Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Pene 22 — Faanahonahoraa

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Teie te tumu i vaiiho ai au ia oe i Kereta, ia faanaho oe i te mau mea e toe ra, e ia faatoroa i te mau matahiapo i te mau oire atoa, mai taʻu i faaue atu ia oe ra.”1

GSAM 343.2I roto i te haereraa i mua o te poroi a te toru o te melahi, ua mairi te mau matahiti hoê ahuru ma piti (mai 1846 e tae atu i 1858) hou to tatou mau taata a ite ai e e titauhia te hoê taatiraa i faanahohia maitai aʻe i te faaroo noa i te parau mau e te here Kerisetiano. Noaʼtu e ua parau te Fatu i toʻna mau taata no nia i teie tumu parau na roto i te horoʻaraa o te tohu, e au ra e ua titauhia te tahi mau ati ia ara roa ratou e ia taa ia ratou te faufaaraa o te faanahonahoraa i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua, te mau ekalesia e te mau taatiraa no te tiaau i te mau taoʻa e te mau moni o te ohipa.

GSAM 343Te patoiraa i te faanahonahoraa

GSAM 343.3I roto i te hoê parau i raro i te api 12 o Te Tuhaa Tāpiri i te mau Ohipa i Tupu e te mau Orama, tei neneihia i 1854, te parau ra te Matahiapo James White e:—

GSAM 343.4“I muri aʻe i te mairiraa o te taime i 1844, e amahamaharaa rahi tei tupu, e ua patoi te rahiraa o te taata i te mau faanahonahoraa atoa, ma te parau e aita te reira e au ra i te tiamaraa taatoa o te evanelia! Ua patoi noa te Vahine White i te mau huru atoa o te faaroo tei ore i arataihia e te manaʻo paari, e ua faaite oia i te omuaraa ra e e titauhia te hoê huru faanahonahoraa no te arai e no te faatitiaifaro i te amahamaharaa. Mea iti te taata i teie nei tau o te nehenehe e taa i te aau papu tei titauhia i taua tau ra no te tapea i taʻna tiaraa i mua i te ereraa i te faatereraa o tei parare na.”

GSAM 344.1Ua tauturu rahi taʻna mau faaararaa e taʻna mau haapiiraa i tae mai i te taime tano i te faatupu e i te tapea i te auhoêraa tei vai i rotopu i te mau Mahana Hitu, Petania.

GSAM 344Ta George Storrs parau no nia i te faanahonahoraa

GSAM 344.2E faaite mai teie mau parau a George Storrs, tei papaihia i 1844, eaha tei haapiihia no nia i te faanahonahoraa i te feia i faarue i te mau ekalesia i raro aʻe i te pororaa o te Taeraa mai:—

GSAM 344.3“A ara eiaha outou ia imi i te faanaho i te tahi atu ekalesia. Te mau ekalesia atoa e faanahohia na roto i te mau ravea i hamanihia e te taata, e riro ïa ei Babulonia i te taime iho e faanahohia ai. Ua faanaho te Fatu i toʻna iho ekalesia na roto i te mau taamu puai o te here. Aita e nehenehe e hamani i te mau taamu puai aʻe i te reira; e ia ore taua mau taamu ra e nehenehe e tapea amui i te feia e parau ra e e pee ratou i te Mesia, ua faaea ïa ratou i te pee iaʻna, e e taa ê noa ïa ratou i te tino.”2

GSAM 344Te nahonaho i te tau o te mau aposetolo

GSAM 344.4Mai tei parauhia na mua aʻe, aita e faanahonahoraa papu ta te mau Mahana Hitu, Petania e rave rahi matahiti, aita atoa e faanahonahoraa o te Ekalesia. Te taata atoa e aau itoito toʻna no te farii i te parau mau e no te haapaʻo i te reira i raro aʻe i te faaheporaa a te mau patoiraa o rapae i vai na i taua tau ra, ua manaʻohia ïa e e taata afaro, e e tano ia herehia e ia farii-amui-hia oia ei Kerisetiano. I te tau o te mau aposetolo, ua tae mai te hoê taime i titauhia ai ia “faanaho i te mau mea i toe ra.”3 Fatata i te matahiti 65 i muri aʻe i te fanauraa o te Mesia, ua horoahia te mana ia Tito ia “faatoroa i te mau matahiapo i te mau oire atoa” tei reira te mau taata faaroo, e ua horoahia ia Timoteo te mau haapiiraa rahi no nia i taua tumu parau ra.4

GSAM 344Ta te Matahiapo White parau no nia i te faanahonahoraa

GSAM 344.5Ua matara teie mau parau a te Matahiapo James White no nia i te faanahonahoraa e te aʻo i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 4 Tenuare 1881:—

GSAM 345.1“Ua haamauhia te faanahonahoraa ia auhoê te raveraa i te ohipa, e ei parururaa i te haavare. Aita roa te reira i opuahia ei tairi no te faahepo i te haapaʻo, ei parururaa râ i te nunaa o te Atua. Aita te Mesia e faahepo ra i toʻna mau taata; te pii ra oia ia ratou. ‘E faaroo taʻu mau mamoe i toʻu reo, ua ite au ia ratou, e e pee mai ratou iaʻu.’ Te haere ra to tatou Upoo Ora na mua, e te pii ra oia i toʻna mau taata ia pee mai.

GSAM 345.2“Eita te mau parau faaroo i hamanihia e te taata e nehenehe e faatupu i te auhoêraa. Eita te faaheporaa a te ekalesia e nehenehe e taamu i te ekalesia ei tino hoê. Aita roa te Mesia i opua e ia faaauhia to te taata feruriraa no te raʻi na roto i te mana o to te tahi atu mau taata feruriraa. ‘Te Mesia te upoo o te taata atoa ra.’ Naʻna e aratai, e faaau e e tuu i toʻna iho huru i nia i te feia e fatu i te hanahana mure ore. Noaʼtu te faufaaraa o te faanahonahoraa no te paruru i te ekalesia e no te faatupu i te auhoêraa i roto i te ohipa, eiaha te reira ia haru i te aʻo mai roto mai i te rima o te Fatu.

GSAM 345Te auhoêraa i rotopu i na huru e piti tei atea roa te tahi i te tahi

GSAM 345.3“I rotopu i te faaheporaa a te ekalesia e te raveraa a te taata taitahi i toʻna iho hinaaro ma te ore e haamoʻahia, te ite nei tatou i te parau huna rahi o te auhoêraa e te ohipa hotu i roto i te taviniraa e i roto i te ekalesia o te Atua. Te faafariu nei te hoê aʻo tura roa a te aposetolo faaturahia ra o Petero i te mau matahiapo o toʻna tau i to tatou manaʻo i nia i te reira: ‘Te aʻo atu nei au i te mau matahiapo i rotopu ia outou, e matahiapo atoa hoi au, e e ite no te mau mauiui o te Mesia, e e apiti atoa i te hanahana e faaitehia mai ra: a faaamu i te nǎnǎ a te Atua i rotopu ia outou, ma te tiaau i te reira, eiaha ma te faaheporaa, ma te aau tae râ; eiaha no te nounou taoʻa haama, ma te hinaaro râ; eiaha atoa ei mau fatu i nia i te tufaa a te Atua, ei mau hiʻoraa râ no te nǎnǎ. E ia fâ mai te Tiai Mamoe Rahi ra, e noaa ia outou te korona hanahana e ore roa e mae. Oia atoa outou, e te feia apî, a auraro atu i te mau matahiapo. Oia, ia auraro outou atoa te tahi i te tahi, e ia ahuhia outou i te haehaa; te patoi nei hoi te Atua i te feia teoteo, e te horoa nei oia i te aroha i te feia haehaa. E teie nei, a faahaehaa ia outou iho i raro aʻe i te rima puai o te Atua, ia faateitei oia ia outou i te taime tano.’5

GSAM 346Te ohie e te huru o te faanahonahoraa i roto i te Faufaa Apî

GSAM 346.1“Ua tutava te feia i papai i te huru faanahonahoraa i fariihia e te mau Mahana Hitu, Petania ia faaô i roto, ia au i te nehenehe, i te ohie o te mau parau e o te huru faanahonahoraa e itehia i roto i te Faufaa Apî. Rahi noa aʻe te varua o te evanelia e faaitehia, e ohie noa aʻe hoi te faanahonahoraa, e rahi noa aʻe ïa toʻna hotu.

GSAM 346.2“Na te Amuiraa Rahi e tiaau i te ohipa taatoa i roto i toʻna mau amaa atoa, e tae noa atu i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua. Na te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua e tiaau i te mau amaa atoa o te ohipa i taua fenua ra, e tae noa atu i te mau ekalesia o taua fenua ra. E te ekalesia, o te hoê ïa tino Kerisetiano tei amuihia e te faufaa ohie ia haapaʻo i te mau faaueraa a te Atua e te faaroo o Iesu.

GSAM 346E mau tavini te feia amo hopoia i roto i te ekalesia

GSAM 346.3“E mau tavini no te ekalesia te feia amo hopoia o te hoê ekalesia, e ere i te mau fatu no te faatere i te reira ma te faaheporaa. ‘Tei rahi i rotopu ia outou ra, ei tavini ïa no outou.’6 E tia i teie feia amo hopoia ia riro ei mau hiʻoraa no te mau mero o te ekalesia i te faaoromai, te ara-maite-raa, te pure, te hamani maitai e te aau horoa; e e tia ia ratou ia faaite rahi i te feia ta ratou e tavini ra i taua here i faaitehia i roto i te oraraa e te mau haapiiraa a to tatou Fatu.”

GSAM 346Te iteraa papu matamua no nia i te nahonaho

GSAM 346.4I roto i Te Tuhaa Tāpiri i te mau Ohipa i Tupu e te mau Orama, tei neneihia i 1854, ua horoahia te tahi mau haapiiraa taa ê no nia i te nahonaho ia au i te evanelia. I te api ahuru ma pae, te taio nei tatou i teie mau parau:—

GSAM 346.5“E tia i te ekalesia ia horo i te parau a te Atua, e ia haamauhia i nia i te nahonaho ia au i te evanelia, o tei ore i haapaʻohia e tei vaiihohia. E mea titau-roa-hia teie no te aratai i te ekalesia i roto i te auhoêraa o te faaroo.”

GSAM 347E titauhia te nahonaho ia fatata mai te hopea

GSAM 347.1I roto i te hoê iteraa papu i horoahia i te 23 Titema 1860, te taio nei tatou e:

GSAM 347.1“A fatata noa mai ai tatou i te hopea o te tau, e haere mai Satani i raro nei ma te mana rahi, no te mea ua ite oia e e taime poto toʻna e toe nei. E faaohipa oia i toʻna mana i nia iho â i te toea. E aro oia ia ratou, e e imi oia ia amaha e ia haapurarahia ratou, ia paruparu ratou e ia pau. E tia i te nunaa o te Atua ia haa ma te maramarama, e ia auhoê ratou i roto i ta ratou mau tutavaraa. Ia hoê to ratou manaʻo, e ia hoê ta ratou faaotiraa; eita ïa ta ratou mau tutavaraa e purara, e e tauturu puai râ i te faatupu i te ohipa o te parau mau o teie nei tau. E tia ia haapaʻohia te nahonaho, e ia auhoê ratou i te tapea i te nahonaho, ia ore, e faaohipa Satani ia ratou no toʻna iho maitai.”7

GSAM 347Ia peehia te nahonaho o te mau melahi

GSAM 347.2I roto i te Iteraa papu numera 14, tei neneihia i 1868, te taio nei tatou e: “Pee maite noa aʻe tatou i te auhoêraa e te nahonaho o te nuu melahi, e hotu rahi noa aʻe ïa te mau tutavaraa a taua mau tavini o te raʻi ra no tatou. Ia ore tatou e ite i te faufaaraa o te ohipa ma te auhoê, e ia haa tatou ma te nahonaho ore, te aʻo ore e te faanahonahoraa ore, eita te mau melahi, tei faanahohia maitai roa e tei haa ma te nahonaho tia roa, e nehenehe e ohipa maitai no tatou. E fariu ê ratou ma te oto, no te mea aita i horoahia ia ratou te mana no te haamaitai i te amahamaharaa, te peʻapeʻa e te faanahonahoraa ore.

GSAM 347E Atua no te nahonaho noa â te Atua

GSAM 347.3“Ua taui anei te Atua e aita faahou oia e Atua no te nahonaho? Aita; hoê â oia i teie tau e i te tau i mairi. Te parau ra Paulo e: ‘E ere hoi te Atua i te tumu o te amahamaharaa, o te hau râ.’ Te titau nei oia i teie nei i te haapaʻo maite mai taʻna i titau i taua tau ra. E te hinaaro nei oia ia haapii tatou i te nahonaho e te faanahonahoraa na roto i te nahonaho tia roa taʻna i haamau i te tau o Mose no te maitai o te mau tamarii a Iseraela.”8

GSAM 348Te pure a te Mesia no te nahonaho

GSAM 348.1I roto i te hoê iteraa papu i papaihia i 1882, te ite nei tatou i taua manaʻo ra i faaitehia i roto i teie mau parau,

GSAM 348.1“Ia vai te auhoêraa e te here i rotopu i taʻna mau pipi, o te tumu rahi ïa o te pure hopea a to tatou Faaora no ratou hou oia a faasataurohia ai.... ‘E ere hoi o ratou anaʻe nei taʻu e pure nei, o te feia atoa râ e faaroo mai iaʻu na roto i ta ratou parau; ia riro ratou atoa ei hoê; mai ia oe, e te Metua, i roto iaʻu, e o vau i roto ia oe, ia riro atoa ratou ei hoê i roto ia taua; ia faaroo to te ao e na oe au i tono mai.’”9

GSAM 348Te ati o te raveraa a te taata taitahi i toʻna iho hinaaro

GSAM 348.2I 1885, ua horoahia teie iteraa papu:

GSAM 348.2“Te vai ra te hoê mea e tia ia arahia, o te raveraa ïa a te taata taitahi i toʻna iho hinaaro. Ei mau faehau i roto i te nuu a te Mesia, e tia ia auhoê te raveraa i te ohipa i roto i te mau tuhaa huru rau o te ohipa.”10

GSAM 348Te oaoa ra Satani i te haamou i te nahonaho

GSAM 348.3I roto i te hoê iteraa papu taa ê i neneihia i 1895, te taio nei tatou e,

GSAM 348.3“Auê ïa Satani i te oaoa ia tomo mai oia i rotopu i teie nei nunaa e ia haamataratara i te faanahonahoraa o te ohipa, i te taime e mea titauhia te faanahonahoraa maitai roa, e o te reira te mana puai roa aʻe no te arai i te mau tere haavare e no te patoi i te mau parau i ore i haapapuhia e te parau a te Atua. Te hinaaro nei tatou e tapea tia i te mau reni, ia ore te faanahoraa o te mau ture e te nahonaho ia parari.”

GSAM 348Te faaiteraa e e tano ia fariihia te mau orometua

GSAM 348.4Te hoê o te mau mea matamua i tia ia ferurihia no te haamau i te nahonaho i rotopu i to tatou mau taata, ia au i te mau iteraa papu i faahitihia aenei, o te hoê ïa ravea no te farii i te feia e poro ra i te poroi. Mai 1850 e tae atu i 1861, teie te ravea i fariihia: e horoahia i te mau orometua tei faaite papu i ta ratou horoʻaraa, e tei itehia e ua fariihia e te Fatu, e tei auhoê i te mau ohipa atoa, te hoê tareta e faaite ra i te mau taata o te Fatu i te mau vahi atoa e e tano ia fariihia ratou i roto i te auhoêraa. Ua parau noa taua mau tareta ra e ua fariihia ratou i roto i te ohipa taviniraa o te evanelia. Ua tuuhia te taiʻo mahana e te mau tarimaraa a na orometua aratai e piti i nia i teie mau tareta, e ua ite to tatou mau taata e e mau aratai raua i roto i te ohipa.

GSAM 349Te tautururaa i te mau orometua i te pae moni

GSAM 349.1I te tau toʻetoʻe no 1858-59, ua horoahia te haapiiraa e te vai ra i roto i te Bibilia te hoê faanahoraa taatoa no te tauturu i te mau orometua i te pae moni, e mai te peu e e hiʻopoa to tatou mau taata i teie tumu parau ia au i te mau Papai, e ite ïa ratou i taua faanahoraa ra. No reira, ua haamauhia te hoê piha haapiiraa Bibilia i Battle Creek, e na te Matahiapo J. N. Andrews i aratai i te reira. I muri aʻe i te hiʻopoaraa maite e te pure i te mau Papai, ua faaineinehia te hoê parau e ua neneihia i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 3 Fepuare 1859, e faaite ra i te hoê faanahoraa o tei faaô i te manaʻo tumu o te horoʻaraa i te tuhaa ahuru. Ua vauvauhia te hoê aʻo no nia i taua tumu parau ra i mua i te hoê amuiraa rahi o to tatou mau taata, tei putuputu i te hoê putuputuraa rahi i Battle Creek, Michigan, i te 6 Tiunu 1859, e ua fariihia taua aʻo ra na roto i te maitiraa a te amuiraa taatoa, ma te ore roa e taata patoi.

GSAM 349Te haapopouraa i te nahonaho i haamauhia

GSAM 349.2I roto i te Iteraa papu numera 6, 1861, ua parau te Fatu mai teie, na roto i te Vahine White, no nia i te faanahoraa i fariihia e te mau Mahana Hitu, Petania:

GSAM 349.2“Eiaha e eiâ i ta te Atua ma te tapea i ta outou mau tuhaa ahuru e ta outou mau ô. O te hopoia moʻa matamua ïa te faahoʻiraa i te Atua i te hoê tuhaa tano. Eiaha te tahi taata ia tuu mai i taʻna mau titauraa e ia aratai ia outou ia eiâ i ta te Atua. Eiaha ta outou mau tamarii ia eiâ i ta outou mau ô i nia i te fata a te Atua no to ratou iho maitai.

GSAM 349Te Faanahoraa o te Tuhaa Ahuru no te Faahotu i te Huru o te Taata

GSAM 349.3“Ua ite au e na teie faanahoraa o te tuhaa ahuru e faahotu i te huru o te taata e e faaite i te huru mau o te aau. Ia faataa-maitai-hia teie parau i te taata, e ia vaiihohia ratou ia maiti no ratou iho, e ite ratou i te paari e te nahonaho i roto i te faanahoraa o te tuhaa ahuru.”

GSAM 349.4Mai te reira te hoê faanahoraa no te moni i haamauhia i rotopu i te mau Mahana Hitu, Petania, no te turu i te ohipa a te mau orometua; e te faaohipa nei to tatou mau taata i te reira i teie nei na te ao atoa nei.

GSAM 350.1I roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 21 no Tiurai 1859, ei faahopearaa no te mau haapiiraa i horoʻahia na mua na roto i te mau iteraa papu, ua tuuhia mai no te taime matamua te manaʻo ia faatupu te mau tuhaa fenua tataitahi i te hoê amuiraa i te mau matahiti atoa, no te faanaho maite i te ohipa. E apehia ïa te arepurepu tei tupu pinepine roa i roto i te raveraa o te mau orometua i ta ratou ohipa, e e haapaʻohia te nahonaho e te faanahoraa i roto i ta tatou ohipa. Te faaineine ra teie manaʻo i te haamauraa i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua.

GSAM 350Te Tapeʻaraa i te Mau Faufaa a te Ekalesia

GSAM 350.2A haere ai te poroi i mua e a rahi ai te feia faaroo, ua rahi atoa te mau faufaa; no reira ua hiʻopoʻahia te ravea e tapeʻa ai i te mau faufaa a te ekalesia ia au i te ture. I roto i te hoê parau na Matahiapo White i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 23 no Fepuare 1860, te taio nei tatou i teie mau parau:—

GSAM 350.3“Te tiaturi nei râ matou e aita i atea roa te tau e tia ai i teie nunaa ia aufau i te hoê haapapuraa no te mau faufaa a te ekalesia ia tupu te ati, e ia tapeʻa i to ratou mau fare pureraa ma te tano. E nehenehe atoa ïa te feia e papaʻi i ta ratou parau faaueraa no to ratou mau faufaa ia pohe ratou, e o te hinaaro e na reira, e faataa i te hoê tuhaa no te ohipa neneiraa. Te ani nei matou i ta tatou mau taata poro e i te mau taeae aratai ia feruri maite i teie parau. Mai te peu e patoi vetahi i to matou mau manaʻo, e papaʻi mai anei ratou i te hoê faanahoraa e nehenehe ai tatou ei nunaa e rave i te ohipa?”

GSAM 350Te Farii-maitai-raa i te Faanahonahoraa ia Au i te Ture

GSAM 350.4I te tau veavea o taua matahiti ra, ua tauaparauhia teie parau i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau, ma te auhoaraa rahi aore ra iti. E i roto i te hoê amuiraa rahi a te mau tia o to tatou nunaa no Michigan e no te tahi atu mau tuhaa fenua, i faatupuhia i Battle Creek mai te 28 no Tetepa e tae atu i te 1 no Atopa, ua hiʻopoʻa ratou i te parau ma te aau haavare ore. Ua tauaparau ratou ma te tiama e ma te taatoa no nia i te faanahonahoraa ia au i te ture no te tapeʻa i te fare ohipa e te tahi atu mau faufaa a te ekalesia—te mau fare pureraa, e te vai atu ra. Tei roto te taatoaraa o teie tauaparauraa i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau, buka 16, numera 21, 22 e 23, i neneihia i te 9, 16 e 23 no Atopa 1860.

GSAM 351.1Ei faahopearaa no te mau tauaparauraa i taua amuiraa ra, ua farii ratou atoa ma te maiti ia haamauhia te hoê taiete neneiraa ia au i te ture. E ia nehenehe taua taiete ra e haamauhia i te taime matamua e tia ai, ua maiti te amuiraa i te hoê tomite e pae melo.

GSAM 351Te Hoê Iʻoa no te Amuiraa Faaroo

GSAM 351.2Ua hiʻopoʻa atoa teie amuiraa i te iʻoa e mairihia no to tatou nunaa. Ua tupu faahou te mau manaʻo taa ê; te turu ra vetahi i te hoê iʻoa, e vetahi i te tahi atu. I te tuuraahia mai te iʻoa “Ekalesia a te Atua”, ua patoihia te reira no te mea aita e faaite ra i te mau mea e taa ê ai to tatou faaroo. Area te iʻoa “Mahana Hitu, Petania”, e faaite ïa i to tatou faaroo i te hoʻiraa mai fatata o te Mesia, e e faaite atoa e e feia haapaʻo tatou i te Sabati o te mahana hitu. Ua hoê roa te amuiraa i te turu i teie iʻoa hopea, e i te taime i maitihia ai, hoê anaʻe taata i patoi, e aita i maoro ua iriti atoa oia i taʼna patoiraa.

GSAM 351Te Iʻoa tei Farii-maitai-hia

GSAM 351.3I roto i te Iteraa papu numera 6, te taio nei tatou:

GSAM 351.3“Aita e iʻoa e tano no tatou ia rave, maori râ o te iʻoa e au i te faaroo ta tatou e faaite nei, e o te faaite i to tatou faaroo, e o te faataa ia tatou ei nunaa taa ê....

GSAM 351.4“Te faaite maramarama nei te iʻoa Mahana Hitu, Petania i te mau huru mau o to tatou faaroo, e e haapapu i te reira i te aau o te taata e imi ra. Mai te hoê ohe no roto mai i te vahi vairaa ohe a te Fatu, e puta te feia ofati i te ture a te Atua i te reira, e e aratai te reira ia ratou i te tatarahapa i mua i te Atua e i te faaroo i to tatou Fatu ia Iesu Mesia.”

GSAM 351.4Na taua iteraa papu ra i faaoti roa i teie parau i roto i te manaʻo o te feia faaroo.

GSAM 351Te Ohipa a te Horoʻaraa Mau

GSAM 351.5E ere anei te reira te ohipa taa ê a te mau horoʻaraa a te Varua o te Atua ia faaitehia mai? Ua parau Paulo e ua tuuhia te reira i roto i te ekalesia “ia tia roa te feia moʻa, no te ohipa taviniraa, no te patu i te tino o te Mesia: e ia tae tatou atoa i te hoêraa o te faaroo,” e te vai atu ra.11 Auê te tano e, ia oti te feia faaroo i te imi i te maramarama ma te pure e te haehaa, ia parau mai te Varua e, “Teie te eʻa; e mea tano ta outou i faaoti”; e ia “patu” atu â oia i te ekalesia, mai i roto i teie tupuraa, ma te faaite ia ratou eaha te auraa o teie parau i roto i ta ratou mau ohipa, e te tahi mau faahopearaa maitai o ta ratou mau faaotiraa.

GSAM 352Faanahonahoraa o te Ekalesia

GSAM 352.1I roto i te hoê oreroraa parau na Matahiapo White i mua i te Amuiraa Rahi i Battle Creek, i Eperera 1861, e i neneihia i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 11 no Tiunu 1861, ua tuu mai oia i te manaʻo ia faanaho-maite-hia atu â ta tatou mau ekalesia. Ua titau-manihini-hia e iva orometua ia putuputu no te haapii i te Bibilia, no te imi i te maramarama no nia i teie parau, e ua anihia ratou e te amuiraa ia nenei i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau i te mau mea i itehia e ratou. I muri aʻe i te faaiteraa i te iteraa papu a te mau Papai no nia i te nahonaho o te ekalesia e te feia e amo i te mau hopoia i roto, ua hiʻopoʻahia te tiaraa aifaito o te mau tia no te mau tuhaa fenua i roto i te Amuiraa Rahi, e te tiaraa tano e te aifaito o te mau tia o te mau ekalesia i roto i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua. O te taime matamua ïa i tuuhia mai ai te manaʻo ia maiti-maite-hia te mau tia no te mau amuiraa rahi, ia au i te hoê faito aifaito o ta ratou e farii amui.

GSAM 352Te Haamauraa i te Amuiraa no te Mau Ekalesia o te Fenua o Michigan

GSAM 352.2I te 6 no Atopa 1861, ua haamauhia te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua o Michigan, ma te maiti i te hoê peretiteni, te hoê papaʻi parau, e te hoê tomite faatere e toru melo. Na roto i te maitiraa a te amuiraa, ua aʻohia te mau ekalesia ia faanaho ia ratou, ma te farii i teie parau ei parau fafauraa a te ekalesia:—

GSAM 352.3“O matou, te feia tei tuu i to matou iʻoa i raro nei, te amui nei matou ei ekalesia, ma te rave i te iʻoa Mahana Hitu, Petania; e te fafau nei matou e haapaʻo i te mau faaueraa a te Atua e te faaroo o Iesu Mesia.”

GSAM 353Te Mau Parau Haamanaraa o te Mau Orometua

GSAM 353.1I teie amuiraa, ua faaoti-matamua-hia ia horoʻahia te mau parau haamanaraa i te mau orometua Mahana Hitu, Petania atoa o teie tuhaa fenua o tei haapaʻo maitai i ta ratou mau hopoia. Ua faaotihia atoa ia amo te mau orometua i te hoê parau haapapuraa i to ratou faatoroaraahia, e te hoê parau haamanaraa i tarimahia e te peretiteni e te papaʻi parau o te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua. E faaapîhia taua parau haamanaraa ra i te mau matahiti atoa.

GSAM 353.2Ua faaotihia atoa na roto i te maitiraa ia maiti i te hoê tomite no te faaineine i te hoê parau e faaite i to tatou nunaa i te ravea e faanaho ai i te mau ekalesia. Ua neneihia taua parau ra i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te 15 no Atopa 1861.

GSAM 353Te Mau Parau Haamanaraa o te Mau Tia

GSAM 353.3I te avaʻe Tetepa 1862, ua faatupu te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua o Michigan i taʼna amuiraa matamua i Monterey. I reira i tuuhia mai ai no te taime matamua te manaʻo ia farii i te mau ekalesia i roto i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua, mai te mau melo e farii-maiti-hia i roto i te mau ekalesia. No te mea ahuru ma hitu ekalesia i taua tuhaa fenua ra tei oti aʻe i te faanahohia, ua farii-maiti-hia ratou i roto i te amuiraa; e ua fariihia ei mau tia te mau melo atoa o taua mau ekalesia ra i tae mai.

GSAM 353Te Mau Moni Aufauhia i te Mau Orometua

GSAM 353.4I taua amuiraa ra atoa i fariihia ai te faanahoraa ia aufauhia te mau orometua i te hoê faito moni i te mau hepetoma atoa no te ohipa ta ratou i rave. Ua titauhia te mau orometua ia faaite i te taime ta ratou i rave i te ohipa i roto i te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua, e ta ratou moni i farii e i haamauʻa. Ia farii te amuiraa i taua faaiteraa ra, e faatitiaifaro ïa oia i te mau aufauraa ia tano.

GSAM 353Te Faaiteraa Matamua a te Mau Tia i te Mau Parau Haamanaraa

GSAM 353.5I te 20 no Me 1863, ua faatupuhia te Amuiraa Rahi i Battle Creek, Michigan. O te amuiraa matamua teie o taua tino ra i hopoi mai ai te mau tia i te mau parau haamanaraa no to ratou iho mau tuhaa fenua. Aita râ te rahiraa o te mau tia i faataahia ia au i te numera o te mau melo. Te mau tuhaa fenua i tonohia mai te mau tia i taua taime ra, o Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York e Ohio ïa.

GSAM 354Te Mau Ture Faanaho o te Amuiraa Rahi e te Mau Amuiraa no te Mau Ekalesia o te Fenua

GSAM 354.1I te 21 no Me, ua farii te Amuiraa Rahi i te hoê ture faanaho; e i taua mahana ra ua tuuhia mai te hoê ture faanaho no te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua ia farii ratou i te reira. Ua fariihia te reira i roto i te hoê putuputuraa a te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua o Michigan. Ua faataa taua mau ture faanaho ra i te rahiraa o te mau tia ia au i te numera o te mau melo i roto i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua e i roto i te Amuiraa Rahi. Taua ture faanaho i tuuhia mai i reira no te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua ra, fatata e hoê â ïa e te ture e faaohipahia nei i teie nei e ta tatou mau amuiraa e hitu ahuru ma piti na te ao atoa nei.

GSAM 354.2I te taime o te Amuiraa Rahi, i te tau tupuraa o 1864, ua tuuhia mai no te taime matamua te aʻo i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua ia maiti i te hoê tomite hiʻopoʻa i te mau moni. Ia riro te mau melo o te reira ei feia faaroo e ere i te orometua, e aita i rave i te ohipa aufauhia e te amuiraa i taua matahiti ra. E ohipa ratou e te tomite faatere no te hiʻopoʻa e no te faatitiaifaro i te mau parau moni e te mau orometua. Na reira, i te mau taahiraa tataitahi, ia au i te mau mea i hinaarohia, ua haamauhia te nahonaho i roto i te ohipa e te taviniraa a te Atua.

GSAM 354.3Ua faaite poto atu tatou i te mau taahiraa i aratai i te faanahonahoraa papu o te ohipa. Ua ravehia teie i te hoê tau e mea nainai roa te amuiraa faaroo ia faaauhia i toʼna huru i teie nei.

GSAM 354.4I te otiraa te Amuiraa Rahi i te faanaho-maite-hia, i 1863, aita te taatoaraa o te mau tia i tae i te rahiraa o ta tatou e ite nei i teie nei i te mau matahiti atoa i roto i te tahi mau amuiraa nainai no te mau ekalesia o te fenua.

GSAM 354Te Tumu o te Faanahonahoraa

GSAM 354.5Te fa a te faanahonahoraa, ia tapeʻahia e ia faaterehia te mau faufaa a te amuiraa faaroo ia au i te ture; e ia rave te mau rave ohipa i ta ratou ohipa ma te hoêraa, ma te ore e arepurepu, no te mea ua rave ratou i ta ratou mau taahiraa ma te aʻo amui, e no reira ma te ore e amahamaha. Te mau parau tumu i fariihia i roto i ta tatou faanahonahoraa e tae mai i 1864, ua faaohipahia ïa i roto i te ohipa a rahi ai e a haere atu ai te reira i te tahi atu mau fenua e mau nunaa.

GSAM 355Te Mau Faanahonahoraa Rahi i Haamauhia

GSAM 355.1A haere ai te poroi i mua, ua haamauhia te mau faanahonahoraa rahi i muri nei; ua maitihia to ratou mau tia faatere i te mau putuputuraa matauhia a te Amuiraa Rahi:—

GSAM 355.2Te Taiete a te Amuiraa Rahi—te hoê taiete ia au i te ture e piti ahuru ma hoê melo, no te tapeʻa i te mau parau tiaraa fatu o te mau faufaa a te mau fare ohipa huru rau i Marite e i te tahi atu mau fenua.

GSAM 355.3Te Tomite no te mau Misioni i te mau Fenua Ê—no te aratai e no te faaaano i te ohipa misionare i rapae aʻe i te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua i haamauhia.

GSAM 355.4Te Taiete no te mau Buka Iti o te mau Fenua Atoa—taʼna ohipa o te opereraa ïa i te mau parau taioraa e te papaʻiraa rata, no te imi i te ravea e haamata ai i te mau misioni apî.

GSAM 355.5Te Taiete no te Tiamaraa Faaroo—taʼna ohipa taa ê o te tautururaa ïa i te feia e hamani-ino-hia no to ratou manaʻo haava, e te opereraa i te mau papai no nia i te mau parau tumu o te tiamaraa faaroo.

GSAM 355.6Te Taiete no te Haapiiraa Sabati o te mau Fenua Atoa—taʼna fa o te faaitoitoraa ïa e te faahaereraa i mua i te ohipa o te Haapiiraa Sabati i te mau vahi atoa.

GSAM 355.7Te Taiete no te Ohipa Misionare Rapaauraa e te Tauturu i te Taata—taʼna ohipa no nia ïa i te haapiiraa i te mau taote e te mau tuati, te faatereraa i te mau fare rapaauraa, te mau fare no te mau otare, te feia ruhiruhia, e te vai atu ra.

GSAM 355Te Mau Vahi i Ravehia ai te Ohipa e Tae Mai i 1868

GSAM 355.8E tae mai i 1868, tei roto i ta tatou tuhaa ohipa taua tuhaa o te Hau Amui no Marite i te pae hitia o te râ o te anavai Missouri, e i te pae apatoerau o te reni o te aanoraa o te fenua e tuea ra i te otiʻa apatoa o Missouri. I taua tau ra, e toru anaʻe melo o te Tomite a te Amuiraa Rahi; te peretiteni o te amuiraa te hoê o ratou. Tei raro aʻe te mau amuiraa e vau no te mau ekalesia o te fenua i te arataʻiraa a te Amuiraa Rahi, e tei Battle Creek, Michigan toʼna pu faatereraa.

GSAM 356Te Tumu i Titauhia ai te Faanaho-faahou-raa

GSAM 356.1A parare ai te poroi i te tahi atu mau fenua, ua titauhia te hoê faanaho-faahou-raa i te taatoaraa o te tuhaa ohipa. No reira, ua ravehia te mau taahiraa no te reira i 1897; ua rave-maite-hia atu â râ teie ohipa faanaho-faahou-raa i roto i na matahiti e maha i mairi iho nei. I taua tau ra ua haamauhia te hoê Amuiraa Rahi no Europa, e te hoê tomite faatere hoê ahuru ma maha melo. E te Amuiraa Rahi matamua, tei Washington, D.C. toʼna pu faatereraa, e tomite faatere ïa toʼna e piti ahuru ma vau melo, o tei riro ei tia no te mau tuhaa huru rau atoa o te poroi. Ua rave teie tomite i te tiaraa o te tahi mau taiete rahi i faaorehia.

GSAM 356Te Huru o te Faanahonahoraa i te 1 no Tenuare 1903

GSAM 356.2Te faaite nei teie mau parau no roto mai i te Buka Matahiti a te Amuiraa Rahi no 1904 i te tahi mau numera faufaa e tae mai i te 1 no Tenuare 1903:—

GSAM 356.3I taua tau ra, e piti Amuiraa Rahi to ta tatou ohipa i faanahohia; i roto i te reira hoê ahuru ma maha amuiraa tahoê, hitu ahuru ma piti amuiraa no te mau ekalesia o te fenua, e maha ahuru ma piti misioni. Teie to ratou opereraahia: Te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua i Marite Apatoerau, e maha ahuru ma iva; i rapae aʻe i Marite Apatoerau, e piti ahuru ma toru. Te mau amuiraa tahoê i Marite, e vau; i te tahi atu mau fenua, e ono. Te mau tuhaa misioni i Marite, e tae noaʼtu ia Alaska, Hawaii e Newfoundland, e pae; te mau misioni i rapae aʻe i Marite, e toru ahuru ma hitu, tei teie mau vahi: Hoê ahuru ma piti i Europa; e maha i Afirika; e toru i Asia; e piti i Marite Apatoa; e piti i Afirika Apatoa; e te toea i Marite Ropu, Mexico, te mau motu Antilles e te mau motu no te Moana Patifita. Tei roto i teie mau misioni e ono ahuru ma hitu orometua, te feia i faatoroahia e te feia i horoʻahia te parau faatia no te pororaa, e hoê hanere e toru ahuru ma hoê ekalesia.

GSAM 356Te Hoêraa i Roto i te Mau Huru Taa Ê

GSAM 356.4E mea faaitoito ia ite e ua tahoê teie mau faanahonahoraa taa ê i roto i te mau fenua e te mau nunaa huru rau no te faahaere i mua i taua ohipa rahi hoê ra o te parau mau e te faaoraraa i te taata. Te tiaturi nei tatou i te Atua, te tumu o te nahonaho, eiaha i te mau faanahoraa rapaeau anaʻe. Ma taʼna haamaitairaa i nia i te ohipa tahoê e te au maite a taʼna mau rave ohipa, e ite tatou e mea maitai e e mea au ia “ravehia te mau mea atoa ma te au e te nahonaho.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Te tuʻoraa i te tuʻiraa pō, 15 Fepuare 1844. ↩
  3. Tito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timoteo 3:1-15. ↩
  5. 1 Petero 5:1-6. ↩
  6. Mataio 23:11. ↩
  7. Te mau Iteraa papu no te Ekalesia, buka 1, api 210. ↩
  8. I taua buka ra, api 649, 653. ↩
  9. Te mau Iteraa papu no te Ekalesia, buka 5, api 236, 237. ↩
  10. I taua buka ra, api 534 (na te taata papai i haafaufaa i teie mau parau). ↩
  11. Ephesia 4:12, 13. ↩

Note

Back