Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
28 / 31
28 / 31

Pene 25 — Mau Fare Haapiiraa

John Norton Loughborough

GSAM 391.1“E titau i te paari, e titau i te ite; eiaha e haamoe, eiaha hoi e fariu ê i te mau parau a tau vaha. Eiaha e faarue ia'na, e na'na e tiai ia oe; e here atu ia'na, e na'na e paruru ia oe. O te paari te mea matamua; e titau ïa i te paari; e i roto i te mau mea atoa ta oe e titau ra, e titau i te ite.”1

GSAM 391Te Fare Haapiiraa a te Orometua Haapii G. H. Bell

GSAM 391.2I teie nei tau, ua rahi roa te ohipa haapiiraa a te ekalesia. Mai te tahi atu mau tuhaa o te ohipa ta tatou i hiʻopoʻa aenei, mea iti roa to'na omuaraa. I te matahiti 1868, ua haamata te orometua haapii G. H. Bell i te hoê fare haapiiraa i roto i te fare tahito o te piha ohipa, i te poro apatoerau-hitia o te râ o na purumu Kalamazoo e Washington, i Battle Creek. Hau atu i te reira, i te tau tiare o 1871, i te hopea o te Amuiraa Rahi, ua faatupuhia te hoê haapiiraa no te mau orometua e 4 hepetoma te maoro, ei tauturu i te feia e rave ra i te ohipa orometua e te ohipa a te ekalesia.

GSAM 391Te Aniraa i te hoê Fare Haapiiraa na te Ekalesia

GSAM 391.3I roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau o te 16 no Eperera 1872, ua piahia te hoê parau tei parauhia “E Fare Haapiiraa anei ta te Ekalesia e Tia ia Tatou ia Faatupu?” Ua faaite maitai taua parau ra i te mau tumu e hinaarohia ai taua fare haapiiraa ra. I roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau o te 16 no Tiurai, ua faaitehia e ua haamata te fare haapiiraa e 12 piahi; i muri aʻe e 2 hepetoma, ua maraa te numera i nia i te 25, e ua haamata-atoa-hia te hoê piha haapiiraa tarame i te ahiahi e 50 piahi. Ua haamata te piti o te tau haapiiraa i te 16 no Tetepa 1872, e 40 piahi. I te 16 no Titema, ua rahi roa te fare haapiiraa, e ua afaihia i roto i te fare putuputuraa, i reira te mau iri papairaa e nehenehe e tufetu tei taamuhia i te tua o te mau parahiraa o te fare pureraa. Ua faatere-atoa-hia te hoê tuhaa haapiiraa matamua e 63 piahi i nia i te tahua teitei o roto i te fare pureraa.

GSAM 392Te Moni i Haaputuhia no te hoê Fare Haapiiraa Teitei

GSAM 392.1I te avaʻe Mati 1873, ua rave te Amuiraa Rahi i te taime rahi no te feruri e mea tano anei ia haaputu i te moni no te patu i te mau fare tano no te hoê fare haapiiraa na te ekalesia, i reira te mau rave ohipa e faaineinehia ai no te haere i te mau aua ohipa rau. Ua fariihia taua manaʻo ra, e ua faatoroahia te hoê tomite no te haaputu i te moni e hinaarohia. I roto i taua tau ra, ua piahia i tera e tera taime i roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau te mau parau maitai e te faufaa no nia i teie tumu parau, na te mau Matahiapo Butler, White e te tahi atu. Na roto i te mau tutavaraa a na Matahiapo Butler e Haskell i roto i te mau putuputuraa i raro aʻe i te mau fare ie, ua haaputuhia te moni rahi no taua fare haapiiraa i opuahia ra.

GSAM 392.2Ua faatupuhia te tahi atu putuputuraa o te amuiraa i te 16 no Novema 1873. I reira, ua faaitehia e ua fafauhia aenei e $52,000 no te afata moni haapiiraa a te Mahana Hitu, Petania, no te hoo i te fenua e te patu i te mau fare tano i te tau i muri mai. Na roto i te hoê ma'itiraa i taua putuputuraa ra, ua maitihia te hoê tomite e 7 melo no te haamau i te hoê taiete haapiiraa e no te imi i te hoê vahi no te mau fare.

GSAM 392.3I te amuiraa i faahitihia aenei, ua maitihia o George I. Butler ei peretiteni no te Amuiraa Rahi, e o Sidney Brownsberger ei papaʻi parau. O George I. Butler, S. N. Haskell e Harmon Lindsay te mau melo o te tomite i maitihia e te Amuiraa Rahi. Ua amuihia atu o James White, Ira Abbey, J. N. Andrews e Uriah Smith, no te rave amui i te ohipa e te Tomite o te Amuiraa Rahi ei Tomite e Hitu Melo. Ua haamau ratou i te hoê taiete i mua i te ture, tei parauhia “Te Taiete Haapiiraa a te Mahana Hitu, Petania.” Mai taua taime ra, ua ohipa te orometua haapii Brownsberger i te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek e tae noa'tu i to'na piiraahia no te faatere i te hoê fare haapiiraa teitei e haamatahia i Healdsburg, California.

GSAM 39312 Eka i Hoohia no te Fare Haapiiraa Teitei

GSAM 393.1I te 31 no Titema 1873, ua hoo teie tomite e 12 eka fenua i te pae tooa o te râ o Battle Creek; e 7 eka o taua fenua ra tei riro ei aua no te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek.

GSAM 393.2Ua haamata te fare haapiiraa a te ekalesia i Battle Creek i to'na tau haapiiraa tau toetoe i roto i te mau piha o te toru o te fare ohipa i te 15 no Titema 1873, e 110 piahi i tapaohia.

GSAM 393Te Hinaaro i te mau Fare Haapiiraa na te Ekalesia

GSAM 393.3No nia i to tatou hinaaro, ei ekalesia, i te mau fare haapiiraa tano, ua papaʻi te Vahine White i te matahiti 1873 mai teie:—

GSAM 393.4“E tia ia faaohipahia e ia faatupuhia te mau puai atoa o te feruriraa, ia au maitai te mau tuhaa atoa o te feruriraa o te mau tane e te mau vahine. Ua î te ao nei i te mau tane e te mau vahine hoê anaʻe tuhaa o to ratou feruriraa i tupu maitai, no te mea ua faaohipahia te hoê noa tuhaa o to ratou mau aravihi, area te tahi atu, ua paruparu ïa i te oreraa e faaohipahia. Aita te haapiiraa a te rahiraa o te feia apī i manuïa. Mea rahi roa ta ratou taioraa e ta ratou haapiiraa, e te haapao ore nei ratou i te mau mea no te ohipa o te oraraa mau....

GSAM 393E Hinaarohia te hoê Haapiiraa e Faatupu Tia i te mau Tuhaa Atoa

GSAM 393.5“Te haapiiraa tamau ma te faaea ore, mai tei ravehia i roto i te mau fare haapiiraa i teie nei, te faariro nei ïa i te feia apī ei feia aita i ineine no te oraraa mau. E ohipa iho â te feruriraa o te taata. Ia ore e ohipa i te eʻa maitai, e ohipa ïa i te eʻa ino. Ia vai tano noa te feruriraa, e tia ia amuihia te ohipa rima e te haapiiraa i roto i te mau fare haapiiraa.

GSAM 393.6“I te mau u'i i mairi, e tia ia faaineinehia te haapiiraa i nia i te hoê faito aano aʻe. E tia ia apitihia te mau faaapu e te mau fare hamaniraa tauihaa i te mau fare haapiiraa. E tia ia vai mai te mau taata haapii i te ohipa o te fare, e ia faataahia te tahi tuhaa o te mahana taitahi no te ohipa rima, ia faaohipahia ma te faito hoê te puai o te tino e te puai o te feruriraa. Ahiri i haamauhia te mau fare haapiiraa ia au i te faanahoraa ta matou i faahiti, e ore e rahi roa te feia e ere i te feruriraa au maitai i teie nei.”2

GSAM 394Te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek

GSAM 394.1I te tau veavea e te tau toparaa rauere o 1874, ua patuhia te fare o te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek. E fare ofaʻi araea tunuhia, e 3 tahua i nia aʻe i te tahua raro i roto i te repo, e 75 x 75 avae te aanoraa, i te hohoʻa o te satauro Heleni. Ua oti te fare e ua haamoʻahia i te 4 no Tenuare 1875, ma te mau oroʻa tano. Ua haamata te haapiiraa i roto i teie fare e hau atu i te 100 piahi e e 7 taata haapii aravihi no te mau tuhaa rau. I te haamataraa o te fare haapiiraa teitei i te matahiti haapiiraa 1877, ua faaitehia e 200 piahi tei haere mai. Ua faaite te parau a te Taiete Haapiiraa i tuuhia i mua i te Amuiraa Rahi i te avaʻe Atopa 1880, e 1400 piahi tei tapaohia i te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek mai te matahiti 1873 e tae noa'tu i te avaʻe Titema 1880.

GSAM 394E Piti â Fare Haapiiraa i Haamatahia

GSAM 394.2I te Amuiraa Rahi o Titema 1882, ua faaitehia e 2 fare haapiiraa na te ekalesia tei haamatahia i raro aʻe i te arataʻiraa a te amuiraa i taua matahiti ra. Te hoê, o te Fare Haapiiraa Teitei no Healdsburg, i Healdsburg, California, tei haamata i te 11 no Eperera; te tahi, o te Fare Haapiiraa Tuarua no South Lancaster, i South Lancaster, Massachusetts, tei haamata i te 19 no Eperera.

GSAM 394Te Fare Haapiiraa Teitei no Healdsburg

GSAM 394.3I roto i Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau o te 15 no Tenuare 1884, ua piahia teie parau anaanatae no nia i te fare haapiiraa a te ekalesia i te pae miti Patitifa:—

GSAM 394.4“I te avaʻe Tetepa 1881, ua faaoti te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua California e haamata i te hoê fare haapiiraa na te ekalesia, e ua faatoroa i te hoê tomite no te faatupu i taua opuaraa ra. I te avaʻe Eperera 1882, ua hoohia te hoê fenua aano e te hoê fare tano e 10 piha to roto, ua ravehia e 2 taata haapii, e ua haamata te hoê fare haapiiraa e 33 piahi. I roto i te matahiti haapiiraa o te fare haapiiraa teitei (tei haamata i te 29 no Tiurai 1882), ua haamauhia te fare haapiiraa i mua i te ture ei fare haapiiraa teitei, ua hoohia mai e 5 â eka fenua, ua patuhia te hoê fare aano [ei fare faaearaa no te mau piahi], ua haaputuhia e 6 taata haapii, e ua tapaohia e 152 piahi. Mai to'na haamataraa, ua fafauhia fatata e $27,000 no teie ohipa, e ua aufauhia te rahiraa o taua moni ra e te mau taata no California.”

GSAM 395Te Fare Haapiiraa Tuarua no South Lancaster

GSAM 395.1Ua haamata te mau taata no New England i ta ratou fare haapiiraa i roto i te fare pureraa i South Lancaster, Massachusetts. Na roto i te mau tutavaraa rohirohi ore a te Matahiapo S. N. Haskell e te mau tusia a to tatou mau taata i New England, ua ineine te hoê pupu fare haapiiraa no te haamoʻaraa i te tau toparaa rauere o 1884. I taua taime ra, e 5 fare ta te Taiete o te Fare Haapiiraa Tuarua no South Lancaster, e 2 o taua mau fare ra e mea apī roa. E 60 x 65 avae te fare haapiiraa tuarua, e te tahi atu fare apī, oia hoi te fare faaearaa o te mau piahi, e 36 x 88 avae. Ua haamoʻahia teie mau fare i te 19 no Atopa 1884.

GSAM 395.2I muri aʻe e 21 matahiti taviniraa maitai, te manuïa noa nei teie fare haapiiraa, e ua tono oia i te mau rave ohipa itoito no te ohipa a te Fatu i te mau tuhaa rau o te ao nei. O Frederick Griggs te faatere o te fare haapiiraa tuarua i teie nei; e tavini atoa oia ei papaʻi parau no te Tuhaa Haapiiraa o te Amuiraa Rahi.

GSAM 395Te Fare Haapiiraa Faaineineraa i London (Beretane)

GSAM 395.3A haere noa ai te ohipa i London, Beretane, i mua e a puai noa mai ai, ua manaʻohia i te tau veavea o 1887 e mea maitai ia haamata i te hoê fare haapiiraa faaineineraa no te mau rave ohipa Bibilia, ma te apiti atu i te rave-mau-raa i te ohipa Bibilia. Mai teie fare haapiiraa, ua tonohia te mau rave ohipa i te tahi atu mau tuhaa o te Basileia Tahoê e te mau fenua i raro aʻe i to'na mana. I teie nei tau, te faaterehia nei te hoê fare haapiiraa manuïa i te Fare Duncombe, i te pae apatoerau o London, i raro aʻe i te arataʻiraa a te orometua haapii H. R. Salisbury, tei farii i to'na haapiiraa matamua i te fare haapiiraa teitei i Battle Creek, Michigan.

GSAM 396Ua Faanuihia te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek

GSAM 396.1No te rahi o te hinaaro i te vahi i te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek, ua titauhia i te tau veavea o 1886 ia patuhia te hoê tuhaa rahi apī i pihai iho i te fare haapiiraa teitei; e i te matahiti i muri mai (1887), ia patuhia te hoê fare taotoraa no te mau piahi vahine, tei parauhia te Fare Tooa o te Râ. E piha to te Fare Tooa o te Râ no te mau piahi e 150, e e 225 taata te nehenehe e tamaa i roto i te fare tamaaraa. Area te Fare Apatoa, tei patuhia i te matahiti 1884 i te pae apatoa o te aua o te fare haapiiraa teitei, ua riro ïa ei fare taotoraa no te mau piahi tane. I te haamataraa o te tau haapiiraa tau toetoe o 1886-87, e 568 piahi tei haere mai i te fare haapiiraa teitei.

GSAM 396.2I te matahiti 1885, ua tuuhia te orometua haapii W. W. Prescott ei upoo faatere no te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek, e aita i maoro i muri iho, ua faatoroahia oia ei Papaʻi Parau no te Haapiiraa a te ekalesia. Ua itehia e e faaotiraa paari teie. Ua maitai mai te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek; hau atu â, na roto i te ohipa a taua papaʻi parau ra, e te haamaitairaa a te Atua, ua rahi aʻe te tahoêraa e te manuïaraa o te ohipa i roto i ta tatou mau fare haapiiraa atoa na te ekalesia.

GSAM 396Te Fare Haapiiraa Teitei Misionare Emmanuel

GSAM 396.3Ua rave maitai te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek i ta'na taviniraa e tae noa'tu i te matahiti 1901. I taua taime ra, ua hoohia te fenua e te mau fare i te Taiete o te Fare Haapiiraa Teitei Misionare no te Rapaauraa i Marite, e ua faaorehia te taiete haapiiraa. Ua haamau-oioi-hia te hoê taiete apī no te fare haapiiraa teitei, tei parauhia te Fare Haapiiraa Teitei Misionare Emmanuel. Ua noaa te hoê faaapu i pihai iho i Berrien Springs, i te pae apatoa-tooa o te râ o Michigan. I reira, ua patuhia te mau fare e te mau piahi, e te faaterehia nei te hoê fare haapiiraa manuïa. Te fa mau o teie fare haapiiraa, o te horoʻaraa ïa i te hoê “haapiiraa no te mau tuhaa atoa o te taata,” ia au i te aʻo i faahitihia i te tuhaa matamua o teie pene. Te hinaaro rahi e te fa hoê a te mau taata haapii o te Fare Haapiiraa Teitei Misionare Emmanuel, o te faaineine-maite-raa ïa i te mau rave ohipa, ia ineine ratou no te rave i te ohipa i te mau vahi atoa o te ao nei ta te Atua e pii ia ratou ia haere, na roto i ta'na arataʻiraa.

GSAM 397Te Fare Haapiiraa Bibilia i Ropu, Chicago, Illinois

GSAM 397.1I roto i te hoê Te Hiʻopoʻaraa e te Faaite parau no te avaʻe Mati 1887, ua tuu mai te Matahiapo George I. Butler i te hoê manaʻo, ia patuhia te hoê fare misioni i Chicago, Illinois. E riro ïa ei fare haapiiraa Bibilia i ropu no te haapii i te mau rave ohipa Bibilia, e i te hoê â taime, e nehenehe e faaohipahia ei fare pureraa e ei fare misioni no to tatou mau taata i taua oire ra. Ua patuhia te fare i te tau toparaa rauere e te tau toetoe o 1888-89. Te haamâuʻaraa, e te fenua, te fare, te mau tauihaa e te tahi atu, fatata ïa e $28,000. Ua iritihia te fare i mua i te taata i te 4 no Eperera 1889, ma te hoê haapiiraa no te mau taata hoo buka. I te taime o te haamoʻaraa, ua faaitehia e ua ite to tatou mau taata i te mau taata e 1000 aore ra hau atu, tei farii aenei i te parau mau o teie nei tau i te mau tuhaa rau o te fenua, na roto i te mau tutavaraa a te mau rave ohipa Bibilia.

GSAM 397.2Ua faatere-maitai-hia teie fare haapiiraa e te Matahiapo George B. Starr e tae noa'tu i te tau tiare o 1891. I muri iho, na roto i te mau taata haapii i faatoroahia e te Tomite o te Amuiraa Rahi, ua tamau te reira i ta'na ohipa e tae noa'tu i te matahiti 1893. I reira, ua itehia e aita te fare e navai faahou no te hinaaro e rahi noa ra i te haapiiraa Bibilia. A faanahohia ai ia apitihia te hoê fare haapiiraa Bibilia i te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek, ua hoohia te fare i Chicago i te Taiete Misionare no te Rapaauraa e te Horoʻaraa Maitai. Ua faanuihia te fare e ua faaineinehia ei fare rapaauraa iti; i teie nei, ua parauhia te reira te Amaamaa no Chicago o te Fare Rapaauraa no Battle Creek.

GSAM 397Te Fare Haapiiraa Teitei no te Tahoêraa, Nebraska

GSAM 397.3Ua hiʻopoʻa te Amuiraa Rahi o 1889 i te manaʻo e patu i te hoê fare haapiiraa teitei i te hoê vahi e au maitai no teie na amuiraa no te mau ekalesia o te fenua e 9: Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado e Arkansas. No reira, ua faatoroa te amuiraa i te hoê tomite no te maiti i te hoê vahi tano no te fare haapiiraa. I te iteraa te mau taata o Des Moines, Iowa, Fremont e Lincoln, Nebraska, e te tahi atu mau vahi, i te ohipa ta matou i opua e rave, ua tataʻu ratou i roto i ta ratou mau horoʻaraa tauturu no te ohipa. Mea hinaaro roa hoi te mau taata o te vahi taitahi ia patuhia te mau fare i roto i to ratou oire. No te mea e o Lincoln, Nebraska, tei pûpû mai i te mau horoʻaraa rahi roa aʻe, e ua manaʻohia e o te reira te vahi tano roa aʻe, ua haamauhia te fare haapiiraa i reira.

GSAM 398.1Te fare rahi, oia hoi te fare o te Fare Haapiiraa Teitei no te Tahoêraa iho, e 141 x 84 avae ïa. E 100 avae te teitei mai te repo e tae noa'tu i te niaraa o te tapoʻi menemene. Hau atu i teie fare, e 2 fare taotoraa, e 104 x 104 avae te aanoraa e e 3 tahua te teitei o te fare taitahi. Ua manaʻohia e te moni e noaa mai i te fenua i horoʻahia e aufau ïa i te afaraa aore ra hau atu o te haamâuʻaraa no te faaineine i teie fare haapiiraa teitei i ropu a te ekalesia. I reira, e haapiihia te mau rave ohipa i roto i te mau tuhaa taa ê, i te reo Beretane, te mau reo no Scandinavie e te reo Heremani, e te mau taata haapii i roto i to ratou iho reo tumu.

GSAM 398.2Ua haamoʻahia te mau fare i te 24 no Tetepa 1891, e ua haamata te fare haapiiraa i te 30 no Tetepa. E 301 piahi tei tapaohia i te matahiti matamua. I te matahiti 1892, ua haamata te fare haapiiraa e 222 piahi, e e 553 piahi tei tapaohia no taua matahiti ra. I roto i taua feia ra, e 71 tei roto i te tuhaa haapiiraa Heremani, e e 85 tei roto i te tuhaa haapiiraa no Scandinavie.

GSAM 398.3Ua apitihia te hoê faaapu i te fare haapiiraa teitei, ei horoʻa i te ohipa na te mau piahi e hinaaro e rave i te ohipa faaapu. E fare hamaniraa pane atoa to te fare haapiiraa teitei, i reira e hamanihia ai te tahi mau maa maitai no te ea. I te matahiti 1903, ua haamauhia te hoê taiete no te nenei i te mau vea e te mau buka i roto i te reo Heremani, te reo Tuete e te reo Danemata-Norove. Na teie taiete to'na fare neneiraa e te ohipa neneiraa atoa a te ekalesia i Marite no teie mau nunaa. Na te mau piahi e rave i te rahiraa o te ohipa. E haapiihia ratou i te ohipa neneiraa, e i reira atoa ratou e noaa ai te ite na roto i te rave-mau-raa i te ohipa misionare.

GSAM 398.4Ua apitihia atoa te ohipa rapaauraa i teie fare haapiiraa teitei. Na roto i te faaohipa-maite-raa i te mau piha, ua itehia e e nehenehe ta te fare haapiiraa e rave i ta'na ohipa ma te faaohipa ore i te hoê o to'na mau fare taotoraa rahi. No reira, ma te hoê haamâuʻaraa iti, ua haamatahia te hoê fare rapaauraa, e te rave nei te reira i te hoê ohipa maitai roa.

GSAM 399Te Fare Haapiiraa Teitei no Walla Walla

GSAM 399.1Tei pihai iho teie fare haapiiraa ia Walla Walla, i te fenua Washington, e ua haamoʻahia i te 8 no Titema 1892. Ua haamata te fare haapiiraa i te mahana na mua aʻe e 101 piahi. Ua maraa taua numera ra i nia i te 185 i roto i te matahiti. Ua apitihia te hoê faaapu iti e te tahi atu mau ohipa hamaniraa i teie fare haapiiraa. Te manuïa nei te reira e te rave nei i te hoê ohipa maitai. O te orometua haapii J. L. Kay te upoo o te pupu taata haapii i teie nei.

GSAM 399Te Fare Haapiiraa i Auteraria

GSAM 399.2I te 24 no Atete 1892, ua haamatahia te hoê fare haapiiraa i Melbourne, Auteraria, i roto i te hoê fare tarahuhia, e 5 taata haapii. O L. J. Rousseau, no te fare haapiiraa teitei i Battle Creek, Michigan, te faatere matamua o te fare haapiiraa. I te matahiti 1894, e 89 piahi tei tapaohia i teie fare haapiiraa.

GSAM 399Te Tauiraa Vahi i Avondale

GSAM 399.3No te mea ua hinaaro te feia i faatupu i te fare haapiiraa ia amuihia te ohipa rima e te haapiiraa, ua manaʻohia e mea maitai ia tauihia te vahi. No reira, ua faaruehia te oire rahi o Melbourne, e ua haerehia i Avondale, Cooranbong, New South Wales, te hoê tuhaa fenua faaapu, i reira i noaa mai ai te hoê faaapu e i patuhia ai te mau fare tano. I teie nei, te faaterehia nei te fare haapiiraa ma te manuïa, ia au i te faanahoraa o te haapiiraa e te ohipa rima.

GSAM 399Te Tupuraa o te Parau Tohu no nia ia Avondale

GSAM 399.4I te haamauraa e te faatereraa i te fare haapiiraa, o te fa a te tomite ia faaterehia te reira ia au maitai roa i te mau aʻo i horoʻahia no nia i te mau fare haapiiraa ohipa rima. E riro teie ei “fare haapiiraa hiʻoraa,” e ua haapapuhia pinepine e ia faatere-maitai-hia te reira, e manuïa ïa. E manuïa te fare haapiiraa, e e hotu atoa te fenua iho, tei manaʻohia na e aita to'na e faufaa. Na te tau e te haamaitairaa a te Fatu i faaite i te parau mau o taua parau tohu ra. Noa'tu te paurâ rahi e rave rahi matahiti tei pee te tahi i te tahi, tei faatupu i te ati no te mau ohipa faaapu e te ino o te mau maa i te mau fenua ati aʻe, ua vai matie noa te faaapu no Avondale e ua hotu maitai. E mea faahiahia roa teie; no reira te mau tia o te hau i haere mai ai e ui i te mau raveraa faaapu i faaohipahia no te faatupu i taua manuïaraa faahiahia ra.

GSAM 400.1Te faaite ra te parau faaite no nia i te ohipa a te fare haapiiraa no te matahiti 1903 e ua maraa te numera o te mau piahi e 50 i nia i te hanere. Ua maitai atoa te huru o te moni: ua aufauhia te mau haamâuʻaraa atoa, e ua toe e $1,500 i roto i te afata moni no te tauturu i te fare haapiiraa. Fatata e 4 matahiti te raveraa te orometua haapii C. W. Irwin i te ohipa ei tiaau e ei faatere no te fare haapiiraa.

GSAM 400Te Fare Haapiiraa Tuarua no Mt. Vernon

GSAM 400.2I te matahiti 1893, ua farii te Amuiraa Rahi i te hoê faaotiraa e turu ra i te haamataraa o te hoê fare haapiiraa tuarua i Mt. Vernon, Ohio. Ua apitihia te tahi mau ohipa hamaniraa i teie fare haapiiraa, e te faaitehia ra e te rave nei te reira i te ohipa maitai. E 140 piahi tei tapaohia i te matahiti 1894. Ua tavini te orometua haapii J. W. Loughhead ei faatere no teie fare haapiiraa e rave rahi matahiti, e tae noa'tu i to'na piiraahia i Washington, D.C. Te vahi no te hapono i te rata i te fare haapiiraa, o Academia, Ohio ïa.

GSAM 400Te Fare Haapiiraa Ohipa Rima no Keene

GSAM 400.3Ua farii te Amuiraa Rahi o 1893 i te haamataraa o te hoê fare haapiiraa ohipa rima i Keene, Texas. Ua noaa te hoê faaapu hau atu i te 130 eka, ua patuhia te mau fare, e ua haamata te fare haapiiraa i raro aʻe i te arataʻiraa a te orometua haapii C. B. Hughes e to'na mau tauturu. Te faaterehia nei te reira ia au i te faanahoraa o te amuiraa i te ohipa rima e te haapiiraa. E 160 piahi tei tapaohia i te matahiti 1894. Ua manuïa roa atoa teie fare haapiiraa.

GSAM 400Te Fare Haapiiraa Teitei no te Tahoêraa i Claremont

GSAM 400.4Tei Kenilworth teie fare haapiiraa, i pihai iho ia Cape Town, Afirika Apatoa. Ua maitihia te rahiraa o to'na mau taata haapii mai te Fare Haapiiraa Teitei no Battle Creek. Ua haamata te reira i te matahiti 1894, e 90 piahi i tapaohia. I te hopea o te matahiti haapiiraa matamua, ua maraa roa te numera o te mau piahi, e ua titauhia ia faanuihia te fare haapiiraa ia rahi aʻe te vahi. I teie nei, tei raro aʻe te fare haapiiraa teitei i te hiʻopoʻaraa a te orometua haapii C. H. Hayton.

GSAM 401.1Ua faatere atoa te Mahana Hitu, Petania i te hoê fare haapiiraa oire iti (haapiiraa matamua) i Claremont, e 70 piahi, e te hoê fare haapiiraa a te ekalesia i Beaconsfield, e 30 piahi i tapaohia i te matahiti 1894.

GSAM 401Te Haapotoraa o te Ohipa Haapiiraa, 1895

GSAM 401.2Ua horoʻa te papaʻi parau no te haapiiraa i teie parau faaite i te Amuiraa Rahi i te avaʻe Fepuare 1895:—

GSAM 401.3“E nehenehe e haapoto i te mau ravea haapiiraa a te ekalesia mai teie: E 5 fare haapiiraa teitei i teie mau vahi: Battle Creek, Michigan; College View, Nebraska; Healdsburg, California; College Place, Washington; e Kenilworth, Afirika Apatoa. E 4 fare haapiiraa tuarua, aore ra fare haapiiraa e rave ra i te ohipa o te mau faito haapiiraa tuarua i teie fenua, i South Lancaster, Massachusetts; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; e Graysville, Tennessee.... Hau atu i te reira, te vai ra te Fare Haapiiraa Bibilia i Auteraria; te hoê fare haapiiraa i Mehiko tei apitihia i te misioni rapaauraa; te hoê fare haapiiraa no te mau tamarii tumu o te motu Pitcairn; te hoê i Raiatea, no te Totaiete ma, i te Moana Patitifa Apatoa; te hoê i Bonacca, no te mau Motu o te Ooa i te Miti Caraïbes; fatata e 15 fare haapiiraa a te ekalesia i teie fenua e i te mau fenua ê; e 2 fare haapiiraa Bibilia na te Amuiraa Rahi; e e rave rahi fare haapiiraa no te mau taata hoo buka e na te mau amuiraa no te mau ekalesia o te fenua, aita â i faanaho-tamau-hia.”

GSAM 401.4I roto i ta'na haapotoraa i te numera o te mau piahi i te mau fare haapiiraa teitei e te mau fare haapiiraa tamau a te ekalesia, ua parau te papaʻi parau e: “Ia au i te hoê taioraa papu ma te faateitei ore i te numera, ua hau atu i te 3,000 piahi, no te mau faito matahiti atoa, tei tapaohia i te mau fare haapiiraa a te Mahana Hitu, Petania i teie nei tau.”

GSAM 402Te Haapotoraa o te mau Fare Haapiiraa, 1903

GSAM 402.1Ua rahi te ohipa haapiiraa e te mau fare haapiiraa i roto i te Mahana Hitu, Petania, ia au i te rahiraa o te tahi atu mau tuhaa o te poroi. Ia au i te Buka Matahiti a te Amuiraa Rahi no 1904, e 9 fare haapiiraa teitei e te mau fare haapiiraa tuarua i Marite i teie nei, e e 5 i te tahi atu mau fenua. Tei teie mau vahi te mau fare haapiiraa o te mau fenua ê: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, i pihai iho ia Cape Town, Afirika Apatoa; Holloway, i te pae apatoerau o London, Beretane; Nyhyttan, Järnboås, Tuete; Friedensau, i pihai iho ia Magdeburg, Heremani.

GSAM 402.2E 14 fare haapiiraa ropu i Marite, e e 5 i te tahi atu mau fenua. Tei teie mau vahi taua mau fare hopea ra: Copenhagen, Danemata; Honolulu, i te Tuhaa Fenua no Hawaii; Diamante, Entre Rios, i te Repupirita no Arenetina, Marite Apatoa; Curityba, Beresiria, Marite Apatoa; Brusque, Beresiria, Marite Apatoa.

GSAM 402.3Hau atu i te mau fare haapiiraa i faahitihia aenei, e 357 fare haapiiraa na te mau ekalesia o te mau vahi taitahi tei faaterehia e te ekalesia. I roto i taua numera ra, e 317 tei te mau Hau Amui no Marite, e e 40 tei te tahi atu mau fenua. Ahiri e taioraa tano ta tatou e tae mai i teie mahana, e rahi roa aʻe ïa teie mau numera. E rave rahi fare haapiiraa tei haamatahia mai te hopea o 1902. Ei hiʻoraa, ua faaite te amuiraa no te mau ekalesia o te fenua Nebraska e 10 fare haapiiraa a te ekalesia ta ratou. I te 1 no Fepuare 1904, ua faaite ta ratou parau e “24 fare haapiiraa a te ekalesia,” oia hoi e 14 fare haapiiraa apī i roto i te hoê noa amuiraa.

GSAM 402.4Oia mau, ua arataʻi te rima o te Fatu ma te faahiahia, e ua iriti i te eʻa no te ohipa haapiiraa i roto i teie nei feia. Ia horoʻa mai oia i te paari i te feia i piihia no te faatere i teie tuhaa o ta'na ohipa, ia faaterehia te mau fare haapiiraa rau ia au i te faanahoraa ta'na i faaite. I reira, e rahi roa te mau rave ohipa aravihi, tei tupu maitai to ratou mau tuhaa atoa, no te Fatu, e eita e riro ei mau tane e te mau vahine “hoê anaʻe pae” to ratou haapiiraa e to ratou huru. “Ua horoʻa mai te Fatu i te parau,” ta te papai salamo ïa i parau, e “mea rahi te amuiraa [te nuu, ia au i te parau i te hiti o te api] o te feia i faaite atu i te reira.”

Notes

  1. Maseli 4:5-7. ↩
  2. Te mau Iteraa papu no te Ekalesia, buka 3, api 152, 153. ↩

Note

Back