Pene 11 — Te Poroi a te Piti o te Melahi
GSAM 171.1“E ua pee maira te tahi atu melahi, na ô maira, Ua hiʻa Babulonia, ua hiʻa, taua oire rahi ra, no te mea ua faainu oia i te mau fenua atoa i te uaina o te riri o toʻna faaturi.”1
GSAM 171.2“Ua riri ihora te fatu o te fare, e ua parau atura i taʻna tavini, A haere oioi i te mau purumu e te mau eʻa rii o te oire, e a aratai mai i ô nei i te feia veve, e te feia pepe, e te feia pirioi, e te feia matapo.”2
GSAM 171.3Na roto i taʻna mau orometua, ua faaueue te Fatu i to te ao i te poroi ra, “Ua tae i te hora o taʻna haavaraa”, e poroi ïa e nehenehe ai te feia atoa i parau e e nunaa ratou noʻna e tahoê mai, ahiri ratou i hinaaro. O te piiraa matamua teie i te “amuraa” faaipoiporaa. Ua faaitehia te reira “i te feia i titauhia”.3 I te mea ua patoi ratou i teie piiraa ma te mau otoheraa huru rau, ua horoahia mai te piti o te piiraa, o tei tuati i te poroi a te piti o te melahi.4 Na roto i teie piiraa, ua faataa ê te Fatu i te hoê nunaa ia haere i mua e tae noa aʻera i te hopea o te tau, ma te maramarama o taʻna parau mau e rahi noa ra.
GSAM 171Te piti o te piiraa i te amuraa faaipoiporaa
GSAM 171.4Te na ô ra te piti o te poroi, o tei pee mai i te tuô no te hora haavaraa, “Ua hiʻa Babulonia, ua hiʻa, taua oire rahi ra, no te mea ua faainu oia i te mau fenua atoa i te uaina o te riri o toʻna faaturi.” E teie te parau o te piti o te piiraa i te amuraa, “A haere oioi i te mau purumu e te mau eʻa rii o te oire, e a aratai mai i ô nei i te feia veve, e te feia pepe, e te feia pirioi, e te feia matapo.” I roto i teie na irava tataitahi, ua piihia te feia e parau nei e e nunaa ratou no te Fatu, e “oire”. No ta ratou mau haapiiraa faaroo e patoi te tahi i te tahi e te anoʻi noa ra, ua piihia ratou o “Babulonia”. Na roto i te tahi atu irava e parau ra no te mau tau hopea, te ite nei tatou e, hou rii aʻe i te taeraa mai o te Fatu, e piihia toʻna nunaa ia haere mai i rapae ia “Babulonia”: “Ua hiʻa Babulonia rahi, ua hiʻa, e ua riro ei nohoraa no te mau demoni, e ei vairaa no te mau varua viivii atoa, e ei fare auri no te mau manu viivii e te riaria atoa ra.... E haere mai outou i rapae iaʻna, e taʻu ra nunaa, ia ore outou ia amui atu i taʻna mau hara, e ia ore outou ia roohia i taʻna mau ati.”5
GSAM 172“A haamanaʻo i ta oe i faaroo”
GSAM 172.1I roto i te parau i te ekalesia i Saradi, te taio nei tatou e, “E teie nei, a haamanaʻo i ta oe i farii e i faaroo, e a tapea maite, e a tatarahapa. Ia ore râ oe e ara, e haere atu vau ia oe ra mai te eiâ ra, e ore oe e ite i te hora e haere atu ai au ia oe ra.”6 E au ra e ua fa mai te ekalesia i Saradi na roto i te Faaapîraa o te Ekalesia, i muri aʻe i te tau pouri o te ohipa a “Iezebela”, te ekalesia i faarue i te faaroo. Ua parauhia i te ekalesia i Saradi e e ekalesia ora oia i mutaa ihora; i toʻna râ faarooraa e patoiraa i te haapiiraa no te taeraa mai o te Fatu, ua tuu oia iaʻna iho i te hoê huru e nehenehe ai taua ohipa ra e roohia mai iaʻna mai “te eiâ i te po”. Mai ta te aposetolo Paulo i parau i roto i te 1 Tesalonia 5:1-5, o taua huru ra to te feia e tuô ra, “Te hau e te ora”, ia fatata te taeraa mai o te Fatu. Ua piihia te feia e pee i te maramarama o te parau mau, “te tamarii o te ao”, e e ore te Fatu e haere mai ia ratou ra mai te eiâ.
GSAM 172.2I roto i teie faataaraa tohu no na ekalesia e hitu, te ite nei tatou e, i muri noa iho i te hiʻaraa o te ekalesia i Saradi, te vai ra te ekalesia i Philadelephia, oia hoʻi, mai te auraa o taua parau ra, te here taeae. O te huru mau ïa o na taata faaroo e 50,000, o tei arataihia mai i rapae i te mau ekalesia huru rau atoa na roto i te poroi a te piti o te melahi, e o tei tahoêhia i te hoê taamuraa o te here taeae i nia i te parau mau rahi e te tumu no te taeraa oioi mai o te Mesia.
GSAM 173Te huru o te pororaa i te piti o te poroi
GSAM 173.1Te vai ra i roto i Te Tuʻoraa i te Tuʻiraa Pō no te 12 no Tetepa 1844 te hoê parau a te Matahiapo J. V. Himes no niʻa i te poroi a te piti o te melahi e te mau tupuraa i aratai i te pororaa i te reira. Ua tapaohia taʻna rata i McConnelsville, Ohio, i te 29 no Atete 1844, e teie te parau:—
GSAM 173.2“I to matou haamataraa i te ohipa e te Taeae Miller i te matahiti 1840, e iva matahiti toʻna i te faaiteraa i taʻna mau haapiiraa. I taua tau ra, fatata oia i te tiʻa oia anaʻe. Ua tamau râ taʻna mau ohipa ma te hotu maitai, i te faaararaa i te feia e parau nei e e faaroo to ratou ia ite i te tiairaa mau o te nunaa o te Atua, e te faaineineraa e titauhia no te taeraa mai o te Fatu; e i te faaararaa atoa i te mau huru taata atoa o tei ore i fariu i te Atua, ia ite ratou e ua moʻe ratou, e e hopoia na ratou te tatarahaparaa e te fariuraa oioi i te Atua, ei faaineineraa no te farerei i te Tane faaipoipo ma te hau i toʻna taeraa mai. O taua mau mea ra te mau fa rahi o taʻna ohipa. Aita oia i tamata i te huri i te taata i te hoê pūpū aore ra i te hoê pae faaroo.
GSAM 173.3“I to matou papuraa i te parau mau no te taeraa mai e fatata nei, e i to matou fariiraa i taua haapiiraa ra i mua i te taata, hoê â to matou manaʻo, e hoê â to matou haerea i rotopu i te mau pūpū faaroo huru rau, i reira matou i piihia ai, na roto i te faanahoraa a te Atua, ia rave i te ohipa. Ua parau matou i te mau orometua e te mau ekalesia e, aita ta matou ohipa e turai ia ratou ia parari, aore ra ia amaha e ia arepurepu: hoê ta matou fa taa ê, o te faataeraa ïa i te ‘tuô’, te faaararaa no te haavaraa ‘i te uputa’, e te aʻo atu i to matou mau taata tupu ia ineine no taua ohipa ra.... Ua ite te mau orometua e te mau melo i fanaʻo i ta matou ohipa, o tei ore râ i farii ma te aau tae i te haapiiraa, e e tia ia ratou ia apee i te haapiiraa, ia poro e ia turu i te reira; ia ore, i roto i te fifi rahi i mua roa ia ratou, e fifi ratou e te feia faaroo o tei papu e te aueue ore. No reira ua faaoti ratou i te patoi i te haapiiraa, e ua opua ratou, te tahi ma te tahi ravea e te tahi ma te tahi atu, ia haamutu roa i te faahitiraa i taua parau ra. Ua tuu te reira i to matou mau taeae e mau tuahine i rotopu ia ratou i roto i te hoê huru tamataraa rahi. Ua here te rahiraa o ratou i to ratou mau ekalesia, e aita ratou i nehenehe e manaʻo ia faarue atu. I te tâhitohitoraahia râ ratou, i te haavîraahia, e i te faaere-raahia i te mau maitai e te mau oaoaraa ta ratou i fanaʻo na, e i te tapearaahia te ‘maa i te tau mau’ ia ore e horoahia na ratou, e i te faaotohia te himene haavare o ‘te hau e te ora’ i roto i to ratou tariʻa i tera Sabati e tera Sabati, ua ore roa i maoro e ua matara to ratou here taa ê i ta ratou iho pae faaroo. Ua tia aʻera ratou i roto i te hanahana o to ratou puai, ua haamarere i te zugo, e ua faateitei i te tuô, ‘E haere mai outou i rapae iaʻna, e taʻu ra nunaa.’
GSAM 174I roto i te hoê huru tamataraa
GSAM 174.1“Ua tuu teie huru tupuraa ia matou i roto i te hoê tamataraa, (1) No te mea tei te hopea roa matou o te tau tohu ta matou i tiaturi, te tau i manaʻo ai matou e haaputuputu te Fatu i toʻna nunaa atoa ia hoê; e (2) ua poro tamau na matou i te hoê haapiiraa ê; e i teie nei ua taui te mau tupuraa, e manaʻohia e e haerea haavare ta matou, ahiri matou e amui atu i te tuô no te faataa-ê-raa e te faaparariraa i te mau ekalesia tei farii ia matou e ta matou poroi. No reira matou i feaa ai, e ua tamau noa i te rave mai ta matou i haamata, e tae noa aʻera i te taime i rave ai te ekalesia e te mau orometua i te ohipa i te hoê faito e ua titauhia ia matou, ma te mǎtaʻu i te Atua, ia tia no te paruru i te parau mau e te mau tamarii a te Atua i taahihia.
GSAM 174Te hiʻoraa a te mau aposetolo no to matou haerea
GSAM 174.2“‘Ua tomo atura oia i roto i te sunago, ua parau ma te mǎtaʻu ore e toru aʻera avaʻe, i te haaferuriraa e te turairaa i te taata ia tiaturi i te mau parau no te basileia o te Atua. Ua faaetaeta râ te tahi pae i to ratou aau, aita i faaroo, e ua parau ino i taua eʻa ra i mua i te nahoa taata. Ua haere ê atura oia ia ratou, ua faataa ê i te mau pǐpǐ, e ua haaferuri i te mau mahana atoa i roto i te fare haapiiraa a te hoê taata o Tyrannus te iʻoa.’7 I muri anaʻe i te ‘faaetaetaraa te tahi pae i to ratou aau’ e te ‘parau-ino-raa i taua eʻa ra [te taeraa mai o te Fatu] i mua i te nahoa taata’, i turaihia ai to matou mau taeae ia haere mai i rapae e ia faataa ê ia ratou i te mau ekalesia. Aita ratou i nehenehe e faaoromai i teie ‘parau ino’ a te mau ‘tavini ino’; e te mau ekalesia o tei nehenehe e tamau i te haavî e te ‘parau ino’ i te feia e tiaʻi ra i ‘te tiairaa maitai’, i to ratou hiʻoraa, e mau tamahine anaʻe ïa na taua Babulonia ra o te taipe. Ua faaite ratou e o taua huru ra to aua mau ekalesia ra, e ua tomo atu ratou i roto i te tiamâraa o te evanelia. E noaʻtu e eita paha tatou paatoa e hoê i te manaʻo no niʻa i te mea e parauhia o Babulonia, te hoê nei tatou i te manaʻo ia faataa ê oioi e ia faataa ê roa i te feia atoa e patoi ra i te haapiiraa no te taeraa mai e te basileia o te Atua e fatata nei. Te tiaturi nei matou e e ohipa no te ora e te pohe teie. E pohe te tamau i te amui i taua mau pūpū ra o te faaooo nei aore ra o te patoi nei i te taeraa mai o te Fatu. E ora te haereraa mai i rapae i te mau peu tutuu atoa a te taata, te tiʻa-maite-raa i nia i te parau a te Atua, e te tiairaa i te mau mahana atoa i te faraa mai o te Fatu. No reira matou e parau nei i teie nei i te feia atoa i mau noa i roto i te zugo o te faatîtîraa, ‘E haere mai outou i rapae mai roto ia ratou, e ia faataa ê outou, te na reira maira te Fatu, eiaha hoʻi e rave noa i te mea viivii ra; e naʻu outou e farii mai, e e riro vau ei Metua no outou, e e riro outou ei mau tamaiti e ei mau tamahine naʻu, te na reira maira te Fatu Mana hope.’”8
GSAM 175Te patoiraa e ore e taa te tumu
GSAM 175.1Teie ta William Miller i parau no te mârôraa i vai na i taua tau ra i rotopu i te mau ekalesia e te mau Petania:—
GSAM 175.2“E mea taa ê roa e te ore e taa te tumu, ia tuu te mau ekalesia Kerisetiano i teie haapiiraa i rapae, e ia tiavaru i to ratou mau melo no teie tiairaa maitai. Ua ite au e te parau nei te tahi mau ekalesia Bapetizo e, aita ratou e tiavaru nei ia ratou no to ratou faaroo, no to ratou râ amuiraa i te amuraa a te Fatu e te feia e faaroo ra i te Taeraa mai. E mai te mea ra e e ere no to ratou faaroo i te hoê Faaora e haere mai ra, no te aha ïa vau e opanihia ai i ta ratou mau terono pororaa, o vau o tei ore roa i amui i te amuraa a te Fatu i te tahi atu ekalesia, o te ekalesia Bapetizo anaʻe? E otoheraa haavare te reira. Eita râ te mau Metodito e te mau Peretepitero e nehenehe e rave i taua otoheraa ra; no te mea te farii nei ratou i te feia no te mau ekalesia rau ia amui i te amuraa a te Fatu. No te aha ratou e tiavaru ai i te taata? Ua faaroo vau e ua tiavaruhia te tahi pae no te ‘himeneraa’ i te mau himene o te Taeraa mai piti; te tahi pae no te maamaa, area te maamaa anaʻe i faaitehia no ratou, o to ratou ïa tiairaa i te Mesia. E te Atua e, ‘a faaore i ta ratou hara, aita hoʻi ratou i ite i ta ratou e rave nei.’”
GSAM 176Ta Storrs parau no te huru o te mau ekalesia
GSAM 176.1Teie ta George Storrs i parau no te huru o te mau ekalesia i nia i te mau Petania:—
GSAM 176.2“O vai i rotopu ia ratou, i teie nei taime, o te ore e parau nei e, ‘Te parahi nei au ei arii vahine’? E o vai i rotopu ia ratou o te ore e oaoa nei i te manaʻo e e tae i te hoê mahana e upootia ratou i nia i to te ao, e e auraro te ao i ta ratou faaroo? O vai i rotopu ia ratou e vaiiho i te hoê taata ia parahi hau noa i rotopu ia ratou, o tei faaite ma te mǎtaʻu ore i mua i te taata i toʻna faaroo i te Taeraa mai i te uputa? E ere anei te mea e titauhia ia nehenehe outou e parahi ma te peapea ore i rotopu ia ratou, ia ‘haapae roa’ outou i te faaiteraa i mua i te taata i to outou faaroo i te taeraa mai o te Fatu i teie matahiti, noaʻtu te papu o to outou manaʻo no taua parau ra, e noaʻtu to outou manaʻo i te faufaa rahi o te tuôraa e, ‘A mǎtaʻu i te Atua, e a faahanahana iaʻna, no te mea ua tae i te hora o taʻna haavaraa’?”
GSAM 176Te iteraa papu a Mansfield
GSAM 176.3I roto i taʻna rata no Oneida, N.Y., i te 21 no Mati 1844, teie te iteraa papu a L. D. Mansfield:—
GSAM 176.4“Te haa nei te Atua i nia i te manaʻo o taʻna mau tamarii here e tiaʻi ra i te Fatu mai te raʻi mai. Te aratai nei oia ia ratou eiaha ia faaroo noa i te melahi ‘e evanelia mure ore taʻna ia porohia, i te na ôraa e, Ua tae i te hora o taʻna haavaraa’, ia haapao atoa râ i te faaueraa i muri iho, ‘E haere mai outou i rapae iaʻna, e taʻu ra nunaa!’ Ua papu roa aʻe toʻu manaʻo i teie nei i to mutaa ihora e, e tuhaa rahi to te mau faanahonahoraa faaroo o teie tau i roto i taua Babulonia ra e hurihia i raro ma te puai rahi, e e ore roa e itehia faahou.... I toʻu râ hiʻoraa, i roto i te tahi o taua mau faanahonahoraa ra, e mea taa maitai roa to ratou hohoʻa i te tara iti. E faaite te tahi mau tupuraa i teie parau.
GSAM 176Te iteraahia te varua o te nahoa haavî
GSAM 176.5“Ua faataa te hoê taeae, o tei rave i te ohipa ma te hotu maitai roa i teie tuhaa fenua i te pororaa i te taeraa mai o te Fatu, i te hoê taime no te horoa i te haapiiraa i te hoê vahi. Ua faanaho te Fatu e ia vai oia i te hoê vahi e ahuru ma ono maile te atea i taua vahi i faataahia ra. Te vai ra râ i reira te hoê orometua _____, i te upoo o te hoê nahoa haavî, ma te tā e te mau huruhuru manu, no te parai e te tapoʻi i taua tavini a te Atua Teitei ra. Aita i maoro i muri iho, ua haamata taua orometua ra i te hoê putuputuraa faaroo no te hoê tau roa; e mea toetoe râ e te paari te mau mea atoa mai te pape paari rahi o te pae apatoerau: aita e taata i ara aore ra i fariu i te Atua. I te hopea, ua parau te orometua e te manaʻo ra oia e ‘e tia paha iaʻu ia rave i te parahiraa o te feia e hepohepo nei no to ratou ora.’
GSAM 177.1“Mai to matou haamataraa i te faatupu i te mau putuputuraa i ô nei, ua parau te hoê aratai pūpū faaroo i teie oire iti i taʻna pūpū e, ia haere mai te hoê taata i roto i toʻna fare e ia parau e te tiaturi ra oia e e haere mai te Mesia i teie matahiti, e tiavaru oia iaʻna i rapae i te fare.”
GSAM 177Te hopoia i nia i te mau ekalesia
GSAM 177.2I teie nei, e tuu atu matou i te tahi parau faaite no roto mai i te hoê aoraa i te amuiraa o te feia faaroo i te Taeraa mai, tei putuputu i Boston, Massachusetts, i te 31 no Me 1844. Ua tuu William Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, e J. V. Himes i to ratou mau iʻoa i raro aʻe i taua aoraa ra. Te na ô ra ratou:—
GSAM 177.3“E nehenehe atoa ta matou e parau i te tahi parau no to tatou hopoia i nia i te mau ekalesia. I to matou manaʻo, tei te haere-roa-raa i na pae e piti te ati i ǒ nei, mai tei te rahiraa o te tahi atu mau mea. Te huru matamua o taua ati ra, o te vaiihoraa ïa i te mana o te ekalesia ta tatou e amui atu ra ia faahepo ia tatou ia mamū i nia i teie hopoia. Aita roa matou e feaa e ua faatupu te mau tausani taata i to ratou iho faahaparaa i mua i te Atua no to ratou auraroraa i te mau titauraa a to ratou mau ekalesia o te ore e au i te mau Papai no nia i teie mea. Ahiri ratou i vai papu e te haapao maitai, e mea paruruhia aʻe ratou i teie nei, e e rahi aʻe ta ratou ohipa maitai, noaʻtu e e titau-atoa-hia paha ratou ia faaoromai i te ati.
GSAM 177.4“Te piti o te huru o te ati, o te auraroraa ïa i te manaʻo tahoo i nia i te mau ekalesia no ta ratou mau ohipa tia ore ia tatou, e te aroraa i taua mau faanahonahoraa atoa ra ma te ore e hiʻopoʻa i te taa-ê-raa. No nia i te hopoia a te mau Petania i nia i te mau ekalesia ta ratou e amui atu ra, ahiri e anihia mai ia matou i te faaueraa, eita e nehenehe ia matou ia horoa i te hoê faaueraa e au i te taata atoa. Ia ohipa ratou ma te mātaʻu i te Atua, ia au i te huru o to ratou iho vahi.
GSAM 178.1“Ia vai papu râ tatou i te rave i ta tatou hopoia, e ia faaite i te parau mau i te mau taime maitai e te tano atoa. E mai te peu e e faainoino teie haerea i te mau ekalesia, e e haamātaʻu mai ratou i te tiavaru ia tatou, maori râ ia mamū tatou (noaʻtu e e mea maitai aʻe paha ia faataa tatou ia tatou iho i te ekalesia ma te hau, ia manaʻo tatou e mea tano), ia rave noa tatou i ta tatou hopoia. E ia tiavaruhia tatou, ia faaoromai ma te hau i taua ohipa tia ore ra, e ia ineine tatou, e to tatou Fatu atoa, i te ‘haere i rapae i te uputa oire, ma te amo i te faaino i faainohia ai oia.’”
GSAM 178.2I roto i teie mau parau i faahitihia no nia i te haerea o te mau ekalesia i nia i te feia i faaite i te poroi a te piti o te melahi, e ite-ohie-hia te tumu i parauhia ai te feia i haaputuputuhia i roto i te hoê noa nānā i te pae varua e e feia ‘hapepa,’ e feia ‘pirioi,’ e feia ‘matapo.’ O te hotu matamua teie o te piti o te piiraa i te ‘amuraa.’ Te faaite puai ra te reira i te hamani-ino-raa ta ratou i farii no te ‘taʻiriraa’ a to ratou mau ‘hoa tavini,’ tei faataa-ê-hia mai ia ratou ra.
GSAM 178Ua maitihia te hoê nunaa taa ê no te farii i te mau parau mau apî
GSAM 178.3E ite-maitai-hia te opuaraa a te Fatu i te faahaereraa mai i te hoê nunaa taa ê i raro aʻe i te pororaa i te poroi a te piti o te melahi—te piti o te piiraa i te ‘amuraa’—e te ‘tuʻoraa i te tuʻiraa pō.’ E titauhia ia imi e ia faaite i te mau parau mau faufaa no te mau mahana hopea. Eita taua ohipa ra e nehenehe e ravehia i roto i te mau ekalesia ‘i ruuruu-noa-hia i ta ratou mau parau faaroo,’ mai te ekalesia o te mau aposetolo e ore e nehenehe e poro i te evanelia i to te ao nei a vai amui noa ai i te mau pūpū faaroo ati Iuda. Ua pii te Atua ia faataa ê i reira,9 E ua pii atoa oia i te feia faaroo i te Taeraa mai ia faataa ê mai i te feia e imi i te tapea ia ratou i roto i te otia o ta ratou mau parau faaroo.
GSAM 179Te ‘Na Aoraa e Ono’ a Storrs
GSAM 179.1Aita i maoro i muri aʻe i teie haereraa mai i rapae, ua ite tatou e ua tae mai te maramarama i te mau pūpū o te feia faaroo i te Taeraa mai no nia i te faautuaraa i te tau a muri atu. Ua faaitehia te reira i roto i te buka iti ‘Na Aoraa e Ono,’ a George Storrs. Te haapii ra oia e e taata pohe te taata ia au i toʻna huru mau; e aita te feia pohe e ite i te tahi mea i rotopu i te pohe e te tia-faahou-raa; e e haamou-roa-hia te feia paieti ore i to ratou faautuaraa hopea; e e horoʻaraa na te Atua te oraraa pohe ore, e na roto anaʻe i te faaroo i to tatou Fatu ra ia Iesu Mesia e farii ai te taata i te reira.
GSAM 179.2Ua farii te mau tausani Petania i teie haapiiraa no nia i te huru mau o te taata, e ere râ o ratou paatoa. Aita te patoʻiraa i te reira i faatupu i te arepurepu i rotopu ia ratou, no te mea ua hiʻohia te reira mai te hoê noa parau faaroo, e ere ei faito no te haerea tia o te taata. No reira, aita ta ratou ohipa amui i motu i te faaaroraa i to te ao nei e ua fatata mai te Mesia. Ua faatupu râ te reira i te riri o te mau ekalesia ia ratou.
GSAM 179Aita i nehenehe e haapapu e mea hape te ‘Na Aoraa e Ono’
GSAM 179.3Ua farii te orometua Metodito o te oire taʻu i parahi na i te ‘Na Aoraa e Ono,’ e ua taio oia i te reira. Ua apiti na oia i te pororaa i te haapiiraa no te Taeraa mai i te matahiti 1843. Ua faʻi oia i mua i te mau melo o toʻna ekalesia e aita e nehenehe iaʻna e haapapu e mea hape taua haapiiraa ra. I toʻna râ iteraa e e rave rahi melo o toʻna ekalesia te farii ra i te reira, ua aʻo oia i te tahi atu ia ore e taio i te buka, no te mea e ‘faaroo ratou i te haapiiraa ia taio ratou i te reira.’ I te avaʻe Tetepa 1844, i muri aʻe i to teie orometua hoʻiraa mai i te amuiraa matahiti, ua tia oia i nia i toʻna purupiti e ua faarue i mua i te taata atoa i te haapiiraa no te Taeraa mai. Ua ani haehaa atoa oia i te ekalesia ia faaore mai i taʻna hape i te titau-manihini-raa i te feia orero ia paraparau i roto i taua fare ra.
GSAM 179Ua haavahia no te haapiiraa hape
GSAM 179.4Aita i maoro i muri aʻe i teie ohipa a te orometua, ua tamata ratou i te haava i te feia faaroo i te Taeraa mai no te haapiiraa hape. No te mea râ ua faatiahia ratou ia paruru i to ratou faaroo na roto i te Bibilia, aita te ekalesia i upootia. Ua tiavaruhia te tahi pae i teie ekalesia no te mea aita to ratou haerea i au i te mau ture a te ekalesia. E e rave rahi atu tei faarue i te ekalesia no teie tiavaruraa i te mau melo o te ore i nehenehe e haapapuhia e mea patoi to ratou faaroo i te mau Papai. Ua opani-roa-hia ïa te haapiiraa no te Taeraa mai i rapae i te ekalesia i reira te mau hanere taata i ite ai i te Faaora e i oaoa ai i roto i te Atua.
GSAM 180.1Ua tupu atoa te mau ohipa i ravehia i toʻu oire tumu i roto i te mau hanere ekalesia ê atu na te fenua atoa. Ua farii te feia i hamani-ino-hia mai te reira e to ratou mau taeae tahito i te tamahanahanaraa rahi i roto i te mau parau a te peropheta Isaia: ‘A faaroo i te parau a Iehova, outou o te rurutaina i taʻna parau: Ua na ô to outou mau taeae i riri ia outou, e tei tiavaru ia outou no toʻu iʻoa, Ia faahanahanahia Iehova; e fa mai râ oia ei oaoaraa no outou, e e haamāhia ratou.’10
GSAM 180Ua faaitehia te riri o te feia ino
GSAM 180.2A fatata mai ai te mahana i tiaihia e tae mai ai te Fatu, ua rahi aʻe te itoito o te feia faaroo i roto i ta ratou ohipa, e ua rahi roa atoa te riri e te faaooo a te feia ino, mai tei faaitehia i roto i teie parau a te taata faanaho i te vea Te Tuʻoraa i te Tuʻiraa Pō o te 31 no Atopa 1844:—
GSAM 180.3“Ua haapuai rahi atoa te ohipa ta teie tere i faatupu i nia i te feia ino i to matou faaroo e tei roto te Atua i te reira. I te taime i putuputu ai te mau tamarii a te Atua no te tipapa e te faahaehaa ia ratou iho i mua iaʻna, e no te faaineine no toʻna fa mai, mai tei au i te hoê pūpū taata hara o te nehenehe e ora na roto anaʻe i te aroha, ua faaite te feia ino i te ino rahi roa. Noaʻtu e aita matou i faaite i ta matou mau putuputuraa maori râ i roto i ta matou iho vea, e aita atoa i titau manihini i te taata atoa ia tae mai, ua tomo rahi mai te mau tamarii a Beliala i roto e ua faatupu i te arepurepu rahi. I te ahiahi Mahana maa, te 12 o teie avaʻe [12 no Atopa 1844], aita matou i faatupu i te putuputuraa i te tiahapa, ia nehenehe te tiai fare [taata haapao i te fare] e tamā i te fare no te Sabati [Tapati]. Ua tomo faahepo râ te nahoa taata i roto i te fare, e aita ratou i vaiiho noa mai i taua ravea ra. Ua ohipa oioi râ te tavana, ma te ore i titauhia, e ua tiavaru ia ratou.
GSAM 181.1“I ta matou mau putuputuraa i te Sabati i muri iho, i muri aʻe i te îraa te tiahapa, ua î te purumu i mua i te fare i te hoê nahoa rahi. E rave rahi o ratou tei riri no te mea te tiaturi ra te tahi pae i te Taeraa mai o te Fatu. I te ahiahi, no te arepurepu o te huiraatira, aita e putuputuraa i faatupuhia. Ua î oioi râ te purumu i te nahoa taata ino i te omuaraa roa o te ahiahi. Na te ohipa oioi a te tavana e taʻna mau mutoi aravihi i faatea i te purumu, i muri aʻe i te hopuraa i te tahi pae e te afairaa ia ratou i te fare tiairaa. Ua nehenehe noa ta matou e faaau i te haerea o taua nahoa ra i te nahoa i haaati i te uputa o Lota, i te ahiahi hou te haamouraa o Sodoma.... Ua tupu teie ohipa a ratou ma te manaʻo-ore-hia, i te hoê â taime, e i te mau vahi e rave rahi. No reira, toʻna tupuraa i te mahana matamua o te avaʻe hitu ati Iuda, ua haapuai ïa i to matou manaʻo e o teie iho â te avaʻe.”
GSAM 181Ua oomo te feia faaooo i te mau ahu no te revaraa i nia i te raʻi
GSAM 181.2I te 22 no Atopa 1844, te mahana i hope ai na 2300 mahana, i Paris, Maine, te putuputu ra te feia faaroo i roto i te fare haamoriraa, ma te pure tura i te Atua e te tiaʻi e e tae mai te Fatu i taua mahana ra. Ua haaputuputu te feia faaooo i rapae e ati noa aʻe te fare, ma te himene i te mau himene faaooo. Ua oomo e piti o teie mau taata arepurepu i te mau ahu uouo roroa, e ua paiuma i nia i te tapoʻi fare. Ua himene raua e ua faaooo i te feia i roto i te fare, o te pure ra e te tiaʻi ra i te taeraa mai o te Fatu.
GSAM 181.3No roto mai paha i teie ohipa i matara mai ai te mau parau haavare i haapararehia e ua oomo te mau Petania i te mau ahu no te revaraa i nia i te raʻi. Noaʻtu hoi e ua pûpû te mau vea no te Taeraa mai i te mau utua e tae roa i te $500 no te hoê noa haapapuraa mau e ua oomo te hoê Petania i te ahu no te revaraa i nia i te raʻi i te matahiti 1844 e ua tiaʻi oia i te Fatu i roto i taua ahu ra, aita roa e hoê aʻe hiʻoraa i faaitehia.
GSAM 182Te orama a Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1I taua tau ra, te parahi ra i Poland, Maine, te hoê taurearea o Hazen Foss te iʻoa. Ua tiaturi papu oia e e tae mai te Fatu i te ahururaa o te mahana o te avaʻe hitu. E taata nehenehe oia i te hiʻoraa, e mea maitai taʻna paraparau, e ua haapii-maitai-hia oia. Tau hepetoma hou te hopea o te ‘tuʻoraa i te tuʻiraa pō,’ ua haafatata mai te Fatu e ua horoa iaʻna i te hoê orama. Ua faaitehia iaʻna i roto i te reira te tere o te nunaa o te Taeraa mai i te oire o te Atua, e te mau ati o to ratou tere. Ua horoahia mai te tahi mau poroi faaaroraa iaʻna ia faaite atu oia, e ua ite atoa oia i te mau tamataraa e te hamani-ino-raa e pee mai ia faaite haapao maitai oia i te mea i faaitehia iaʻna. Mai ia Foy, ua faaitehia iaʻna e toru taahiraa e tae roa ai te nunaa o te Atua i nia i te eʻa i te oire moʻa. No toʻna tiaturi papu e e tae mai te Fatu ‘i roto i te tahi noa mau mahana’ (mai ta ratou i himene i taua tau ra), aita oia i taa i te tuhaa o te orama no nia i na taahiraa e toru no te tae i nia i te eʻa. E no te mea e manaʻo teoteo toʻna mai te omuaraa mai â, ua mātaʻu oia i te amo i te satauro, e ua patoi i te faaite i te reira. Ua horoa-faahou-hia te orama i te piti o te taime, e ua parau-atoa-hia iaʻna e mai te peu e e patoi faahou oia i te faaite i te mea i faaitehia iaʻna, e iritihia te hopoia mai iaʻna atu, e e horoahia i te hoê o te mau tamarii paruparu roa a te Fatu, o te faaite haapao maitai i ta te Atua e heheu mai. Ua patoi faahou oia. Ua horoahia mai te toru o te orama, e ua parauhia iaʻna e ua faaorahia oia i taua hopoia ra, e ua tuuhia te hopoia i nia i te hoê o te feia paruparu roa i rotopu i te feia paruparu, o te rave i ta te Fatu i faaue.
GSAM 182Aita Foss i nehenehe e faaite i taʻna orama
GSAM 182.2Ua hitimahuta te taurearea i te reira, e ua faaoti oia e faaite i te mea i faaitehia iaʻna. No reira, ua faaite oia i te taime o taʻna putuputuraa. Ua haaputuputu rahi mai te taata no te ite e te faaroo. Ua faatia maitai oia i tei tupu iaʻna, i toʻna patoʻiraa i te faaite i ta te Fatu i faaite iaʻna, e i te hopearaa o taua patoʻiraa ra. Ua na ô oia, ‘I teie nei, e faaite au i te orama.’ Auê râ! Ua taere roa: ua tia oia i mua i te taata ma te mamū mai te hoê tii, e i te pae hopea ua parau oia ma te oto rahi roa, ‘Aita e nehenehe iaʻu e haamanaʻo i te hoê aʻe parau o te orama.’ Ua firi oia i toʻna na rima ma te oto, e ua parau, ‘Ua faatupu te Atua i taʻna parau. Ua iriti oia i te orama mai iaʻu atu.’ E ma te ahoaho rahi o te manaʻo, ua na ô oia, ‘E taata moʻe au.’ Mai reira mai, ua ere oia i toʻna tiaturiraa i te Mesia, e ua topa i roto i te manaʻo hepohepo. Aita roa oia i haere faahou i te hoê putuputuraa Petania, e aita e hinaaro noʻna iho i te haapaoraa. I roto i te mau tuhaa e rave rahi, ia parau noa i te iti, ua riro toʻna haerea mai to te hoê taata tei ere i te arataʻiraa mārū a te Varua o te Fatu, mai to te hoê taata ‘i vaiihohia i toʻna iho mau haerea, ia î oia i taʻna iho mau ohipa.’ Ua pohe oia i te matahiti 1893, ma taua huru manaʻo ra.
GSAM 183Ua faatiahia te orama a Foss e te tahi atu taata
GSAM 183.1Fatata e toru avaʻe i muri aʻe i toʻna oreraa e nehenehe e haamanaʻo i taʻna orama, ua faaroo oia i te tahi atu taata i te faatiaraa i te hoê orama, mai roto mai i te piha i pihai iho. Te faatupuhia ra te putuputuraa i roto i te hoê fare taata i reira oia e vai ra. Ua onoono te tahi pae ia haere mai oia i roto i te putuputuraa, ua patoi râ oia. Ua na ô oia e mea tuea roa taua orama ra i tei faaitehia iaʻna, mai te faatiaraa a na taata e piti i te hoê â mea. Ua itehia ïa taʻna i ite, tei ore râ i nehenehe iaʻna e haamanaʻo a tamata ai oia i te faaite i te reira. I muri iho, i toʻna iteraa i te taata i faaite i te orama, ua na ô oia, ‘O teie te taata ta te Fatu i tuu i te hopoia i nia iho.’
GSAM 183Ua oto rahi i te oreraa e tupu tei tiaihia
GSAM 183.2Ua tae roa mai te ahururaa o te mahana o te avaʻe hitu, ia au i te taioraa tau ati Iuda (22 no Atopa 1844). E mau tausani e tausani taata tei tiaʻi i taua taime ra no te faatupuraa hopea o to ratou mau tiaturiraa. Aita ratou i faaineine no te tahi noa mea o teie nei ao i muri aʻe i taua taiʻo mahana ra. Aita ratou i faaherehere noa aʻe i te manaʻo, ‘mai te peu e eita e tupu,’ ua faanaho râ ratou i ta ratou mau ohipa o teie nei ao mai te mea ra e te tiaʻi ra ratou e e hope to ratou oraraa tino i taua mahana ra. Ua faaara e ua aʻo ratou i te feia ino ia horo ê i te riri e tae mai, e e rave rahi o taua feia ra tei mātaʻu e e parau mau paha te poroi. Ua aʻo e ua pure ratou e to ratou mau fetii, e ua poroi ratou i te aroha ia ratou o te ore i horoa i to ratou aau i te Atua. Ua poroi ïa ratou i te aroha i te mau mea atoa o teie nei ao, ma te aau tura roa o te hoê taata o te manaʻo ra e ua fatata oia i te fa mai, mata i te mata, i mua i te Haava o te fenua atoa. No reira, ua putuputu ratou i to ratou mau vahi haamoriraa ma te ahoaho e fatata roa i te ore e nehenehe e huti i te aho, e te tiaʻi i te mau taime atoa ia faaroo i ‘te reo o te melahi rahi e te pu a te Atua,’ e ia ite i te raʻi i te anaanaraa i te hanahana o to ratou Arii e tae mai ra.
GSAM 184.1Ua mairi mārū noa te mau hora, e i te toparaa te mahana i raro aʻe i te pae raʻi i te tooa o te rā, ua hope te ahururaa o te mahana o te avaʻe hitu ati Iuda. Ua tapoʻi faahou te mau ata o te pō i te ao nei i to ratou ahu pouri. Ua tae atoa mai râ, e taua pouri ra, te hoê mauiui oto i roto i te aau o te feia faaroo i te Taeraa mai. E nehenehe noa e faaau i taua oto ra i to te mau pīpī a to tatou Fatu, a haere ai ratou i te hoʻi i to ratou mau fare ma te oto tura i te pō i muri aʻe i te faasatauroraa e te tanuraa o tei arataʻi-upootia-hia e ratou i Ierusalema ei Arii no ratou, aita i maoro aenei.