1992 Kum a Kisuah Laibu Thumapui
GSAM -[CD-ROM Etna Nuom: 1992 suahna sungah Loughborough thuhilhnate a masa in a kisuah ngeilote (Khetzawh Laibu A) a om ahih manin, hih hunlai thuhilhnate, a tawh kituah thuthakna leh ngaihsutnate zong koih ding hoih ka sa hi.]
GSAM 5A Hingna Tangthu Tom
GSAM 5.1John Norton Loughborough pen Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute hattuom a kipatna a muh mitmuh khat ahi hi. Ama' kammal mah tawh a hingna leh a nasepna a tom takin (Khetzawh Laibu A panin kikhia) hih laibu kisuah thakna ding a bulpi hong piang sak ding hi.
GSAM 5.2Victor, Ontario County, N.Y. ah January 26, 1832 ni in ka piang hi. Hih khuopi sungah mi 200 leh val om a, a kimkotah zungtawh lohna gam nuam takin a zailuak hi. Albany pan Buffalo dongin a pai mail lampi tawh a kituah hi. Hih khuopi ah 1848 khokhal hun dongin Khawmpi ni laizilna leh mipite khawmpi ah ka pai hi; tua hun panin Rochester, N.Y. khuopi ka bulpi sem hi. Ka pa leh ka pu in Methodist hattuom sungah khaw sung thugenpate ahi uh; ahihhang amaute mah in amaute a kithawh uh hi....
GSAM 5.3... December 1843 kha a nipikal tawpna sungah Khrist hing pei thugenna a masapen ka za hi. Unaupa James Barry in, “Ama' Thukhenna Hun Tungta,” cih thupi tawh a gen hi. Pasian thahatna in ama' thupuoh thutah pen ka lungtang sungah koih thuk hi. Pasian thukhenna mai ah ka ding cih bangin hong om hi. A nungah upa in a ngenna a zang ciangin, kei leh midang tampi in a mai lamah paikhia in hong ngetsak hi. Hih hun panin thungen ding leh Pasian zong dingin ka hanciamna masapen hong kipat hi....
GSAM 5.41852 phalbi hun in, Vansawlsieng thumna thupuoh ka thugen kipat ma in, hih thupuoh ka thugen ding maw, khut nasep tawh kei leh ka zi kithawh ding maw cih ka sin lai in, Rochester ah Khawlni ni khat in Unaunu White tungah Mengmuna khat kipia hi. Kei tungah thutah takin, ngahtawi nawn lo in paikhia in thupuoh tangko in; Topa in nang a kithawhna ding lampi hong honsak ding hi, ci in a kigen hi....
GSAM 6.1Hih nasep sungah a dik takin ka lut ciangin, hunlai masate ah kei adingin a thuthuk khat hong kilangh hi. Hih ahi hi: gam tuamtuamte ah khawmpi thupi peuhmah Unaupa leh Unaunu White in a neih ciangin, kei zong amaute tawh pai dingin hong sam zel uh hi. Keima lungsimah, “Banghangin amaute in thugenpate dangte samlo in, kei bek hong sam zel uh hiam?” ka ci hi.
GSAM 6.2Hih thu behlap in, 1853 panin 1865 dongin helna thum a piang ciangin, pawl khat ciat adingin thuthang lai thum a suah uh hi. Banghangin kei pen helna thum khempeuh a kipatna ka muh mitmuh hi? Hih thu behlap in, Unaunu White in Mit a mu mengmuna tawh vawi 40 val ka muh hi; tawisentekte in a enden uh, a piang ding thu a gen, a za mite adingin a umhuai lo thute, ahihhang a dik takin a tangtungte ka za hi. Hih hunte in kei hong sangsakna hunte hilo a, thuthuk khat ahi hi cih thutang takin ka gen hi. Keima lungsimah, “Banghangin hih khempeuh bang hi hiam?” ka ci zel hi.
GSAM 6.3... 1890 kum in Hattuom Khawmpi Lienpi in Rocky Mountains nisuah lamah nasep dingin hong ngen hi. Tua ciangin Upa O. A. Olsen tungah kisuah thutheipina khat om a, a laikhum khat kei tungah zong hong sawl hi: “Upa Loughborough in hattuomte sungah a kizawhna nasep khat sem sak in. Topa in ama' aw John aw bangin mite in a zak ding a deih a, a muh leh a zong thute, Vansawlsieng thumna thupuoh kipatna leh khantouna ah a thuak thute a gen ding hi. Upa Loughborough pen Caleb bangin a mun dik ah ding sak in; ginna neilo, lungkhamna leh umna neilo mite mai ah thutah takin, ‘Gam hoih tak luah dingin i kah thei mahmah hi’ cih thupuoh kipia in. Upa Loughborough pen mun khatpeuh ah behkhak kei in. Gamke sung hattuomte khawmpi khat bek tawh khau kei in. Hih leh tua, mun khempeuh ah pai sak in; Vansawlsieng thumna thupuoh kipatna ah ama' muh, a theih leh a len thute khempeuh a gen ding hi.”
GSAM 6.4(Loughborough hingna ah ni thupi zawte dingin Khetzawh Laibu B en in.)
GSAM 7Loughborough Laibu Kizeh Sakna Ding Thupi Tak Ngenna
GSAM 7.1Kum za kipatna ah, Unaupa Loughborough in Vansawlsieng Thumna Thupuoh Kipatna leh Khantouna laibu a ziah khit ciangin (hih laibu pen Khrist Hing Pei Niveina Kalsuonna laibu a masapen ahi hi), Ellen White in hih kammalte a ziah hi:
GSAM 7.2Tuni ihihna thu ka lungkham mahmah hi. Hun sawtpi lai a sem khin ding nasep khat tu in i sem ding hi. Israel tate in gamlak a zawh khit uh ciangin Jordan gam gei ah a om uh lai, Topa in Moses tungah a sem dingin thu a piak bangin eite zong i sem ding hi. Moses tungah, gamlak sungah a pai lai uh ciangin Topa in amaute tungah a bawl thute khempeuh pulak kik dingin thu kipia hi. Hih pulak kikna tangthu pen Thu Hilhkikna (Deuteronomy) laibu sungah om hi.
GSAM 7.3Eite nasep tangthu masapen ah Pasian mite in a thuak uh thu kisuah kik ding hi. Hih thutah a zui khit uh mite tampi in, Topa in bangci hong sem cih thei lo uh hi. William Miller leh a kithawh pihte, Captain Joseph Bates, leh Khrist hing pei thupuoh a masapen puokhawmpite thu pen eite mite mai ah kikoih zel ding hi. Upa Loughborough laibu tungah ngaihsutna kipia ding hi. Eite makai mite in hih laibu kizeh sakna ding bangci sem theih ding cih zong uh.
GSAM 7.4Hattuomte panin i kikhenkhiat ciangin, Pasian in eite hong piak khuavak sungah kalsuan khat zawh kalsuan khat in i pai lai, nasep kipatna panin eite thuaksa thute ngaihsut kikna dingin lampi hoihzaw zong ding hi. Tua ciangin Lai Siangtho leh Lai Siangtho bek pen eite lampi dingin a tang dingin koih hi; hih mun panin kikhia ngeilo ding hi. Pasian thahatna limdangte hong kilangh hi. A lamdangte hong piang hi. Vawi tampi, mun haksa sungah hong lut ciangin, Pasian thahatna in eite adingin hong kilangh hi.—Laikhak 105, 1903 (CWE145) (thupi takin kigen).
GSAM 7Banghangin Kisuah Kik?
GSAM 7.5A masapen thutheipinate khuahna sungah, Unaupa Loughborough in eite tangthu a pulak dingin banghangin thu a kipia hiam, leh banghangin ama' thuhilhnate nasep sungah kisuah kik dingin hong deihsak hiam cih ngaihsun ni.
GSAM 8—Phawk Kik Ding Ngenna
GSAM 8.1A thu khempeuh sangin, tangthu thute ngaihsut kikna in Pasian khut nasepna zui in, ama' itna leh kemna limte muhna hong pia hi. Hih in ginna hong thahatsak a, a liuahlua thute—hoih leh hoihlo—hong hilh hi. Eite hattuom a bulpi Lai Siangtho thute hong en kik a, eite puokhawmpite in amaute a pia nuntakna hong lak hi. Eite khalam bulpi hong phawksak hi. Unaupa Loughborough in lai 33 ah a gen bangin, “Israel mite adingin Topa in a puih thute phawksakna hoih ahih leh, eite adingin zong hoih lo ding maw? La phuakpa in nuam takin, ‘Ka kha aw, Topa thupha pia in, a thupha khempeuh mangngilh kei in.’ cih kik hi.”
GSAM 8—Tangthu Sung Hun Thupi Tak
GSAM 8.2Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute nasep a kipatna kumte pen tangthu sungah hun thupi tak khat ahi hi. Hih bang hun adingin a thupite thum ka phawk hi.
GSAM 8.3(1) Genlawhna thupi khat a tangtung lai ciangin. A hun laitakin hih bang thu pen a tam zaw in mipite in a za takin leh a kim takin thei kei uh hi. Tua manin, thu tangtungna leh Topa in hih leitung tangthu hun adingin tulai thutah dingin a guot thute a kih theihna dingin, a nunglam panin en kikna pen thupi leh hoih mahmah hi.
GSAM 8.4(2) Topa in a sem ding a guot nasep tuamtuam adingin bulpi a koih lai ciangin. Hih bang hunte a kih theihna dingin, a khuamte bangci kikoih hiam, Lai siangtho sung a limte leh Topa vaihawmna thute bangci hi hiam cih muh thupi mahmah hi. Hih thute in, a hun adingin samkhawm a, “kipatna mite” cih mite—hih bang hun adingin a kinget kithawh mite—in Pasian in amaute tungah a piak thupuoh leh nasep thu ah a lungmuang leh a kituah takin a thukhun theihna dingin lampi ciat in hong pui hi.
GSAM 8.5(3) A limte tawh a kituak Munsiengthou nasep tak sungah kikhelna thupite a piang ciangin. Pasian lampi pen “Munsiengthou sungah om hi” (La phuakna 77:13) ahih manin, mawhna thu a enkikna dingin Pasian in bangci sem hiam cih ginna tawh thei leh zui ding thupi mahmah hi. Hih thu ah, a masa kikhelna thupi leh Khrist hing pei niveina kalsuonna sungah a kikhelna thupi a kibangna in hong huh hi. Topa in, Biakinn tual panin mun siangthou lamah (Calvary panin vantung a kahna dong) a paikhia ciangin bang a piang hiam, hih hunlai Pasian mite in a kipat in a piang thute a thei dik lo uh ciangin lungkiehna thupi tak a thuak uh, ahihhang a tawpna ah Pasian vaihawmna sungah amaute mun a mu uh thute hong ngaihsut sak hi. Amaute thuakna in 1844 leh a nungah a umte thu ah khuavak hong taan hi—mun siangthou panin mun siangthou siangpen lamah (Kithumsakna panin Enchietna thukhenna lamah) a khelkhia hun ahi hi.
GSAM 9.1A tangtun thute khempeuh thum in Unaupa Loughborough tangthu sungah hattuom kipatna hun pen a kitel hi. Thutah zong mite in “sum thuthuk zong bangin” a zong uh, a muh uh, a khempeuh a tangko dingin a pia uh thute tawh khalam thunung khat nei in, zui leh tuak dingin ka deih hi.
GSAM 9—Thugentheina Hagau Kipsakna
GSAM 9.2Loughborough Theipina kisuah kikna ding thu dang khat pen, tuni hunah Ellen White in ziaknu, thugennu, leh Thugentheina Hagau silpieh a ngahnu bangin a neih nasepna mun pen tangthu leh Lai Siangtho tawh kituak in kipsak kikna hi; amah in a thumapui ah hih thu a gen hi.
GSAM 9—Thutah a Kipatna Mitmuhpa Tangthu
GSAM 9.3Ellen White in kum 90 bang paisa lai in hih laibu mipite tungah a om zawhna dingin, nasep bulpi a koih mite kammal leh tangthu a sim kikna dingin thupi takin a hilh cih dingin thutak in thil thum hong lak hi. (1) Hih mitmuhpite a sih dingleh, amaute kammal tawh a kigen thutheipinate a tawp ding hi. (2) Hattuom kipatna thute leh hattuom kipatna mite a thei ngeilo in, hattuom a zui dingin mi tul tampi a hong lut zelna in, Pasian in a koih hattuom bulpi a thei lo pawl khat hong piangsak ding hi. (3) Thutah khialhna thugenna nasepte in hattuom a ze-et ding hi; Minneapolis thute in a langh bangin, a mit a khawihna sungah a ze-et ding hi. Tua manin, hih kalsuonna sungah Topa in a pui ngei cih mite tampi ginna pen lampi tuamtuam leh thuthuk tawh a ze-et ding hi. Ama' khut nasepna limte pen a tel takin leh a thahat takin kigen kik ding thupi mahmah hi.
GSAM 9Khetzawh Laibu A Tawh Kisai Thute
GSAM 9.4Mitmuh ngeilo mite in thu a dong, a umlo leh theihna neilo uh cih pen Unaupa Loughborough hing lai in zong hong kilangh hi. Hih bang thu khat in hih Khetzawh Laibu sungah a om thute a ziahna dingin a sawl hi. Hih suahna sungah ama' dawngna koih theihna pen hamphatna leh mawhpuakna ahi hi; hih thute a kisuah masapen ahi hi. L. E. Froom laibu neu, A Mangthang Genlawhna Mitmuhpite Zongna, sungah hih laibu thute a zaikhia cih a kigenna panin a omna ka thei hi. Khetzawh Laibu A hong piangsak laibu ziak tangthu Froom in a gen bangin ka khenkhia hi:
GSAM 10.1A thil thupi dang khat pen J. N. Loughborough in Blick telegraph laimalziahna lui khat tawh, a laimal khempeuh lianpi in a laimalziah laibu a thupi tak hi. Hih laibu pen ama' sih ma tawmno lai, 1918 kum in, Khrist hing pei niveina kalsuonna kipatna thu a ziah laibu lui dangte tungah mi pawl in a puh thuphon, a khempeuh zuau, a khawih leh a diklo cih thute adingin a dawngna hi. Eite laibu namkhietna inn khat tungah kisuah dingin a kipia ciangin, mipite khempeuh adingin a thupi khawp lo cih kitel hi. Tua ahih manin, a ziahpa tungah a kikpia hi.
GSAM 10.2A khangham zel ciangin Upa Loughborough in hih laibu pen Pacific Union College ah tangthu thuhilhpa H. A. Washburn tungah a pia hi; amah in a ngaihsut manin a kem hi. Ni khat in thuhilhpa inn neu a kang suksuk a, ama' laibu khempeuh zong a kang hi. Laibu tawmno bek a omlai hi; amaute laizilna inn ah laikhum koihna tungah om hi. Amaute lakah “Thuaksa Thute” cih laibu zong om hi. Tua kum Pacific Union College ah Sangzaw Lai Siangtho Laizilna a kipat ciangin, Miller zuitute Kalsuonna thu ka thuhilhna masapen a pia khit ciangin, Thuhilhpa Washburn in hih laibu hong paipih in ka khutah a koih hi. Ama' kammal ahi, “Tu in ka laibu khempeuh lakah, laizilna inn laikhum koihna tungah ka koih manin laibu tawmno bek a kemte lakah hih laibu zong om ding cih ka thei hi. Pasian in hih laibu hih nasep adingin kem dingin deih hi. Advent Bulpi Laikhawmna sungah koih in.”—lai 48, 49
GSAM 10Topa leh Mihingte Kithawh Khawmna
GSAM 10.3Eite lungtang sungah mihingte bangci hi cih i muhna tawh mihingte ngeina ka thei mahmah hi. Topa in a nasepna dingin a zang zel, leivui tawh kibang mihingte ka thei hi. Hih laibu pen Topa in bangci a sem cih ginna a thahatsakna dingin ka pia hi; ama' deihna a semna dingin a zang mihingte khialhna tungah umna zuau koihna ding hilo hi. Pasian mi numei pasalte khialhna in tuni thutah a zongpa tungah hih laibu a sim ciangin a hong kilangh peuhmah adingin ngaihdamna ka ngen lo hi. Pasian in mihingte tawh kithawh khawm in, mihing leh Pasian a kikhawpna tawh, a sem zel hi (Ephesiante 2:20). Midangte kammal a khial zawh hangin zong, ama' aw ngai zel ni. “Genlawhna thute simmawh kei un; thute khempeuh ze-et un; a hoih pen lenkip un.” (1 Thesalonika 5:20, 21). (Teelkhia Thupuohte 3:342-347 en in.)
GSAM 11Kipatna Hun Pen Ngaihsutna
GSAM 11.1Hih laibu' thupi pen hattuom kipatna hun leh a masapen kumte thu a dongna tampi (a dong ngeilo thu zong) a dawngna ah ka mu hi. Kum za tawpna leh tua panin hattuom thuakna dangte tawh a kituak dongnate pen mun dangah a hoih zawin a kisel hi. Topa thupuohpa in a theipinate sungah, tua hunlai hattuom umdan, Topa in 1888 kum in a puak ding a sawl khuavak, leh hattuom in hih thupuoh a nialna hangin tua hun leh tuni dong a kumte a piang thute hong gen hi.
GSAM 11.2Mite in Topa hong paikikna nai ta cih a lam-en uh hangin, a hun uh hilo cih a theisak thute a ngah uhna tawh, hunte khempeuh sungah Pasian mite tungah a piang zel a ngahtawina leh, Topa in a guot thute a ngahtawina a kibang lo cih muh thupi hi. Israel lui mite bangin, eite pen Canaan gam gei dongin hong paipih in “Lut un” a ci hi; ahihhang ginna neilo hangin i lut lo hi. Eite i omna mun leh banghangin i om hiam cih mu ni. Eite puokhawmpite thuhilhnate sin ni, Topa thupha leh a ngahtawi theihna thu pulak ni, kum za khat paisa lai in a sem theih loh thute tu in eite sungah leh eite tungtawnin sem sak ni.
GSAM 11.3(Khetzawh Laibu C en in.)
GSAM 11Tuni Hattuom Tungah Ze-etna
GSAM 11.4Unaupa Loughborough thumapui ah, hattuom a pianpih Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute mi 100,000 in mi 2 million bangin tha leh lungtang nei uh cih a gen hi. Hih zahna mah zang in, tu in eite mi 6 million te pen mi 120 million bangin i kilangh cih i gen thei diam? Ama' tangthu in tuni hattuom tungah bang ze-etnate hong koih hiam?
GSAM 12.1Hih laibu suahna thak in a hong piaksak dingin ka ngen, a dawng ngeilote dongnate khatpeuh ka honkhia hi:
GSAM 12.2(1) “Kalsuonna” koi ah pai hiam?
GSAM 12.3(2) A bulpite tungah a thuman hi diam?
GSAM 12.4(3) Loughborough hun panin hattuom sungah i muh a kikhel thute, khovel kikhelna hang maw, eite lakah Topa a semna hang maw cih bangci dongin a kitel thei hiam?
GSAM 12.5(4) Kalsuonna in Khrist a hong paikikna nai ta cih a tangko kipatna panin kum 150 khit dongin banghangin hih munah i om lai hiam?
GSAM 12.6Eite liuahlua tangthu ngaihsut kikna ah, tuni ihihna dongin khantouhna lampi khempeuh ka zui khit manin, “Pasian thupha!” ka ci thei hi. Topa in a sem thute ka muh ciangin, lamdang ka sa mahmah a, makai ahi Khrist tungah ka lungmuang hi. Hun hong tung ding adingin i lauhuai ding thu khat bek om hi: Topa in eite a puih lampi leh eite liuahlua tangthu sungah ama' thuhilhnate i mangngilhleh bek.—Ellen G. White hingna tangthu, 196
GSAM 12.7Na puokhawmpite in a koih gamgi suang lui pen paih kei in.—Paunak 22:28 Adventist Pioneer Library Committee, Loma Linda, California, March 1, 1992