Bung 1 — Thumapui
GSAM 21.1Khrist hing pei niveina thu i gen ciangin, thu khat i tham a, tua thu pen Eden huan a kipan nulehpa masate a kihawlkhiet hun lai a kipan Pasian mite lam-etna ahi. Gulpi kiangah numei suon in a lu a toguoi ding cih thu, a tawpna ah Satan thuneihna a susia ding leh leitung ah Pasian ngiimna a tangtun ding Hotdamtu khat a hongpai ding cih a chiam ahi. Adam leh Eve in hih nasep hi a sawt lou in tangtung ding a ngaihsun uh a, amau tate ngei lakpan khat in galzaw ding cih a ngaihsun uh ahi diam. Hinanleh Pasian ngaisutna sungah amau siatna panin hotdamna ding a thuchiem pen, “leitung a kipat ma in Khrist Jesu sungah eite ading a kipia Ama ngaisutna leh hehpihna” tangtun sakna sungah a hong piangzel khat ahi.1
GSAM 21.2Adam leh Eve tungah leitung a siatna leh a suhkikna kikal ah sawtpi hun sung lungkhamna leh gimthuohna tampi dim ding cih amu ta leh, amau lungkhamna pen thuak zawh loh ding ahi. Van Pasian in a lainatna leh hehpihna lianpi tawh hih lahna pen amau kiang panin seel a, sawt lou in Pasian tate suahtakna minthang sungah a hong suahtak ding cih lam-etna lungdamhuai tawh a nungta sak hi. Hotdamna a nai ding cih ngaihsutna in hih thupiang a tuak ding a kigingna sungah nasem zaw dingin a sawl ding ahi.
GSAM 22.1Adam hun panin khang tawntung Pasian mite tungah zong hih bangin ahi. Khang khat khat sungah thupiang lianpi leh thupi khat hun khat ah hong piang ding cih a muang uh a, Khrist in a tawpna ah hong pai in Ama gam a phuh ding cih a muang uh ahi. Adam leh Eve bangin thupiang pen a nai ding cih a ngaihsun uh a, amau hun leh thupiang kikal ah bang a piang ding cih a thei lo uh hi. A thei uh leh, kipahman ngah dingin phahtawpna mun lam a del uh ah lungkia thei ding uh hi.
GSAM 22.2Hih ngaihsutna pen thupiang lianpi leh theihna thupi tuamtuam hong piangte tawh etsak theih ahi. Hih thute a patpih mite in, a thei lo uh hangin, Pasian ngiimna a tangtun sak uh ahi. Ahihhang amau lungtang sungah a pawl sak thute pen amau ngaihsutna khempeuh tawh kituak lo zong om hi.
GSAM 22Kolumbus muhkhiatnate in a gamla dong a sukha thute
GSAM 22.3Montgomery in a American tangthu laibu,2 ah Kolumbus in ama kalsuan ding ngaihsutna leh nitum lam tuipi zui in India gamte tun ding cih a kalsuan sakna thu gen hi:
GSAM 22.4“Kolumbus in Portugal kumpi ngiimna sangin a hoihzaw sak theih ding cih a ngaihsun hi. Diaz in a zuih lampi sangin India gamte tunna lampi sau lo leh hoihzaw khat om ding cih a muang hi. Genoa mi tuipia kalpa [Kolumbus] ngiimna pen thahatna leh thakna tawh kidim hi. Ni suah lam leh sahlum leh ni suah lam zuatna sangin, nitum lam zuat dingin a ngaihsun hi. Hih nasep ading thu hoih leh kip thum nei hi cih a muang hi: Masapen, ama hun geografia laibute tawh kituak in, Kolumbus in leitung pen mi tampite ngaihsun bangin phialpha hilo, gol bangin a kimtuang hi cih a muang hi. Nihna, hih gol pen a omdan sangin a neu zaw hi, tui sangin leitung a tam zaw hi cih a ngaihsun hi. Thumna, America leitung leh Pacific tuipi omna thu bangmah a thei lo ahih manin, Asia gam a tuipi geikulh pen Spain leh Europe nitum lamtak maitang maitangin om ding cih a ngaihsun hi. Cipango, Japan, tunna dong a gamlatna khempeuh pen mile tul li vel bek ding cih a ngaihsun hi.”
GSAM 23.1“Ama ngiimna pen hih ahi: Europe panin ama tembaw pui ding; Japan lam nitum lam a zuat sak ding; leitung golna a zui in a zong thute a tun dong ding ahi. Ama ngaihsutna ah hih thu pen a theih leh a nuam hi; apple thei khat kim a thoupi khat kalsuan bang ahi.
GSAM 23.2“A kalsuan a gualzo leh, hih thupi mama khat nei ding hi: India gamte ah kongpi tungtawnin lut ding, Portugal mite bangin lampi kimkot tungtawnin lut ding hilo ahi.
GSAM 23.3“Hih mi in ama hun mi hoihpen toh a kibangin kisam pilna leh leitung thu leh tuipi kalna thute a thei hi. A thu masapen, leitung lim pen, ah a dik hi; ahihhang thu nihna leh thumna ah a khial dikdek hi.”
GSAM 23Khialhna hoih khat
GSAM 23.4“A khialhna te pen lam khat ah a panpih hi cih a lamdang khawp in ahi. Tua gamla thu ah a khialhna pen a ading a hoih khialhna ahi. Kolumbus in leitung a lianzawzia leh hih tuipi zuatna a sauzia a dik in a sim leh, a kalsuan kei ding hi; Portugal mite lampi pen a sau lo leh sum tampi akisam lo hi cih a muh ding ahi. Tua banah America leitung ama lampi tangah om cih a ngaihsun thei leh, hih thu bek in zong a kalsuan sak kei ding hi; a zong pen gam thak khat hi lo, gam lui khat tunna lampi thak a zong ahi.”
GSAM 23Khang tawntung lam-etna lianpi
GSAM 23.5Khang tawntung sungah Pasian mite in Khrist hong pai ding lam-etna pen “lungsim ading thukhuam, a muanghuai leh a kip” bangin a muh uh ahi.3 Lungkhamna leh thuaknate kikal ah “Topa aw, bang hun ciangin suahtakna hong tung ding?” ci in a kik uh zong, a mawt zel uh a, Paul bangin “Ka kinepna uh, ka kipahna uh, ahisihleh ka kipahna lukhu uh khu bang ahiei? Ahing pei chienga i Mangpa Jesu Khrist mai ah noute mama na hisih ding uh a mah?” ci in a gen uh hi.4
GSAM 24Lam-etna in Paul a thahat sakna
GSAM 24.1Hih lam-etna in a thahat sakzia lim tawm khat bek i gen leh a kicing ding hi. Paul Felix mai ah thukhenna ading a kipaipih uh ciangin, ama thu gen theihna a ngah ciangin, “Amau in zualzang cih a sa uh lampi zui in, keima pate Pasian biak ka biak hi. Thukham leh kamsangte laibu sungah kigelh khempeuh ka muang hi. Pasian lamah lam-etna ka nei a, amau zong a pawm uh hi; mi dikte leh mi dik lote zong sihna panin a hingkikna om ding cih ahi,” ci hi.5
GSAM 24.2Agrippa mai ah ama thu a khenkhiatna thupi sungah Paul in, “Tuni in keima pate kiangah Pasian in a chiam tawh lam-etna ading ka kihuk hi. Tua thuchiem kinem in ka minam uh nam sawm leh nam ni ten, sun leh zan in Pasian nna phatuomngai tah in ka sem uhi. Hih lam-etna hangin, kumpipa Agrippa, Jew mite in kei hong mawhsak uh hi. Pasian in misite a hingsak ding cih banghangin thu umzawh loh bang na ngaihsun hiam?” ci hi.6 Rome khua ah Caesar mai ah a tang dingin a tung ciangin Jew mite kiangah, “Israelte kinepna zieha tam khainieng a kaan ka hi,” ci hi.7
GSAM 24.3Paul in Titus kiangah a laikhakna sungah hih lam-etna thu a suahpi hi: “Pasian hehpihna in hotdamna hong puak in mi khempeuh tungah a hong kilang hi. Pasian ngaisah louna leh leitung utnate tawpsan a, hih leitung nunna ah ki uk na ki uk, diktatna leh Pasian kihtakna tawh a nungta dingin hong hilh hi. Eite lam-etna thupha leh Pasian lianpi leh eite Hotdamtu Jesu Khrist minthanna hong kilang ding ngak in om uh hi.”8
GSAM 24Lam-etna ah Peter lungdamna
GSAM 24.4Peter in hih lam-etna thu hihin gen hi: “Eite Topa Jesu Khrist Pasian leh Pa thupha ngah tahen. Aman akhotuona kiningchingtah dungzui in, shina a kipat a Jesu Khrist thawkiana ziehin pienthana kinepna hing, eite ahing peta hi. Van ah eite ading a kisiang, a kisia theih loh, a zung ngei loh ropna khat koihsak hi. Hun nukhia lam chienga kilang dinga mansa a um hundamna ading ginna tawh Pasian thahatna in hong kep hi. Tua sungah zong thlemna tuamtuam hangin hun tom khat lungkhamna a thuak zong, na lungdam uh. Na ginna thuakna in meikhuat tawh a kithuhal kham sangin a man thupi zaw hi; tua ginna pen meikhuat in a kipat ciangin Jesu Khrist kilangna ah pahtawina, minthanna leh tehpina ading hong om ding hi.”9
GSAM 25Piansakna ah Pasian ngiimna
GSAM 25.1Laibu Siangthou in Pasian in leitung a pian sakna ngiimna hong lak hi. Kamsangte thute panin zong hun nunung ading Ama ngiimna i sin hi: “Van te a piangsak Topa, leitung a bawl in a phuh Pasian Ama in hihin ci hi: Ama in leitung pen bangmalou dingin asiem sih a, mi omna dingin a bawl hi.”10 Ama in leitung a bawl khit ciangin mi tungah a pia hi. La phuahtu in, “Van, vante zong Topa a’ hi; leitung pen mi tate tungah a pia hi,” ci hi.11 Mi tungah a pia ciangin, mi pen dik hi, mi pil in, “Hih khat bek ka mu hi: Pasian in mi pen dik in a bawl; ahihhang amau in ngiimna tampi zong uh,” ci hi.12
GSAM 25.2Topa in mi suante tungah a gamukna thu i sim hi: “Adam tate a khenkhia ciangin, Israel tate a tamdan tawh mi khempeuh a teelna gam a khen hi,”13 Hih thu pen leitung ah Ama gam nunung ding a kipawl Israel taktak mite tamdan tawh a kituak ahi. Paul in hihin gen hi: “Pasian in mi khempeuh khatpih sisan panin a bawl in leitung pumpi ah a om dingin a koih hi. Amau hun leh omna gam a teel khin hi; tuachia amaun kinem tah a Mangpa asui ua, amai amai ua Ama amu teitei na ding un; Aman lah eite ahing gamlat chiet sih ngal a. Aziehpen, Ama ah eite ihing ua, i pia ua, hinna inei uhi.”14 Leitung a ding a piangsa ngiimna a tangtun ciangin, “Na mite khempeuh zong diktat ding uh,” hi.15 Tua dinmun ah amau thu, “Tua gam a teng mite’n, ‘Ka chi ana hi’ achi sih ding ua, khuna teng mite thulimlouna ngaidam ahita ding hi,” hi.16 Tua hun ciangin “Nunnem mite in leitung a luah ding uh; lungmuonna tampi tawh a lungdam ding uh,” hi.17
GSAM 26Khrist hong paikikna pen tangthu phuahphuah hilo
GSAM 26.1Peter laikhak nihna sungah hihin kigelh hi: “Eite in thutak bangin a kibawl phuahphuah thute zui lo uh hi; Topa Jesu Khrist thahatna leh hong paikikna ka gen uh ciangin, Ama minthanna koute mit mah tawh ka mu uh hi. Pa Pasian panin pahtawina leh minthanna a ngah hi; minthanna siangtho panin aw khat hong piang in, ‘Hih pen Ka Tapa it mahmah ahi; Ama tungah lungdam ka hi’ ci hi. Hih aw van panin hong piangna, ama tawh mual siangtho ah i om lai in, eite in zong i za uh hi. Kamsang thu pen a muang huai zaw lai khat i nei uh a, khuamial sungah a taang meii bangin, khua a hong va ding leh zingsol aasi na lungsim ua ahing suoh dong, tuapen na ngaihven ding uh hi.”18
GSAM 26.2Hih Laibu Siangthou thu sungah, sawltak in mual tungah Jesu a mel kikhelna pen Khrist hong paikikna teci khat in a gen hi. Hih thupiang ma in eite Hotdamtu in a sawltak te kiangah, “Hih ah a dingte lakpan mi khatpeuh sihna a zuih ma in, Mi Tapa ama gam sungah hong pai a mu ding hi,”19—Luke in zong, “Hih ah a dingte lakpan mi khatpeuh sihna a zuih ma in, Pasian gam a mu ding hi,” ci hi.20
GSAM 26.3Hih chiamna pen mual tungah Jesu a mel kikhelna in a tangtun taktak hi. Hih mual “lahna” sungah, Jesu a minthang in, Ama gam sungah a hong pai ding bangin a mu uh hi. Elias (Elijah) zong a mu uh a, ama pen sihna a tawp lo in van ah a kipuak khia mi ahi. Tua pen Topa hong pai ciangin mi si theih lohna a kikhel dingte, “hun tom khat sungin, mit kihawhna sungin,” a om dingte limpua ahi.21 Moses zong om hi; ama pen a si khin mi ahih manin Topa kimupi dingin misite lakpan a hing dingte limpua ahi. Tua “lahna” sungah amau in Khrist Ama gam sungah hong pai ding cih, Ama in a chiam bangin, a mu uh ahi.
GSAM 27Kamsang thu pen a muang zaw lai
GSAM 27.1Sawltakte in mual tungah Jesu a mel kikhelna ah hih minthang lahna a mu uh a, Pasian lungdamna aw zong a za uh hi. Ahihhang sawltak Peter in, “Kamsang thu a muang zaw i nei uh hi,” ci hi. Hih genna tawh, hih thupiang thupi ciangin amau in a mu leh a za thute a nial hi lo. Tua ciangin Pasian aw khat vei bek a za uh; ahihhang kamsang thute a lianpi sungah, Khrist hong paikikna dong a sau in, Pasian aw vei tampi i za uh hi. Genkholhna thute a tangtun khinte leh tangthu sungah a kigelh khinte khempeuh pen Pasian in eite kiangah a genna ahi. Hih thu hangin kamsang thu pen “a muang zaw” ahi. Revised Version Laibu Siangthou in “kip sak” ci hi. Genkholhna pen a thute khat khat a tangtun ciangin kip sak ahi. Genkholhna sungah a kipia thupiang khat khat a tangtun ciangin, a tawpna ah a tangtun ding thute zong tangtun taktak ding cih teci a pia hi.
GSAM 27Kamsang thu omzia
GSAM 27.2Laibu Siangthou sin mite minthangte in kamsang thu omzia thu a teci gen thute hih bangin thahat hi:
GSAM 27.3Thomas Newton in, “Kamsang thu pen thu piang ma a genkhol tangthu leh a tom sak tangthu ahi; tangthu pen kamsang thu tangtun khin leh a zau sak ahi. Zuouthu genna te leitung ah om khin uh; ahihhang mi leh dawi te pilna leh gitlouna khempeuh tawh zong Laibu Siangthou sungah kigelh kamsang thute bang a piang sak thei kei uh,” ci hi.
GSAM 27.4Sir Isaac Newton in, “Kamsangte aw ngaihna pen hattuom taktak omzia bulpi ahi,” ci hi.
GSAM 27.5Dr. A. Keith in, “Kamsang thu pen na lamdang khat tawh a kibang hi; amah in zong lamdangna ahi. Thahatna khempeuh neipa aw bek in sihna koipi panin misite a sam thei; theihna khempeuh neipa aw bek in hun hong tung ding khuamial sungah a seel khempeuh a gen thei, tua hun hong tung ding pen mi adingin misite tenna innte bangin theih zawh loh ahi. Hih nihte zong Pasian aw ahi uh,” ci hi.
GSAM 28.1Matthew Henry in, “Pasian hun, hun hoihpen, leh Pasian lampi, lampi hoihpen sungah, kamsang thu pen tangtun taktak ding hi. Khrist kammal khempeuh pen a siang, tua ahih manin a muanghuai mahmah ahi,” ci hi.
GSAM 28Kamsang thu ngiimna
GSAM 28.2Khrist in a sawltak te kiangah a gen thute panin, Topa in kamsang thu a pia ngiimna khat i sin thei hi. Judas nuntakzia ah a piang dingte kamsang in a gen ciangin, “A hong piang ma in ka gen hi; a hong piang ciangin, Kei Ama ka hi cih na um ding uh,” ci hi.22
GSAM 28.3Kamsang Isaiah tungtawn in Topa in zong, “Kei Pasian ka hi a, Keima tawh a kibang kuamah om lo. A chiil akipat in a tawpna ding ka phuong a; tanglai hunte akipat in sil tung nailoute ka gen zel a. Keima ngaihsutna kip ding a, ka lunggulhna khempeuh ka tangtun ding hi,” ci hi.23
GSAM 28.4Tua banah, “A lui thute kipatna panin ka genkhol a, ka kam panin hong pai in ka lak hi; thakhat in ka piangsak a, a piang uh hi. Kipatna panin na kiangah ka genkhol khin; a piang ma in ka lak khin, ‘Ka milim in hih thute a piangsak a, ka milim khenthu leh ka milim sunthu in thu a pia hi,’ na cih loh dingin ka genkhol hi. Na za khin, hih khempeuh en in; na genkhol kei ding uh hiam? Hun thak panin thute, a seel thute, nang in na thei ngei loh thute ka lak hi. Tuni in hih thute a piang uh a, kipatna panin a piang lo uh; tu masang in tamsilte na za-khangai nai sih uhi, khuchilou in vang, ngai in tuate ka thei na chikha ding uhi,” ci hi.24
GSAM 28.5Hih kammal panin, kamsang thu Pasian panin hong piang cih teci in a tangtunna thute thahatna i mu hi. Gentail mite pasian khempeuh sangin Topa thahat zaw cih zong hih in hong lak hi. Hih kammal te panin thutak Laibu Siangthou sungah kamsang thu in mun thupi mahmah nei cih zong i mu hi. Hih thute khempeuh a dik ahih laitak in, mi tampi in Laibu Siangthou kamsang lai thute sinna tungah a lungsim a pia lo uh cih pen lamdang mahmah ahi.
GSAM 29Genlawhna Chiemte a Kikhah Hilou
GSAM 29.1Thu theilou miten lai zil lou ahi zieh un genlawhnate atheisiem thei sih uh achi uhi. Alang khat lam ah, lai zilsa mi tampite leh amaute lah a thugenmi khenkhat in: “Genlawhnate khu chiemte a kikhah ahia, theisiem thei ahi sih hi. Kihilna laibu khu chiemte a kikhah laibu ahi chi eite zousie in ithei uhi,” achi uhi.
GSAM 29.2Kihilna sungah, it a um Johan khu laibu chiemte a kha lou dingin adieha thupieh a um hi.25 Tam laibu sung mah ah, “tam genlawhna thute za a, asunga kigiel thute zui” mite tungah hamphatna gen a um hi.26 Chiemte a kikhah laibu sunga thute khu theisiem lou leh theisiem thei lou ahileh bangchin azui thei ding uh ahiei? Mangpa’n Mosi tungtawnin: “Sil kiguhte khu i Mangpa Pasian a ahi; hinanleh sil kilahte khu tam dan a thute zousie izui theina dingun eite leh i tate a kumtawnin ahi,” achi hi.27
GSAM 29.3Mangpa’n Daniel genlawhnate theisiem a um ding adei ahidan khu, tuate thu a anuazuite kunga agen thute ah akichien hi. Hichin isim uhi: “Tuaziehin guolnei Daniel in agen, sumangthaipa kidahhuoi khu mun siengthou a ding na mu chiengun (asim pouma’n theisiem heh),”28 achi hi. Tamin a gen nuom khu, Guolnei Daniel thu theisiem un, china ahi.
GSAM 29.4Genlawhna khu theisiem thei hilou ahi chi thu diklou ahidan Mangpa’n tam thute in alang sah hi: “Mengmuna zousie khu noute dingin chiemte a kikhah laibu a thute bang ahing hita. Miten tua laibu khu lai thei mi khat kunga pie in, ‘Tam simpieh in, kang ngen hi,’ achi ua; aman, ‘Asim thei sih ing, aziehpen chiemte a kikhah ahi,’ achi hi. Tualeh laibu khu lai theilou mi kunga pie in, ‘Tam simpieh in, kang ngen hi,’ achi ua; aman, ‘Lai theilou ka hi,’ achi hi. Tuaziehin Mangpa’n, ‘Tam miten a kam un kei ahing nai ua, a nephu un kei ahing pahtawi ua, hinanleh a lungtang uh kei akipat gamla a akoi ua, kei ahing zahtahna uh mihing thupieh a kihilsah ahi ziehin, ngai un, tam mite lah ah sil lamdang ka bawl lai ding, sil lamdang leh ngaisanhuoi ka bawl ding hi; aziehpen a mi pilte uh pilna amang ding a, a mi theisiemte uh theisiemna kiselmang ding hi,’ achi hi.”29 Tam muna guolnei in agen mite khu genlawhna thu muonhuoi zui uh hileh, Pasian dan akipat amangthai a, ama thupiehte tang a mihing thupiehte akoi uh a ngai sih ding hi.
GSAM 30Genlawhna Mimal Hilchienna a Hilou
GSAM 30.1Genlawhna in athuh, akisel leh thuguh deuh khietna anei zieha mi tampiten atheisiem lou uh ahi sih hi. Sawltah Peter in tua thu: “Tam khu amasa penin thei un: Laisiengthou a genlawhna khat zong mimal hilchienna a ahi sih hi. Aziehpen tanglai a genlawhna khu mihing deina a hing um ahi sih a; hinanleh Pasian misiengthouten Hagau Siengthou in apui bangin thu agen uhi,” achi hi.30 Tam thute akipat genlawhna theisiemna dinga poimaw khu, guolneite tungtawna thugen Hagau sang ding ahi chi akichien hi. Tua Hagau, ama hawl zousie kunga pieh dinga thuchiem um khu agenna ah: “Ama’n noute thutah zousie sungah ahing pui ding hi,” chiin kigiel hi.31
GSAM 30Genlawhna Tangtunna
GSAM 30.2Genlawhna zilna ah, sil thutah khenkhat theizing ding a um hi: Khiel theilou Pasian khu genlawhna piensahpa ahi a, genlawhna tangtun hun ahing tun chiengin, agenlawh sil ngei khu ahing tung ding hi. Tualeh, mihingten abawl ding ngei thei lawhthei Mangpa’n sil khat ahing tun ding hun aguot chiengin, tua hun ahing tun leh genlawhna khu adih tahin atangtung hi. Kam dang a genin, genlawhna tangtunna tah a ding hun kiguot sungah tangtunna dihlou um ding khu hithei ahi sih hi. Tam thutah toh kituohin, Mangpa’n a thutah Thupuoh leitung kunga pieh ding hun ahing tun chiengin, tua Thupuoh khu ahing kilang zel hi, ichi thei uhi.
GSAM 30.3Khatvei, tam laigielpa’n genlawhna tangtunna thu agen zou in, khuna um Pasian gingtalou mi khat ahing pei a: “Noute genlawhna hilchientute khu vangpha mama na hi ziehun kang pahtat teitei ding hi. Tangthu na zil chiengun genlawhna toh kituoh chiettah thute bailam tahin na mu zel bang ahi,” achi hi. “Ahi,” ka dawng ua, “akituohna ding a bawlsa ahi ziehin akituoh ahi. Khut tuam puon zuahna dawr ah khut tuam puon khat kawp lei ding a na pei leh, na khut toh kituoh khu mu ding kinep na nei sih ding maw?” ka chi uhi. Aman, “Ka kinep ngeingei ding, aziehpen kituoh ding a bawlsa ahi,” achi hi. Tuachi’n laigielpa’n, “Tuamabangin, mihingten abawl ding ngei thei Pasian in amaute thu agenlawh a, tua mite silbawl ding a ahing pawt ua, agenlawh silte ngei abawl chiengun, tangthu gieltu ginum in a silbawlte uh agiel hi; tuate khu genlawhna toh etkhawm chiengin akituoh chiet hi,” achi hi.
GSAM 31Genlawhna Khu Miel a Vah Ahi
GSAM 31.1Sawltah Peter in genlawhna khu mun miel a meivah tang bangin ingai ding uh ahi achi hi. Genlawhna meivah umlou leh mailam khu miel thuoh ahi ding hi. Vah nasep khu miel hawlkhiet ding ahi; mun miel a khuolzin chiengin lampi etsah a, tua lampi khu kichientah a etsah ding ahi, tuachia khuolzinpa’n akal khat zou khat in amu a, apeina ding lampi atel theina dingin ahi. Lasaipa’n, “Na thu khu,” achi a, “ka keng dingin thaumei leh ka lampi dingin vah ahi,” achi hi.32 Mi pilpa’n: “Midihtat lampi khu vah tang bang ahi a, ni chingvel tan a tang semsem ahi,” achi hi.33 Tuaziehin hun peina dungzui a ipei laiun, Pasian thu, adiehin agenlawhnate tangtunna ah, kichien semsem a hing um ding ahidan imu uhi. Tamin Laisiengthou ziltupa kunga, ama khu kumtawn vah leh kumtawn ni lam zuon lampi tung a um ngeingei ahi chi kichien semsem in ahil ding hi.
GSAM 31Eden Apat Tawpna Tan a Sil Thupi Thumte
GSAM 31.2Laisiengthou vah a, Eden apat tawpna tan a Mangpa mite peina lampi ingaituo chiengun, adieha kilang sil thupi thum a um hi. Amasa pen khu Khrist hing pei masatna, tahsa a ahing pienna, Emmanuel hing peina, tahsa a Pasian kilahna ahi. Anina khu Hun Mielte nua a Hattuom Siemphatna thupi ahi; tua hun khu kum 1260 bawlsietna hun, vantang mite kunga Mangpa thu zousie deuh gen thei a um lou hun ahi. Tua Siemphatna khu hattuom gamdai umna apat a hing pawtdohna leh mi zousie in Laisiengthou asim a, Pasian deina atheina ding a koina ahi. Athumna khu leitung kipatna apat a guolnei siengthoute zousie kam a agen, sil zousie siemphat kia hun tut ding a i Mangpa hing pei niveina ahi. Tamin “khang zousie a kidouna,” khelna leh dihtatna kidouna khu asutawp dinga, khang zousie in azuon loupina khang khu ahing tut ding hi.
GSAM 32Genlawhna’n Tawpna Tan a Lampi Chiemtenate Apie Hi
GSAM 32.1Ikalte hing pui a, miel sungah lampi dih hing etsah ding vah bangin genlawhna thu muonhuoi ingai chiengun, hun peina dungzui a Khrist hing pei niveina tan a lampi khu genlawhna thu ah kichientah a chiemte ahi chi imu teitei ding uhi. Tuabang ahi ziehin, genlawhna vah naitah a zuite khu tua ni thupi anaita chi etsahna leh chiemtenate thei ding maimai hilouin, Mangpa nasep khu thutah Thupuohte tungtawn a ma atawng zel laiin athei ding uhi. Tua Thupuohte in ama hing pei chienga lungmuongtah a ama kimu ding mite aguong ahi.
GSAM 32.2Laisiengthou in Mangpa ni khu mipite tungah “zan a gutapa bangin” ahing tung ding ahi chiin agen lai mah in,34 Mangpa thuhilhna a dingte thu agenna ah zong: “Hinanleh unaute aw, tua ni’n gutapa bang a ahing phahna dingin miel a um na hi sih uhi. Noute zousie khu vah tate leh ni tate na hi uhi,” achi hi.35
GSAM 32Mangpa Puihnate Theizing Un
GSAM 32.3Khrist hing pei niveina kalsuonna a Mangpa puihnate itheizing chiengun, Pasian in ama miten amau dinga akepna leh asilbawltheina kilahnate theizing ding adei den ahi chi chiemte ding ahoi hi. Israelten Pasian anuasawnsan ziehte genin lasaipa’n: “Amauten Izipt gama sil thupite bawl a Hundampa uh Pasian amanghil uhi; Ham gama sil lamdangte leh Tuipi San geia sil lauhuoi bawlpa khu amanghil uhi,” achi hi.36 Mangpa’n Israelte apuihna theizing ding amaute ding a hoi ahileh, eite ding a zong hoi ahi sih maw? Kipahna lienpi toh lasaipa’n: “Aw ka hagau, Mangpa phat inlen, asil hoi hing bawlpiehte zousie manghil sin,” achi kia hi.37
GSAM 33.1Khang zousie ah Mangpa’n thutah poimawte anei zing hi. Tuate khu a hepina zal a mite khelna saltang hina apat puidoh a, vantung Kanaan a lut ding a guon dingin aguot ahi; tualeh tam thutahte puongkhiettu mite tung a Mangpa silbawl dante ngaituo khu phatuom ahi.
GSAM 33Van Nepen a Ga Thupite—D’Aubigné Theipina
GSAM 33.2D’Aubigné in a laibu, Hattuom Siemphatna Tangthu, sungah: “Pasian in khang tampi sunga a nasep aguong a, ahun ahing tun chiengin a hatloupen vante zangin asuzo hi. Van nepen zanga ga thupite suohsah ding, tua khu Pasian dan ahi. Silsiem zousie lah a um tam dan khu tangthu sungah zong imu hi,” achi hi.38
GSAM 33.3Tanglai in Pasian in ama dinga nam tuom khat in adinsah ding a mite tuomguot atel kipat lai in, Kaldea mite Ur khuo a, Pasian theilou mite lah a teng Abraham kichi mi khat ahat hi. Ama akipat hahlesuon tampi ahing pieng uhi; hinanleh amaute nam khat hina zahum a tung aum chiengun, vantung Pasian in amaute thu: “Noute khu midang sang a na tamzaw ziehun Mangpa’n ahing it a, ahing tel ahi sih hi; aziehpen nam zousie lah a tawm pen na hi uhi,” achi hi.39
GSAM 33.4Tualeh Izipt a saltang hina apat ama mite ahundoh ding lai in, Mangpa’n a lamkai dingun mi khat atel hi. Tua mi khu aneulai a anu inn a ha thum sung kisel a, tuazou in phaituh a kibawl, singtuia kinu bawm maimai khat sung a kikoih a, Nile lui kepna a kipesah ahi. Hinanleh tua Mosi mah khu theisiem kum ahing tun chiengin “hun tomkhat a khelna nuomnasate” neih sangin, Pasian mite toh kineumsah a thuohkhawmna lampi atel hi.40
GSAM 34Gideon Gualzawhna
GSAM 34.1Tuazou in Midian mite leh Amalek mite’n Israel gam ah “khauphete bang a sim senglouin” ahing lut ua, lei ga suohte asuse ua, “Israelte dinga neh ding, belam ahiei, bawng ahiei, sabiltung ahiei, bangma koih louin” abawl ua; Mangpa’n amaute apat Israelte ahundoh dingin Gideon kungah vansawlsieng khat asawl hi. Tam Joash tapa khu apumpelna dingin bu tawmkhat achil a, amelmate akipat asel ngeingei dingin aum hi. Vansawlsiengin Israel ahundoh ding ahi chi ahil chiengin, Gideon lamdang asa a: “Bang ka zang a Israel ka hundoh ding ahiei? Ngai in, ka innkuon khu Manasseh sungah zawngtah ahi a, keilah ka pa inn a neupen ka hi,” chiin adong hi.41 Tam kineumsah a zawngtah mi mah khu ami za thumte toh, a meivah leh a bel maimaite uh tawiin apeidoh ua, Pasian a hatna dingun akoi ua, gualzawhna thupi amu uhi. Tam a silbawl uh khu mihing pilna achin nei in et leh mohna bang ahi ding hi. Hundohna aum masangin, Gideon in guolnei Amos banga kapin: “Jakob khu koi in kaithou ding ahiei? Ama lah neu mama ahi,” chi thei ahi.42
GSAM 34Ganta Annkuong Sunga Naungeh
GSAM 34.2Mangpa hun guot in mihingte Hundampa ahing pieng a, belam chingten ama khu ganta annkuong sung a lum amu uhi. A leitung tanaupite khu nasep neuneu, hinanleh zahtahhuoi a, hinsahna sui ahi uhi. A leitung zawngtahna thu Hundampa’n: “Si-alten kuo anei ua, van vasaten bu anei uhi; hinanleh Mihing Tapa’n alu ngahna ding mun anei sih hi,” achi hi.43 Aman a sawltahte khu “mite lah a anuailamte akipat atel hi. Amaute a nuailampen ahi sih ua, hinanleh a lailam mite tan zong atung sih uhi. Tuabang a sil zousie umna khu, tua nasep khu mihing nasep hilouin Pasian nasep ahi chi leitung kunga kilangsah ding a guot ahi,” chiin kigiel hi.
GSAM 35Mi Pil Tampi Hat a Um Hilou
GSAM 35.1Hattuom pattil hun a nasep thu Paul in: “Pasian mohna khu mihing pilna sangin apilzaw hi; tualeh Pasian hatlouna khu mihing hatna sangin ahatzaw hi. Aziehpen unaute aw, noute hat a na umdan uh en un; tahsa dan a mi pil tampi, mi hat tampi leh mi lien namlien tampi hat a um na hi sih uhi. Hinanleh Pasian in mi pilte zumna dingin leitung a sil mohte atel a; tualeh mi hatte zumna dingin leitung a sil hatloute atel hi. Tualeh sil umte mawngmawng umlou a bawl dingin, Pasian in leitung a sil nuailute leh simmawh a umte, ahi, sil umloute nangawn atel hi; tuachia mihing koima ama masanga akikisiel louna dingin ahi,” achi hi.44
GSAM 35Hattuom Siemphatna a Mi Kineumsahte
GSAM 35.2Kumzabi sawm leh guhna a Hattuom Siemphattu thupite hinna ah zong tam thutah mah kiettuon imu uhi. Tangthu gieltupa’n: “Siemphattu Zwingle khu Alps muol a belam chingpa innneu akipat ahing pawtdoh hi; Siemphatna a Pasian thu ziltu Melanchthon khu gal puon siempa sepna akipat; tualeh Luther khu lei nua gou sui mi zawng khat innneu akipat ahing pawtdoh hi,” achi hi. Luther in ama thu: “Ka nu leh ka pa khu zawng mama ahi uhi. Ka pa khu sing sattan mi zawng khat ahi, tuazouin lei nua gou sui mi ahing hita; tualeh ka nu in a tate vahna ding amu theina dingin a nung a sing apuo munmun hi. Koute ziehin amauten nasep hahsa penpen athuoh uhi,” achi hi.
GSAM 35.3Sawltah Jakob in Mangpa nasep dinga mite hat a aum thu agenna ah: “Ka unau itte aw, ngai un; Pasian in tam leitung a mizawngte khu ginna a hausa a, ama itte kunga pieh dinga achiem gam goutan dingin atel ahi sih maw?” achi hi.45
GSAM 35Pattil a Methodist Mite
GSAM 35.4Siemphattute ma atawng zelna khu Methodist hattuom pattil hun tan izui chiengun, amanbei hepina thugin khu thanuomtah a puongkhiet ahi lai in, Pasian silbawltheina in azui ahi chi imu uhi. Khrist itna nemtah toh mite masanga ginumtah a tut ahi a, ginna hing a pom ahi chiengin, gingtuten a hun peisa khelna ngaidamna amu ua, tua banah hinna siengthou mang thei ding a amaute hing susiengthou silbawltheina zong amu uhi. Methodist hattuom khu kineumsah tah a kipan ahi a, thugenmite leh hattuom mite ginna leh ama muon maimaitei bangun guolzawl in aum hi.
GSAM 36.1Khrist hing pei niveina kalsuonna toh kizop sil tungte leh sil tuohnate izui chiengun, mihingte zanga Pasian nasep zousie tangtunna ah aum bangin, a kipatna khu mi zawng leh minthanglou mite lah ah ahi chi imu uhi. Hinanleh tam nasep thupi kibulphuna theipinate pilvangtah a etchien masangin, tua a kipatna zieh lel a koima’n nielkal sih heh; tuachilouin Mangpa’n, “Sil neute ni simmawhpa koi ahiei?” chia adoh mite bang ahing hi kha ding uhi.46
GSAM 36Eck In Luther A Dawnletna
GSAM 36.2Thugin khat adih leh adihlou khu apom mi tawm leh tamna a khensawm mite dingin, Luther leh Eck kinielna thu tawmkhat ilakhie uhi. Luther in Laisiengthou khu a dinmun ding a akoi a, Pasian thu sang a mihingte a ngaisutna koih sang theina thuneina anielngam lai in, Eck in tam zahbawlna kamte a adawnglet hi: “Zahum laisiempa’n ama tang changa pa zahum leh minthang tamtahte dou ding a akineumsah a, ataidam tahna khu lamdang kasa mama hi! Aman hattuom lutang sangpente, khawmpite, laisiemte leh sangpi liente sangin athei zaw bangin akikoih hi! ... Tam zahum pa ahing pei masangsie, misiengthou leh ginna zieha that a um mi tamtahte kunga Pasian in thutah asel ahi leh, lamdanghuoi ahi ngeingei ding hi.”
GSAM 36.3Tam dawnletna khu Zurich a Zwingle in John Faber adawnletna a dawng leh akilawm hi. John Faber in “kumzabi sawm leh ni sung zui aum ngeilui dante nuasie aum a, Khristian leitung khu kum 1400 sung khiel a um ahidan kichientah a khensat ahing hi tah khu lamdang asa” ahidan agen hi. Zwingle in kin tahin, “Thu khiel khat khu kum 1400 sung gintat ahina ziehin a khielna tawmzaw a hing suoh ahi sih hi; tualeh Pasian biehna ah ngeina alui ahina khu, Laisiengthou siengthou sungah a kibulphuna leh a phalna thu mu thei ahi sih leh, bangma ahi sih hi,” chiin adawng hi.47
GSAM 37Mangpa Thu Leh Mihing Pilna
GSAM 37.1“Thutah bang ahiei?” chi thudohna khu Mangpa thu a khensat sang a, mihingte ngaisutna suon a umna lauhuoidan khu guolnei Hosea’n kichientah a agen hi: “Nouten gitlouna na loulou ua, dihlouna na atkhawm uhi; zuouthu ga na ne uhi; aziehpen nangma lampi leh na mi hat tampite na suon hi,” achi hi.48 Mihing lungtang in mihing suon ding adei den hi; hinanleh Mangpa’n “thou a, leitung nasatah a suhlinnan ding” hun inai zel laiin, guolnei Isaiah’n: “A nakhuo a hu umlel mihing khu suon tawp un; bang ahiei a ama khu hisap ding ahina?” chiin ahing hanthawn hi.49
GSAM 37.2Tam lam a i lauhuoinate thu Laisiengthou in tuabang a ahing hilkhol ziehin, a kipatna akineumsah ziehin ahiei, leitung mitmu a mi thupi kichi miten tua nasep apom lou ziehin ahiei, ngaituo tah umlou bang a koima’n Khrist hing pei niveina kalsuonna khu manlang tah a mawpaih sih heh. Mi zousie in a thu gennate pilvangtah in etchien zaw uheh. Thutah khu aman teh theilou ahi a, tua toh etkhawm chiengin mihingte ngaidan maimai khu aman neilou buhsi giap ahi.
Notes
- 2 Timoti 1:9 ↩
- David H. Montgomery, American Tangthu Thupi, 1902 suahna, phek 8, 9, ↩
- Hebru 6:19. ↩
- 1 Thessalonika 2:19. ↩
- Nasep 24:14, 15. ↩
- Nasep 26:6-8. ↩
- Nasep 28:20. ↩
- Titus 2:11-13. ↩
- 1 Peter 1:3-7. ↩
- Isaiah 45:18. ↩
- Late 115:16. ↩
- Thusimtu 7:29. ↩
- Danp. 32:8. ↩
- Nasep 17:26-28. ↩
- Isaiah 60:21. ↩
- Isaiah 33:24. ↩
- Late 37:11. ↩
- 2 Peter 1:16-19. ↩
- Mate 16:28 ↩
- Luke 9:27. ↩
- 1 Korinth 15:51, 52. ↩
- Johan 13:19. ↩
- Isaiah 46:9, 10. ↩
- Isaiah 48:3-7. ↩
- Kihilna 22:10 ↩
- Kihilna 1:3 ↩
- Danpiehnina 29:29 ↩
- Mathiu 24:15 ↩
- Isaiah 29:11-14 ↩
- 2 Peter 1:20, 21 ↩
- Johan 16:13 ↩
- Late 119:105 ↩
- Thupilte 4:18 ↩
- 1 Thessalonika 5:2; 2 Peter 3:10 ↩
- 1 Thessalonika 5:4, 5 ↩
- Late 106:21, 22 ↩
- Late 103:2 ↩
- Hattuom Siemphatna Tangthu, laibu 2, bung 1, thukhen 1 ↩
- Danpiehnina 7:7 ↩
- Hebraite 11:25 ↩
- Vaihawmte 6:4, 5, 15 ↩
- Amos 7:2 ↩
- Mathiu 8:20 ↩
- 1 Korinth 1:25-29 ↩
- Jakob 2:5 ↩
- Zekariah 4:10 ↩
- Wylie Giel Protestant Hattuom Tangthu, bung 12, thukhen 16, 17; Cassel Suoh, laimai 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Isaiah 2:22 ↩