Pene 2 — Te Faanahoraa o te Faaoraraa tei Faaitehia
GSAM 38.1“E maʻi te aau i te tiaturiraa e faataerehia ra; ia tae mai râ te mea i hinaarohia ra, e raau ora ïa.”1 “Te na ô maira hoi Iehova sabaota: Ia hoê â taime, e tau poto iti â, e e faaaueue au i te mau raʻi, e te fenua, e te miti, e te repo mǎrô; e e faaaueue au i te mau nunaa atoa, e e tae mai te Hinaarohia e te mau nunaa atoa; e e faaî au i teie nei fare i te hanahana, te na ô maira Iehova sabaota.”2
GSAM 38.2Mai te taime i tiavaruhia ai Adamu i rapae i te ô i Edene e i te raau ora, ua horoa mai te mau parau i parauhia ia Satani no nia i te huero o te vahine—“Na te reira e tûparari i to oe upoo”—i te tiaturiraa e pau roa te diabolo, e haamouhia taʻna mau opuaraa haavare, e e faahoʻi-faahou-hia te taata i te raau ora. Ua riro mai ïa Tei tiaihia ra—te Huero i fafauhia ra—ei “Hinaarohia e te mau nunaa atoa.”
GSAM 38.3I roto i te parau no roto mai ia Hagai i faahitihia i nia nei, e au ra e ua taaihia te taeraa mai o teie Tei hinaarohia ra i te taime e faaaueue ai te Fatu i te raʻi e te fenua atoa. I to Paulo papairaa i te mau Hebera, ua tuu oia i taua faaaueueraa ra i mua, a na ô ai e: “Ia hoê â taime e faaaueue ai au, eiaha o te fenua anaʻe, o te raʻi atoa râ. E teie nei parau, Ia hoê â taime, o te faaiteraa ïa i te faaore-ê-raa i te mau mea e aueue ra, mai te mau mea i hamanihia ra, ia vai noa te mau mea e ore e nehenehe e faaaueuehia. E teie nei, ua noaa ia tatou te basileia e ore e aueue, e tapea tatou i te aroha, e nehenehe ai ia tatou e pûpû i te Atua i te hoê taviniraa taʻna e au, ma te faatura e te mataʻu i te Atua.”3 Teie mau parau no nia i taua faaaueueraa hoê e tupu a muri nei, e au ra e te tuu ra i te reira i pihai iho i te haamauraa hopea i te basileia o te Atua, i raro aʻe i te Mesia, te Huero i fafauhia ra, “te Hinaarohia e te mau nunaa atoa.”
GSAM 39.1E nehenehe te mau taata atoa e vai matara ra te Bibilia taatoa i mua ia ratou e ite maitai, i teie nei mau mahana hopea, i te faahoʻiraa e faatupuhia na roto i te Mesia. Aita i na reira i te feia i tahito ra. Ua tae mai te parau a te Fatu ia ratou, “te faaueraa i nia i te faaueraa, te faaueraa i nia i te faaueraa; te reni i nia i te reni, te reni i nia i te reni; maa parau iti i ô nei, e maa parau iti i ô ra.”4 No reira, i te faaiteraahia te faanahoraa o te faaoraraa ia ratou, ua riro te reira mai te eʻa o te taata parau-tia, “mai te maramarama anaana ra, o te anaana noa e rahi atu â e tae roa i te mahana maitai roa.”5 No reira, e mea anaanatae roa ia hiʻopoa poto noa i te faaiteraahia taua faanahoraa ra, maa taahiraa i muri i te tahi, i toʻna ra mau taata i tahito ra.
GSAM 39Aita te taereraa i faaitehia i te omuaraa
GSAM 39.2Aita te Fatu i faataere i to ratou tiaturiraa i taua taime iho ra, a haamaʻi atu ai i to ratou aau na roto i te faaiteraa ia ratou e e rave rahi hanere matahiti e mairi hou to ratou mau tiaturiraa e tupu hope ai i roto i te Huero i fafauhia ra. Ia hiʻo tatou i te mau ohipa i papaihia, e taa ia tatou e ua vaiihohia ratou ia manaʻo e o te tamarii matamua e fanauhia ra taua Huero ra; e e faahoʻi-oioi-hia mai Edene na roto i te tahi ravea, e e noaa faahou ia ratou te haafatata atu i te raau ora. I te fanauraa o Kaina, ua tuô Eva e: “Ua noaa iaʻu te hoê taata no ô mai ia Iehova.”6 Te faaite papu ra te tahi mau aivanaa i te reo Hebera e, ia hurihia taua parau ra ma te tano e ma te taatoa, teie ïa: “Ua noaa iaʻu te hoê taata, o Iehova.” Oia hoi, Teie te Huero o te rave i teie nei ohipa a te Fatu, o te upootiaraa ia Satani. Aita e parau mai teie te huru a Eva i papaihia i te fanauraa o Abela. E nehenehe taʻna e manaʻo e o te matahiapo te taata e faatupu i te parau fafau, e e mea tano ia manaʻo oia mai te reira. Eaha râ te toparaa o toʻna tiaturiraa, e tae noa i te poheraa, a tupu ai te huru o Kaina e a ite ai oia i toʻna haerea ino, o tei aratai iaʻna i te haapoheraa i toʻna taeae! Hou Abela a pohe ai, e mea papu e ua noaa ia raua te tahi maramarama e te ite no nia i te tusia e pûpûhia no raua a muri nei; ua hopoi mai hoi Abela i taʻna arenio ei tusia, mai ta te Atua i haapii iaʻna, area Kaina ra, o tei haapiihia atoa mai toʻna taeae, ua hopoi mai ïa i te tusia o te mau hotu o te fenua, ma te varua riri e te pohehae atoa. Ua farii-maitai-aʻe-hia te tusia a Abela i ta Kaina, no te mea ua pûpûhia te reira “i te faaroo,” e no te reira Paulo i papai ai e: “Ua pohe oia, te parau noa nei â râ.”7
GSAM 40O Seta anei te Huero?
GSAM 40.1I muri aʻe i te poheraa o Abela, ua fanauhia Seta, e ua ora faahou te tiaturiraa; “na te Atua hoi,” ta Eva ïa parau, “i horoa mai i te tahi atu huero naʻu ei mono ia Abela, ta Kaina i taparahi.”8 I muri iho, ua taiohia Seta i roto i te huaai o Adamu. (A hiʻo Genese 5:3.) Aita o Kaina, te matahiapo mau, i taiohia i roto i te tuatapaparaa tupuna. E mea papu paha e ua manaʻo Eva e o Seta i teie nei te Huero i fafauhia ra. Ia au i te parau i papaihia, i muri aʻe i te fanauraa o Seta, ua haamata te taata i te pii ia ratou iho i te iʻoa o te Fatu. (A hiʻo i te parau i te hiti o Genese 4:26.) Peneiaʻe ua na reira ratou no te manaʻo e o Seta te arii hopea, te Fatu, o te haamou i te faatereraa ta Satani i haru.
GSAM 40Ua tuuhia te tiaturiraa i nia ia Noa
GSAM 40.2I roto i te aamu poto o te mau ohipa mai te tau o Adamu e tae noa i te fanauraa o Noa, mea iti roa tei faaitehia hau atu i te tuatapaparaa tupuna o te huitaata. I te fanauraa o Noa (“te taata tia,” i te parau i te hiti), ua tupu faahou te tiaturiraa, e ua parau te taata e: “Na teie nei e tamahanahana ia tatou i ta tatou ohipa e te rohirohi o to tatou rima, no te repo ta Iehova i faaino ra.”9 Aita te parau a te Atua e faaite mai e nahea, e na roto i teihea ravea, ratou i tiaʻi ai i te tamahanahanaraa; ua tapeahia râ te tiaturiraa e e tamǎrûhia te faainoraa i nia i te fenua na roto i te tahi ravea. Ua hunahia ia ratou te ino o te tau o Noa, i te taime e faaî ai te taata i te ao i te hara e te hamani-ino-raa, e mou ai te huitaata i nia i te fenua i te diluvi, e o Noa anaʻe e toʻna utuafare te ora mai; ua hunahia atoa ia ratou e e faaara oia i to te ao i te ati e fatata mai ra i te roaraa o na matahiti hoê hanere e piti ahuru.
GSAM 41Ua patuhia Babela
GSAM 41.1I muri aʻe i te diluvi, ua faauehia te taata na roto ia Noa ia faaî faahou i te fenua; i to ratou haamataraa râ i te rahi haere, ua patoi ratou i te faanahoraa a te Fatu no te faatere ia ratou. Ua haamau Nimeroda i te basileia o Babela (tei piihia i muri iho o Babulonia, te matamua o te mau faatereraa i nia i te fenua).10 Aita i maoro i muri iho, ua haamata te taata i te patu i te pare i Babela, ia roo to ratou iʻoa e ia ore ratou ia purara ê, o te patoiraa mau ïa i ta te Fatu i haapii ia ratou na roto ia Noa. Aita ratou i tiaʻi ma te faaoromai i te Fatu ia faatupu i toʻna mau opuaraa, ua rave râ ratou iho i taua ohipa ra; i reira te Atua i haafifi ai i to ratou reo, e ua purara ê atura ratou.
GSAM 41E riro Aberahama ei fatu aiʻa no te ao
GSAM 41.2Ia pee tatou i taua aamu poto ra e tae noa i te ahururaa o te ui mai ia Noa mai, e ite tatou i te piiraa o Aberahama, ta te Fatu i parau atu e: “Te fenua atoa ta oe e hiʻo nei, e horoa vau i te reira na oe e na to oe huero e a muri noa atu. E e faariro vau i to oe huero mai te repo o te fenua; ia nehenehe te hoê taata e taio i te repo o te fenua, e taio-atoa-hia ïa to oe huero. A tia, a haere na te fenua, i toʻna roa e toʻna aano; e horoa hoi au i te reira na oe.”11 Noa atu teie parau fafau ia Aberahama e e riro te fenua noʻna, ua haapapu te Fatu iaʻna e e pohe oia. Te parau ra Paulo e ua haere atu oia i “te hoê vahi e noaa iaʻna a muri iho ei aiʻa.”12 E mea papu e ua haamaramaramahia ia Aberahama teie nei parau no te tupuraa o te parau fafau, na roto i te hoê orama no ô mai i te Atua; no te mea te “tiaʻi ra oia i te hoê oire niu papu, o te Atua te taata opua e te taata patu i te reira.”13 Te faaitehia ra i roto i te Roma 4:13 e teie te parau fafau, “ia riro oia ei fatu aiʻa no te ao;” e ere i toʻna huru i teie nei, i te tau poto aore ra i te tau roa râ, i muri aʻe i toʻna oraraa faahou.
GSAM 42.1Ia hiʻo ma te manaʻo taata, aita i taa ia Aberahama e nahea e noaa ai taua huero i fafauhia ra no roto i toʻna iho huaai. No reira oia i parau ai e ia piihia Eliezera, te tiaau o toʻna fare, o taua huero ra. Ua parau te Fatu e, E ere; e riro râ te reira ei taata o te “fanauhia mai no roto i to oe iho tino.” I teie nei ua haamata te Fatu i te faaite iaʻna e eita te ohipa hopea a toʻna huero e tupu oioi. Ua parau oia ia Aberahama e: “E riro to oe huero ei taata ěê i te hoê fenua e ere no ratou, e e tavini ratou i to reira mau taata; e e hamani ino mai ratou ia ratou e maha hanere matahiti.... E haere râ oe i to oe ra mau metua ma te hau; e tanuhia oe ma te ruhiruhia maitai.”14
GSAM 42.2Ua opua te vahine a Aberahama i te hoê ravea maamaa no te faaoioi i te tupuraa o te parau fafau; i muri aʻe râ i te fanauraa o Isaaka, te tamaiti mau a Aberahama raua Sara, taʻna vahine faaipoipo, ua parau te Fatu no Isamaela e toʻna metua vahine ra o Hagara e: “A tiavaru i teie nei vahine tîtî e taʻna tamaiti.”
GSAM 42.3I te tamataraahia te faaroo o Aberahama i te pûpûraa ia Isaaka i nia i te fata, ua noaa iaʻna te hoê haapiiraa no nia i te tia-faahou-raa o te feia pohe. Te parauhia ra noʻna e: “Ua manaʻo oia e e tia i te Atua ia faatia mai iaʻna [Isaaka], no roto atoa mai i te feia pohe; e no reira mai hoi oia i farii faahou ai iaʻna ma te hohoʻa.”15
GSAM 42Te Huero mau
GSAM 42.4I te hoê taime, ua haapiihia Aberahama e te Huero mau, na roto iaʻna e haamaitaihia ai te mau nunaa atoa, noa atu e no roto i toʻna huaai i te tino nei, o te Mesia mau ïa a te Atua; aita hoi te Fatu i parau iaʻna e: “Te mau huero, mai te mea e mea rahi; no te hoê râ, E no to oe Huero, o te Mesia ïa.”16 Ua parau te aposetolo Paulo no teie nei e: “Ua ite atea te Papai e e faatiahia te mau etene e te Atua i te faaroo, ua poro atea ihora i te evanelia ia Aberahama, a na ô ai e: Ia oe e haamaitaihia ai te mau nunaa atoa.”17 Ua faaapîhia te parau fafau ia Aberahama ia Isaaka e toʻna huero,18 e ia Iakoba atoa.
GSAM 42.5I te mea e hoê ahuru e piti tamaiti ta Iakoba, e tupu iho â te uiraa e, Na roto i teihea tamaiti e tuatapapahia ai te huaai o te Huero mau? Ua faaotihia teie nei parau i roto i te iteraa papu i faauruahia, ta Iakoba i faaite no nia i taʻna mau tamaiti: “E ore te sepeta e taa ê ia Iuda, e te taata horoa ture i ropu i toʻna avae, e ia tae mai Silo ra; e e amui mai te mau taata iaʻna.”19 No te tupuraa o teie nei parau, e mea maitai ia tapao i ô nei e, noa atu ua vai te mau taata o Iseraela i raro aʻe i te mana o te mau nunaa rau, ua faatiahia ratou ia tapea i ta ratou Sanederi. No reira, ua vai â te tahi mana o Iuda—te opu o te Ati Iuda tei piihia i to Iuda iʻoa—i roto i to ratou faatereraa e tae roa i te taeraa mai o Silo (te Mesia).
GSAM 43Ua hunahia te taime
GSAM 43.1Ua noaa i te mau metua i tahito ra te tahi ite no nia i te faahoʻiraa e te Huero i fafauhia ra; ua hunahia râ ia ratou afea oia e tae mai ai, e eaha te maoro hou oia a tae mai ai. A rahi haere ai te huaai o Iakoba i Aiphiti, e a hamani ino ai te taata Asura—o Pharao (Isaia 52:4)—o tei “ore i ite ia Iosepha,”20 ia ratou, ua hoʻi iho â to ratou manaʻo i na matahiti e 400 (e 430 mau) i faahitihia ia Aberahama ei tau no to ratou mau ati e to ratou parahiraa ei taata ěê, ma te tiaturi e na te faaoraraa ia ratou i taua mau ati ra e aratai ia ratou i roto i te aiʻa i fafauhia ra.
GSAM 43.2I te fanauraa o Mose, ua ite toʻna na metua e “e tamaiti nehenehe oia.”21 E mea papu e ua horoahia ia raua te maramarama e, i raro aʻe i te Atua, o oia te faaora ia Iseraela i to ratou faatîtîraa ino mau. E mea papu roa e ua faaitehia teie nei ite ia Mose; i te mea, i te maha ahururaa o toʻna matahiti, i toʻna faaotiraa papu e amui atu i te mau taata o Iseraela i hamani-ino-hia e e faaoromai i te ati e o ratou, eiaha râ ia piihia oia te tamaiti a te tamahine a Pharao e te fatu aiʻa no te terono o Aiphiti,22 e i toʻna haamataraa i te turu i toʻna mau taata, a taparahi ai i te hoê taata Aiphiti ei parururaa ia ratou, ua maere roa oia i to ratou oreraa e taa i taʻna ohipa; “ua manaʻo hoi oia e ua taa i toʻna mau taeae e na roto i toʻna rima e faaora mai ai te Atua ia ratou.”23
GSAM 44.1I te taeraa i te tau a te Fatu no te mau taata o Iseraela ia faarue ia Aiphiti, ua reva ratou i te mahana mau i tohuhia ra. Exodo 12:40, 41. Eita ratou e nehenehe e faariro ia Mose ei arii hopea no ratou e ei huero i horoahia i ai te parau fafau, no te mea no te opu o Levi oia; e aita anei Iakoba i faaite i roto i taʻna parau tohu i faauruahia e o Iuda to ratou arii e tae noa i te taeraa mai o Silo?
GSAM 44“E ite au iaʻna, e ere râ i teie nei.”
GSAM 44.2A haere ai te mau taata o Iseraela i Kanaana, ua pii Balaka, te arii no Moabi (te hoê huaai o Lota), ia Balaama ia faaino ia Iseraela. Ua faariro te Fatu i taʻna faainoraa ei haamaitairaa, na roto i te reira ua noaa ia ratou te maramarama rahi atu â, no te faaore i te manaʻo e e faaora-roa-hia ratou i te mana ta Satani i haru i to ratou tomoraa iho â i Kanaana. Teie te aamu i roto i te Papai: I roto i te hoê orama no ô mai i te Atua, ua parau Balaama e: “E ite au iaʻna, e ere râ i teie nei; e hiʻo au iaʻna, e ere râ i te tau fatata: e haere mai te hoê Fetia no roto mai ia Iakoba, e e tia mai te hoê Sepeta no roto mai ia Iseraela, e e tairi i na poro o Moabi, e e haamou i te mau tamarii atoa a Seta.”24
GSAM 44.3No teie huaai rahi i tupu mai ia Aberahama ra, te na ô ra Paulo e: “No reira, no roto mai i te hoê taata anaʻe, o tei au i te taata pohe ra, ua tupu mai te hui rahi mai te mau fetia o te raʻi i te rahiraa, e mai te one i te pae miti e ore e tia ia taio. Ua pohe anaʻe teie nei feia i roto i te faaroo, aita i noaa ia ratou te mau mea i fafauhia ra; ua ite atea râ ratou i te reira, e ua papu ia ratou, e ua farii ma te oaoa, e ua faʻi e e feia ěê ratou e te ratere i nia i te fenua.”25
GSAM 44.4Aita e tumu e paruparu ai e e hepohepo ai te aau o Iseraela i te parau tohu a Balaama e te tupuraa hope o to ratou tiaturiraa, “e ere i teie nei,” e ere atoa “i te tau fatata;” no te mea, aita i maoro hou teie nei parau tohu, ua tǎpǔ te Fatu i toʻna iho ora e e tae mau mai taua huru hanahana ra i te pae hopea. Na roto ia Mose ua parau oia e: “Ia au i te parau mau e te ora nei au, e î te fenua atoa i te hanahana o Iehova.”26 I te tau o te peropheta Habakuka, e 863 matahiti i muri iho, ua faaite-faahou-hia taua parau mau ra, ua parauhia râ e e ohipa â te reira no a muri nei: “e î hoi te fenua i te ite i te hanahana o Iehova, mai te miti e tapoʻihia ra i te pape.”27
GSAM 45Te taviniraa i roto i te vahi moʻa, e hohoʻa no te taviniraa mau
GSAM 45.1I te aratairaa mai te Fatu ia Iseraela i rapae i Aiphiti, ua faaite oia i taʻna ture no te haerea tia ia faaroo te puhapa taatoa, e ua horoa ia ratou i taua ture ra i nia i te ofai, i nanaʻohia e toʻna iho manimani rima. Ia aratai-noa-hia to ratou manaʻo i taua Faaora ra o te pûpû iaʻna iho ei tusia no ratou i te pae hopea, e ia tamâhia ta ratou mau hara na roto i te mana o toʻna toto faufaa rahi, ua faaue oia ia faatiahia te hoê vahi moʻa i te medebara. Ua faaara-maitai-hia Mose ia hamani i teie tiahapa, aore ra vahi moʻa, i roto i te mau tuhaa atoa, ia tuea roa i te hohoʻa ta te Fatu i faaite iaʻna i nia i te mouʻa.28 Te taviniraa i roto i teie nei vahi moʻa, e ata ïa no te taviniraa mau a te Mesia i roto i te vahi moʻa i te raʻi ra.29 Te opuaraa a te Atua i roto i te mau ô e te mau tusia o te vahi moʻa, o te haamanaʻoraa ïa i te taata i te ata o “te mau mea maitai e tae mai ra,”30 area te tautooraa a Satani ra, o te aratairaa ïa i te taata ia hiʻo i te ô iho, eiaha i te Mesia e taʻna taviniraa mau, e hohoʻa noa hoi teie no te reira. Ua imi ïa oia i te aratai ia ratou ia tiaturi i ta ratou iho mau ohipa no te faaoraraa.
GSAM 45.2Te opuaraa a te Fatu, ia riro oia ei faatere no toʻna mau taata—te mau taata o Iseraela—ia aro i ta ratou mau aroraa e ia haavi i te mau nunaa. E ravea taʻna no te faatereraa, mai te faaitehia ra i roto i teie nei irava: “Ia oti iaʻna te mau nunaa e hitu i te fenua ra i Kanaana i te haamou, ua opere oia i to ratou fenua na ratou ma te tuu i te tufa. I muri aʻe i te reira ua horoa oia i te mau tavana haava no ratou i te roaraa e maha hanere e pae ahuru matahiti paha, e tae noa ia Samuela te peropheta ra.”31
GSAM 45Ua ani Iseraela i te hoê arii
GSAM 45.3E mea papu e aita te mau taata o Iseraela i au i te ravea a te Fatu no te faatere ia ratou. Teie râ taʻna opuaraa e toʻna hinaaro, ia riro ratou ei nunaa taa ê, eiaha mai te mau nunaa atoa e haaati ra ia ratou. Ahiri ratou i pee maite i taʻna mau haapiiraa, e parau atoa ïa te mau nunaa no ratou e: “E parau mau, e nunaa paari e te ite teie nei nunaa rahi. O vai hoi te nunaa rahi e vai piri roa ra te Atua ia ratou, mai ia Iehova to tatou Atua i te mau mea atoa ta tatou e pii atu iaʻna?”32
GSAM 46.1I to ratou mauruuru-ore-raa, ua ani ratou ia Samuela ia faatoroa i te hoê arii no ratou, e ua parau te Fatu ia Samuela e: “Ua faarue ratou iaʻu, ia ore au ia faatere ia ratou.”33 Ua parau faahou ratou ia Samuela, ma te faahepo rahi atu â e: “E teie nei, a faataa i te hoê arii no matou, ia haava oia ia matou mai te mau nunaa atoa ra.”34 Ua faaite maite Samuela i mua ia ratou i te haavîraa e tae mai i nia ia ratou mai te peu e e arii to ratou; “aita râ te taata i farii i te faaroo i te reo o Samuela, e ua parau ratou e, Eita; e arii râ to matou i nia iho ia matou; ia riro atoa matou mai te mau nunaa atoa ra; e ia haava to matou arii ia matou, e ia haere i mua ia matou, e ia aro i ta matou mau aroraa.”35
GSAM 46.2No reira, ua faaterehia ratou e te mau arii fatata e pae hanere matahiti; i te omuaraa, ei basileia hoê i raro aʻe ia Saula, Davida e Solomona; i muri iho, ua vahi-rua-hia ei basileia e piti, o Iseraela e o Iuda. E mea iti roa to ratou mau arii i maitai e i parau-tia, area te rahiraa ra e feia ino ïa, o tei aratai i te taata i roto i te haamoriraa idolo e te mau ino rahi roa. No reira, aita te taata i tuea noa i te mau nunaa e haaati ra ia ratou i te mea e e arii to ratou, ua tuea atoa râ i te ino, i te faarueraa i te Atua o to ratou mau metua, e i te haamoriraa i te mau idolo e te mau nuu o te raʻi.
GSAM 46.3Ua parau te Fatu no teie nei faatereraa arii, na roto i te vaha o te peropheta Hosea e: “E Iseraela e, ua haamou oe ia oe iho; tei iaʻu râ to oe tauturu. E riro vau ei arii no oe; tei hea te tahi atu o te faaora ia oe i roto i to oe mau oire atoa? E tei hea to oe mau tavana haava ta oe i parau e, A horoa mai i te hoê arii e te mau hui arii naʻu? Ua horoa vau i te hoê arii na oe i toʻu riri, e ua rave ê au iaʻna i toʻu riri uʻana.”36
GSAM 47Te Basileia i Hurihia
GSAM 47.1Ua vai noa teie faatereraa arii e tae roa i te taime i tutui ai te mau Kaladaio ia Ierusalema, i rave ai i te mau farii o te hiero, e i afai ai ia Iuda ei tîtî i Babulonia. Ua parahi ratou i reira e hitu ahuru matahiti, mai tei tohuhia no ratou. I te hopearaa o teie faatereraa arii, ua parau te Fatu na roto i te peropheta Ezekiela ia Zedekia, to ratou arii hopea: “E te arii viivii e te ino o Iseraela, ua tae to oe mahana, te taime e hope ai te ino, te na ô maira te Fatu ra o te Atua: A tatara i te potae arii, a iriti i te korona; e ore teie e vai mai mutaa ihora: a faateitei i tei haehaa [te arii o Babulonia], e a faahaehaa i tei teitei [teie arii o te opu o Iuda tei faateitei roa iaʼna iho]. E huri au, e huri, e huri i te reira; e ore roa te reira e vai faahou, e tae noaʼtu i te taeraa mai o tei au iaʼna te reira; e horoa vau i te reira naʼna.”37
GSAM 47.2Teie arii tei au iaʼna te faatereraa, te Huero mau, o te Mesia ïa. Ua papai te peropheta Mika noʼna: “O oe, e te pare o te nǎnǎ, te pare etaeta o te tamahine a Ziona, e tae mai ia oe, oia te mana faatere matamua [te mana faatere i te fenua, tei faahoihia mai i roto i te Mesia]; e tae mai te basileia i te tamahine a Ierusalema.”38
GSAM 47.3I te ereraa o Iseraela i te sepeta, ua haere te reira i roto i te rima o te arii o Babulonia. A vai ai ratou i raro aʼe i te faatereraa o Medai e Peresia, i muri iho o Heleni, e i muri iho o Roma, ua hurihia te basileia e toru taime. I te tau o te faatereraa a Kaisara Auguso, te emepera o Roma, ua fanauhia te Mesia, te fatu aiʼa mau o te terono o Davida — te Huero mau o te vahine, o Aberahama e o Davida — e ua fanauhia oia mai tei tohuhia.
GSAM 47.4Ia ite te taata e, teie Arii tei au iaʼna te faatereraa, te Huero mau, e ere noa oia i te hoê taata pohe noa, e basileia poto toʼna, ua faauru te Fatu i te taata papai salamo ia papai mai teie: “E faariro atoa vau iaʼna ei matahiapo naʼu, ei teitei aʼe i te mau arii o te fenua. E tapea vau i toʼu aroha iaʼna e a muri noaʼtu, e e vai papu taʼu faufaa iaʼna. E faavai atoa vau i toʼna huaai e a muri noaʼtu, e toʼna terono mai te mau mahana o te raʻi.” “E vai toʼna huaai e a muri noaʼtu, e toʼna terono mai te mahana ïa i mua iaʼu. E haamauhia te reira e a muri noaʼtu mai te marama, e mai te ite parau mau i te raʻi.”39
GSAM 48.1Te taio faahou nei tatou no teie Arii i roto i te parau tohu a Isaia, mai teie: “Ua fanau mai te hoê tamaiti na tatou, ua horoahia mai te hoê tamaroa na tatou; e vai te faatereraa i nia i toʼna tapono; e mairihia toʼna iʼoa o Faahiahia, o Aʼo, o te Atua Puai, o te Metua Mure Ore, o te Arii no te Hau. E ore e hope te tupuraa o toʼna faatereraa e toʼna hau, i nia i te terono o Davida e i nia i toʼna basileia, no te faanaho e no te haamau i te reira i te haavaraa e te parau-tia, mai teie nei e a muri noaʼtu. Na te itoito o te Fatu sabaota e faatupu i teie.”40
GSAM 48Te Afairaahia o Enoka e o Elia i te Raʻi
GSAM 48.2Ua papaihia te mau tupuraa i afaihiaʼi te tahi mau taata i tahito ra i te raʻi ma te ore e tamata i te pohe. No Enoka, te hitu ia taiohia mai ia Adamu, te parauhia ra e ua “haere e te Atua; e aita aʼera oia, no te mea ua rave te Atua iaʼna.”41 “Na te faaroo i afaihiaʼi o Enoka, ia ore oia ia ite i te pohe; e aita i itea mai oia, no te mea ua afai te Atua iaʼna; no te mea hou oia i afaihiaʼi, ua itehia teie iteraa papu noʼna, e ua mauruuru te Atua iaʼna.”42
GSAM 48.3E i te tahi atoa taime, a haere amui ai o Elia raua o Elisa, “a haere noa ai raua e a paraparau noa ai, inaha, ua fâ mai te hoê pereoo auahi e te mau puaahorofenua auahi, e ua faataa ê ia raua; e ua haere atura o Elia i nia i te raʻi na roto i te hoê mataʼi puahiohio. Ua ite o Elisa i te reira e ua pii ihora oia, E tau metua, e tau metua, te pereoo o Iseraela e toʼna mau taata faahoro puaahorofenua! E aita oia i ite faahou iaʼna.”43
GSAM 48.4Ua tohu o Enoka no te haereraa mai o te Mesia ei haava no te fenua atoa, i teie nei mau parau: “Inaha, te haere mai nei te Fatu e te mau ahuru tausani o toʼna mau taata moʼa, no te faatupu i te haavaraa i nia i te taata atoa, e no te faaite i te hara o te feia paieti ore atoa i roto ia ratou, no ta ratou mau ohipa paieti ore atoa i ravehia ma te paieti ore, e no te mau parau etaeta atoa a te feia hara paieti ore i parau no te patoʼi iaʼna.”44
GSAM 49Ua Haapii o Ioba i te Haereraa Mai o te Fatu
GSAM 49.1Te manaʼohia ra e ua ora o Ioba i te tau o Mose, e e ite toʼna no te haereraa mai o te Mesia e te tia-faahou-raa; ua parau hoi oia: “Ahiri taʼu mau parau e papaihia i teie nei! Ahiri e papaihia i roto i te hoê buka! Ia nanaʼohia e te peni auri e te tima i nia i te mato e a muri noaʼtu! Ua ite hoi au e te ora ra toʼu Taraehara, e e tia oia i nia i te fenua i te mahana hopea; e ia pau toʼu iri e ia amuhia teie tino e te mau toʼe, i roto râ i toʼu tino nei e ite ai au i te Atua; o taʼu ïa e ite noʼu iho, e na toʼu iho mata e hiʼo, e ere na te tahi atu.”45
GSAM 49Te Terono o Davida, o te Terono ïa o te Fatu
GSAM 49.2Ua parauhia te terono o Davida e o te terono o te Fatu. “Ua parahi o Solomona i nia i te terono o te Fatu ei arii, ei mono no Davida toʼna metua.”46 Ua “tǎpǔ te Fatu iaʼna [Davida] ma te euhe e e faatia mai oia i te Mesia no roto i te huaai o toʼna iho tino, ia parahi i nia i toʼna terono; ua ite atea oia i teie, e ua parau no te tia-faahou-raa o te Mesia, e aita toʼna varua i vaiihohia i hade, e aita atoa toʼna tino i ite i te pe.”47 E te parau-atoa-hia ra no te faatereraa a te Mesia a muri aʼe e e parahi oia i nia i te terono o Davida. (A hiʼo ia Isaia 9:7.) E teie faahou: “Te faaineine nei te mau arii o te fenua ia ratou, e te amui nei te mau tavana i te aʼo no te patoʼi i te Fatu e i tei faatahinuhia e ana.... Ua haamau râ vau i taʼu arii i nia i Ziona, toʼu mouʼa moʼa. E faaite au i te faaueraa; ua parau mai te Fatu iaʼu, O taʼu Tamaiti oe; i teie nei mahana ua fanau vau ia oe.”48 E teie faahou: “Ua parau te Fatu i toʼu Fatu, A parahi i toʼu rima atau, e ia faariro vau i to mau enemi ei taahiraa avae no oe.”
GSAM 49Te Hepohepo o te Mau Ati Iuda
GSAM 49.3Ua hepohepo te mau ati Iuda i teie mau irava. Teie te hoê parau e ore e tia ia ratou ia faataa: ahiri o Davida i parau iaʼna e Fatu, e nafea ïa oia i riro ai ei tamaiti naʼna? E nafea oia e riro ai ei tamaiti no te huaai o Davida, e ei Imanuela atoa — te Atua i ǒ tatou nei? Ua parau râ o Isaia, to ratou iho peropheta: “E hapû te hoê paretenia, e e fanau mai i te hoê tamaiti, e e mairi oia i toʼna iʼoa o Imanuela.”49
GSAM 50.1Ua ite maitai te Mesia i te uiraa e mamû ai te mau Pharisea faahapa noa; no reira ua ui oia ia ratou: “Eaha to outou manaʼo i te Mesia? E tamaiti oia na vai? Ua parau mai ratou iaʼna, Na Davida. Ua parau atura oia ia ratou, Eaha ïa Davida i parau ai iaʼna e Fatu, i te faaururaa a te Varua, i te na ôraa e, Ua parau te Fatu i toʼu Fatu, A parahi i toʼu rima atau, e ia faariro vau i to mau enemi ei taahiraa avae no oe? Mai te peu e te parau ra o Davida iaʼna e Fatu, e nafea ïa oia i riro ai ei tamaiti naʼna?”50
GSAM 50.2Te faahitihia faahou ra teie parau i roto i te Salamo 45:6, 7: “To oe terono, e te Atua, e vai ïa e a muri noaʼtu; e sepeta parau-tia te sepeta o to oe basileia. Ua hinaaro oe i te parau-tia, e ua riri oe i te ino; no reira te Atua, to oe Atua, i faatahinu ai ia oe i te hinu o te oaoa hau aʼe i to mau hoa.”51 Ia manaʼo te nunaa ati Iuda i teie mau parau o te Papai, e mea teitei roa ïa to ratou manaʼo no te huru o te Arii e te Faahoʼi a muri aʼe. E ore hoi e nehenehe ia manaʼohia te tahi atu huru.
GSAM 50No Ǒ Mai i te Atua te Huero
GSAM 50.3Ua horoahia te haapiiraa papu roa no te Mesia e toʼna fanauraa; ua faaite hoi te Fatu na roto i te peropheta Mika e no ǒ mai oia i te Atua, e ua faaite atoa i te oire iti i reira oia e fanauhiaʼi: “O oe râ, e Betelehema Epherata, noaʼtu e mea iti oe i rotopu i te mau tausani o Iuda, no roto mai râ ia oe e haere mai ai noʼu tei faatere ia Iseraela; toʼna mau haereraa mai, no tahito mai ïa, no te tau mure ore mai” (i te hiti o te api, i te reo Hebera, no “te mau mahana o te tau mure ore”).52
GSAM 50Te Faaiteraa i te Vairaa o te Atua na roto i te Sekina e te Ata
GSAM 50.4I muri aʼe i roto i te aamu o te mau Iseraela, i te otiraa ia Solomona te paturaa o te hiero, o taʼna i parau e ia rahi roa toʼna “hanahana,” ua parahi te sekina o te hanahana o te Atua i rotopu i na kerubi i nia aʼe i te parahiraa aroha. Te na ô ra te aamu e, i te haamoʼaraa o te hiero, a haere mai ai te mau tahuʼa i rapae i te vahi moʻa, “ua î te fare o te Fatu i te ata, e ore atura te mau tahuʼa e tia ia rave i ta ratou taviniraa no te ata; no te mea ua î te fare o te Fatu i te hanahana o te Fatu.”53 Ua itea te vairaa o te Fatu i roto i teie hiero e te mau mata o te taata na roto i te ata hanahana. Ua pahono te Fatu i te pure a Solomona i taua taime ra, e ua parau atura iaʼna: “Ua faaroo vau i ta oe pure, e ua maiti au i teie vahi ei fare tusia noʼu.”54
GSAM 51.1Ua hara te taata — ua haamori i te mau idolo — e no reira ua vai ano to ratou oire e to ratou vahi moʻa e hitu ahuru matahiti. I muri aʼe i te faatîtîraa, ua patu-faahou-hia te hiero i raro aʼe i te aratairaa a Zerubabela. Noaʼtu e mea iti aʼe toʼna hanahana i to tei patuhia e Solomona, ua parau râ te Fatu no te reira na roto i toʼna peropheta: “E rahi aʼe te hanahana o teie fare hopea i to te fare matamua.”55 Ua faanehenehehia teie fare e Heroda, e i roto i toʼna mau aua i haapii ai te Faaora. I roto i te fare matamua te hoê ata hanahana e faaite ra i te Fatu; i roto râ i te piti o te fare ua haere mai te Faaora iho, tei hamani i te mau mea atoa.
GSAM 51Te Faatereraa Hanahana a te Tumu o Iese
GSAM 51.2No te feia e tiaʻi ra ma te tiaturi i te tau o Isaia, ua riro paha te faaiteraa na roto i taʼna parau tohu i te mau mea hanahana no te faaoraraa hopea ei tumu no te puai e te faaitoitoraa. Te faaite papu faahou nei teie mau parau tohu i te huaai no reira mai te Taraehara e tiaʻihia ra, mai teie: “E tupu mai te hoê rara no roto i te tumu o Iese, e e tupu mai te hoê Ama no roto i toʼna mau aʻa; e vai te varua o te Fatu i nia iaʼna, te varua paari e te ite, te varua aʼo e te puai, te varua ite e te mǎtaʼu i te Fatu; e e horoa te reira iaʼna i te ite oioi i roto i te mǎtaʼu i te Fatu. E ore oia e haava i tei hiʼohia e toʼna mata, e ore atoa e faahapa i tei faaroohia e toʼna tariʻa; e haava râ oia i te feia veve ma te parau-tia, e e faatitiaifaro i te parau a te feia mǎrû o te fenua ma te afaro; e tairi oia i te fenua i te raau o toʼna vaha, e na te aho o toʼna utu oia e haapohe ai i te taata ino.”56
GSAM 52Te Tia-faahou-raa i Haapiihia e te Mau Peropheta
GSAM 52.1Ua haapii atoa te peropheta Isaia i te tia-faahou-raa o te feia pohe, i roto i teie nei mau parau tamahanahana: “I nia i teie mouʼa e faaineine ai te Fatu sabaota i te hoê amuraa maa momona na te mau nunaa atoa, i te hoê amuraa ma te uaina i vai i nia i toʼna taero, i te maa momona î i te puero, e te uaina i vai i nia i toʼna taero e i tamâ-maitai-hia. E e haamou oia i nia i teie mouʼa i te tapoʼi i tapoʼi i te mau nunaa atoa, e te paruru i haapurara i nia i te mau fenua atoa. E horomii oia i te pohe i roto i te upootiaraa; e e tamǎrô te Fatu ra o te Atua i te roimata i te mau mata atoa; e e iriti oia i te faahaehaaraa o toʼna nunaa i nia i te fenua atoa; na te Fatu hoi i parau. E parauhia i taua mahana ra, Inaha, o to tatou Atua teie; ua tiaʻi tatou iaʼna, e e faaora mai oia ia tatou; o te Fatu teie; ua tiaʻi tatou iaʼna, e oaoa tatou e e rearea i taʼna faaoraraa.”57
GSAM 52Te Basileia i nia i te Fenua i Faaapîhia
GSAM 52.2Te parau ra taua iho peropheta e e haamauhia te faatereraa hopea i nia i te hoê fenua faaapîhia: “Inaha hoi, e hamani au i te raʻi apî [te raʻi e haaati nei i te fenua] e te fenua apî; e ore te mau mea tahito e haamanaʼohia, e ore atoa e tae mai i te manaʼo [i te hiti o te api, i te reo Hebera, “e tae mai i nia i te aau,” oia hoi, ia hiaai-faahou-hia]. Ia oaoa râ outou e ia rearea e a muri noaʼtu i taʼu e hamani; inaha hoi, e hamani au ia Ierusalema ei rearearaa, e i toʼna nunaa ei oaoaraa. E rearea vau ia Ierusalema, e e oaoa i toʼu nunaa; e ore faahou te reo oto e faaroohia i roto iaʼna, e te reo auê. E ore faahou i reira [mai te taime e hamanihiaʼi te fenua apî] te aiû e iti noa toʼna mau mahana [te tamaiti e poto toʼna ora], e te taata paari aita i faahope i toʼna mau mahana [te ruhiruhiaraa hou te taime]; e pohe hoi te tamaiti ia hoê hanere toʼna matahiti [i te mau mahana e iva hanere matahiti te ora o te taata, e nehenehe te tamarii e hoê hanere matahiti]; area te taata hara hoê hanere matahiti [i te mau matahiti hopea o te hoê oraraa hoê hanere matahiti], e faainohia ïa. [Te feia e pohe i te taime e tae mai ai te fenua apî, o te feia ïa e pau i roto i “te haamouraa o te feia paieti ore.” Petero 2, 3:7.] E patu ratou i te mau fare e e parahi i roto; e tanu ratou i te mau ô vine e e amu i to reira hotu. E ore ratou e patu e na te tahi atu e parahi; e ore ratou e tanu e na te tahi atu e amu; e riro hoi te mau mahana o toʼu nunaa mai te mau mahana o te hoê raau [te raau o te ora, Te Huriraa a na Taata e Hitu Ahuru]; e e fanaʼo maoro te feia taʼu i maiti i te ohipa a to ratou mau rima.”58
GSAM 53.1Ua hiʼo atea o Ezekiela na roto i te mau tau roa e tae noaʼtu i te tia-faahou-raa o te feia pohe. Na roto iaʼna te Fatu e parau ra: “Inaha, e tau nunaa, e iriti au i to outou mau menema, e e faahaere mai au ia outou i rapae i to outou mau menema, e e afai au ia outou i te fenua o Iseraela.”59
GSAM 53“Ua Amo Oia i To Tatou Mau Oto”
GSAM 53.2Ua faaitehia ma te papu aʼe ia Isaia, te peropheta o te evanelia, te haavaraahia, te mau mauiui e te pohe o te Faaora no te taata. “O vai,” te na ô ra te peropheta, “i faaroo i ta matou parau? E ia vai i faaitehiaʼi te rima o te Fatu? E tupu hoi oia i mua iaʼna mai te hoê raau apî mǎrû, e mai te hoê aʻa no roto i te repo mǎrô; aita toʼna e huru nehenehe e te hanahana; e ia hiʼo tatou iaʼna, aita e nehenehe e hinaaro ai tatou iaʼna. Ua vahavahahia oia e ua faaruehia e te taata; e taata oto, e ua matau oia i te mauiui; e ua huna tatou i to tatou mata iaʼna; ua vahavahahia oia, e aita tatou i faatura iaʼna. Oia mau, ua amo oia i to tatou mau mauiui, e ua hopoi i to tatou mau oto; ua manaʼo râ tatou e ua tairihia oia, e ua papaihia e te Atua, e ua haamauiuihia. Ua puta râ oia no ta tatou mau hara, ua tairi-haamauiui-hia oia no ta tatou mau ino; tei nia iaʼna te aʼoraa e hau ai tatou; e na roto i toʼna mau tairiraa tatou i ora ai.”60
GSAM 53.3E tupu anei teie mau mea faahiahia roa i toʼu nei tau? O te uiraa paha ïa a te taata e a te peropheta atoa. Teie paha te pahonoraa: E ore te reira e tupu i teie nei; aita â i tae i te taime no te haereraa mai o teie Taraehara rahi; te parau râ te peropheta: “E ite to oe mata i te Arii i roto i toʼna nehenehe; e hiʼo ratou i te fenua atea roa.”61
GSAM 54Te Faaite nei te Mau Parau Tohu a Daniela i te Mau Mea a Muri Aʼe
GSAM 54.1Na roto râ i te peropheta Daniela i haamata ai te Fatu i te haapii i toʼna nunaa no te mau basileia o te tia mai te tahi i muri i te tahi e o te faatere e tae noaʼtu i te haamauraahia toʼna basileia mure ore; e i te faaite i te hoê tau i faataahia, mai te hoê ohipa aita â i tupu i taua taime ra e tae roa i te fâraa mau e te tapuhia o te Mesia. Ua faaite te tatararaa i te moemoeâ a Nebukanesa e e iti haere te puai e te hanahana o na basileia e maha o te faatere i te ao nei, mai te itiraa haere o te faufaa o te auro, te ario, te veo e te auri; e i te pae hopea, e riro te huru otahati e te amahamaha o te mau basileia mai te huru paruparu o te auri i anoihia e te repo araea vari. I muri iho i te haamouraa o taua mau basileia ra, e tae mai ai te basileia o te raʻi; e riro hoi ratou mai te ota o te tahua papairaa huero i te tau veavea, e ore roa e itea te hoê vahi no ratou, area te basileia o te Atua e faaî i te fenua atoa.
GSAM 54.2I muri iho, i roto i te orama o te pene hitu, ua faaite-faahou-hia taua iho mau mea ra i raro aʼe i te mau taipe o na puaa rahi e maha, e ua faaitehia te tahi atu mau huru o teie mau basileia. I roto i teie pene te faataahia ra te haereraa e te ohipa a te mana o te “tara iti” o te tia mai i muri aʼe i te amahamaha o te maha o te basileia ei tuhaa ahuru, ma te huri e aore râ ma te haavî e toru o ratou, ia haamau iaʼna iho ei faatere i te pae varua i nia ia ratou atoa. E vai teie mana o te pâpa i roto i te huru amahamaha e te paruparu o te maha o te basileia, e 1260 atoa matahiti. Ua faaitehia ïa te mau ohipa e tae noaʼtu i te taime e farii ai te Mesia i te basileia no ǒ mai i toʼna Metua, e e horoa atu ai i te reira i te feia moʼa o te Teitei; e basileia o te faatere i te fenua atoa i te pae hopea, e o te vai e a muri noaʼtu.
GSAM 55Te 2300 Mahana
GSAM 55.1I roto i te pene vaʼu o Daniela, na roto i te orama o te mamoe oni, te puaaniho e te “tara iti tei tupu e ua rahi roa,” ua arataihia faahou te peropheta e tae roa i te hopearaa o te tau. I te irava 13 e te 14, ua hutihia toʼna manaʼo i te hoê tau — 2300 mahana — e tae noaʼtu i te haavaraa. E tau roa teie, e ua ite atoa te peropheta e mea roa; ua faaite hoi te melahi iaʼna e no te mau mahana e rave rahi a muri aʼe taua orama ra. Aita â i faaitehia te hoê mahana no te haamataraa o taua mau mahana ra; no reira oia i faaoti ai i te pene ma te parau e: “Ua maere au i te orama; aita râ e taata i ite i toʼna auraa.”
GSAM 55Na Hepetoma e Hitu Ahuru e Tae i te Mesia
GSAM 55.2Te faaite ra te pene iva i te haereraa mai o te melahi ia Daniela, ei pahonoraa i taʼna pure, no te horoa iaʼna i te paari e te ite. Ua faaite oia iaʼna i te hoê tau e hitu ahuru hepetoma. E ono ahuru ma iva o taua mau hepetoma matahiti ra [ua parauhia mai ia tatou e o te auraa ïa o te taʼo shevooim, tei hurihia ei “hepetoma”] e tae roa i te Mesia. Te ohipa e haamata ai taua tau ra, oia “te faaueraa e faahoʼi e e patu ia Ierusalema,” aita â ïa i horoahia. Teie te uiraa e tupu mai: E nafea o Daniela e ite ai i te vahi e hope ai na hepetoma e ono ahuru ma iva? I roto i te pene ahuru ma piti, te hiʼopoʼa-faahou-hia ra te parau no te tau, e i taʼna uiraa e, “Eaha te hopearaa o teie mau mea?” ua parauhia iaʼna ia haere noa i toʼna ra haerea, no te mea ua “tapirihia e ua taatihia te mau parau e tae noaʼtu i te tau hopea,” i reira te “feia paari e ite ai.”
GSAM 55.3Ma te feaa ore, teie parau no te tau, o te hoê ïa o te mau ohipa ta te aposetolo Petero e faahiti ra i toʼna parauraa e: “No taua faaoraraa ra te mau peropheta i uiui ai e i imi maite ai, o tei tohu i te aroha e tae mai ia outou; te imi ra ratou e eaha te tau, e eaha te huru o te tau ta te Varua o te Mesia i roto ia ratou e faaite ra, i toʼna faaiteraa atea i te mau mauiui o te Mesia e te hanahana e pee mai i muri iho.”62
GSAM 56Te Hopearaa o te Feia Paieti Ore
GSAM 56.1Ua vaiiho mai o Malaki, te hopea o te mau peropheta o te Faufaa Tahito, i te hoê faaiteraa riaria no te haamouraa hopea o te feia ino: “Inaha, te haere mai nei te mahana e ama mai te umu; e riro te feia teoteo atoa, e te feia atoa e rave i te ino, ei ota; e e tutui roa te mahana e haere mai ra ia ratou, te na ô maira te Fatu sabaota, e ore roa e vaiiho i te aʻa e te ama no ratou. Ia outou râ o te mǎtaʼu i toʼu iʼoa, e hiti mai te Mahana o te parau-tia, e te faaoraraa i roto i toʼna na pererau; e haere outou i rapae e e tupu outou mai te mau fanauʼa puaatoro o te aua. E e taataahi outou i te feia ino; e riro hoi ratou ei rehu i raro aʼe i te raparapa o to outou avae, i te mahana e rave ai au i teie, te na ô maira te Fatu sabaota.”63
GSAM 56.2I te mea e tei te mau Iseraela te Faufaa Tahito, i reira teie mau parau atoa i papaihiaʼi e i faaitehiaʼi ia ratou te mau tuhaa e rave rahi o te faanahoraa o te faaoraraa, e mea rahi roa paha te anaanatae o te feia imi maite i te parau a ite ai e a taa ai ia ratou e te fatata mai ra te tau e tae mai ai teie Huero i fafauhia. Noaʼtu e aita te rahiraa o te taata, e tae noaʼtu i te feia e taio ra i te mau Papai i roto i te mau sunago i te mau Sabati atoa, i taa i te parau (Te Ohipa 13:27), te feia paieti e te imi maite, o tei imi haapao maitai i te mau Papai i raro aʼe i te aratairaa a te Varua, ua pure uʼana ïa ma te feaa ore, mai ta te aposetolo Ioane i teie nei tau i na ô e, “A haere mai, e te Fatu ra o Iesu, e a haere oioi mai.”
Notes
- Maseli 13:12. ↩
- Hagai 2:6, 7. ↩
- Hebera 12:26-28. ↩
- Isaia 28:13. ↩
- Maseli 4:18. ↩
- Genese 4:1. ↩
- Hebera 11:4. ↩
- Genese 4:25. ↩
- Genese 5:29. ↩
- Genese 9:1; 10:9, 10. ↩
- Genese 13:15-17. ↩
- Hebera 11:8. ↩
- Hebera 11:10. ↩
- Genese 15:13-15. ↩
- Hebera 11:19. ↩
- Galatia 3:16. ↩
- Galatia 3:8. ↩
- Genese 28:13. ↩
- Genese 49:10. ↩
- Exodo 1:8; Ohipa 7:18. ↩
- Hebera 11:23. ↩
- A hiʻo i Te mau Parau Tahito o te Ati Iuda a Josephus, buka 2, pene 9, paratarafa 7; Te Varua o te tohu, buka 1, api 165, 166. ↩
- Ohipa 7:25. ↩
- Numera 24:17. ↩
- Hebera 11:12, 13. ↩
- Numera 14:21. ↩
- Habakuka 2:14. ↩
- Exodo 25:40; 26:30; 27:8; Ohipa 7:44. ↩
- Hebera 8:3-5; 9:8-12. ↩
- Hebera 10:1. ↩
- Ohipa 13:19, 20. ↩
- Deuteronomi 4:6, 7. ↩
- 1 Samuela 8:7. ↩
- 1 Samuela 8:5. ↩
- 1 Samuela 8:19, 20. ↩
- Hosea 13:9-11. ↩
- Ezekiela 21:25-27. ↩
- Mika 4:8. ↩
- Salamo 89:27-29, 36, 37. ↩
- Isaia 9:6, 7. ↩
- Genese 5:24. ↩
- Hebera 11:5. ↩
- Te mau Arii 2, 2:11, 12. ↩
- Iuda 14, 15. ↩
- Ioba 19:23-27. ↩
- Paraleipomeno 1, 29:23. ↩
- Te Ohipa 2:30, 31. ↩
- Salamo 110:1. ↩
- Isaia 7:14. ↩
- Mataio 22:42-45; Salamo 110:1. ↩
- Hebera 1:8, 9. ↩
- Mika 5:2. ↩
- Te mau Arii 1, 8:10, 11. ↩
- Paraleipomeno 2, 7:12. ↩
- Hagai 2:9. ↩
- Isaia 11:1-4. ↩
- Isaia 25:6-9. ↩
- Isaia 65:17-22. ↩
- Ezekiela 37:12. ↩
- Isaia 53:1-5. ↩
- Isaia 33:17. ↩
- Petero 1, 1:10, 11. ↩
- Malaki 4:1-3. ↩