspapas Diospa ari nisqanpa kunkanta uyarisqaña karqanku chaypas, apustul Pedropas ninmi: "Ñuqanchikqa profeciapa aswan takyasqa simintam charinchik". Kay nisqanwanqa manam chay yuyarina p'unchawpi rikusqankuta uyarisqankutapas pisichanchu. Paykunaqa huk kutillatam Diospa kunkanta uyarirqanku, ichaqa profeciapa hatun siq'inkunapi, Cristopa iskay kaq kutimuyninkama mast'arikuspa, Diospa kunkantaqa kutin kutinmi uyarinchik. Chiqapuniqa, sapa sut'i profecía hunt'asqa utaq wiñay kawsaypi qillqasqaqa Diospa kunkanmi ñuqanchikpaq. Kay hinapim willakuypa siminqa "aswan takyasqa" nin. Revised Versionqa "takyasqa ruwasqa" nispam t'ikran. Willakuyqa takyasqa ruwasqam kachkan sapa hunt'asqa sut'inchaywan. Sapa willasqa imapas, hunt'akuptinqa, huk takyachiymi, chaywanmi yachanchik puchuq willasqa imakunaqa chiqapuni hunt'akunanta.

GSAM 27Willakuypa Kaynin

GSAM 27.2Qatiqninpi, Biblia yachaq ancha riqsisqa runakunap profecía imayna kasqanmanta willakuyninkunaqa ancha kallpayuqmi:—

GSAM 27.3Thomas Newton nillantaqmi: "Willakuyqa hamuq pachamanta ñawpaqmanta willasqa huch'uyyachisqa wiñay kawsaymi; wiñay kawsayñataqmi hunt'asqa willakuy mast'arisqa. Llullakuy willakuykunaqa kay pachapi karqanmi; ichaqa runakunap supaykunappas llapan yachayninku millay sunqunkupas manam atinmanchu Qillqakunapi qillqasqa hina willakuykunata paqarichiyta."

GSAM 27.4Sir Isaac Newtonqa willanmi: "profetakunata uyariyqa cheqaq iglesiapa saphin kayninmi."

GSAM 27.5Yachaq A. Keith ninmi: "Willakuyqa ima milagrotapas hinam, kikinmantataq milagroso... Tukuy Atiqpa kunkallanmi wañusqakunata p'ampanankumanta waqyariy atinman karqa,—Tukuy Yachaqpa kunkallanmi hamuq pachapi laqhapi pakasqa kaqkunata willay atinman karqa, chayqa runapaq wañusqakunap wasinkuna hina mana haykuy atina... iskayninkupas Diospa kunkallanmi kanku."

GSAM 28.1Matthew Henry nirqan: "Diospa pachanpi, chayqa aswan allin pacham, hinallataq Diospa ñanninpi, chayqa aswan allin ñanmi, profecíaqa cheqaqtapunim hunt'akunqa. Cristopa sapa simin ancha ch'uyam, chayraykum ancha cheqaq."

GSAM 28Watuypa Imapaq Kasqan

GSAM 28.2Cristop apostolninkunaman nisqan simikunamanta yachasunmanmi Apunchikpa profecia qusqanmanta huk yuyaykusqanta. Judaspan kawsayninpi imakuna pasananmanta profecia hina rimaspa, nirqanmi: "Manaraq pasachkaptinmi willaykichik, chay pasapuqtintaq iñinaykichikpaq, ñuqapuni kasqayta."22

GSAM 28.3Apunchikpas Isaías profetap siminwanmi nin: "Ñuqaqa Diosmi kani, manataqmi pipas ñuqahina kanchu, qallariymantapacha tukukuyta willaspa, ñawpa pachakunamantapas manaraq ruwasqa kaqkunata, nispa: 'Yuyayniymi sayanqa, tukuy munasqaytataqmi ruwasaq'".23

GSAM 28.4Hinallataq, "Ñawpaq kaqkunataqa qallariymantapacham willarqayki, simiymantam lluqsimurqan, rikuchirqaykitaqmi; qunqayllamantam ruwarqani, hunt'akurqantaqmi.... Qallariymantapacham willarqayki; manaraq hunt'akuchkaptinmi rikuchirqayki; ama ninki, Yupaychasqaymi chaykunata ruwan, llaqllasqa rikch'ayniypas, chulluchisqa rikch'ayniypas kamachinmi nispa. Qam uyarirqanki, qhawariy kay llapanta; ¿manachu willankichik? Qammanqa musuq imakunatam kay pachamanta pacha rikuchirqayki, pakasqa kaqkunatapas, manataqmi qamqa riqsirqankichu. Kunanmi paqarichisqa kanku, manam qallariymantachu; manaraq uyarisqayki p'unchawmantapas, ama nillanaykipaq: Qhawariy, ñam riqsirqani nispa."24

GSAM 28.5Kay simikunamantam rikukun profecia hunt'akuyninkunaqa Diosmanta paqarimusqanmanta rikuchiq kasqan, hinallataq Apunchikpa atiynin llapan pagano dioskunamanta aswan hatun kasqanmanta rikuchiy kasqanpas. Kay simikunamantam rikukullantaq profeciaqa chiqaq Qillqakunapi ancha chaniyuq kasqan. Kaykuna chiqaq kasqanrayku, ancha musphaypaqmi askha runakuna Ch'uya Qillqakunapi profecia rak'inkunata yachanankupaq pisillata utaq mana imatapas qhawarisqanku.

GSAM 29Willakuykunaqa Manam Wichq'asqachu

GSAM 29.1Mana yachaqkunaqa ninku mana yachasqa kasqankuta, chayrayku mana profeciakunata hamut'ayta atisqankuta. Huklawmantaqa, achka yachachisqakuna, paykunamanta wakinqa serviqkuna ukhumantam, ninku: "Profeciakunaqa wisq'asqam, manataqmi hamut'ay atinachu. Llapanchikmi yachanchik Apocalipsis qillqaqa huk wisq'asqa qillqa kasqanta."

GSAM 29.2Apocalipsis qillqapiqa, munakusqa Juanman sapaq kamachikuy qusqa karqa mana qillqata sellananpaq.25 Chaynallataq kay qillqapiqa saminchasqa kanku "kay profeciapa siminkunata uyarikuqkuna, chaypi qillqasqakunatataq waqaychaqkuna."26 Imaynatan huk wisq'asqa qillqapi kaqkuna waqaychasqa kanman mana hamut'asqa kaptinqa, manataq hamut'ay atina kaptinpas? Apunchikmi Moisespa siminwan nirqan: "Pakasqa imakunaqa Apunchik Diospaqmi; ichaqa riqsichisqa imakunaqa ñuqanchikpaqmi, wawanchikpaqpas wiñaypaqmi, kay kamachikuypa llapan siminkunata hunt'ananchikpaq."27

GSAM 29.3Apunchikpa Danielpa willakuyninkunata hamut'anapaq ruwasqanqa sut'inmi, paypa yachachisqankunaman nisqanmanta. Qillqasqata ñawinchanchik: "Chaymi qamkuna chay millay waqllichiqta, Daniel willakuqpa rimasqanman hina, ch'uya kitipi sayasqata rikuspaykichikqa (pipas ñawinchaqqa hamut'achun),"28 chayqa yaqa nin: Daniel willakuqta hamut'aychik.

GSAM 29.4Apunchikqa, profecia mana hamut'ay atina kasqanmanta llulla rimay kasqanta kay simikunawan sut'inchan: "Tukuypa rikuyninqa qankunapaq huk wisq'asqa qillqa hina tukupun, chayta runakuna huk yachaysapa runaman qunku, Ama hina kaspa, kayta ñawiriy, nispa; paytaq nin, Manam atinichu, wisq'asqam, nispa. Chay qillqataq mana yachaysapa runaman qusqa kachkan, Ama hina kaspa, kayta ñawiriy, nispa; paytaq nin, Manam yachaysapachu kani. Chayrayku Apuqa nirqan: Kay runakunaqa siminkuwanllam qayllaykamuwanku, wirpankuwantaqmi yupaychawanku, ichaqa sunqunkutaqa karunchawankuñam, manchayniyñataqmi runakunap kamachikuyninwan yachachisqa kachkan: chayrayku, qhawariychik, huk hatun musphay ruwayta ruwasaq kay runakunap chawpinpi, hatun musphaytawan t'ukunapaq kaqtapas: yachaysapa runankunap yachayninmi chinkanqa, hamut'aq runankunap hamut'ayninñataqmi pakasqa kanqa."29 Kaypi willakuqpa rimasqan runakuna, sichus profeciapa takyasqa siminta qatinkuman karqa chayqa, manam Dyuspa kamachikuyninmanta karunchakunkumanchu karqa, nitaq kamachikuyninkunapa rantinpi runakunap kamachikuyninkunata churankumanchu karqa.

GSAM 30Willakuyqa Manam Sapaqpa Hamut'ayninchu

GSAM 30.1Achka runakuna profeciata mana hamut'asqankuqa manam profeciapa yuyaynin sasa, pakasqa, musphay kasqanraykuchu. Apóstol Pedroqa kaymanta nirqan: "Ñawpaqta yachaychis, qillqapi kaq profeciaqa manam pipaqpas kikinpa hamut'ayninmanhinachu. Profecíaqa manan ñawpa pachakunapi runap munayninwanchu hamurqan; aswanpas Diospa ch'uya runankunan rimarqanku Ch'uya Espiritup kuyuchisqan hina."30 Kay simikunamantaqa sut'in yachakun profecíata hamut'anapaqqa profetakunap siminwan rimaq chay Espirituta chaskina kasqan. Chay Espiritumanta, llapan mask'aqkunaman prometesqa, kayhinatan qillqasqa kashan: "Paymi pusarisunkichis llapan cheqaq kaqman."31

GSAM 30Willakuy Hunt'asqa

GSAM 30.2Profecía yachaypiqa kanmi wakin chiqap kaqkuna wiñaypaq yuyaypi hap'ina: Diosqa, mana pantayniyuq kaspa, profeciakunap qillqaqninmi, hinaspataq huk willasqa hunt'akunanpaq pacha chayamuqtinqa, chay kikin willasqa kaqmi hunt'akunqa. Hinallataq, Apunchik, runakunap imatachus ruwanankuta ñawpaqmanta yachay atiyniyuq kaspa, huk imap hayk'aq hunt'akunanta nispaqa, chay pacha chayamuqtinqa, profeciakunap chiqap hunt'akuyninmi tarikun. Huk simikunapi nispaqa, chiqaq willakuypaq churasqa pachapi llulla hunt'akuyqa mana atikunmanchu. Kay yachay simiwan kuskataq, nisunmanmi, Apunchikpa pacha chayamuqtin chiqaq willayninta tukuy runakunaman qunanpaq, chay willayqa sapa kutinmi rikhurin.

GSAM 30.3Huk kutinmi, qillqaq profeciapa hunt'akuyninmanta rimasqanmanta qhipaman, chaypi kaq mana iñiq runa hamuspa nirqan: "Willakuykunata t'ikraqkuna, anchatapuni kusikuykichik, ancha samiyuq kasqaykichikmanta. Ñawpa kawsaykunata yachaqaspaqa, willakuyman allin-allinta tupaq kaqtaqa utqhayllatam tarinkichik hina." "Arí," nirqayku, "chayqa allin tupan, allin tupanapaq rurasqa kasqanrayku. Qan huk guante qhatuna wasiman guantekunata rantinapaq rirqanki chayqa, ¿manachu makiykipaq allin kaqkunata tarinaykita suyawaq?" Payñataq kutichirqan: "Chaynatapunim, allin tupanankupaq rurasqa kasqankurayku." "Chhaynaqa," nirqan qillqaq, "chay Diosqa, runakuna imatachus ruwanankuta yachaspa, paykunamanta willakuykunata ruwarqan, hinaspataq chay runakuna ruwayman rikhuriptinku, paypa willasqan kaqllata ruwaqtinku, chiqaq wiñaykawsay yachaqqa ruwasqankuta qillqan, chaykunataq, willakuywan tupachisqa, kikin tupan."

GSAM 31Willakuyqa Laqhapi K'anchaymi

GSAM 31.1Apustul Pedro nin, profeciaqa laqa kitipi k'anchaq k'anchay hina kasqanrayku, chayman allinta uyarinanchikmi. Profecia k'anchay mana kaptinqa, hamuq pachaqa hunt'a laqam kanman. K'anchaypa imapaq kasqanqa laqata chinkachinapaqmi: laqa ñanpi puriqman ñanta rikuchinapaq, chay ñantataq sut'ita rikuchinapaq, chaynapi puriq runa, hukmanta huk, ñanta rikuyta akllaytapas atinanpaq. "Qampa simiykiqa," nin Salmistaqa, "chakiykunapaq k'anchana, ñanniypaqpas k'anchaymi."32 Yachaysapa runa nin: "Chanin runakunap ñanninqa k'anchaq k'anchay hinam, aswan-aswan k'anchaspa hunt'asqa p'unchawkama."33 Chaynapim rikukun, pacha mayu urayman purispa, Diospa siminqa, aswantaqa willasqa hunt'akuyninkunapi, aswan-aswan kicharikunqa, Bibliata yachaqpaq aswan sut'ita-sut'ita rikuchispa, payqa chiqapuni wiñay k'anchayman wiñay p'unchawman apaq ñanpi kasqanta.

GSAM 31Edénmanta Puchukaykama Kimsa Aswan Riqsisqa Ruwaykuna

GSAM 31.2Qillqakunap k'anchayninpi, Apunchikpa runankunap ñanninta Edénmanta tukukuykama qhawarispaqa, kimsa ancha riqsisqa ruwaykunam rikurin. Ñawpaq kaqqa Cristop ñawpaq hamuyninmi, runa aychapi rikhurisqan, Emmanuelpa hamuynin, Dios aychapi rikhurisqan; iskay kaqtaq, Ch'amak Pachakunamanta qhipaman hatun Allichay—chay 1260 wata ñit'iy, chay pachakunapi Señorpa simin pampa runakunamanta yaqa llapallan hark'asqa karqan—iglesia ch'in pampamanta lloqsimusqan, hinaspa Qillqakunata churasqan maypichus llapan runakuna ñawinchanankupaq hinaspa munayninta yachanankupaq; kimsa kaqqa, Apunchikpa iskay kaq hamuynin, pachap qallariyninmantapacha llapan ch'uya willakuqninkunap siminwan rimasqan tukuy imakunata kutichinapaq pachakunata apamunanpaq; kayqa, "pachakunap maqanakuyninta" tukuchinapaqmi, hucha chanin kaqwan maqanakuyninta, k'anchay pachata apamunanpaq, maymanchus tukuy pachakuna puririchkasqa.

GSAM 32Willakuyqa Puchukaypaq Unanchakunata Qun

GSAM 32.1Profeciapa takyasqa siminta huk k'anchay hina uyarispa, chakinchikta pusaq, laqha ukupi chiqan ñanta rikuchiwaqninchikpaq, manam huk hinachu kanman, aswanpas Cristopa iskay kaq hamuyninkama pachap puririyninpi profeciapa siminpi sut'ita siq'isqa ñanta tarisunchik. Chhayna kaqtinqa, profecia k'anchayta qatikuqkunaqa manan hatun p'unchaw qayllapiña kasqanta rikuchiq señalkunata, unanchakunata riqsillankuchu, aswanpas Señorninchikpa llamk'aynintapas riqsinkun, chayqa cheqaq willakuykunawanmi ñawpaqman purishan, runakunata hamuyninpi paywan thakpi tupanakunankupaq wakichinapaq.

GSAM 32.2Qillqasqakunaqa ninmi Apunchikpa p'unchawnin runakunaman "tuta suwaman hina" chayamunanta,34 ichaqa nillantaqmi Apunchikpa yuyayninpi sayasqakunamantaqa: "Qamkunaqa, wawqeykuna, manam laqhapi kankichikchu, chay p'unchaw suwaman hina qamkunata hap'inanpaq. Qamkunaqa llapallaykichikmi k'anchaypa wawankuna, p'unchawpa wawankunataqmi kankichik."35

GSAM 32Apunchikpa Pusayninkunata Yuyariy

GSAM 32.3Adventista kuyuriypi Apunchikpa pusayninmanta yuyarispaqa, allinmi yachayqa Diospa yuyayninqa hayk'aqpas karqa runankuna paykunarayku qhawarichisqan qhawayninta atiynintawan yuyarinankupaq. Israel Diosmanta t'ikrakusqanpa imarayku kasqanmanta willaspaqa, Salmo qillqaq nin, "Paykunaqa qunqarqanku Qispichiqninku Diosta, paymi Egipto suyupi hatun ruwaykunata ruwarqan; Ham suyupi t'ukuna ruwaykunata, hinaspa Puka Quchap patanpi manchay ruwaykunata."36 Israelpaq allin karqan Señorpa paykunawan pusasqankunata yuyarinan chayqa, ¿manachu ñuqanchikpaqpas allin kanman? Kusisqa sunquwanmi salmo qillqaqqa yapamanta nin: "Yupaychay Señor Diosta, ¡ay sunquy!, hinaspa ama qunqaychu llapan allin ruwasqankunata."37

GSAM 33.1Tukuy pachakunapi Apunchikqa chaniyuq chiqaqkunata charirqan, khuyakuyninwan yuyaychasqa, huk llaqta huchap kamachiyninmanta pusamunanpaq, hinaspa hanaq pacha Cananman haykunankupaq wakichinanpaq; allinmi Apunchikpa chay chiqaqkunata willaqkunawan imayna ruwasqanta yuyaymanayqa.

GSAM 33Huch'uy Imaykunamanta Hatun Ruraykuna—D'Aubignépa Willakuynin

GSAM 33.2D'Aubigné, History of the Reformation nisqa liwrunpi, nin: "Diosqa, pachakunantinpi llamk'ayninta wakichispa, pisi kallpayuq runakunawanmi hunt'an, pachan chayamuqtin. Aswan huch'uy kaqkunawan hatun ruraykunata hunt'ay, chaymi Diospa kamachikuyninqa. Kay kamachikuyqa, pachamamapi tukuy lawpi kaq, willakuykunapipas tarikunmi."38

GSAM 33.3Ñawpa pachakunapi Dios, paypaq huk sapaq llaqta kananpaq akllayta qallarishaqtin, huk runallatam waqyarqan—Abrahamta—payqa paganoskunap chawpinpi tiyarqan, Caldeas suyupi Ur llaqtapi. Paymantam achka miraykuna paqarirqan; ichaqa paykunamanta, huk llaqta kananpaq hatunchasqa kachkaptinku, hanaq pacha Apuqa nirqan: "Apunchikqa manam mayqin llaqtamantapas aswan achka kasqaykichikraykuchu qankunata munakusurqankichik nitaq akllasurqankichikchu; imaraykuchus llapan runakunamanta aswan pisi karqankichik."39

GSAM 33.4Hinaspapas, payqa Egiptopi kamachisqa kasqanmanta llaqtanta qispichinanpaq, umalliqninkupaq akllarqan huk runata, payqa wawa kaspanraq mamanpa wasinpi kimsa killa pakasqa karqan, chaymantataq t'uturakunamanta ruwasqa, breawan llusisqa huk mana achka imayuq, mana allin tukuchisqa wamp'uchapi churaykusqa karqan, hinaspataq Nilo mayuman saqisqa karqan. Chay kikin Moisesmi ichaqa, yuyayniyuqña kaspa, Diospa runankunawan ñak'ariyta akllarqan, "huchap huk pachallapaq kusikuynin" nisqapi kusikuymantaqa.40

GSAM 34Gedeonpa Atipaynin

GSAM 34.1Qhipaman, Apu Yayam Israel llaqtata Midianmanta Amalecmantawan qispichinan karqa, paykunaqa "t'intikuna hina achkha" hina llaqtankuman hamuspa pachap rurayninta chinkachirqanku, "Israelpaq mana imatapas saqispa, nitaq uwijatapas, nitaq wakatapas, nitaq asnutapas", chaymi Apu Yayam huk angelta Gedeonman kacharqa. Kay Joashpa churinqa ancha pisiyayman chayarqa, pisi trigullata waqtaspa, chaytataq awqankunamanta pakakuspa. Angelqa Israelta qispichinanpaq willaptinmi, Gedeonqa musphaspa tapurqan: "¿Imaynatan Israelta qispichisaq? Qhaway, aylluyqa Manasespa ayllunpi wakcha, hinaspapas taytaypa wasinpiqa ñuqa aswan pisi kani".41 Chay kikin k'umuykukuq, wakcha runaqa kimsa pachak runankunawanmi lloqsirqan, llamp'u k'anchayninkunawan, p'uyñunkunawan ima (kay ruwasqaqa runaq saywayuq yuyayninpaqqa upa kay hinam rikch'akunman karqan), hinaspam Diospi kallpachaspa, hatun atipayta tarirqanku. Qispichiy manaraq kachkaspa, Gedeonqa ichapas profeta Amospa waqaynin hina waqarirqan, tapukuspa: "¿Pitaq Jacobta sayarichinqa? pisi kasqanrayku."42

GSAM 34Uywa Mikhunapi Wawa

GSAM 34.2Apunchikpa churasqan pachapi runakunap Qispichiqnin paqarirqan, chaytaqmi michiqkuna tarirqanku huk uywa mikhunapi sirishasqata. Kay pachapi ayllunkunaqa huch'uylla, ichaqa yupaychana llamk'aykunapi llamk'arqanku. Kay pachapi wakchayayninmanta Qispichiqqa nirqan: "Atuqkunaqa t'uquyuqmi, hanaq pacha pisqukunataq q'isayuqmi; runap Churinñataqmi mana umanta churananpaqpas kapunchu."43 Payqa apostolninkunata akllarqan "chay uray kaqkunamanta, mayqinkunachus, mana aswan pisi kaqkuna kachkaspapas, mana chawpi runakunaq sayayninman chayankuchu. Chay hinam tukuy imapas kay pachaman rikuchinanpaq karqan, chay ruwayqa mana runamantachu kasqanta, aswanpas Diosmantam kasqanta."

GSAM 35Mana Askha Yachaysapa Wakyasqachu

GSAM 35.1Pabluqa ñawpaq iglesiapa p'unchawninkunapi llamk'aymanta nirqan: "Diospa upa kayninqa runakunamanta aswan yachaysapa; Diospa pisi kallpayninpas runakunamanta aswan kallpasapa. Qamkunaqa, wawqeykuna, qayarisqaykichikta qhawarinkichikmi, imaynatachus aycha kawsaypi mana achka yachaysapakuna, mana achka kallpasapakuna, mana achka hatun runakuna waqyasqa kasqankuta; aswanpas Diosqa kay pachapi upa kaqkunata akllarqan yachaysapakunata p'inqachinanpaq; hinallataq Diosqa akllarqan kay pachapi pisi kallpayuq kaqkunata, kallpayuq kaqkunata p'inqachinanpaq; chaynallataq kay pachapi qhesya kaqkunata, chiqnisqa kaqkunatawan, Diosqa akllarqan, arí, mana kaqkunatapas, kaqkunata ch'usaqyachinanpaq; chaynapi mana pipas runa paypa ñawpaqinpi hatunchakunanpaq."44

GSAM 35K'umuykukuq Runakuna Iñiy Allichaypi

GSAM 35.2Chay kikin yachaytaqa chunka suqtayuq ñiqin pachak watapi hatun Allinchaqkunap kawsayninkupi rikunchik. Wiñay kawsay yachaq nin: "Allinchaq Zwingleqa Alpimanta huk uwija michiqpa wasichanmantam lluqsimurqa; Melanchthon, Allinchaypa Dyusmanta yachaqnin, huk armamanta ruwaqpa qhatunmanta; hinataq Luteroqa huk wakcha qhuya k'uchaqpa wasinmanta." Pay kikinmantam, Lutero nirqan: "Tayta mamayqa ancha wakcha karqanku. Taytayqa wakcha q'iru kuchuqmi karqan (qhipamanqa qhuya hurquqmi tukurqan), mamaytaqmi askha kutita wasanpi q'iruta apasqa, wawankunata uywanampaq imakunata tarinanpaq. Paykunaqa ñuqaykuraykum ancha sasa llamk'ayta muchurqanku."

GSAM 35.3Apustul Santiagom, runakunap Apunchikpaq waqyasqa kasqanmanta rimaspa, nin: "Uyariychik, munasqa wawqeykuna, ¿manachu Dios akllarqan kay pachapi wakchakunata, iñiypi qhapaqkunata, chaynataq payta kuyakuqkunaman simin qusqan qhapaq suyuta chaskiqkunata?"45

GSAM 35Ñawpaq Methodistakuna

GSAM 35.4Metodismuq qallariy p'unchawkunaman, musuqyachiqkunap ñawpaqman riq siq'inta qhawarispa, maypichus qasi grasia yachachikuy sinchita willakusqa karqa, tarinchikmi Diospa atiyninwan kuska kasqanta. Runakunaman Cristop llamp'u munakuyninwan hunt'aq sunquwan churasqa kasqanrayku, hinallataq kawsachkaq iñiywan hap'isqa kasqanrayku, iñiqkunaqa manan ñawpaq huchankumanta pampachayllatachu tarirqanku, aswanpas ch'uyanchachikuq atiyta, ch'uya kawsayta apanankupaq. Metodismoqa k'umuykukuq qallariyniyuqmi karqan, hinaspataq serviqkunapawan llaqtap iñiyninmanhina chaynataq ch'uya sunquwan hap'ipakusqankuman hina saminchasqa karqan.

GSAM 36.1Chay hamuy kuyuriywan tupasqa imakuna pasasqankunata qhawarispaqa, tarinchikmi, imaynan Apunchikpa llapan ruwayninkunapi runa yanapakun chaypi, qallariynin wakchakunapura, mana riqsisqakunapura kasqanta; ichaqa ama pipas chayrayku huchachachunchu manaraq allinta qhawarispa imapi kay hatun ruway sayasqanta, manachus chaynataqa tarikunmanku Apunchikpa tapukusqan runakuna hina, "Pitaq huch'uy imakunap p'unchawninta pisichan?" nispa.46

GSAM 36Eckpa Luteroman Kutichisqan

GSAM 36.2Yachachikuy huk chanin kasqanta icha mana chanin kasqanta, chaskikuqkunap pisi icha askha kasqanman hina t'aqanankupaq munaqkunapaq, Luteroq Eckwan ch'aqwasqankumanta huk chikanllata willayku. Luteroqa Qillqakunapi sayaykuspa, runakunap yuyayninkuta Diospa Siminmanta aswan hatunman churanankupaq hayñiyuq kasqankuta kutipayta yuyaykuptin, Eckqa kay asipayay simikunawan kutichirqan: "Musphanim kay reverendo Doctorpa llamp'u sunqu kayninwan hinaspa p'inqayninwan sapallan ancha riqsisqa taytakunata churanakunanpaq, hinaspa soberano pontificeskunamanta, concilioskunamanta, doctorkunamanta, hinaspa hatun yachay wasikunamanta aswan yachananta tukusqanmanta! ... Musphana kanman, chiqapmi, Dios chiqap kaqta chay tukuy santokunamanta hinaspa mártirkunamanta pakasqa karqa kay reverendo Tayta hamunankama."

GSAM 36.3Kay kutichiyqa allintam tupanman Zwinglepa Zurich llaqtapi Juan Faberman kutichisqanwan, chaypacha qhipa kaqqa "musphasqa kasqanta" nirqan imayna imakuna kasqanmanta, chunka iskayniyuq pachak watakuna unanchaq ñawpa ruwaykuna saqisqa kasqanmanta, hinaspa sut'ita yachakusqanmanta Cristiana iñiy chunka tawayuq pachak wata pantasqa kasqanmanta. Zwingleqa utqhaylla kutichirqan: "Pantayqa manan aswan pisi pantaychu kanman chunka tawayuq pachak wata iñisqa kasqanrayku, hinaspapas Diospa yupaychayninpiqa ñawpa ruwaykunaqa manan imapaschu kanman, sichus ch'uya Qillqakunapi mana tarisqa kaptinqa imarayku icha imapaqchus kasqanmanta."47

GSAM 37Apunchikpa Simin vs. Runa Yachay

GSAM 37.1Runakunap yuyayninkunapi hap'ipakuypa llakiyninqa, "Ima chiqaq kaq?" nisqa tapukuyta Apunchikpa Siminwan allichanapaq rantinpi, willakuq Oseaspan sut'ita rikuchin, pay nin: "Saqra kaytan arvarqankichik, huchatataqmi pallarqankichik; llullakuypa ruruntan mikhurqankichik; ñanniykichikpipas, kallpasapa runaykichikpa askhaypipas hap'ipakusqaykichikrayku."48 Runap sunqunqa wiñaymi runapim hap'ipakuyta munan; ichaqa Apunchik "sayarispa pachata sinchita katatachinqa" nisqa pacha qayllaykamuchkaptin, Isaías willakuqmi kaynata kallpanchan: "Ama runapi hap'ipakuychikchu, samayninqa sinqanpim kachkan; ¿imapitaq payqa yupasqa kanqa?"49

GSAM 37.2Qillqakunapi kay ñanpi llakikunanchikmanta chaynata yuyaychasqa kaspanchikqa, ama pipas usqhayllata kay hamuy kuyuyta huchachachun, qallariynin pisi kasqanrayku mana qhawarinapaq hina kasqanrayku, utaq kay pachapi hatun nisqa runakuna mana kay yuyayta hap'isqankurayku. Aswanpas llapanku allinta t'aqwirichunku nisqankunata. Cheqaq kaqqa mana chaninchanalla chaninniyuqmi, chaywan tupachispaqa runakunap yuyayninkunaqa yanqa q'upallam kanku.

Notes

  1. 2 Timoteo 1:9. ↩
  2. David H. Montgomery, The Leading Facts of American History, 1902 watapi lluqsimusqan, 8, 9 p'anqakuna. ↩
  3. Hebreos 6:19. ↩
  4. 1 Tesalonicenses 2:19. ↩
  5. Hechos 24:14, 15. ↩
  6. Hechos 26:6-8. ↩
  7. Hechos 28:20. ↩
  8. Tito 2:11-13. ↩
  9. 1 Pedro 1:3-7. ↩
  10. Isaías 45:18. ↩
  11. Salmo 115:16. ↩
  12. Eclesiastés 7:29. ↩
  13. Deuteronomio 32:8. ↩
  14. Hechos 17:26-28. ↩
  15. Isaías 60:21. ↩
  16. Isaías 33:24. ↩
  17. Salmo 37:11. ↩
  18. 2 Pedro 1:16-19. ↩
  19. Mateo 16:28. ↩
  20. Lucas 9:27. ↩
  21. 1 Corintios 15:51, 52. ↩
  22. Juan 13:19. ↩
  23. Isaías 46:9, 10. ↩
  24. Isaías 48:3-7. ↩
  25. Apocalipsis 22:10. ↩
  26. Apocalipsis 1:3. ↩
  27. Deuteronomio 29:29. ↩
  28. Mateo 24:15. ↩
  29. Isaías 29:11-14. ↩
  30. 2 Pedro 1:20, 21. ↩
  31. Juan 16:13. ↩
  32. Salmo 119:105. ↩
  33. Proverbios 4:18. ↩
  34. 1 Tesalonicenses 5:2; 2 Pedro 3:10. ↩
  35. 1 Tesalonicenses 5:4, 5. ↩
  36. Salmo 106:21, 22. ↩
  37. Salmo 103:2. ↩
  38. History of the Reformation, iskay ñiqin liwru, huk ñiqin uma raki, huk ñiqin t'aqa ↩
  39. Deuteronomio 7:7. ↩
  40. Hebreos 11:25. ↩
  41. Jueces 6:4, 5, 15. ↩
  42. Amós 7:2. ↩
  43. Mateo 8:20. ↩
  44. 1 Corintios 1:25-29. ↩
  45. Santiago 2:5. ↩
  46. Zacarías 4:10. ↩
  47. Wyliepa History of Protestantism, 12 kaq Uma Rak'i, 16, 17 kaq Rak'ichakuna; Cassel Lluqsichiy, 458 p'anqa ↩
  48. Oseas 10:13. ↩
  49. Isaías 2:22. ↩

Note

Back