17 ñiqin Uma — Sasa Kaykunapi Chiqaq Yachay Ñawparisqan
GSAM 265.1"Imaynan huk michiq t'aqasqa uwihankuna chawpipi kachkaspa t'aqasqa uwihankunata maskhan, chaynallataqmi ñuqapas uwihaykunata maskhasaq, hinaspa phuyuwan laqha p'unchawpi maypipas t'aqasqa kasqanku lliw kitikunamanta qispichisaq."1
GSAM 265.2Kay pachakama (1847) kimsa ñiqin angelpa willakuyninta chaskiqkunaqa kay pachapi kapuqninkunapi wakchakunam karqanku, chayraykum willakuy mast'arinapaqqa pisi qullqillata atirqanku. Ministru White, warmin, Ministru Batespiwanmi rikurqanku ch'iqisqa wawqikuna pura sapaq llamk'ay ancha chaniyuq kasqanta, hinallataq runakunaman chiqaq yachayman pusanapaq yanapanapaq ñawinchanankupaq qillqakunata makinkuman qunapaq wakichiy ancha necesariyuq kasqantapas. Ministru Batesqa anchatam yanapachikurqa Samana P'unchawmanta tapukuyta sut'inchananpaq, chaymanta qillqasqan rap'ichawan, imaymana llaqtakunaman rispa, hinallataq chayta chaskiwan mast'arispa. Payqa sinchi mana sayk'uspa llamk'arqa.
GSAM 265Sipas Panap Cheqaqpaq Haywasqan
GSAM 265.3Huk kutinqa, purinanpaq qullqin mana kaptin, Massachusetts llaqtamanta New Hampshire llaqtaman chakillanpi puriyta qallarinanñam karqa. Chaypacham chaskirqa huk wayna panamanta huk qillqata, payqa sapa simana huk dularwan wasi llamk'ayta ruwananpaq rimanakusqa karqa, chay llamk'aywan kay ruwayman yanapananpaq imapas kananpaq. Huk simana llamk'asqan qhipamanqa, Ministru Bates qullqita munasqan yuyaywan ancha sunqunman chayarquspa, llamk'achiqninman rirqan hinaspa ñawpaqmanta pagonta chaskirqan, chaywan chaypacha pichqa dularta payman apachinanpaq. Chaywanmi llapa runap purinanpi New Hampshire llaqtaman purinanpaq pagorqun. Sapa tiyasqan llaqtapin allin huñunakuykunata ruwarqan, hinaspa achka runakunan cheqaq kaqta chaskirqanku.
GSAM 266Mañakusqa Imakunawan Wasi Llamk'ay
GSAM 266.1Kay willakuypi ñawpaq puriqkunap haywanakuy sunqun rikuchinapaq, qhawarisun Sra. Whitepa willasqanman hina 1847-48 watakunapi chiri mit'api imayna kasqankuta, chaypacha S. Howlandpa hatun wasinpi, Topsham, Maine llaqtapi, huk kwartukunapi tiyarqanku, mañakusqa q'imirikunawan wasinkuta sayarichispa:—
GSAM 266.2"Wakchakunam karqayku, sinchi ñak'ariytataqmi pasarqayku. Qusayqa antak'illay ñanpi rumikunata apaspa llamk'arqan, chaymi ruk'anankunap qaran t'uqyarqan, achka k'uchumantataqmi yawar phawarqan. Manam munarqaykuchu hukkunamanta yanapata suyayta, aswanpas kikin kawsaynaykuta qatayta, hinaspa hukkunatapas yanapanaykupaq imayniyuq kayta. Ichaqa manam allinchu ñuqaykupaq karqan. Qusayqa sinchitan llamk'arqan, ichaqa manam atirqanchu llamk'asqanmanta qullqinta chaskiyta.
GSAM 266Ministru White K'anchana Q'iruta Kuchuchkaspa
GSAM 266.3"Qusayqa tren ñanpi llamk'ayta saqirqan, hinaspa hachanwan sach'a-sach'aman haykurqan k'anchana q'iruta kuchuq. Waqtanpi mana sayaq nanaywanmi tutamantamanta ch'isikama llamk'arqan, sapa p'unchaw pichqa chunka centavota hina tarinanpaq. Sinchi nanaymi tutakunapi puñuyta hark'arqan. Usqhayllan huk suyukunapi kaq wawqenchiskunamanta cartakunata chaskirqayku, paykunata watukamuq hamunaykupaq waqyarispa; ichaqa mana imayna suyumanta lluqsinaykupaq kaqtin, kutichiyniykuqa ñan mana ñawpaqiykupi kichasqa kasqanmi karqan.
GSAM 266.4"Wawqi Chamberlainmanta, Connecticut llaqtamanta, huk qillqata chaskirqayku, chay suyupi huk huñunakuyman rinaykupaq kallpanchawaspa. Atispaqa rinaykupaqmi yuyaykurqayku. Qusayqa llamk'achiqninwanmi tupanakurqan, hinaspam chunka dular payman qunan kasqanta yacharqan. Chaypa kuskanwanmi ancha necesitasqa p'achakunata rantirqani, chaymantataqmi qusaypa sacontinta t'iqrarqani, parchekunatapas t'aqanakuspa churaspa, chaymi sasa karqan mak'ankunapi qallariy telanta riqsiy. Pichqa dularllam puchuwarqayku Dorchester, Massachusettspi llaqtaman apawanaykupaq. Q'ipiykuqa kay pachapi yaqa llapan kapuwasqaykutam hap'irqan. Ichaqa sunquykupiqa thak kaywan ch'uya yuyaywanmi karqayku, chaytaqmi kay pacha kusikuykunamanta aswan chaniyuqta qhawarqayku.
GSAM 267.1"Wawqi Nicholspa wasinman rirqayku, manaraq lluqsichkaspa, Hermana Nicholsqa qusayman pichqa dular qullqita qurqan, chaywanmi Middletown, Conn. llaqtaman purinaykupaq pagorqayku. Chay llaqtapiqa mana pipas riqsisqaykuchu karqayku, manataqmi hayk'aqpas chay suyupi huk wawqikunata rikusqaykuchu. Pichqa chunka sentavollañam puchuwarqayku. Qusayqa manam atirqanchu chay qullqita carrota alquilanapaq servichikuyta, chaymi maletata tabla qutuman wikch'urqan, hinaspam ñuqaykuqa purirqayku kaqlla iñiyniyuq runata maskhaspa. Usqhayllam tarirqayku Wawqi Chamberlainta, paymi wasinman pusawarqayku."
GSAM 267Rocky Hill llaqtapi, Conn. suyupi Huñunakuy.
GSAM 267.2Kay huñunakuyqa Rocky Hill llaqtapim ruwakurqa, huñunakuna wasitaq Wawqi Beldenpa wasinpi huk hatun mana tukusqa ukhu karqa. Ministru Whitepa S. Howlandman qillqasqan cartamanta kay qatiqnin t'aqasqa, huñunakuymanta wakin ancha allin willakuykunata qun:—
GSAM 267.3"Ayriway killa 20 p'unchawpi, Wawqi Beldenqa Middletown llaqtaman carronta kachamurqan ñuqaykupaq chay llaqtapi ch'iqisqa wayqikunapaqpas. Paypa wasinman [Rocky Hill llaqtaman] chayarqayku ch'isi tawa ura hina, hinaspam pisi minutukunallapi Wawqikuna Bateswan Gurneywan haykumurqanku. Chay ch'isipim chunka phisqayuq hina runakunawan huñunakurqayku. Ch'askachaw paqarinmi wayqikuna hamushallarqanku, pichqa chunka hina runakunaman hunt'anaykukama. Paykunaqa manam llapankuchu chiqaqpi hunt'asqata karqanku. Chay p'unchaw huñunakuyniykuqa ancha allinmi karqan. Wawqi Batesqa kamachikuykunata sut'ita rikuchirqan, chaykunap chaniynintaq kallpayuq willakuykunawan sunqunkuman chayarqachisqa karqan. Simiqa allintam yanaparqan cheqaqpi kaqkunata takyachinanpaq, hinallataq manaraq hunt'asqata yuyaykusqankuta rikch'arichinanpaq."2
GSAM 267Oswego Suyuman, N.Y. llaqtaman waqyasqa.
GSAM 267.4Ministru Batespa qillqasqanta Adventistakunapura mast'arisqankurayku, huk suyukunapi runakuna Samana P'unchawta yupaychayta qallarirqanku. Port Gibson, N.Y. llaqtamanta Hiram Edson, Ministru White-tapas, Warminta-pas hukkunatapas qillqaspa waqyarqan, 1848 watapi, Agosto killapi, Volney llaqtapi, Oswego Suyupi, Samana P'unchawta yupaychaqkunap huñunakuyninman hamunankupaq. Payqa nirqan wawqikunaqa aswanta wakchakuna kasqankuta, manataqmi simita quyta atisqachu nirqan gastukunata paganankupaq achkhata yanapanankuta. Ministru Whiteqa 40 dularstam chaskisqa q'achu chakrapi llamk'asqanmanta. Chaymanta huk chhikaqa ancha necesitasqa p'achakunata rantinankupaqmi karqan, puchuqtaq Volney llaqtaman rinankupaq kutimunankupaqpas pagasqaku.
GSAM 268.1Kay huñunakuyqa New York suyup inti chinkaykuy lawninpi, Wiraqucha Arnoldpa karrun wasinpi aparikurqan. Chaypiqa kimsa chunka pichqayuq runakuna hina karqanku, llapankutaq chay suyup chay k'itinpi huñusqa kaqkuna, ichaqa paykunamantaqa yaqa iskayninkupas mana huk yuyayllapi karqankuchu. Sapa hukmi kikinpa yuyayninkunata sinchita amacharqan, Bibliaman hina kasqanta nispa. Llapankun munarqanku yuyayninkuta ñawpaqman apayta chaymanta willayta. Paykunaman nirqanku, Ministru White warmiwan mana chay karumanta hamurqankuchu paykunata uyarimunankupaq, aswanpas hamurqanku chiqaq kaqta yachachinankupaq. Wiraqucha Arnold yuyarqan, Apocalipsis 20 nisqanpi waranqa wataqa ñawpaqña kasqanta, chaymanta Apocalipsis nisqanpi pachak tawa chunka tawayuq waranqa nisqakunaqa Cristop kawsarimuyninpi sayarichisqakuna kasqankuta.
GSAM 268Wiraqucha Arnoldpa Kamachikuykunamanta Churanakusqan
GSAM 268.2Wañuq Apunchikpa sananchankuna chay huñusqa runakunaq ñawpaqinpi kachkaptin, paypa ñak'ariyninkunata yuyarinankupaqña kachkaptinku, Wiraqucha Arnold sayarispa nirqan mana iñisqanta imatachus ruwanankupaq kasqanpi, nispa: Apunchikpa mikhuyninqa Pascua mikhuypa qatiqninmi, watanpi huk kutillata yuyarinapaq kasqanmanta.
GSAM 268.3Kay mana kaq yuyaychaykunaqa Sra. White-paq ancha llasa karqan. Payqa allintam yacharqan Wiraqucha Arnold pantasqa kasqanta, hinaspam hatun llakiy sunqunman haykurqan, Diospa sutin p'inqachisqa hina rikch'akusqanrayku. Wakinkunaqa wañuchkasqantam mancharikurqanku; ichaqa Ministrukuna Bates, White, Chamberlain, Gurney, hinallataq Edson paypaq mañakurqanku, hinaspam Apunchikqa khuyapayakuywan kamachinkunap mañakusqanta uyarirqan, paytaq kawsarirqan. Hanaq pachap k'anchaynin paypi samarirqan, hinaspam pisi tiempollamanta kay pachapi kaqkunata qunqapurqan. Chay hina kachkaptinmi, payman rikuchirqanku chaypi kaqkunap wakin pantayninkunata, hinallataq chay pantaykunamanta sapaqchasqa chiqap kaqtapas, rikuchispa chay mana tupaq yuyaykunaqa, Bibliamanta kasqanta nispanku, paykunap Bibliamanta yuyayninkunallan kasqanta, hinaspataq pantayninkuta saqinanku kasqanta, kimsa ñiqin angelpa willakuyninpi hukllachakunankupaq. Huñunakuyqa hatun k'anchaywan tukukurqan; chiqaq kaymi atiparqan. Chay hukniray yuyayniyuqkunaqa pantayninkuta willakurqanku, hinaspataq kimsa ñiqin angelpa willakuyninpa kunan chiqaq kayninpi hukllachakurqanku, hinaspataq Dios anchatapuni paykunata samincharqan.
GSAM 269Huk Rikuy, Bibliapa Sumaq Llamk'achisqanwan
GSAM 269.1Kay huñunakuymanta willakuytaqa qumurqan Wiraqucha Alexander Ross, 4 p'unchaw Iniru killapi, 1884 watapi, payqa chay kimsa chunka pichqayuq runakunamanta hukninmi karqan, pikunachus chay huch'uy huñunakuypi karqanku. Paymi nirqan:—
GSAM 269.2"Hermana White, rikuypi kachkaspa, sayarirqan hinaspa lloq'e makichanman ayllupaq Bibliata hap'irqan; chay qillqaqa sapsi sayayniyuqmi karqan. Chayta kichasqata, hanaqpi hap'ispa, mana chayman qhawarispa, paña makichanwanmi qillqamanta qillqaman tikraq, hinaspa ruk'ananta chay qillqapi churaykuspa, kaqllatataq kutipaq. Achka qillqakunatam qhawarirqani, rikunaypaq sichus paypa rikuchisqan qillqata kutichichkasqanta. Ñuqa kikin utaq wakin masikuna llapankuta qhawarqayku. Sapa kutinmi, manan t'uqsirusqan qillqallatachu kutichirqan, aswanpas chaytaqa ruwarqan ñawinkuna hanaqman qhawaspa, Bibliamanta waklawman qhawarispa. Chay kutichisqan qillqakunan Volney llaqtapi, 1848 wata Agosto killapi, huñunasqa Samana P'unchaw hunt'aqkunap llulla yachayninkuta thuñirqan, hinaspataq chiqap kaqpi hukllachawarqayku."
GSAM 269.3Chiqapuni, sasa iñichina karqa pipas mana pantasqa yachachikuyninta saqirqanchu chayqa, chayhina kaqtin, Biblia nisqamanta sut'i qillqakunawan allichasqa kaqta, kay ancha musphana ñanpi. Kay Oswego Suyupi Samana P'unchaw Hunt'aqkunap huñunqa, pantayninku chayhina allichasqa kasqanmanta, hinaspa chiqap kaqpi hukllachasqa kasqankumanta, chay huñunakuymanta lluqsirqanku hukkunaman k'anchayta willanankupaq. Chay ruraykunaqa cheqaqtapunim rikuchirqan Diospa rurasqan kasqanta. Supayqa sapa kutim wakichisqa kachkan t'aqanapaq, pantachinapaq, ch'iqichinapaqpas, ima atisqan ñannintakama. "Diosqa manam ch'aqwaypa ruraqninchu, aswanpas thak kaypa, imaynan llapan santo runakunap huñunakuy wasinkunapi hina."3
GSAM 270Hampikuymanta Musphay Ruraykuna
GSAM 270.1Ñawpaqpi rimasqa huñunakuy qhipamanqa, huñunakuykuna karqa Madison County, Port Gibson, Port Byron, hinallataq New York llaqtapipas. Kaykunamanta qhipamanqa, huk llapanpaq huñunakuy karqa Connecticut llaqtapi. Wakin kay kitikunapiqa Apunchikqa ancha qayllamurqa kamachinkunaman, hinaspataq Hatun Hampiqpa hampiq atiyninqa unquqkunaman chayarqa, runankunap sinchi mañakusqankuman kutichispa, paykuna Santiagoq qillqasqan kamachikuyta kasukuchkaptinku.4 Hampiqkunap mana suyasqaña nisqan runakunapas unquyninkumanta hampisqa karqaku. Chay hina imakunaqa 1845 watamanta pacha askha kutim imaymana pachakunapi rikusqa karqan.
GSAM 270Ñawpaq Puririqkuna Sasachakuyta Muchunku
GSAM 270.2Ministru Whiteqa, Review and Herald nisqa qillqapi, 1880 watapi, febrero killapi, 5 p'unchawpi, chay ñawpaq pacha ruwaykunamanta rimaspa, nirqan:—
GSAM 270.3"Qallariy llamk'ayninchikpiqa allin mikhuna mana kasqanrayku yarqaywan, allin p'acha mana kasqanraykutaq chirichikuywan ñak'arirqayku. Diospaq llamk'aypaq qullqita waqaychanaykupaqmi kawsaypaq ancha chaniyuq kaqkunatapas qichukurqayku. Chay kikin pachapitaqmi anchatapuni sayk'uchikurqayku, qillqaypi, allichaypi, puriykunapi, hinallataq suyu-suyuman willakuypi ruwana kasqanman hina hatun llamk'ayta hunt'anaykupaq."
GSAM 270.41848 wataqa yuyarina karqan, manan hamuy kuyuypa wiñay kawsayninpillachu, aswanpas llaqta kamachiypipas. Kimsa ñiqin angelpa willakuyninpa chiqap kayninkunaqa ancha sut'inchasqa karqan, hinaspataq ñan kicharikurqan imaymana ladokunapi chay llamk'ay ñawparinanpaq. Chay pachakunapiqa, allin kawsaymanta hinallataq pulitikamanta imaymanakunaqa musuqmanta profecía yachaqkunap yuyayninta rikch'arichinanpaq hina rikhurimurqa. Manan Ñawpaq Pachapi llaqtakunapura hatun ch'aqwayllachu karqa, aswanpas Hydesville llaqtapi, Wayne Co., N.Y. suyupi, kunan pacha Espiritismo nisqap rikhurimuynin qallarirqa, chaytataq Biblia yachaqkunaqa nirqaku "supaykunap espiritunkuna, pachantinpi llaqtakunata Apu Yayap p'unchawninpa maqanakuyninman huñunankupaq" kasqanta.
GSAM 2711848 watapi Llaqtakunap Ch'aqwaynin
GSAM 271.11848 watapi, febrero killamanta 21 p'unchawpi, Francia suyumanta Louis Phillippeq qhapaq wasinpi kaqkuna paypa muyuriqninpi huñunasqa kachkaptin, payqa nirqan: "Manam hayk'aqpas kay tuta hina allintachu qhapaq tiyananpi tiyakurqani." Qhipan ch'isipi, "marinero p'acha" nisqa p'achawan p'achasqa, huk alquilasqa karru apaq runa hina tukuspa, Paris llaqtap perqankunamanta hawaman ayqirqan, kikinpa qispikuyninpaq pakakunata maskhaspa. Kay hatun qonqaylla tikrakuyninpa imarayku kasqanqa ninku, Papaq atiyta suwasqanta yanapasqanrayku kasqa, chaytaq llaqtayuqninkunata awqaqninkunatapas phiñachisqa. Chay p'unchawmi Paris llaqtapi Franciamanta awqaqkunap hatun qhawariyninta tukusqa; awqanakninkuta churaykuqtintaq, palacio wasinman kutipurqa, chaypachataq huk huch'uy maqt'a phawarikuspa huk hatun illapaman wicharirqa, kimsa llimp'iyuq unanchata wayrachispa, qaparispa: "¡Papa urmachun! ¡PAPA URMACHUN!!" Awqaqkuna chay qapariyta hap'ispa, utqhaylla awqaqkunapura mast'arikurqan, kallpachakuspa, chayman "¡KAMACHIQPAS URMACHUN!" qapariy yapakuptin. Pisi horakunallapi llapan Paris llaqtaqa hatun ch'aqwaypi karqan. Awqaqkunaqa, illapankuta makinkupi hap'ispa, achka runakunawan kuska, kamachiqpa palacionman phawaykachaspa rirqanku. Paytaq, chay ch'aqwaymanta willasqa kaspa, pakakuspa ayqenapaq utqhaykurqan.
GSAM 271Maqanakuypi Chhaqrukuq Llaqtakuna
GSAM 271.2Francia suyupi ch'aqwaypas mana hawkalla kaypas utqhayllam huk suyukunaman mast'arikurqan. Prusia, Hannover, Cerdeña, Sicilia, Nápoles, Venecia, Lombardía, Toscana, Roma suyukunapas chay kikin runakunap hatariyninwan hap'ichikurqanku. Kimsa killa ukhupi llapan Europa suyu kuyurirqan, hinaspam kimsa chunka masnin hatun qhapaq suyukunapas qhapaq suyukunapas ancha ch'aqwaypi karqanku. Qhapaq tiyanakunatam k'ikllukunapi ruphachirqanku, qhapaqkunapas hatun qhapaqkunapas wañuyta manchakuspa ayqichkarqanku pakakuchkarqankutaq. Kamachikuqkunaqa watukurqanku tukuy pachapi kamachikuykuna huk hatun tikraypi kananta.
GSAM 272.1Askha Adventista serviqkuna, kimsa ñiqin angelpa willakuyninmanta manaraq uyarispa, kay ch'aqwata rikuspanku, yuyarqanku llaqtakuna huñunakunanta "Tukuy Atiyniyuq Diospa hatun p'unchawninpa maqanakuyninpaq".5
GSAM 272Sellay Willakuy Tarisqa
GSAM 272.2Chay pachallapitaqmi, Qanchis kaq P'unchaw Adventistakunaqa Qillqakunamanta yachachkarqanku tawa kaq kamachikuypa Samana P'unchawninqa kawsachkaq Diospa señan, utaq sellon kasqanta, chaymantapas pacha chayamusqaña kasqanta Apocalipsis 7:1-4 nisqapi sellay willakuyta willanapaq, hinaspataq paykunaqa imaymanata yuyaychakuchkarqanku kay willakuyta runakunaman chayachinankupaq. Qanchis kaq p'unchawpi iñiqkuna kay llamk'aypaq wakichikuchkaptinku, Huk kaq p'unchawpi Adventistakunaqa nisharqanku: "Sellay willakuyniykichikwanqa nishu qhiparunkichikñam, imaraykuchus hatun p'unchawpa maqanakuyninpas Apunchikpa chiqap hamuyninpas qayllallanchikpim kachkanña."
GSAM 272Chaqway Qunqaymanta Ch'inayarqan
GSAM 272.3Kimsa killa qhipaman hina, llaqtakunap ch'aqwayninqa thasnurqan; ichaqa manan llakikuyninkuta allichaspaqa, aswanpas willakuqkuna kikinkupas mana sut'inchayta atisqankuman hina. Kay ch'aqwaymantaqa, Horace Greeley, New York Tribune nisqapi, kaynata nirqan: "Llapanchispaqmi hatun musphay karqan imas llaqtakunapi chay qonqaylla ch'aqwayta qallarichisqanqa; ichaqa aswan hatunraqmi musphay kachkan imas chayta sayachisqanqa."
GSAM 272Senador Choate, Mawk'a Pachapi Imayna Kasqanmanta
GSAM 272.41851 wataman chayaspanchik, Senador Choate-ta tarinchik, Hukllachasqa Suyukunap Congresonpa ñawpaqinpi rimarispa, Mawk'a Pachapi imayna kasqanmanta rimarispa, kaynatataq nispan:
GSAM 272.4"Imayna chay kawsay kasqanmanta, maypichus llanthukuna, phuyukuna, laqhapas samarisqanman rikch'akun, chaytaqa qamkunaqa allintam hamut'ankichik; imayna tukuy imapas mana takyasqa kasqanta. Ñuqamanqa rikch'akunmi karqa, coronaq atiyninkuna, runaq hayñinkuna, waranqa watakunapi huñusqa phiñakuykunapas, maqanakuypaq espadankuta qicharinankupaqña kasqanman, maypichus yawar hich'akunqa, apocalipsis rikuypi hina, 'kawallukunap riendankukama', chaypitaq huk llaqta runakuna chinkanqa; chaypim pachap hatun campanan huk horatawan waqarinqa; chaypim runa llaqtapas kikin ninawan asirawanpas llanchasqa kanqa, sallqa pachamanta, sallqa pachap Diosninmantachus icha manachus kasqanmanta."
GSAM 273"Testimonio" 18, Noviembre killa, 1848 wata
GSAM 273.1Chay 1848 watapi llaqtakunapi hatun kuyuy Señorpa hamunanpaq ñawpaqchasqan karqan, nispa niqkuna llakiypi sunqu p'akisqa tarikuqtinku, ¿imaynataq karqan "kawsachkaq Diospa sellon" runakunaman qusqa kananpaq pacha chayamunñan, nispa niq Qanchis kaq P'unchaw Adventistakunawan? Chayman kutichispaqa, Ministru Joseph Batespa 1849 watapi, Iniru killapi, lluqsichisqan huk huch'uy qillqamantam qillqamunchik. 1848 watapi, 18 p'unchaw Nuwimri killapi, pasasqanmanta rimaspa, payqa nin:—
GSAM 273.2"Huk huch'uy huñu wawqikuna panikunapas huñunakurqanku Dorchester llaqtapi, Boston, Massachusettspi qayllapi, huk huñunakuypi. Huñunakuy manaraq qallarichkaptin, wakinniykuqa sellay willakuymanta wakin yuyaykunata qhawarichkarqayku; 'wicharichkaspa' simipa chanin yuyaymanta hukniray yuyaykuna karqa, hukkunapas, hinaspataq ñawpaq Topsham [Maine] huñunakuypi willakuyta lluqsichinapaq mañakuyta ruwarqaykuña chaypas, lluqsichinapaq ñan mana ancha sut'ichu rikch'akurqa, chayrayku huñusqalla llapanta Diosman saqiyta tantearqayku. Huk unayta k'anchaypaq yachachiypaqwan sinchita mañakusqayku qhipaman, Diosqa Hermana White-man kay qatiqta rikuypi qun."
GSAM 273.2Paypa rikuyninpi nisqanman hinam kay simikunata qillqayku:—
GSAM 274Rikuypi Rimarisqa Simikuna
GSAM 274.1"Maypitaq k'anchay lloqsimurqan? Angelniyki yachachiwaykuchun maypitaq k'anchay lloqsimurqan. Huk huch'uymantam qallarirqan, qam hukmanta huk k'anchayta qusqayki pachamanta. Testimonio kamachikuykunapas hukllachasqam kanku, manam t'aqanakuyta atinkuchu; ñawpaqtaqa chunka kamachikuykunam hamun, Diospa kamachisqan. Payqa ancha kusisqam karqan kamachikuynin kallpawan sayarichkaptin, ch'usaq k'itikunapas wasichasqa kachkaptin. Pisi kallpamantaqa kallpasapa tukupun siminta mask'aspa. Chaypi yachay tupuyqa pisi pachallapim karqan. ¡Chayqa sellom! ¡Hawaqam hamushan! Paqarinmi, inti lluqsimuymanta qallarispa. Intip hinam, qallariypi chiri, aswan q'uñirayan hinaspa k'anchayninkunata kachan. Chay chiqaq kay paqarimuptinqa, pisi k'anchayllam karqan, ichaqa astawanmi yapakushan. ¡Ay, kay k'anchaykunap atiyninqa! Kallpanpi wiñashan. Aswan hatun llasaqa k'anchaypas chay chiqaqpim kachkan, imaraykuchus wiñaypaqmi, Biblia mana necesitasqa kaptinpas. Inti lluqsimuy lawpim chaymanta paqarimurqan; huch'uy k'anchayllawanmi qallarirqan, ichaqa k'anchayninkunaqa hampinmi. ¡Ay, hayk'a atiyniyuqmi chay chiqaqqa! Allin hallp'aman haykusqanku qhipamanqa aswan hatunmi tukupun, ichaqa wiñanqam mana wañuqman tukupunankukama. Inti paqariymantam qallarirqan, intijina ñanninta purin, ichaqa manam hayk'aqpas chinkanchu.
GSAM 274.2"Angelkunaqa tawa wayrakunatam hap'ishanku. Diosmi atiykunata hark'ashan. Angelkunaqa manam kacharinkuchu, ch'uya runakuna manaraq llapanku sellasqa kasqankurayku. Miguel sayariqtinqa, kay llakikuyqa tukuy pachapim kanqa. ¡Imapaqtaq, wayranankupaqñam kashanku! Huk hark'aymi churasqa kashan ch'uya runakuna mana sellasqa kasqankurayku. Arí, willay rikusqaykikunata uyarisqaykikunatapas, hinaspam Diospa saminchaynin qatimusunki. ¡Qhawaychis! Chay hatariyqa kallpachakushanmi, aswan-aswan k'ancharishanmi."6
GSAM 274.3Kay rikuymanta lluqsispa, Sra. Whiteqa qusanman nirqan,
GSAM 274.3"Qampaqmi huk willakuy kachkan. Huk huch'uy rap'ita ñit'iyta qallarinaykim, hinaspa runakunaman apachinayki. Qallariypiqa huch'uylla kachun; ichaqa runakuna ñawinchaspaqa, ñit'inaykipaq qullqitam apachimusunki, hinaspa qallariyninmantapacha allinmi kanqa. Kay huch'uy qallariymantam rikuchiwarqaku pachantinpi k'anchay mayukuna hina puriqta."
GSAM 275Runap Rikuyninmanta Iskayrayaspa
GSAM 275.1Kay watuykunaqa 1848 watapim ruwakurqa, Samana P'unchawpa chiqap kayninpa hatariyninmanta mast'arikuyninmantawan. Chay pachapi runap yuyayninman hina qhawarispaqa, yuyayqa ninmanmi karqa: "Chay watuyqa manam hayk'aqpas hunt'akunqachu". Huk runam, watuy ruwakusqan qhipallata, huk llamk'aqniykuman nirqa: "Qamkunap munasqaykichikta ruwanaykichikpaqqa 144.000 watam kananqa". "¡Imataq!" ninkumanmi, "kimsa willakuqkuna—Ministru White warminpiwan, Ministru Batespiwan—llapankupas mana qullqiyuq, pachakmanta pisilla qatikuqniyuq, llapankupas mana qullqiyuq, pusaq chunka rapiyuq Samana p'unchawmanta qillqasqamanta pisi pachak copiakunawan lliw pachaman willay willakuyta qunankupaq lluqsispa! ¡Musphay yuyaychaymi!" Chayna yuyaychakuqkuna "Mana atikunmanchu!" niptinku, willakuypi iñiywan, atipaymanta willaq testimonioqa nirqan: "¡Israelpa Diosninpa sutinpi hunt'akunqa! Kallpanpitaq hap'ipakuspaqa, hunt'akunapuninmi!".
GSAM 275Imaynatas Ñawpaq Kaq Qanchis kaq P'unchaw Adventista Qillqa Lluqsichisqa Karqan
GSAM 275.2Chay qillqa lluqsichiy llamk'aymanta willakuy qusqa kasqanmantapacha, qanchis kaq p'unchawta hunt'aqkunaqa achka mañakuykunatam ruwarqanku, Apunchik ñanta kicharinanpaq huk "huch'uy rap'ita" ñit'inapaq. Hatun pisiyayqa qullqim karqan, ñawpaq kaq yupayta lluqsichinapaq. 1849 watapi, Inti Raymi killapi, Ministru Whiteqa atirqan tawa chunka acre timothy q'achuta maki rutunawan rutuyta, sapa acre qanchis chunka pichqayuq centavopi; chaynapitaq atirqan chay huch'uy qillqasqap ñawpaq kaq yupayninta ruwayta. Allinmi kanman kaypi chay huch'uy rap'ip ñawpaq kaq p'anqanpa rikch'ayninta churay. Ñawiriqqa ñawpaq kaq siq'ipi Ministru White-pa siminkunata reparanqa, maypichus nin: "Kunan kamaqa manam ñan kicharikurqanchu kay llamk'ayta qallarinaypaq". Hinaspapas rikunkitaqmi pay kikinpa sakripisyusqan chay "ñanta kicharisqanta".
GSAM 276Sra. Whitepa Willakuynin Ñawpaq Qillqakunamanta
GSAM 276.1Sra. Whiteqa qillqa lluqsichiy llamk'aypa qallariyninmanta kaynata nin:—
GSAM 276.2"Qusaymi Middletown llaqtapi, Rocky Hill, Conn. llaqtamanta pusaq milla karupi, huk huch'uy rap'ita lluqsichiyta qallarirqan, hinaspam chay karuta puriq hamuqpas, chay pachapi suchuqña kachkaspapas. Pay ñawpaq kaq yupayta imprenta wasimanta apamuqtinqa, llapayku muyuriqninpi q'imirikurqayku, Apunchikta mañakuspa, llamp'u sunquwan achka waqaywan ima, kamachinpa pisi kallpayuq ruwayninkunaman samin chayananpaq. Chaymantataq qillqata kacharqan llapa ñawinchanankuta yuyasqan runakunaman, hinaspataq huk pampapi mast'ana awasqamanta ruwasqa wayaqapi churaspa chaski wasiman aparqan. Sapa yupayninmi Middletownmanta Rocky Hillkama apasqa karqa, chaykunataq manaraq chaski wasipaq wakichisqa kachkaspa, sapa kutinmi Apunchikpa ñawpaqinpi mast'arisqa karqa, hinaspataq sinchi mañakuykuna, waqaywan chaqrusqa, Dyusman haywasqa karqa chay upalla willakuqkunata saminchananpaq. Utqhayllan cartakuna hamurqa, willakuyta lluqsichinapaq qullqita apamuspa, hinallataq achka almakuna chiqap kaqta chaskisqankumanta allin willakuytawan."7
GSAM 276Qillqasqapaq Yanapaymanta Willasqa Hunt'akun
GSAM 276.3Aswan ukhu sunquwanmi, manan yachay munayllachu, kay Qanchis kaq P'unchaw Adventistakunap ñawpaq kaq qillqasqanpa ñawpaq rap'inta rikuchiyku. The Present Truth nisqap llapan qillqa t'aqanqa chunka hukniyuq yupayniyuqmi karqan, sapa yupayqa pusaq rap'iyuq, sapa rap'ipitaq iskay siq'iyuq. Sapa rap'ipi ñawinchanapaq qillqaqa 4⅝ pulgada anchoyuq, 8 pulgada sayayniyuqmi karqan. 1 kaqwan 4 kaqwan yupaykunaqa Julio, Agosto, hinallataq Septiembre killakunapi Middletown, Conn. llaqtapi ñit'isqa karqan. 5 kaqmanta 9 kaqkama yupaykunaqa Oswego, N.Y. llaqtapi ñit'isqa karqan, chaykunapitaq 1849 wata Diciembre, 1850 wata Marzo, Abril, hinallataq Mayo killakunapi p'unchawnin qillqasqa kachkan. 11 kaq yupayqa 1850 wata Noviembre killapi p'unchawnin qillqasqa kachkan, chaytaq Paris, Maine llaqtapi ñit'isqa karqan. Suqta kaq yupaypi, Ministru White nirqan: "Ñawpaq tawa yupaykunata lluqsichisqayku pachapiqa, qillqakunapaq qullqita paganapaq necesitasqamanta aswan askha qullqim haykurqan. Chay qullqitaqa servichikurqayku huñunakuykunaman risqaykupi gastuykunata paganapaq." 1849 watapi, kay qillqakunap kallpanchasqanwan, Ministru Batespa ñawpaq llamk'asqanwanpas, askha runakunam chaskirqanku willakuyta Vermont, Michigan, huk suyukunapipas.
GSAM 278.11848 watapi llamk'aypa mana allin qallarisqanwan tupachispaqa, 1905 watapi imayna kasqanmanta wakin chiqap kaqkunata qhawarisun, chaynapitaq aswan allinta taripasunman kay llamk'aypa tukukuyninmanta: willakuypa k'umuykukuq qallariyninta hark'aqkuna chiqapchu karqanku, icha hanaq pacha Dioschu, paypa kamachinanwan "sellay" llamk'aypa "wiñaq" kallpanmanta rimaq.
GSAM 278Qillqa Lluqsichiy Ruraypa Wiñaynin
GSAM 278.2Kay chiqaq kayqa kunanqa pachantinpi tawa chunka hina aswan riqsisqa simikunapi willakuchkan hinaspa qillqakuchkan. Kimsa serviqkuna rantinpiqa, ordenasqakunata hinaspa licenciadokunata yupaspataq, suqta pachakmanta aswanmi kanku, chaymantapas pachak-pachak hukkunam kanku hampiqkuna, Biblia llamk'aqkuna, yachachiqkuna, hinaspa hampiy misionerokuna hina llamk'aqkuna. Kay huñup qillqankunaqa pichqa chunka masnin sapaq periodikukunapim rikurin, chaykunataq yaqa iskay chunka qillqa lluqsichina wasikunapi ñit'isqa kanku, mayqinkunachus Europa, Asia, Africa, Chinchay hinaspa Urin America, Pacifico quchap wat'ankunapi, hinallataq Australia suyukunapi tarikunku. Kay qillqa lluqsichina wasikunapim waranqa pachakmanta aswan sapaq liwrukuna, huch'uy qillqakuna, hinaspa rap'ichakuna ñit'isqa kanku. Sapa hukninpa huk copinta, huk wataq periodikunkunatawan chaskinapaqqa, yaqa 340 dular qullqim kananman. Pachak qatikuqkunallamantaqa, manam karupichu pachak waranqa kachkanku kay chiqap kaqpi kusikuchkaqkuna. Chiqapmi kay willakuyqa, intijina, "hatarispa" kachkan, hinaspam niwaqchik, 1848 watapi testimonioq siminpi nisqanman hina: "¡Ay, mayna atiyniyuqmi kay k'anchaykunaqa!".
GSAM 278Llaqtakunap Kaynin
GSAM 278.3Chay willakuy chaynata ñawparichkaptin, ¿imaynataq llaqtakunaq kawsaynin karqa? Chay pachamanta kunankama, llapa runapaq qillqakunapi, sapa kutim ñuqanchikman willawanku Europa suyupi utqaylla kanqa chay hatun maqanakuymanta. Kaypi ch'aqway, chaypi hatariy kaptinpas, chay hatun "wayra muyu" hark'asqam kachkan,—chay "tawa wayrakunaman" manam saqisqachu kanku huk kutillapi wayrayta, "Diospa kamachinkuna sellasqa kanankukama." Maqanakuypaq chay hina imaymanakuna chaypi kasqanqa, ichaqa hark'asqa kasqanrayku mana qallarirqasqanpas, llapankupaq sut'inmi.
GSAM 279.1Henry Ward Beecherqa, wañunanmanta pisi pacha ñawpaqta, Europapi chay hina hatun awqaqkunata hap'iyta nirqan "kawsay yawarta ñawpaqmanta hurquy, hich'akunanta manchaspalla." Llaqtakunapura kawsayninqa, phiñanakuyninkuwan, cheqninakuyninkuwan, hukninkumanta hukninkuman manchachinakusqankuwanpas, payqa huk "mana kuyuriq maqanakuyman" rikch'arichirqan, chayqa paqarimun huk huñu qharikuna hukninkumanta hukninkuman puñalkunata qhasqonkuman apuntachkaptinku, manataq mayqinninkupas takayta atirqanchu, paykunapas takasqa kanankumanta mancharispa. "Ichaqa," nirqanmi, "paykunamanta hukninqa utqhaylla rikunqa allin takana pachata, chaymantataq llapan maqanakuy qallarinqa."
GSAM 279Awqanakuy Llamk'anakunap Tupachiynin
GSAM 279.21848 watamanta pacha maqanakuypaq imaymanakuna ruwasqa kachkan, chaykunawan tupachispaqa chay pacha aswan allin kaqkuna kunanqa pukllanakunallaña qhawarisqa kanman. America suyumanta "Peace Association" nisqa, Thak Kay Intichawpi —15 p'unchaw diciembre killapi 1895 watapi— thak kaypaq mañakuy huñunakuykunaman waqyaspa, kaynata nirqan: "Kunanqa, runa kawsaypi sut'i ñawpariy kachkaptinpas, huklawmantaqa, suyukuna pura maqanakuypaq wakichikuykuna hayk'aqpas mana rikusqamanta aswan hatun kachkan."
GSAM 279General Milespa Maqanakuypaq Wakichikuymanta Rimasqan
GSAM 279.3General Nelson A. Miles, 12 p'unchaw qhulla puquy killapi 1904 watapi, Washington, D.C. llaqtapi huk hatun huñunakuypi rimarispa, nirqan:—
GSAM 279.4"Kay k'ancharisqa pachapi, ñawpaqman puriyniyuq, yachaywan sumaq kawsaypiqa, kusikuywanmi iñiykuman awqanakuypa llasayninkuna hinaspa manchayninkuna pisiyasqa kasqanta; ichaqa, mana iñinapaq hina kaptinpas, manan hayk'aqpas kay pachapiqa karqanchu awqanakuypaq wakichikuypi chhayna achka qhapaq kay usuchisqa kasqan, nitaq chhayna achka hunu yachachisqa, allin kamachisqa, hinaspa wakichisqa qharikuna, aswan millay wañuchiq awqanakunawan armachisqa, thak llamk'ay ñankunamanta hurqusqa kasqan, kunan pacha hina."
GSAM 280.1Ichaqa maqanakuypa sinchi wayranqa qhiparishanraqmi, sellay rurayqa ñawpaqman richkaptin.