Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
19 / 31

Bung 16 — Vansawlsieng Thumna Thupuoh

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Vansawlsieng thumna in amaute azui a, aw ngaitah in, Mi koipou in gamsa leh a lim abieh a, a talpang ah ahiei a khut ah ahiei a chiemtena asan leh, tua mi zong Pasian lungthahna uoin, a thangpaina nou sunga sil dang toh hel lou a kisung khu adawn ding hi; vansawlsieng siengthoute masang leh Belamnou masang ah mei leh kaat in suhgenthei in a um ding hi. Amaute suhgentheina meikhu kumtawn kumtawn in akaltou ding a; gamsa leh a lim bete leh a min chiemtena sangte khu sun ah hileh zan ah hileh khawldamna a nei sih ding uhi. Tanah misiengthoute thuohhatna a um hi; tanah Pasian thupiehte leh Jesu ginna zui mite a um uhi.”1

GSAM 247Laisiengthou Sunga Vauhilna Thupipen

GSAM 247.2Tam khu Laisiengthou sunga vauhilna thupipen ahi a, i leitung tangthu kigielna in tam Thupuoh khu nidanglai a zaksa ahina theipina bangma apieh lou khu a chiengtah ahi. Tam azuizel a um vansawlsieng khatna leh nina khu tulai khang mite toh kisai ahi chi siemchien a aumsa ziehin, tam Thupuoh khu khang lui a ding ahi sih chi a chiengpen in a lang hi.

GSAM 247.31847 kum in Upa J. V. Himes in tambangin agen hi:—

GSAM 247.4“Bung 14 [Kihilna] in, ze-etna hattah hun a mihingte vauhilna ding, genkhiet ding lailai kikouna lamdang khat a tahlang hi. Taang 9-11. Tam lou ah Pasian laibu sungah, tambang a lauhuoi lungthahna puonna a kimu sih hi. Tambang a lau a um vauhilna akul leh, ze-etna zong a hat mahmah ding chi a etsah ahi sih e?”2

GSAM 248Biehinn Kihong — Thuhun Bawm Kimu

GSAM 248.1Tam Thupuoh thu ah J. N. Andrews in, “Vantunga biehinn sunga a siengthoupen mun kihong a, thuhun bawm a kimu khu, vansawlsieng sagina pengkul gin hun a sil tung ahi. I Siempu Lien thupi nasepna khu Ni 2300 tawpna ah tua indan ah akisaawn ziehin, vansawlsieng khatna tangkouna in a etsah tua hun tawpna khu biehinn kihong hun ahi chi i theisiem uhi. I Siempu Lien khu a siengthoupen mun ah lut a, Pasian bawm masanga nna asep khu, tua bawm sunga um Pasian thupiehte lam a hattuom lungsim ahing hei ahi. Tua hun a kipat in Pasian thupiehte khu vantunga Munsiengthou a kipat in ahing taangkhie hi.

GSAM 248Khawlni Kikhelna

GSAM 248.2“Khang bangzah ahiei laita a thupieh lina khu Mangpa khawlni a kipat in, namdangte anhoi ni, Nipikaal khat a ni masapen ah kikhel ahita chi khu koiman niel theilou thutah ahi. Tam kikhelna khu Laisiengthou toh langgal chieng a kibawl ahi; Laisiengthou in munteng ah ni sagina bou khu nipikaal chinta Mangpa Khawlni ahi chi a pom hi. Daniel in ‘hunte leh dante khel ding a ngaituo ding’ chia agenlawh ginna nusia mi lienpa in tam sil abawl ahi. Tam thuneina khu leitung pumpi in abieh ding gamsa toh a bulpi ah a kibang ahi. Tualeh sauveipi totchil a um tam thupieh khu tuin a dihna tanpieh in a um a, Pasian mite in a dang kua toh zui ding ahing kipan uhi chi khu lungsim lut huoi mahmah ahi. Gulpi toh a kidouna tawpna ua ding leh khopi siengthou kotpite a kipat a alut theina ding ua A umsun nalaite abawl mansa ziehin Pasian kungah kipahthu gen ni. Kihilna 12:17; 22:14. Ginna nusiatna Khawlni doudal a thupieh lina dihna tanpiehna leh Pasian thupiehte zousie genkhietna khu, tulai hun khu misiengthoute thuohhatna hun leh Vansawlsieng thumna thupuoh a vauhilna hun ahi chi theipina chiengtah ahi.”3

GSAM 249.1A masang bungte ah tam Thupuohte lah a khatna leh nina khu, 1844 kum, ha 10 ni 22 tandong a Khrist hing pei niveina tangkouna thupi ah atangtun dan etsah ahita hi. Tam bung kipatna a Laisiengthou in, “Vansawlsieng thumna in amaute azui a,” achi hi; tua khu vansawlsieng khatna leh nina azui ahi. Tam toh kisai in Vansawlsieng thumna thupuoh ahing kipatna en khu lungsim lut huoi ding ahi.

GSAM 249Khrist Hing Pei Kia Ding Ngahtute Laha Khawlni Tantute Masapen

GSAM 249.21844 kum “Zankim kikouna” hun lai in, Mangpa’n a mite lungsimte ni sagina Khawlni zui lam ah apui kipanta hi. Khrist hing pei kia ding ngahtute lah ah tam thuhil tambangin ahing kipan hi: Ni sagina tantu Tuiphum hattuom mi Rachel Preston khu, Khrist hing pei kia ding ngahtute hattuom umna Washington, N.H. ah akisaawn hi. Amanu’n Khrist hing pei kia ding thu apom a, mi sawmli vel a um tua hattuom in amanu khantanhoi nasepna ziehin thupieh lina Khawlni apom uhi.4 Tam ziehin tua thu kanchienna ahing um hi. 1844 kum, ha 9 ni 5 a Kikouna laigah ah, “Ni sagina zui ding batna a um chithei ahi chi thu in mi tampite lungsim nasatah in a phawng hi,” chi i sim uhi. Tam thu khu laigah hotu thugen ah a um a, tuanah Nipikaal khat a ni masapen zui ding ahina siemkip dingin hatlou tahin a sawm hi. Ha 9 ni 12 a suoh ah zong tua thu a sunzom a, tuanah mi tampite a piltah leh chientah a zil dinga suhanthou, a nuoi a thugen poimaw i mu uhi:—

GSAM 249Ni Sagina Khu Dan in A Guot Ni Umsun

GSAM 249.3“Abeisa nipikaal in tambang thu ah ka hing tung uhi: Khristiante in hun siengthou a a koituom ding uh hun tuamtuom dan in a thupieh a um sih hi. Tam ka thutawp uh a dihlou leh, ni sagina bou khu zui ding thu a dan um ni ahi dingin ka ngaituo uhi.”

GSAM 250T. M. Preble Lai-at

GSAM 250.11845 kum, ha 2 ni 13 a kigiel, T. M. Preble lai-at khat khu, Portland, Maine a Israel Kinepna laigah ah 1845 kum, ha 2 ni 28 in suah ahi a, tua in Khrist hing pei kia ding ngahtute a pawlpi in Khawlni thu ah alungsimte uh a kai hi. Laisiengthou Khawlni zui ding batna leh, ginna nusiatna thupi zieha Nipikaal khat a ni masapen ah a kikhel dan a etsah zouin, aman, “Tuabangin kii neu in ‘hunte leh dante’ a kikhel ah Daniel 7:25 atangtun i mu uhi. Tuaziehin, ni masapen Khawlni a tangte zousie khu Papa a dingin Nipikaal khat a ni masapen tantute leh Pasian Khawlni bawse mite ahi chi ka mu hi,” achi hi.5

GSAM 250Khawlni Thu a J. B. Cook Thugen

GSAM 250.2Tam zou sawtlouin J. B. Cook lai-at khat namkhiet in a um hi. Tuanah aman Nipikaal khat a ni masapen khu Khawlni a zui dingin Laisiengthou theipina a um lou dan a etsah a, tambang a tawmtah thugen azang hi: “Tambang a baihlam in, theilou kawm a hi khamah, Papa Khawlni puonlap nuoi a tembawh hawlte zousie tembawh puon ah hui a um nawn sih hi.”

GSAM 250.3Tam pasal nite khu sawtlou sung bou Khawlni atang uhi; hinanleh amauten, a khawlsah ding baihlam lou, sil khat ahing patkhe uh ahi. Tam thu thutah thei nuom mi zatampite kam ah “Papa a dingin Nipikaal khat a ni masapen tantute,” “Pasian thupieh bawsete,” leh “Papa Khawlni puonlap nuoi a tembawh hawl” chi thute a um hi. Fairhaven, Mass. a Upa Joseph Bates lungsim zong tambangin kai ahita a, aman 1845 kum in Khawlni apom hi.

GSAM 250Joseph Bates in Khawlni A Pom

GSAM 250.4A thilthei tambang ahi: Washington, N.H. a mi pawl khat in Khawlni atang uh chi a zahin, tua hattuom va veh a, bang ahi chi va en dingin a ngaituo hi. Tuabangin apei a, amaute toh tua thu azil khawmin, amaute thu a dih ahi chi amu a, Khawlni thu a vah khu thakhatin apom hi. New Bedford, Mass. a achi kia lai in, New Bedford leh Fair Haven kikaal a lei tung ah unaupa minthang khat akimu a, tua in, “Tembawh hotu Bates aw, bang thu tha a um ei?” chia a dong hi. Upa Bates in, “Thu tha khu ni sagina khu Mangpa i Pasian Khawlni ahi,” chia a dawng hi. Tua mi in, “Ahi leh, ka inn ah pei in ka Laisiengthou ka sim dinga, tua thu ka en ding hi,” achi hi. Tuabangin abawl a, aniveina a akimu lai un tua unaupa in Khawlni thutah apomta a, azuita hi.

GSAM 251Khawlni Thu a Laibu Masapen

GSAM 251.2Upa Bates in gamke khat a kipat a dang ah tam thutah gen dingin a kipan pai hi. A nasep ah Khawlni thu a laibu khat ahiei, laibu neu khat tal ahiei in nasatah a panpi ding ahi chi a mu pai a, tam thu ah bangmaw giel a suah dingin Pasian Hagau in a lungsim a phawng hi. Hinanleh aman a nei teng khu York siling khat, sent sawmleni leh a kim, bou ahi ziehin, sum beia bangchi bawl ding ahiei chi khu buoina ahi. 1855 kum a a thilthei tami thu kei ah ahing gen bangbang a gen kia khu laisim mite a dingin lungsim lut huoi ding ahi.

GSAM 251Tanghou Vut Paun Li

GSAM 251.3Pasian masang a thu a nget lai in, laibu giel dingin a lungsim akoita a, namkhiet dingin lampi ahong ding chi zong a muongta hi chia agen hi. Tuaziehin a nasep pan dingin Laisiengthou leh Laisiengthou thumal zawnna laibu toh a laigielna dawkan ah atou hi. Nai khat sung vel in Pi Bates khu indan sung ah ahing lut a, “Joseph aw, tanghou em dingin vut ka nei ahun sih hi,” achi a, a kul van neu dangte zong a gen hi. Tembawh hotu Bates in, “Tanghou vut bangzah na taah ei?” chia adong hi. “Paun li vel,” chia adawng hi. “A hoi hi,” chia aman adawng hi. Amanu indan sung a kipat a pawt zouin, aman innnai a sumdawng inn khat ah apei a, tanghou vut paun li leh van dangte alei a, inn ah ahing puoh a, a laigielna dawkan ah atou kia hi. Sawtlouin Pi Bates ahing lut a, dawkan tunga vante amu a, “Tam tanghou vut heia kipat a hing pei ahiei?” chia akikou hi. Tembawh hotu in, “Bang ahiei, a hun sih a mah? Paun li na deih na chi ahi sih e?” achi hi. Amanu’n, “Ahi, hinanleh hei a kipat na lah ahiei?” achi hi. Aman, “Ka lei ahi; tanghou emna kim dingin na deih zah ahi sih e?” achi hi. Pi Bates in thu asunzom a, “Ahi, hinanleh nang, Tembawh hotu Bates, New Bedford a kipat a leitung munteng ah tembawhte hawl a na peipa, na pawt a tanghou vut paun li na va lei ahi maw?” achi hi. “Ahi, tanghou emna kim dingin na taah zah ahi sih e?” achi hi. Pi Bates in, “Ahi, hinanleh tanghou vut paun li(!) na lei ahi maw?” achi hi.

GSAM 252Thutah A Dingin Dolar Tul Sawmleh Khat Zang

GSAM 252.1Sawtlouin ze-etna dang khat ahing zui hi. Tembawh hotu Bates in tuipi nasep a nusia lai in, tembawh khat a a tan khu $11,000 in azua hi; hinanleh tuin thutah nasep khantou dingin a nei zousie azang beita hi. Tam hun tandong Pi Bates in a sum umdan dihtah athei sih hi; hinanleh tuin amanu hil ding ahi chi aman a thei a, lungmuongtah in, “Ka zi aw, leitunga ka sum neisun teng tua vante lei dingin ka zang beita hi,” achi hi. Pi Bates in lungnat tah a kap kawm in, “Bang i bawl ding ahiei?” chia adong hi. Tembawh hotu khu athou a, a tembawh hawl puitu hotu lien zatat huoina toh, “Laibu ka giel ding hi; tua ka hawm dinga, tam Khawlni thutah khu leitung masangah ka genzah ding hi,” achi hi. Pi Bates in mittui dim a, “Ahi leh, bangin i hing ding ahiei?” achi hi. Tembawh hotu Bates in nuimin, “Mangpa’n lampi ahong ding hi,” chia adawng hi. Pi Bates in, “Ahi, Mangpa’n lampi ahong ding hi! Tuami na gen zingzel hi,” achi a, ha kap in indan sung a kipat apawt hi.

GSAM 252Ngaihtuolou a Van Hingtung

GSAM 252.2Tembawh hotu Bates in nai kim sung a nasep asunzom zouin, laikhah inn ah a ding lai khat a um zieha tua mun ah pei dingin a lungsim ah a hing lut hi. Aman ava pei a, a dihtahin lai khat a um hi. Tua hun lai in lai khah man sent nga ahi a, a masanga pieh leh pieh lou khu deihteel ahi hi. Tam lai gielpa in a zieh bang ahiei laikhah man apieh lou ahi. Tam ah zong tembawh hotu Bates kingaigiem ding a um kia hi; aziehpen a kithuoh melthei mahmah laikhah inn hotu Pu Drew kungah, sum a nei lou ziehin lai khah man apieh thei sih chi a hil kul hi. Hinanleh aman, “Hei a kipat a hing pei ahi chi hing ensah thei ding na hi ei?” achi hi. Laikhah inn hotu in, “Puoh mai inlen, hun dang ah a man na pieh ding hi,” achi hi. Tembawh hotu in, “Ahi sih, laikhah man pieh a um masangsie lai khu inn a kipat ka puoh sih ding hi,” achi hi. Lai a khut a atawi kawm in, “Tam lai sungah sum a um dingin ka ngaituo hi,” achi a, laikhah inn hotu lam a kihei in, “Nangma’n hing hongpieh thei ding na hi ei? Asungah sum a um leh laikhah man na lakhie ding a; a um sihleh ka sim sih ding hi,” chia adong hi. Laikhah inn hotu in a ngetna bangin abawl a, ngai vawi, asungah dolar sawm laisum khat a um hi. A simin, Upa Bates sum a kul hi chi Mangpa’n a lungsim nasatah a aphawng ziehin sum a manhlop a hing khah ahi chi gen mi khat apat lai ahi chi amu hi; a manhlop ziehin laikhah man pieh ding amanghil kha ahi mah ding hi.

GSAM 253.1Laikhah man a pieh zouin, ann leh van zuana inn khat ah apei a, $4 in tanghou vut thung khat alei a, alutu, sukta leh a kul van dangte zong alei hi. A tutna ding mun agen lai in, “Tua numeinu in tam vante khu tuana ding ahi sih achi khamah ding hi; hinanleh a thu bangma ngai sih unlen, inn mai zawlbuh ah vante suah un,” achi hi.

GSAM 253.2Tuachi’n lai namkhietna inn ah apei a, laimai za khat vel nei laibu neu khat a bu tul khat namkhiet dingin thu aguot hi. A laigielsa a pieh zel bangin namkhietute in a manhlopen in namtuong khawm ua, ettah ding laimai namkhietsa ama kung a khah ding ahi. Sum amu bangbangin nasep man apieh ding a, bat zousie piehzou a a um masangsie laibute namkhietna inn a kipat lahkhiet ding ahi sih hi.

GSAM 253.3Koima’n a kunga pieh ding sum bat a nei sih chi Tembawh hotu Bates in athei chien hi; hinanleh tam laibu giel khu a bat nasep ahi chi angaituo a, a kul hun chiengin sum hing khah dingin Mangpa’n mite lungtang a phawng ding hi chi agingta hi. Lai, laigielna leh a dangdangte a lei sungin inn a ding vante a masang a tun man ding hun apieh hi; tuachi’n a inn lam chi lampi bul ah apei hi. Van akoi sate amu tahin, inn nunglam kot a kipat alut a, a dawkan ah atou kia hi. Pi Bates in lungsim phawng pum in ahing lut a, “Joseph aw, inn mai zawlbuh na va en vawi! Tua vante hei apat a hing pei ahiei? Van puoh leng leeng hawlpa khat ahing pei a, a vante suah teitei ding asawm hi. Tuana ding ahi sih chi ka hil a, hinanleh asuah teitei hi,” achi hi. Tembawh hotu Bates in, “Ahi leh, a hoi ding hi chi ka ngaituo hi,” achi hi. Pi Bates in, “Hinanleh hei apat a hing pei ahiei?” achi hi. Tembawh hotu in, “Mangpa’n ahing khah ahi,” achi hi. Pi Bates in, “Ahi, Mangpa’n ahing khah ahi; tuami na gen zingzel hi,” achi hi. Tuachi’n a zi kungah lai apie a, “Tam sim inlen, hei a kipat a hing pei ahi chi na thei ding hi,” achi hi. Amanu’n asim a, kap dingin apei kia hi; hinanleh tua kana khu amasang toh a kibang sih hi. Ahing chi kia in, ginna a taah ziehin kingaigiem tahin a ngaidamna a ngen hi.

GSAM 254Laibu A Dinga Sum Hingtung

GSAM 254.1Gielna leh namkhietna nasep a khantou kawm in, Tembawh hotu Bates in laikhahna leh lampi dang a kipat in sum amu zel a, akimkhat khu a kimu ngailou mite apat ahi hi. Sum amu bangbangin namkhietute kungah apie zel a, laibu man bat ah azang hi. A tawpna ah laibute namkhiet zou ni ahing tung a, Unaupa Bates in a kineppi lou mun khat a kipat in, laibu man bat umsun teng pieh zou in a um hi. Tuabangin laibute hawmkhiet dingin ni khat zong ngah a kul sih hi.

GSAM 254A Tawpna Bat Piehzou

GSAM 254.2Memphis, Mich. a H. S. Gurney in, 1884 kum, ha 3 in ka kungah tambangin agen hi: Upa Bates laibu a zousuotna zing mama in, a kunga bangchih zong pieh nawn sih ding ka hi chia gen mi khat a kipat in, dan banga ngenlah hun beisa bat lai a ding $100 amu hi. Tam sum a mu tahin, a tan khat khu Upa Bates Khawlni laibu neu namkhietna a bat tawpna pieh dingin azah khu kipahna asim hi. Hinanleh Pu Gurney in, “Unaupa Bates in laibu man bat umsun khu koiin a pieh ahi chi a shi ni tandong athei sih hi,” achi hi. Upa Bates in Khawlni thutah namkhietna a a thilthei in, Khawlni thu thutah namkhiet kipat tung apat in i mite kungah, “Tam nasep ah masuan unlen, na pei masawn kawm un Pasian vaihawmna in lampi ahong ding chi kinem un,” ahing chi hileh a kilawm hi.

GSAM 255Upa Bates in Mengmunate A Gingta Lou

GSAM 255.1Hinna Tangthu Tawmtawmtete a kipat a tawmkhel a nuoi a thugen in, Thugentheina silpieh leh Khawlni kisiemphatna bangchi a kigawm ahi chi a etsah ding hi:—

GSAM 255.21846 kum a New Bedford, Mass. a a veh lai in, Nungah Harmon khu Upa Joseph Bates toh akithei hi. Aman Khrist hing pei kia ding ginna a pattil apat apomsa a, tua nasep a nasem hattah ahi hi. Aman Khristian pasal dihtah, mi zatat leh nunnem mi ahi hi. Aman Nungah Harmon khu a ta mah bangin duotah in a don hi. A thugen a zah masapen in, a lungsim nasatah a lut hi; amanu a daitin aman athou a, “Keima khu gingta theilou Thomas ka hi hi. Mengmunate ka gingta sih hi. Hinanleh tu zan a unaunu in a gen Theipina khu eite kunga Pasian aw dihtah ahi chi ka gingta thei hileh, a hing laite laha mi kipahpen ka hi ding hi. Ka lungtang nasatah in a kiling hi. Tam thu gennu khu a lungsim adihtat hi chi ka gingta hi; hinanleh i kung ua a sil lamdangte gen khu bangchi a etsah ahi chi ka hilchien thei sih hi,” achi hi.

GSAM 255Nungah Harmon in Khawlni Apom

GSAM 255.3Upa Bates in Khawlni atan a, a thupidan zong agen zel hi. Tua hunlai in Nungah Harmon in a thupidan athei sih a, Upa Bates in thupieh dang kuote sangin thupieh lina thu a ngai thupi val khu akhiel ahi chi angaituo hi. Hinanleh Mangpa’n van a um Munsiengthou khu Mengmuna in amusah hi. Van ah Pasian biehinn akihong a, khotuona tutna in akikhuh Pasian thuthung kuong khu amusah hi. Vansawlsieng ni khu kuong dawn tuoh ah ading ua, a hatte uh khotuona tutna tung ah azah ua, a maite uh tuami lam ah angat uhi. Ama toh umkhawm vansawlsieng in tam khu, Pasian khutme in akigiel Pasian dan lam ah zahtah leh giingtah a en van mipite zousie etsahna ahi, chi ahil hi. Jesu’n kuong a khuh atawisang a, thupieh sawm akigielna suongpek gel amu hi. Thupieh sawmte laitah ah thupieh lina um a, vah nunnem kikim in akimvel a ahual amu tahin, alamdang asa mama hi. Vansawlsieng in, “Tam khu thupieh sawmte lah ah, van leh lei leh a sunga sil um zousie siempa Pasian hing koi ahi chi hilchien thupieh umsun ahi. Leitung kingahna akikoi lai a, Khawlni kingahna zong akikoi khawm ahi,” achi hi. Khawlni dih ana kitang leh, ginna neilou mi ahiei, Pasian a um sih chi mi ahiei, khat beh zong a um ngai sih ding chi amusah hi. Khawlni tanna in leitung khu milim biehna a kipat ahumbit ding ahi hi.

GSAM 256.1Thupieh lina khu akeng ua asawngchil uh ahi; tuaziehin dan a um khehna siempha ding leh, akeng ua asawngchil uh Khawlni lam a thugen dingin hat ihi uhi. Pasian sang a kithupisah a, hunte leh dante heng ding a ngaituo khelna mipa in Khawlni khu nipikaal a ni sagina apat Nipikaal khat a ni masapen ah aheng hi. Tuabang a abawlna in Pasian dan ah khehna abawl ahi hi.

GSAM 256.2Pasian ni thupi atun kuon in, Khrist doupa in asuhsiet Pasian dan tung a ginum kia dingin mite vahilna Thupuoh sawlkhiet in a um hi. Thuhilna leh ettehna in dan a khehna khu mite theisah ding ahi. Kihilna 14 a Pasian thupiehte leh Jesu ginna tangkou vansawlsieng thumna khu, tam Thupuoh sang a, Pasian thupiehte leh a dan khu mitnau banga humbit dinga leitung vahilna aw suahte etsahna ahi chi zong amusah hi. Tam vahilna dawng in mi tampi in Mangpa Khawlni apom ding uh ahi.6

GSAM 256.3Nungah Harmon leh Upa Bates sil tuoh khu Mangpa nasepdan toh akituoh hi. Upa Bates in Nungah Harmon leh Upa White gel kung ah Laisiengthou apat in kikhel theilou Pasian dan in aphuutte ahil a, Khawlni thu a ngaihtuosah hi. Nungah Harmon khu ha sawm leh giet vel sung Mangpa kilatna tuomtuom in guolzawl ahihna chungin, tam thu tungtang bangma amusah nai sih hi. Tuin a dan zui ding gingtute ahing um tah ziehin, Thugentheina silpieh tungtawn a vah pieh ding Mangpa hun ahing tungta hi. Tuachi’n Ama nasepdan ma in Vansawlsieng thumna thupuoh, “Pasian thupiehte leh Jesu Khrist Theipina,” khu munkhat ah akipui khawmta hi.

GSAM 257Vansawlsieng Thumna Thupuoh Kipatna

GSAM 257.1Tua hun apat in Vansawlsieng thumna thupuoh khu thupuoh dang ni toh kizom in tangkou a um ahing kipanta hi. Pasian thuthung kuong leh Munsiengthou tungtang a hing khang zel vah toh kizom Khawlni thutah in, a masang a ana kimusahsa khu, a beisa Khrist hing pei niveina kalsuonna adih a, Mangpa guotna sung ah a um chi akipsah hi. Tuin amaute’n “Pasian khopi zuonna lampi tung a kaltouna kalsuon thumte” kichi awmzie khu nidanglai sang a chieng zawin athei theita uhi.

GSAM 257Upa Bates in Mengmunate Pasian Kung Apat Ahi Chi Apom

GSAM 257.2Kum 1846, ha 11 in Topsham, Maine ah khawmpi khat nei in a um a, Upa Bates zong a um hi. Tua kikhopna ah Pi White in Mengmuna khat amu a, tua in Upa Bates khu Mengmunate Pasian kung apat ahi chi bukim a gingtasah hi. (Nungah Harmon leh Upa James White akikiten thu khu a masangin gen ahita hi.) Ama khu kum sawmnga sung tuipi a nasep mi ahi a, kuong a naupang nasem apat kuong lamkai leh kuong neipa tanin nasep zousie ana sem hi. Aasi leh van silte theina ah, ama’n ka kung a agen bangin, van a um silte a etna in tuipi tung a aum mong pen, mallam leh simlam, suolam leh nitumlam a gamla dan toh, dettah ahi deuh in athei thei hi. Tuabang mi khat in aasi leh van silte zilna thu hou nuom ding khu a hindan mawng ahi.

GSAM 257.3Ama toh ka kihouna ah, Mengmunate Pasian kung apat ahi chi a gintat theidan ka kung ah agen hi. Ni khat in Pi White toh aasite thu hou asawm a, hinanleh a sawtlou in ama’n aasi leh van silte zilna bangma athei sih chi amu hi, achi hi. Adihtah in, ama’n akung a agen bangin, tuami thu genna laibu mawngmawng a sim kha ngai ahi chi zong athei sih hi. Tuami thu hou anop sih a, lei tha thu leh tuami tungtang a Mengmuna in akimusah thu agen in akihouna uh lam aheng hi.

GSAM 258“Van Kihong”

GSAM 258.1A masang kum, 1845, ha 4, ni 19 in London Thuthang Limnei in Lord Rosse kung apat thu khat akisuah hi. Tuami khu aasi leh van silte zilte ding a lunglut um mama ahi a, a gal-et limlang lien mama in a sil muhkhe lamdangte thu, adi ah aasi leh van silte zilten “van a awng” achite uh khu ahi. Atunga kigen khawmpi a nitah khat in, Pu Curtiss inn ah, tam kilatnate tungtang a lungtang taklang nailou Upa Bates masang ah, Pi White in Mengmuna amu lai in aasite thu agen panta hi. Leem a kaapei aasi khat tung a pahsen mel nei gual zuolte amu khu ahawitah in ahilchien a, “Ha li ka mu hi,” achi be hi. Upa Bates in, “Aw, Jupiter en ahi!” achi hi. Tuachi’n van lei-awng sung a zin bangin akisiksah a, gual zuolte leh bialte melhoi kikhel zing thu agen panta a, “Ha sagi ka mu hi,” achi hi.7 Upa Bates in, “Saturn thu hilchien ahi,” chi’n akikou hi. Tuachi’n, “Ha guh ka mu hi,” achi a, ama’n “van kihong” leh a thupina thu agen pah a, a vah zaw gam khat a lutna kot kihong ahi, achi hi. Upa Bates in ama hilchienna khu laibu gieltu koipou kung apat a ana simsa van kihong thu genna zousie sangin alianzaw mama hi, achi hi.

GSAM 258.2Ama’n thu agen a, Mengmuna sung a aum nalai in, Upa Bates adingdoh a, “Aw, tuzan ah Lord John Rosse tam mun ah hing um leh ka ut mama hi!” chi’n akikou hi. Upa White in, “Lord John Rosse khu koi ahiei?” chi’n adong hi. Upa Bates in, “Aw, ama khu England gam aasi leh van silte zil misiem thupi khu ahi. Tam numei in aasi leh van silte thu agen leh ‘van kihong’ a hilchienna angaikhie ding a tam mun a hing um leh ka ut hi. Tam thu tungtang ka simsa bangkim sangin ahoizaw hi,” achi hi. Tuami nitah apat in Upa Bates in Pi White Mengmunate khu ama theina leh ama thununna kalval a um ahi chi lungmuongtah in athei hi. Tam leh apieh zilhhouna leh thuhilna hindan in, tua Mengmunate Pasian kung apat ahi chi ama agingtasah hi.

GSAM 259.1Pi White in tua Mengmuna ah agen van a sil lamdang khu aasi leh van silte thu gieltu ten agen khah melmel lou thu ahi. A muhkhiet masapenpa Huygens in tam bangin ahilchien hi:—

GSAM 259Orion Namsau Sung a Vah Thupitah

GSAM 259.2“Aasi leh van silte zilten Orion namsau sung ah aasi thum kinaitah in a um hi achi uhi. Kum 1656 in a laitahpen khu gal-et limlang in ka et lai in, tua aasi khat umna mun ah aasi dang sawm leh ni ahing kilang hi. Tuate lah ah, a kihah deuhthaw thum leh a dang li zong, meilum sung a et bangin aphiehphe uh akimu hi. Tuaziehin a kimvel mun khu van mun dangte sangin avah zaw mama bangin aum a, tua van mun dangte khu khohoi ziehin a vom ngen bang ahi hi. Puonzah kihong sung apat a et banga akimu a, tuami sung apat in a vah zaw gam dang khat dalna um louin akimu thei hi.”

GSAM 259.3William Herschel in van a tam awng thu tambangin agen hi:—

GSAM 259.4“Tam gamla dan apat a bial langkhat apat langkhat tan khu 10 ° a keu in etthei ahileh, tuabanga aum deuhthaw zong ahi a, a lien dan khu ngaituo zoulou ding ahi. Ni lien dan a let 2,000,000,000,000 ahi ding chi suuttawm ahita hi.”

GSAM 259Ni Sang a Vah Zaw

GSAM 259.5Ngaituona misiem Thomas Dick in tam meilum bang a vah thu tambangin agen hi:—

GSAM 259.6“Aasi naipen a gamla dan alang bangin tuami kung ah kikoi hilei, tua gamla dan zong alien mama chungin, tuami mun apat a et leh ni vah bang deuh in avah ding hi. A nai zaw mama mun a um hinna neite dingin, van mun lien mama ah adim dinga, a thupina genthei guollouin akilang ding hi. Hinanleh tuabang sil khat in atup pen, a umdan leh a kizopdan zousie toh, a beitheilou hinna mailam khang tampi sung a hilchien dingin a um nalai maithei hi. Tualeh siam silte gamlapi sung a sil dang tampi bangin, van leh lei pumpi a melhoi leh thu guh lawmte khu a chieng deuh a mu nuomna lunggulna lungsim sung ah apengkhe hi.”8

GSAM 260.1Upa Bates in tam thu tungtang a laigiel khat a tawpna ah tambangin agen hi:—

GSAM 260.2“Tuachi’n akitutsahsa Theipina zousie apat in (a kul leh a tam zaw mama zong i pe thei ding uhi), van ah sil lamdang leh hilchien guollou mama a um chi imu uhi. Van a awng khat a kimvel khu mail 11,000,000,314 [11,000,000,314] sang a tam ahi. A minthang Huygens in, ‘Aasi ngelte dang lah ah tam bang khat beh ka mu ngai sih hi—a vah zaw gam dang khat dalna um lou a ettheina ahi,’ achi hi.”

GSAM 260Solte Mengmuna Tungtang Theipina Dang Khat

GSAM 260.3A kigen Mengmuna apieh hun a um Pi Truesdail kung apat thu ilakhia kia ding uhi. Ama’n tambangin agen hi:—

GSAM 260.4“Unaunu White tahsadamna a hatlou mama a, ama a ding a thumna neih ahih lai in Pasian Hagau i tung uah atung hi. A sawtlou in ama’n leitung silte athei nawn sih chi ka mu uhi. Tam khu solte a muh masapen ahi. Jupiter hate khu aw suah a asim nua a, tua nua deuh in Saturn hate zong asim a, Saturn bialte thu melhoitah in ahilchien hi. Tuachi’n, ‘A sung a tengte khu mi sang leh mi zah um ahi ua, leitung mite toh a kibang sih mama uhi. Tam mun ah khelna alut ngai sih hi,’ achi hi. Unaupa Bates mai nuipawk apat in, Mengmunate kipatna tungtang a masang a lunghianna khu alawng beita chi akilang hi. Kuong lamkai Bates khu aasi leh van silte zilna ngaina mama mi ahi chi ka bawn un ka thei uhi, aziehpen van a silte umna mun ama’n ka theina ding un ahing etsah zel hi. Mengmuna nua in Unaunu White in a dotnate adawng a, ama’n tam thu azil ngai sih a, bang lam dangin zong tam theina amu ngai sih hi, achi tahin, ama kipahna leh lungdamnain adim hi. Pasian aphat a, ama’n a lunghianna neih nawnlouna dingin tam solte tungtang Mengmuna apieh ahi chi aginna aphuong hi.”9

GSAM 261Sahkawl Ngong Khat Thakhat a Ahing Daina

GSAM 261.1Topsham a tam kikhopna nua sawtlou in, Mengmunate toh kizom sil lamdang dang khat ahing tung hi. Upa Bates in ka kunga agen bangin tuami ka gen ding hi:—

GSAM 261.2Upa White in, zilhsah sawt nailou sahkawl nou khat leh tutna ni nei bazaar van puohna leng khat azang thei hi. Tua leng khu a malang ah leibawh dalna om a kibawl ahisih a, hinanleh leng malang ah phei a kikoi kaltouna khat leh a leng kaihna singte apat sia a kibawl kaltouna khat a nei hi. Sahkawl nou khu kaih lai a kidawlna khau ahiei, sil dang bangma ahiei in a pang a hahkhah leh akeng in ngongtah in apeh pah ziehin, kaihna ah pilvan mama a kul hi. Atai louna dingin kidawlna khau khu taitah a mat zing a ngai hi. Tam sahkawl nou khu a veh ding uh mi khat a ahi a, Upa White in zilhsah nailou sahkawl noute enkawl azawmsahsa ziehin, tam khat toh buoina thupi a um sih ding chi angaituo hi. Hinanleh, a ngonglai in tua sahkawl in mi ni ana thatsa a, khat khu lampi gei a suongte ah asawhden a athat ahi chi theisa ahileh, ama a muonna a lien sih maithei ding hi.

GSAM 261.3Tam hun in leng sung ah mi li a um ua, Upa White leh a zi khu a malang tutna ah, Upa Bates leh Israel Damon khu a nunglam tutna ah atu uhi. Upa White in sahkawl thununna dingin a theih tawp a pilvang lai in, Pi White in thutah thu agen a, Pasian hatna tua pawl tung ah ahing tunga, leng sunga atu lai in Mengmuna ah puimang in a um hi. Mengmuna alut lai a “Thupina!” chi’n akou pah in sahkawl nou khu thakhat in atawp daidiel a, a lu abohsuh hi. Tuahun ma in, Pi White in tuabang a aum lai in athou a, a mit tunglam a en pumin leng malang akal kantan a, sahkawl leng kaihna singte tung ah akumsuh a, a khutte sahkawl nou tawng tung ah angap hi. Upa Bates in Upa White kungah, “Sahkawl nou in tua numei khu akeng in apeh that ding hi,” chi’n akou hi. Upa White in, “Tuin Mangpa’n sahkawl nou khu akep ahi; kei ka lut buoi nuom sih hi,” chi’n adawng hi. Sahkawl nou khu sahkawl lui banga nunnemtah in ading hi. Lampi gei ah lei bang khu pe guh vel asang a, hung gei ah loupa umna mun a um hi. Pi White in, a mit tunglam a en zing a, khatvei beh zong nuoi a en louin, tua lei bang tung a loupa umna mun ah akaltou a, tuachi’n minit tawmkhat sung tuolam tuolam in apei a, lei tha melhoinaten thu agen in ahilchien hi. Tuachi’n a lu tua bang ma a um in, lei bang apat akumsuh a, leng lam ah apei a, a khut sahkawl nou tawng tung a ngap kawm in kaltounate tung ah akaltou a, leng kaihna singte tung ah leh leng sung ah alut kia hi. Tutna a atu pah in Mengmuna apat ahing pawtkhe a, tuahun ma in kaihpa in chiemtena bangma apieh louin sahkawl ahing kipan a, a lampi ah apeita hi.

GSAM 262.2Pi White leng sung a aum lou lai in, Upa White in sahkawl khu atah a dai ahi em chi etna dingin aze-et ding chi angaituo hi. A masapen in sahkawl vawna in neu khat in ahah hi; nidanglai ahih leh sahkawl in akeng in apeh kia ding hi, hinanleh tuin akisik sih hi. Tuachi’n ahatah in avaw a, tua sang a hatah leh hatah semsem in avaw hi. Sahkawl nou in a vawnate khu abangma in angai sih a, hinanleh Daniel humpinelkua a aum zan in vansawlsiengten a kam uh akhahpieh humpinelte banga mi sukha nuomlouin aum hi. Upa Bates in, “Tua mun khu zahgiingna dim mun ahi a, Mengmunate penkhesah Hatna ma in, tua hun sung sahkawl nou hindan ngong khu athunun ahi chi akilang chieng hi,” achi hi.

GSAM 262.3Tam Mengmuna khu a tahsa hatlounate zieh maimai ahi leh, sahkawl zong tuabang natna ma in atuoh ahi em, chi dotna ahing pieng ding ahi.

GSAM 262Israel Damon Theipina

GSAM 262.4Upa Bates in ka kunga agen thu kipsahna dingin, a nuoi a thu genna tam mun ah ka pe ding hi:—

GSAM 262.5“Kum sawmni vel a beita a, Khawlni tanna ka kipat nua pah in, Israel Damon in Unaunu White Mengmuna amu thu ka kung ah agen hi. Tuahun in ama leh Upa Bates, Upa White leh a zi khu sahkawl nou ngong in akaih leng zang sung ah azin uh ahi. Upa Loughborough in agielkhiet, atunga sil tung thu hilchienna khu tuni in ka simta a, Upa Damon in ka kung a agen toh a kituoh chiah hi.” Khutzieh, “R. S. Webber, Battle Creek, Michigan, 1891, ha 2, ni 9.”

GSAM 263Mengmunate Tungtang a Upa Bates Theipina

GSAM 263.1Upa Bates in ama sil tuoh tambangin agen hi:—

GSAM 263.2“Tua Mengmunate sung ah thu toh kidou bangma ka mu sih chungin, ka giing a, ka lungsim ah hasatna nasahtah ka tuoh hi. Tualeh hun sawtpi sung, ama tahsa hatlouna sawtpi zieh a hing pieng sil sang a thupi zaw khat ahi chi gingta nuomlou in ka um hi.

GSAM 263.3“Tuaziehin a lungsim phuhtate in alawngkai lou bang a aum lai (kikhopna pua ah), mi dangte masang a ama leh a zinpui lawmte, adi ah a unaunu upa khu dong zel leh dong kiakia dinga hun ka sui hi, a hi thei leh thutah mu dingin. Tua nua a New Bedford leh Fairhaven ah a hing veh tamvei sung, ka kikhopnate uah, tualeh Topsham, Maine ah zong, Mengmuna a mu tamvei ka mu hi. Tua sil lamdangte khatkhathun a umte’n, zuouna ahiei, mi lungsim thununna hatna ahiei muhkhe ding a, lunglut leh ngaihtuona bang zah a lien toh a thugen chinteng ka ngaikhie a, a kisik chinteng ka en chi athei chieng uhi. Tualeh mi dangte toh tam silte mu ding hun ka neih ziehin Pasian kung ah kipah thu ka gen hi. Tuin keima dingin lungmuongtah in ka gen theita hi. Kum 1844, ha 10 a i nasep atawp ... apat in, a ‘kithezak,’ a ‘kibotkeh,’ leh a ‘kiphel’ mite hamuon leh suhhat dingin, tam nasep khu Pasian kung apat kipie ahi chi ka gingta hi. Tua hun apat a ‘En un, tam ah!’ leh ‘En un, tua ah!’ kichi buoina in Pasian mite ginum leh utna neite khu alungbuoisah mama a, a masang ua akitutsah Laisiengthou thu kituohlou tamte hilchien theiloute dingin a hamsasah mama hi. A masang a chiengtah a ka theisiem theilou Laisiengthou thu tampi ah vah leh hilna ka mu ta chi ka phuong hi. Ama khu ama a kipiakhie, ginum leh utna nei Pasian tanu ahi chi ka gingta hi.”10

GSAM 263.4“Laigielnu in a Mengmunate a ‘thu ngaituonate’ khu ‘a masang a thuhilna leh laizilna apat’ amu ahisih hi. Kum 1844, ha 12 a Mengmuna masapen amu lai in, ama leh Portland, Maine a a pawlte zousie in (tualai in a nu leh pa khu tuami mun a teng ahi uhi), ‘Zankim kikouna’ khu a beisa ahi chi apomna uh ana nusia ta uhi. Tuahun in Mangpa’n ama leh Portland a pawlte a luhkhahna uh khielna khu Mengmuna in amusah hi. Tuachi’n ama’n a Mengmuna pawlte kung ah agen a, amaute’n a ha sagina sil tuoh uh khu Pasian nasep ahi chi aphuong uhi.”11

GSAM 264Kum 1847 a Thupuoh Thumte A Ngaihdan Uh

GSAM 264.1Upa James White in kum 1847, ha 4 a agiel, a nuoi a thu in tualai a thupuoh thumte a ngaihdan uh ahil ding hi:—

GSAM 264.2“Khrist hing pei niveina gingtu pawl zousie in tam bung (Kihilna 14) a taang guhna leh sagina a akietsa vansawlsieng khu hattuom leh leitung a ding Khrist hing pei niveina Thupuoh etsahna ahi chi aki lungtuoh uhi.... Vansawlsieng nina nasep khu Khrist hing peina ngahtute kung a Babilon achimta chi hil ding ahi. Amaute lah a mi tampi’n ‘Zankim kikouna’ hatna in ahinphawh hun mateng tam thutah athei sih uhi; ni sawm ni atun masang a hattuomte lah apat apawtkhiet theina ding uh hun diktah ah ahi. Tuaziehin kum 1844 a ha sagina apat in Vansawlsieng thumna thupuoh khu misiengthoute ‘pom det’ ding leh, a nualeh kia lou ding leh, vansawlsieng nina kikouna lai a nungah sieng pawl in a paihmangsa uh chiemtenate ‘sang’ lou ding a vahilna ana hi a, tuin zong ahi nalai hi.

GSAM 264.3“Tualeh kum 1844 a ha sagina apat in, Pasian mite a ding thupuoh dih khu tuabang vahilna ahi den sih amah?—Adihtah in ahi hi.... Taang sawm leh nina in, ‘Tam ah misiengthoute thohhatna a um hi: tam ah Pasian thupiehte leh Jesu ginna zui mite a um uhi.’ achi hi. Johan aw, amaute hei ah na mu ahiei?—Vansawlsieng thumna thupuoh hun lai a ‘tam ah’ ahi hi. Thohhat a ngahna hun khu kum 1844 a ha sagina apat a um ahizieh leh, Khawlni tan leh a dangte zui pawlte zong tuahun apat a hing kilang ahitah ziehin, eite Vansawlsieng thumna thupuoh hun sung a i um chi a chieng ahi.”12

Notes

  1. Kihilna 14:9-12. ↩
  2. Rom Hattuom Tungtanga Thutahte, laimai 112. ↩
  3. Kihilna 14:6-12 Sunga Vansawlsieng Thumte, laimai 131, 132. ↩
  4. Rachel Preston khu Vernon, Vt. ah 1868 kum, ha 2 ni 1 in ashi a, a kum 59 ahi hi. ↩
  5. Andrews giel Khawlni Tangthu, laimai 506, 1887 kum suah. ↩
  6. Ellen G. White Hinkhuo Thu Tomte, laimai 95, 96. ↩
  7. Kipatna leh Khantouna ah, Saturn ha giet amu hi, chi kigiel ahi. Tam kikhelna khu laibu nam masang a etphat dingte ka khut apat a peidoh nuain kibawl ahi. Tuami nua in Jupiter leh Saturn ha dang tampi muhkhe ahi nawnta hi. ↩
  8. Dick giel Aasi Van, laimai 96. ↩
  9. Pi Truesdail laikhah, 1891, ha 1, ni 27. ↩
  10. Belam Hon Neu a Ding Thu Khat, laimai 21. ↩
  11. Tua laibu ma, laimai 22. ↩
  12. Tua laibu ma, laimai 10, 11, Brunswick, Maine, 1847, ha 5. ↩

Note

Back