Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
29 / 31

Bung 26 — Gam Dang a I Khantanhoi Nasepte

John Norton Loughborough

GSAM 403.1Kigelh bangin, kigen ngailounaten amu ding ua, aza ngailounaten atheisiem ding uhi.1

GSAM 403.2United States gam pailam a i khantanhoi nasep masapen pen 1874 kum a kipat hi. Tua hunin Upa J. N. Andrews Switzerland gamah sawlin, tuanah nasep panta hi.

GSAM 403EUROPE LAIZANG GAM A KHANTANHOI NASEP

GSAM 403.3Tua hunin gam sagih leh khat hichu tam nasep sungah tel ahi uh: Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal leh Greece; gamzang sungah mi 140,000,000 um hi.

GSAM 403.4Hattuom mi neu lai a, gam thupi lua sungah khantanhoi nasep lut dinga i mite hong puihtu nate, tu munah gen khat poimawh ding hi.

GSAM 403Upa Czechowski

GSAM 403.51865 kumah Upa M. B. Czechowski, Poland gam Catholic siempu a, tulai thutah sangsa pa, Europe laizangah khantanhoi nasem dingin i mite sawl ding a ut hi. Tua hunin hichu bawl theilou ahiziehin, Boston, Mass. a Ni masapen Khawlni a tang, Khrist hing pei kia ding ngahtute kungah ama thu apual hi; amah pen i mite toh kipawl nawn lou ahithei uh. Hichibang hinanleh, ama nasep ding sum leh silte honkhia ua, ama utna munah sawl uhi.

GSAM 404Switzerland Gam a Khawlni Tantute

GSAM 404.11866 kumah Tramelan, Switzerland ah Khawlni thutah leh Vansawlsieng thumna thupuoh ahil hi; tua nasepin Khawlni tantute pawl khat hong suah hi. Tua nungin Hungary gamah thupuoh hil dingin amaute nusia hi. Tramelan a pawlpa kungah America a i nasep thu gen sih hi; ahivangin amaute lah a khat Albert Vuilleumier in English laithei hi. A vangin Advent Review laibu khat amu hi. Hichu thukhahna zanga gam ni lakah lai kihahna kipan hi.

GSAM 404Upa Erzenberger America a Sawl

GSAM 404.21869 kumah Tramelan mi James Erzenberger America ah English ham zil leh Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute upna leh dan thei zaw dingin sawl hi. June 18 in Battle Creek ah tung a, kum khat leh laizang America ah um hi. A kiana lampiin New York apat Sept. 9, 1870 in pawt hi. Tua kum June ah Ademar Vuilleumier zong tam gamah ahing tung a, kum li pha ahi sungah um hi. A gamah kiana ah Upa Andrews toh hong kiana ua, Neuchatel ah Oct. 16, 1874 in tung uhi.

GSAM 404.31875 kumah Upa D. T. Bourdeau leh a innkuon America apat France gamah pawt ua, komiti in nasep dingin guot uhi.

GSAM 404France Ham Tangkou Pat

GSAM 404.4Tua nung kum July 1876 ah Basel, Switzerland a France ham tangkou khat pulak panta hi; amin Les Signes des Temps (Hunte Chiemtenate) ahi. Kum guk nung, May 13, 1882 ah Upa Haskell New York City apat Europe lamah kuongin pawt hi. Tua khantanhoi khuolzinna sungah Switzerland ah hun bangtampi um hi.

GSAM 405Upa Whitney Basel a Tung — Upa Andrews Shi

GSAM 405.1July 26, 1883 ah Upa B. L. Whitney leh a innkuon Basel ah tung uhi. Hattuom Khawmpi Lienpi vaihawmpawl in Upa Andrews damlou semsem zieh a, tam nasep vaihawm dinga amah guot uhi. Kha tawm khat nungin, tua kum October ah, Upa Andrews shi hi.

GSAM 405.2Upa Andrews in a tangval hunin laizilna sang leh laizilna sangte hoina neithei lou hi; ahivangin mi pil tak ahi, leitung in ama pilna amah mah bawl chi uh. Laizilna tawh Latin, Greek leh Hebrew hamte thei a, kum nungah France ham zong zil hi. France ham pen Europe laizang khantanhoi nasep pat leh puihna panpi dingin zil hi. A hinna kum guk tawp sungah tuanah nasep a, France ham Hunte Chiemtenate gel leh pulak a, tua hamma'n thu zong hil hi. Hichibang a nasem lai ah shina khut in man hi.

GSAM 405Dr. Kellogg Europe ah

GSAM 405.3Gawh hun 1883 ah Dr. J. H. Kellogg damdawi theihna vai a Europe ah zieltong hi. I khantanhoi nasep mun chiteng ah ni tawmkhat a um a, a zieltongna in nasemte lung huhna thupi pia hi. Basel a nasep tungtang a thuhilna pen Upa Andrews in lawmawh takin sang hi.

GSAM 405Upa Butler Europe ah Zieltong

GSAM 405.4October 1883 a Hattuom Khawmpi Lienpi khawmpi ah England gamah tangkou khat pulak thei tawp a pat ding chiin thu kisan hi. Tua khawmpi a thu kikhenthat zanga George I. Butler, M. C. Wilcox leh A. C. Bourdeau te Europe leh England a nasep panpi dingin pei uhi. Upa Butler Scotland, Glasgow ah Feb. 27, 1884 in tung hi. Gamdang khantanhoi nasep zieltongna a tup khat pen gamdangte a nasep ding buaina mite mitin muta, bangchi'n hih buaina teng zong zawh thei ding ahiei chi thei ding ahi. Basel leh Europe laizang gamah hun bangtampi um hi. A. C. Bourdeau in Alps muolval a France mite, Waldenses-te lakah nasep hi; M. C. Wilcox in England a laibu namkhiet leh laigelh nasep toh kipawl a, 1886 tawp dongin um hi.

GSAM 406Basel ah Laibu Namkhietna Inn Tung

GSAM 406.11884 kumah Basel ah Imprimerie Polyglotte (ham tampi a laibu namkhietna inn) tung hi. March 1885 ah H. W. Kellogg in Hattuom Khawmpi Lienpi vaihawmpawl panin Basel ah laibu namkhietna ding mesin poimawhte lei dingin thupieh sang hi. Ama'n tua nasep zo a, Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute neih a, Basel khuopi lui ah laibu namkhietna inn kimansa tak hong um hi.

GSAM 406.2Upa Butler Europe a zieltong lai ah Basel nasep inn ah German ham tangkou Herold der Wahrheit (Thutah Tangkou) namkhiet hi. Tua kumma Roumanian laikhak Adevărulu Prezentu (Tulai Thutah) zong tua munah pulak hi. Italian ham a dang khat L’Ultimo Messagio (Thupuoh Tawpna) zong pulak hi. Tua laikhakte nih pen thla thum thum in laimai 16 nei hi. Swiss Gamke sung hattuomte khawmpi October 1884 a thu gen danin, tua kumah laikhak thum leh khat namkhiet leh kihawm 146,000 a hi. 1895 tan, Basel a dova zieh a laibu namkhietna inn Hamburg, Germany a kipaikhiet masang dongin, ham dang 11 a laibu leh laimai namkhiet hi: France, German, Italian, Roumanian, Spanish, Bohemian, Russian, Dutch, Hungarian, Armenian, Turkish leh Turkish-Greek. Tua inn amin bangin ham tampi a laibu namkhietna ahi.

GSAM 407Pi White Europe ah Zieltong

GSAM 407.1Sept. 3, 1885 ah Pi White, a tapa W. C. White leh a innkuon Basel ah tung uhi. Gam lui-te ah kum khat leh laizang um ua, Europe laizang gam a khantanhoi nasep munte zieltong uhi; nasep mun chiteng adingin panpihna manpha tak pia uhi.

GSAM 407Swiss Gamke sung hattuomte khawmpi Kipawlkhawm

GSAM 407.2Sept. 10, 1885 ah Swiss Gamke sung hattuomte khawmpi kipawlkhawm hi. Tua hun a thu puahna khat in, Gamke sung hattuomte khawmpi sungah khut ngap a namdet thugenpa khat, licentiate sagih, hattuom sawm, leh mi 224 um hi chi a gen. Kum masang ah sawma khat $1,645.11 pia uhi. Tua banah nasep adingin sum $2,041.22 piakhia uh hi.

GSAM 407Upa Waggoner Europe ah

GSAM 407.3Pi White leh W. C. White innkuon toh 1887 kumah America a kiana uhi. Tua kumma Upa J. H. Waggoner Europe laizang khantanhoi nasep toh kipawl dingin sawm hi. Gam tuamah kum ni leh val nasep a, tua hun sungah Basel ah inn nei hi. Tua khuopi ah April 20, 1889 in ama shina hong tung hi, masang a kigen bangin.

GSAM 407.4Upa Whitney damlou semsem leh a shina (April 9, 1889) in zong tam khantanhoi nasep tungah lunggimna thupi khat suah hi.

GSAM 407Upa Robinson Europe ah

GSAM 407.5England a nasem Upa D. A. Robinson pen Upa Whitney tang dingin tel hi. Hih gamah kum guk pha nasep hoi takin zo a, Hattuom Khawmpi Lienpi in sawm zieh a 1895 kumah India gamah pei hi. Ama paikhietna ziehin puipa dang khat guot ding hong poimawh hi.

GSAM 408Upa Holser Gam Pui ding

GSAM 408.1H. P. Holser pen hih dinmun adingin tel ahi. Tua banah Europe laizang khantanhoi nasep pumpi vaihawmpa dingin zong tel hi. Tuanah 1901 tan nasem thawnlou leh hoi takin um hi; tua hunah ama zong natna sual ziehin thuoh zo lou hi. Canyon City, Colorado ah Sept. 11, 1901 in shi hi.

GSAM 408.2Hichibang buaina teng lakah zong khantanhoi nasep khanta a, nasep thumang zel hi. 1895 kumah Hattuom Khawmpi Lienpi a thu puahna in Europe laizang Gamke sung hattuomte khawmpi sungah hattuom sawm leh kua leh mi 484 um, kum masang ah Sawma khat $4,378.18 pia uhi chi hi. Tua hunah khut ngap a namdet thugenpa li leh licentiate nga nei uhi.

GSAM 408GERMAN-RUSSIAN KHANTANHOI NASEP

GSAM 408.31870 kumah Prussia, Elberfeld nai a hattuom siempu J. H. Linderman leh a hattuom mi sawmli in Laisiengthou zilna zanga Ni sagina Khawlni a tang panta uhi. Tua hunah leitungah tua ni Khawlni a tang Khristiante pawl dang um ahi chi theilou uhi. Hih pawl thu pen i mite kungah lamdang takin tun hi. Khawlni ni ah Basel khantanhoi nasep inn ah khutdawpa khat hong tung hi. Innkuon mite in Laisiengthoute kihongsa amaute ma ua koiin Khawlni laizilna thu azilkhawm lai uh ahi; tua enin mipa lungman a, dotna bawl hi.

GSAM 408Elberfeld Pawl

GSAM 408.4Amaute Jew mite hilou, Khristiante ahi uh leh Ni sagina Khawlni atang uh chi theita a, Elberfeld a pawl thu gen hi. Upa Andrews in hih thu theising ding pha asah ziehin Upa Erzenberger toh 1875 kum kipatna ah Prussia gamah pei ua, pawl pen kigen bangin amu uhi. Upa Erzenberger tuanah hun tawmtampi nasep a, Jan. 8, 1876 ah Elberfeld a mi giih tui baptisma tang uhi; Germany gamah Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute in baptisma piak masapen ahi.

GSAM 409.1Russia gamah 1882 kumah zong thutah hong lut khinta hi; America a German unaute in Russia a German koloniate a lawmte kungah laibu leh laikhak sawl zanga ahi.

GSAM 409Upa Conradi Europe ah

GSAM 409.21885 kumah Upa L. R. Conradi America apat Europe laizang gamah German mite lakah nasem dingin pawt hi. June 28, 1886 ah Basel apat Crimea, Russia lamah pawt hi. Tuanah Upa Perk toh Berdebulat ah pei ua, unaunu ni baptisma pia a, mi sawm leh kua nei hattuom kipawlkhawm sah uhi; Russia gamah Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute hattuom masapen ahi.

GSAM 409Upa Conradi leh Perk Kikhak

GSAM 409.3Tua nungin Upa Conradi leh Perk pen upna dan toh kilemlou thuhil ziehin manin Perekop ah hapta nga sung khak uhi. United States minista panpihna zanga khahdoh nungin Upa Conradi Russia suah lamah zieltong a, tua nung Switzerland ah kiana hi.

GSAM 409Russia, Volga Luong a Nasep

GSAM 409.4Tua kumma Upa Laubhan in Russia gamah, Volga luong gei a a innmun nai ah nasep panta hi. 1880 kumah Kansas mi Upa Klein German Russia ah nasep lut hi. Hichibangin hih gam hak leh buai sungah nasemte piangkhia uhi; gingtute gamdangah sawlkhia leh khak napiin, Mangpa in nasep lamdang takin guolzawl hi.

GSAM 409Germany a Khuo Chin a Laibu Zuamite Guolzawlnate

GSAM 409.51888 kumah Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden leh Alsace gamte ah Khuo chin a laibu zuamite nasep panta uhi. Nasem mi hat leh thuman giih ahisihleh sawm in kum khat sung laibu tamtah zuak uhi: Khrist Hinna Laibu 3,000; Eden apat Eden tan 2,000; laimai neu 12,000. Tua nasep ga zanga, laibu zua leh simna mun naihing naihing ah mi pawlkhat in thutah sang uhi.

GSAM 410Hamburg ah Khantanhoi Nasep Pat

GSAM 410.1May 1889 ah Upa Conradi in Hamburg, Germany ah khantanhoi nasep pat hi; hun tom sungin nasemte lai zilna inn khat bawl panta uhi. Tua kum October ah mi sawmni leh giih nei Khawlni laizilna kipawlkhawm hi. Tua kumin Upa Haskell nasep mun ah zieltong a, mi sawmni nei hattuom kipawlkhawm hi; laibu koihna inn zong bawl hi.

GSAM 410.2Tua hunah Upa J. T. Boettcher Barmen ah German nasep toh kipawl hi. 1890 kumah Hattuom Khawmpi Lienpi kungah thu puahna khat piak a, German-Russian khantanhoi nasep sungah hattuom kipawlkhawm kua, mi 422 um, tua banah Khawlni tantu kipawl nailou mi sawmsagih leh nga um hi chi hi. Tua kum April 7 ah mi sawmlehni dang baptisma tang ua, Hamburg hattuomah tel uhi. December ah hih hattuom mi sawmli pha hi. Hamburg laibu koihna inn, Holland, Russia leh Germany mun dangte a laibu zua man $5,000 ahi.

GSAM 410Europe ah Guolzawlna

GSAM 410.3Nasep pen muongmuong ahivangin kiptahin Europe laizang khantanhoi nasep sungah ma sawn zel hi; 1891 kum Hattuom Khawmpi Lienpi a thu puahna in tua thu lah hi. Tua hunah Germany ah hattuom nga, mi 140 nei uhi; amaute lakah 64 pen Hamburg hattuom mi ahi. Sawma khat piak $1,000 hi. Hamburg a kuong tung laibu zuapa in laibu zua man $500, gam pumpi a Khuo chin a laibu zuamite kum khat zua man $6,000 ahi. Austria ah mi 150 in thutah sangta uhi; Russia ah hattuom sawm leh thum leh mi 400 um uhi.

GSAM 411Russia a Khawlni Tantu Nga Gamdangah Sawl

GSAM 411.1Tua hun nai (1891) ah Russia hattuom khat mi nga, pui khawmpa zong telin, hattuom dan toh kilemlou thuhil ziehin manin, Trans-Caucasus ah kum nga gamdangah sawl dingin thu khen uhi. Khaikhawm a pai ding leh mile 500 khualzin dingin thupieh sang uhi. Hih haksatna sungah amau upna in thahatsah a, Mangpa ah kipah uhi. Tua kumah Russian ham a Laisiengthou simna bangin laimai neu khat kimansa hi; Khrist thuohna, mishi imna, ni koi leh bangziang, leh thei thei ding maw chi thute ahi.

GSAM 411.21895 kum Hattuom Khawmpi Lienpi hunah Germany a hattuom mi 368 ahing pun hi; kum masang Sawma khat $2,327.43 ahi.

GSAM 411Russia ah Khawlni Tantu Tamzaw

GSAM 411.3Russia ah mi tampi gamdangah pei pawl napiin, hattuom mi 467 ahing pun ua, Sawma khat $841.60 pia uhi.

GSAM 411.41896 kum thungetna laisim hunah gamdang khantanhoi nasep laigelhpa in thu genna apat, hichu i thei uhi:

GSAM 411.4“German-Russian gam a nasep sungah kum masang sungin amau mi thahatna nihvei pha hong tam hi; mi za li sanga tam hong pung hi. Berlin, Germany ah mi sawmguk Khawlni khawmpi tawntungah tel uhi. Hamburg ah khantanhoi innpi tungna in nasep thahat sah hi. Munich, Bavaria ah mi pawlkhat baptisma ding ngahin um uhi. Germany a Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart leh khuopi dangte ah gingtute um uhi. Rotterdam, Holland ah zong pawl khat um hi.”

GSAM 412.1“Russia ah Khuo chin a laibu zuamite in vaihawmna apat phalna sang uhi. Laibu leh laikhakte Lettish leh Esthonian hamte ah let hi. German tangkou Basel apat Hamburg a kipaikhiet hi; tua nasep inn ah ham sawm leh li a thutah namkhiet uhi.”

GSAM 412Hungary ah Baptisma

GSAM 412.2Tua kumah Hungary ah baptisma masapen piak hi; Bohemia ah Mangpa nitah-ann leh khe kisilna khawmpi masapen zong um hi. Roumania, Galatz ah kuong khantanhoi nasep inn khat Danube leh Black Sea adingin kipan hi.

GSAM 412Germany ah Laibu Zuahna

GSAM 412.3December 1895 a Innkhantanhoi Nasemte Tangkou sungah Upa Spies in German gam a laibu zuahna tungtang hichin gen hi:

GSAM 412.3“Hih gamah laibu zuahna panta hunin vaihawmpa-te in nasep tawpsan sih ua, sawn zel uhi; Leipsic a laibu namkhietpa leh laibu mite thupi pawlkhat in, ‘laibu zuah dingin min gelh sahna in gualzo lou ding hi,’ chiin thu hilh napiin.”

GSAM 412.4“August 1887 ah Khrist Hinna Laibu German ham a sut masapen pulak hi. Tua laibu kihawm ding kiman lai ah Basel ah laibu zuamite khawmpi kipawl hi; hichu Germany chauh hilouin Europe pumpi a laibu zuahna patna ahi. Tuni dongin hih laibu sut sagihna German ham a namkhietta hi.”

GSAM 412.5“Jan. 1, 1895 apat Khuo chin a laibu zuami thah sawmlehni nasep sungah lut uhi. June 1895 ah zua man in zali zong sawmnga pung hi. Tuni in Herold der Wahrheit, i German tangkou, toh nasep thupi bawl uhi. Hattuom neu pawlkhat in tangkou bu sawmnga pan bu za ni tan zua dingin la uhi; laibu leitute toh nuamtah takin kimu uhi. Feb. 18, 1896 a Advent Review sungah Upa Conradi in, ‘1895 tawpna ah German-Russian gamah Khawlni tantu 1,500 nei hih,’ chi hi.”

GSAM 413SCANDINAVIA A KHANTANHOI NASEP

GSAM 413.1Scandinavia mite laha khantanhoi nasep khu Upa John Matteson in 1877 kum in apan hi. Ha 6 ni 6 in Denmark gam, Jyeland a Vejle ah atun hi. Tua gam a apei lai in America a lawite'n athot uh thuthangbu leh laibu neute simna apat Khawlni tan pan mi tawmkhat a umta uhi.

GSAM 413.2Tam nasep kipatna i zui chieng in, 1850 kum in Norway apat America a pem mi 4 in Mangpa Khawlni atan pan uh chi i thei hi. Amaute khu Oakland, Wisconsin ah ateng uhi. Tua mite laha 2 khu Upa O. A. Olsen nu leh pa ahi uhi. Upa John Matteson in 1863 kum in ni sagina Khawlni atan pan hi. Amah khu Poysippi, Wisconsin ah ateng hi. Tua nung ha 6 sung in a nasepna zal in Denmark-Norway mi 40 vel in Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute thuhilna apom uhi. Amah toh thugen nasep a nasemkhawm masapen thugenpa khu Minnesota a Upa J. F. Hanson ahi hi.

GSAM 413Denmark-Norway Ham a Namkhiet Laibu Masapen

GSAM 413.31866 kum in Upa John Matteson in Ettha Kiana leh Tangkou namkhietna inn vaihawmtute kung ah Scandinavia mite zah dingin amau ham a laibu neute leh lai neu namkhiet apieh thei ding uoi chi adong hi. Namkhietna inn ah sum a pohtap jieh in tua nasep sem thei sih ding chi ahil uhi. Hinanleh Wisconsin leh Minnesota a a nam mi umte'n amau pianpi ham in thutah namkhiet a um a dei mama uhi. Amaute sum leh pai nei tamlou leh mi 50 zong pha lou hinanlezong, tua nasep dingin sum tang $1,000 akhawl ua a khut ah a ap uhi. Tua sum leh hoitah a kigiel lai tamtah toh Upa Matteson khu Battle Creek ah apei a, laibu namkhiet ding athum kia hi. A masang a a nielna uh dawnna ding a kisasa ahitah jieh in a deina chu lemsah ahita hi. 1867 kum, ha 3 ni 18 in a laibu, Liv og Død (Hinna leh Shina), a ding a agiel lai khu namkhietna thu vaihawmtute laha pang Upa J. N. Andrews leh kei kunga asim pan hi. Thudang a gen dingin, Denmark-Norway ham a agiel thu khu Mangkam in ei hil ahi.

GSAM 414Upa Matteson khu Lai Namtu a Hing Suoh

GSAM 414.1Tua hun in a dinga lai namna hawh kiguong dingin nasemtu koima khawl thei a um sih hi. Tua jieh in amah ngei in lai namna hawh guongdan zil phalna athum hi. Amah in a pianpi ham a laibu neute leh lai neu laimai 1,000 vel anamkhiet masie tua nasep asemtou hi.

GSAM 414.2A mite laha thutah theizahna ding vanzat tha a nei tah jieh in, hangsanna tha toh apeidoh a, gamke tuomtuom ah kikhopnate anei hi. Tua hun apat Scandinavia mite laha nasep khu kintah in akhangtou hi.

GSAM 414Gam Dang Ham a Thuthangbu Masapen

GSAM 414.3Denmark-Norway mite laha nasep khu akhantou tah jieh in, tua nam mite'n amau ham a thuhilna leh hanthawna amu theina dingun hatin suoh thuthangbu a ngai uhi. Tua jieh in 1872 kum, ha 1 ni 1 in Ettha Kiana leh Tangkou namkhietna inn apat Denmark ham a hatin suoh, laimai 24 nei, thuthangbu limguong a kisiem, Advent Tidende (Khrist Hing Peina Thuthang) min puo khat anamkhie uhi. A kum nung in tua thuthangbu khu laimai 32 nei dingin apung sah uhi. Tami khu Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute'n gam dang ham a anamkhiet uh thuthangbu masapen ahi hi.

GSAM 414.41874 kum in Sweden ham zang gingtute laha ngaizahna apung tah jieh in, tua ham in Sweden Tangkou kichi laimai 16 nei hatin suoh thuthangbu apan uhi.

GSAM 414.5Upa Matteson in a gam lui uh a Scandinavia mite laha khantanhoi nasep apan lai in (1877 kum, ha 6), America apat Tidende bu 266 Denmark ah leh bu 60 Norway ah hatin athot uhi. Tam thuthangbute simna apat Scandinavia ah mi bangzah hiam in Khawlni atanta uhi. Denmark a kum 1 sung a nasepna gah in mun tuomtuom ah gingtute pawl a hing umta hi.

GSAM 415Norway a Lai Namkhietna Inn

GSAM 415.1Tua nung in Upa Matteson khu Norway ah apei a, Christiana a a nasepna gah in 1879 kum, ha 6 ni 7 in mi 38 nei hattuom khat aphut hi. Tua hun vel in America apat Upa J. P. Jasperson in amah toh thugen nasep ah apangkhawm hi. Tua kum mah in Norway ah laibu namkhiet pawl khat zong aphut ua, Christiana ah lai namkhietna inn, hattuom biehna kikhopna inn leh tenna innte dingin $14,580 a man nei innmun alei uhi. Hun tomkhat sung Christiana namkhietna inn apat Tidernes Tegn (Hunte Chiemtenate) kichi thuthangbu khu tamlou a namkhiet in nipikaal tin asuo uhi.

GSAM 415.21880 kum singnah kia hun kipat lam in, Scandinavia nasep lienzaw sahna ding panpina zongin Upa Matteson khu America ah apei hi. Tua kum a Hattuom Khawmpi Lienpi ah apang a, hanthawna thupi toh 1881 kum, ha 4 in Europe ah apei kia hi. A hing peikia nung sawtlou in, lai namna sehpawl a pei kual chi khat alei ua Christiana namkhietna inn ah akoi uhi.

GSAM 415Denmark leh Sweden Ham a Tahsadamna Thuthangbute

GSAM 415.3Amaute'n Denmark ham in Tahsadamna Thuthangbu kichi tahsadamna thuthangbu khat anamkhiet pan pai uhi. 1883 kum in amah in Sweden ham a tua banga thuthangbu khat leh Thutah Tangkou kichi biehna thu thuthangbu khat anamkhie hi. 1884 kum in a namkhietna inn vanzat neite uh a man khu $2,563 ahi hi. Tua kum sung in lai neu sang tampi leh laibu tawmkhat ban ah, thuthangbu a vekin 115,000 anamkhie ua azahdoh uhi.

GSAM 415Scandinavia a Upa Haskell

GSAM 415.41882 kum a Upa Haskell zin vehna apat Scandinavia gamte a nasep in panpina thupi amu hi. 1884 kum in Upate George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen leh E. G. Olsen nasepna apat zong panpina thupi amu uhi.

GSAM 416Pi White in Scandinavia Nasatah in Apanpi

GSAM 416.11885 kum in Pi E. G. White leh a tapa W. C. White khu Scandinavia ah azin ua, tua gam a nasep dingin a zin vehna uh khu a man sim zou lou dingin ahoi hi. Mi khenkhat in tua gam a mizawngte'n Sawma khat apieh thei sih ding leh inn chin a laibu zuah sawm zong a mawkna hi ding chi ngaituona anei uhi. Pi White in a puoh Theipina khu hun toh kituoh ahia, mite'n hoitah in apom uhi. Tam a dawndohna uh apat tua thu akilang hi: “Mangpa in agen zousie ka bawl ding ua, a thu ka mang ding uhi.” Tam a zin veh sung in Scandinavia nasep mun khu a vekin akikhel hi; tua kikhelna khu a tamzaw in Pi White chimlou a nasepna apat a hing suoh ahi hi.

GSAM 416Norway ah Namkhietna Inn Tha Kilam

GSAM 416.21886 kum in Upate O. A. Olsen leh N. Clausen khu Scandinavia gamte ah azin ua, a nunung zawpa khu tua mun ah hun sawttah a um hi. 1885 kum in Christiana ah namkhietna inn tha khat akilam a, 1886 kum, ha 9 ni 1 a tawp kum sung in tua namkhietna inn in laibu leh lai neu zuahna apat giap $5,386.68 amu hi. Thuthangbu lahna man apat amu sum khu $3,146.03 ahi hi.

GSAM 416Scandinavia ah Hattuom 25

GSAM 416.31889 kum in Hattuom Khawmpi Lienpi kunga thupuohna khat in, Scandinavia nasep mun ah hattuom 25 leh hattuom mi 926 a um ua, Sawma khat $2,548.75 apie uhi chi agen hi. Tua mun ah thugenpa 6, thugen phalna nei mi 4 leh Khuo chin a laibu zuami 52 zong a um uhi. Norway leh Sweden ah ha 3 sung laibu zuahna sum khu $2,161.26 ahi hi.

GSAM 416Christiana a Sanginn

GSAM 416.4Tua hun in Christiana ah sanginn khat a um a, laizil mi 50 anei hi. 1891 kum in Upate O. A. Olsen leh E. J. Waggoner in Christiana ah Laisiengthou zilsahna khawmpi anei ua, laizil mi 100 apang uhi. Tua zilsahna ah inn chin a laibu zuah nasep dan kimtah in ahil uhi.

GSAM 4171895 Kum in Scandinavia ah Hattuom 40

GSAM 417.1Kum 6 nung, 1895 kum in, tua hun a gam dang nasep mun gamke enkoltu Upa D. A. Robinson in a pieh thupuohna khat i mu hi. Tam hun sung a nasep khantouna chiengtah a a etsah jieh in tami bangin i la hi: “Scandinavia ah hattuom 40 leh hattuom mi 1,458 a um hi. Tua kum a Sawma khat khu $5,585.55 ahi hi. Khut ngap a namdet thugenpa 15 leh thugen phalna nei mi 11 a um uhi; tua kum laibu zuahna sum khu $40,000 ahi hi. Tam sum tamtah khu a tamzaw in Khuo chin a laibu zuamite panlahna zal ahi hi. Tua zong 1885 kum a laibu zuamite leh i ginna thugenpate nangawn in inn chin a vual a laibu zuah thei lou ding chi a gendetna gam uh ah ahi hi.

GSAM 417Scandinavia a Gamke Sung Hattuomte Khawmpi 3

GSAM 417.2Scandinavia nasep mun ah tuin Gamke sung hattuomte khawmpi 3 a um hi. A phut nite uh khu tami ahi: Denmark, 1880 kum, ha 5 ni 30; Sweden, 1882 kum, ha 3 ni 12; Norway, 1887 kum, ha 6 ni 10. Scandinavia khantanhoi nasep apan masa a, lam honin gah suotah a nasem leh tua mite damhoina dingin thutah leh kipiehkhietna toh nasem Upa John Matteson khu shi theina awm tuberculosis natna in atu a, 1896 kum, ha 3 ni 30 in El Monte, California ah kum 61 a up in ashi hi.

GSAM 417BRITAIN A KHANTANHOI NASEP

GSAM 417.3England gam, Hampshire a pieng William Ings khu a naupan apat United States ah atenna jieh in a lungsim leh a zilna ah America mi banga um ahi hi. Amah khu Basel, Switzerland apat 1878 kum, ha 5 ni 23 in Southampton ah atun hi. Tam veina a a umna hun khu tomtah, nipikaal 2 giap ahia, tua nung Europe gamlienpi ah hun tomkhat ding apei kia hi. Hinanleh sawtlou in Southampton ah apei kia hi. Tua mun ah ha 4 sung inn chin ah lai neu a zah kawm, ama masanga hing um khantanhoi nasep tuomtuom asem hi; tua nung mi 10 in Khawlni atan uh chi athupuoh hi. Tua kum, ha 12 ni 30 in kei leh ka zi Southampton ah ka tung ua, phalbi sung Shirley kikhopna inn leh man pe a ka tenna uh inn ah kikhopna neiin Upa Ings toh ka semkhawm uhi. 1879 kum nipi in Southampton ah Puon inn a kikhopna ka nei uhi. Tua hun leh tua mun ah Nungah Maud Sisley (tu a Pi Boyd) nasep ah ahing pang a, Laisiengthou simkhawmna leh inn chin a nasep asem hi. Tam panlahna gah in mi bangzah hiam in thutah apom uhi. A phalbi nung in, ka tenna uh leh ka laibu koina uh inn Ravenswood Villa sunga kikhopna inn khat ah kikhopnate ka nei uhi.

GSAM 418England a Puon Inn a Kikhopna

GSAM 418.11880 kum nipi in Upa Andrews khu a tahsa damlou nanlezong, Romsey a Puon inn a kikhopna panpi dingin Switzerland apat ahing pei hi. Tua mun ah mi dangte'n zong Thupuoh apom uhi.

GSAM 418.21880 kum, ha 1 ni 11 in lai neu zahna pawl khat aphut uhi. Hattuom mite'n tam nasep angaizah mama ua, laibu leh laigiel tamtah azahdoh uhi.

GSAM 418.31880 kum, ha 2 ni 8 in ka baptisma masapen uh a um a, mi 6 baptisma apie uhi. 1881 kum, ha 7 ni 2 tan in Southampton ah mi 29 tui a phum in baptisma apiehta uhi.

GSAM 418England ah Nasemtu Apung

GSAM 418.41881 kum singnah kia hun a Hattuom Khawmpi Lienpi thu phasah dungzui in, Upa A. A. John leh a zi, Geo. R. Drew leh Nungah Jennie Thayer khu England ah apei ua, tua khantanhoi nasep mun a nasep ah apangkhawm uhi. 1882 kum sung in Upa Haskell in Europe nasep mun aveh a, England khantanhoi nasemtute kung ah ni bangzah hiam a um hi. A thuhilna leh a thu ngaihtuopiehna toh panpina thupi apie hi.

GSAM 418.51882 kum, ha 3 in Hunte Chiemtenate toh belap ding Britain thu laimai 2 anamkhiet pan ua, America apat athot uh Hunte Chiemtenate bu 1,000 toh abeh uhi. Tamte khu Britain Lienpi a khantanhoi nasep dingin azang uhi. 1883 kum, ha 10 ni 1 a nasep thupuohna in tua ni tan a Khawlni tantute khu mi 100 ahi chi a etsah hi. Khantanhoi nasep kipat apat a pieh uh Sawma khat khu $2,078.71 ahi hi.

GSAM 419Long a Khantanhoi Nasep

GSAM 419.1Long enkawltute hehpihna zal in, Upa Ings khu “Gamtuong leh Nisuohlam Meihulong Pawl” long chawlhmun thupite 80 ah lai neu leh thuthangbu tuamte man pe lou a thot phalna amu hi. Tam chawlhmunte khu Africa simlam, Nisuoh Indies leh Nitah Indies, America lailung leh Bay Islands ah a um hi. Tami banga a thot uh laibu simna huzaapna zal in Demarara tuikulh ah ngaizahna ahing kipan masapen hi. Tam thu khu tua tuikulh apat hing pei laikhahte apat ka thei uh ahi hi.

GSAM 419England a Laibu Koina Innte ah “Khawlni Khangthu” Kikoi

GSAM 419.2Britain Lienpi gam pum a mipi laibu koina inn leh man pe lou a laibu simna inn 60 ah Upa Andrews laibu Khawlni Khangthu bu khat chiet zong akoi uhi. Tua laibute khu tu tan in tua munte ah a um nalai ua, a sim nuomte kung ah a khangthu agen zing uhi.

GSAM 419.31884 kum in Upa Butler khu tam nasep mun a nasemtu ding dangte toh England ah azin hi. Upate S. H. Lane leh Robert Andrews khu 1885 kum, ha 5 ni 9 in Britain Lienpi a khantanhoi nasep ah pangkhawm dingin Boston apat longin apei uhi. Pi White in England a zin vehna khu nasemtute dingin thahatna leh hanthawna ahi hi. Pi White leh a tapa khu Europe nasep mun apat America ah apei kia masang un tua mun ah nipikaal bangzah hiam a um uhi.

GSAM 419“Tulai Thutah” Kipat

GSAM 419.41884 kum kipat lam in, Upa Butler England a atun nung sawtlou in, Grimsby ah M. C. Wilcox laibu siemtu ahisah in Tulai Thutah kichi laimai 8 nei, ha khat a nivei suoh thuthangbu khat pat dingin aguot uhi. Tua thuthangbu mah khu tuin London, England ah nipikaal tin suoh, laimai 16 nei in anamkhie ua, nipikaal tin bu 18,000 vel asuo hi.

GSAM 420.11889 kum in Upa Holser in Britain khantanhoi nasep khu hattuom 8 leh Khawlni tantute 200 a umna hi a, tua mite laha 65 khu London ah a um uhi chi athupuoh hi. A kum masang a Sawma khat khu $1,244.58 ahi hi. Khut ngap a namdet thugenpa 2, thugen phalna nei mi 2, long a khantanhoi nasemtu 2 leh Laisiengthou nasemtu 7 a um uhi. Tam hun vel in Upate Wm. Hutchinson leh Francis Hope khu England a khantanhoi nasep ah ahing lut uhi.

GSAM 420London a Pacific Lai Namkhietna

GSAM 420.21890 kum sung in Oakland, California a Pacific Laibu Namkhiet Pawl in 48 Paternoster Row, London ah a sepna inn peng khat leh 451 Holloway Road, London, N. ah lai namkhietna inn khat aphut hi. Kum masapen sung tua inn apat laibu zuahna, a pumpi a lahna man toh, khu $9,556.89 ahi hi.

GSAM 420.31895 kum, ha 2 in Upa Robinson in anuoi a thupuohna apie hi:

GSAM 420.3“Britain Lienpi ah hattuom 11, hattuom mi 363, thugenpa 5 leh thugen phalna nei mi 1 a um uhi. A kum beisa a Sawma khat khu $5,077.20, hattuom mi khat a suhsawm man in $13.98 ahi hi. Laibu namkhietna inn neihsa khu tuin Mopohna Bikhiah Gamtin Laibu Neu Pawl in anei a avaihawm hi; tua pawl khu England a mopohna bikhiah pawl khat ahi hi.”

GSAM 420.41895 kum, ha 12 in Gam Dang Khantanhoi Nasep Laigieltu in Britain Lienpi a hattuom mi khu 560 ahi chi athupuoh hi. Tua kum sung in Sawma khat khu $1,000 apung hi. Tua hun in London mun tuomtuom ah gingtute pawl 8 Khawlni in akikhawm uhi.

GSAM 420.5Tami bangin tam khantanhoi nasep mun a nasep khu akalsuon tou a, a chang chieng in a khantouna mu thei dehtheilou ahi hi. Chi khu leilung khenkhat ah adangte banga akhan kin sih hi. A pouh sawt deuh nanlezong, a khantouna a kipzaw a ahatzaw hi. Tam lenggam a Vansawlsieng thumna thupuoh thutah zong tua mah bang ahi hi. A chi atuhta ua, zung akaita a, muongtah in akhangtou a, tu tan in mun lien deuh aluoh ta hi.

GSAM 421AUSTRALASIA A KHANTANHOI NASEP

GSAM 421.11885 kum, ha 5 ni 10 in, Upate S. N. Haskell, J. O. Corliss leh a innkuonte, M. C. Israel leh a innkuonte, Wm. E. Arnold leh Henry Scott khu Australia nasep mun a khantanhoi nasep pat dingin San Francisco apat longin apei uhi. Tam hun masang kum 11, 1874 kum in, Battle Creek a kikhopna khat ah Pi White in nam tampi in thutah apom nalai ding uh leh amah in gam tuomtuom ah lai namna seh a pei leh laibu leh thuthangbu namkhiet a um amu chi agen hi. Bang gamte genna ahi chi chiengtah a hil ding a adong chieng un, Australia min giap khu a phawh thei ahi chi adawng hi.

GSAM 421Laisiengthou Awging

GSAM 421.2Upa Haskell leh a lawite thutah leh gah suotah a nasepna nuoi ah Thupuoh kintah a akhantou jieh in, Australia ah thuthangbu namkhiet a ngai hi chi angaituoh uhi. Tua bangin namkhiet dingin aguot ua, 1886 kum, ha 1 ni 1 in Melbourne ah Laisiengthou Awging leh Hunte Chiemtenate kichi laimai 16 nei hatin suoh thuthangbu anamkhie uhi. A masapen khu bu 6,000 anamkhie ua, a suoh zelna ding uh vang bu 3,000 giap ahi hi.

GSAM 421Australia ah Hattuom Masapen Kiphut

GSAM 421.31886 kum, ha 4 ni 10, Nipikaal khat a ni masapen in, Australia a Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtu hattuom masapen aphut uhi. Thuhun a min gielsate mi 18 tua mun ah a um ua, midang 7 in baptisma toh hattuom a lut ding athum uhi. Amaute khu a Khawlni nung in baptisma apie uhi. Tua nung nipikaal bangzah hiam sung Khawlni tin hattuom mi abelap uhi; tua bangin hattuom mi khu 55 ahing pha hi. 1886 kum, ha 5 tan in min kigiel zousie khu 90 ahi hi. Tamte ban ah mun dangte ah Khawlni tan mi 35 vel a um uhi.

GSAM 421.4Lai namkhietna inn ah lai namna seh hoi 2 leh a sehpawl pei sahna seh khat a um hi. Tam zousie khu a man akipiehta ahia, tua gamla gam a Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute neihsa ahi hi. Tua mun khu Oakland, California a ka namkhietna inn lien uh apat mel 7,000 vel gamla ahi hi.

GSAM 422.11886 kum sung in Thupuoh khu New Zealand ah azah hi. Australia nasep mun apat thupuohna khat in New Zealand ah Khawlni tantute mi 50 a um uhi chi agen hi. Namkhietna inn a laibu zuahna apat amu sum uh khu $700 ahi hi. Tam ban ah Khuo chin a laibu zuamite'n New Zealand ah Kidouna Lienpi bu 400 leh Australia ah Daniel Tungtang Ngaituonate bu 1,000 azuata uhi.

GSAM 422Australia Laibu Namkhietna Inn

GSAM 422.2July 19, 1889 a kipiasak thu panin, hiai thute i thei: Melbourne a laibu namkhietna inn khat kilam zawh hi, hattuom kikhopna ding munsieng khat a nei hi.

GSAM 422Tasmania ah Nasep Kipatna

GSAM 422.3Australia leh New Zealand ah Gamke sung hattuomte khawmpi khat sim khat kipawlkhawm hi, Upa Israel leh Steed te in nasep Tasmania dongin zong puahsuah uh hi. Tua mun ah hattuom thum kipawlkhawm zawh hi, sungtelte khempeuh 136 ahi uh hi. Hiai banah kipawlkhawm nailo Khawlni tantu a kigamkhatte dang zong om uh hi.

GSAM 422.4Australia gam a hiai kum Sawma khat $9,371 ahi hi. Khuo chin a laibu zuami mi 15 om uh a, laibu zuakna teng $19,500 ahi hi.

GSAM 422.5Upa Haskell in leitung kimvel a zinnate ninaah Australia ah zong paikik in, August, 1889 a khawmpi kipia ah a kikhop hi. Lampi tampi tawh huhna thupi a pi a, kipawlkhawm thak pawl in hiai huhna a ngaihlut mahmah uh hi. Pasian nasep khantouhna leh kipsakna ahi thupui thupi mahpen ading America gam panin naseptu dangdangte hun hun in Australia ah pai uh hi.

GSAM 422Pi White Australia ah

GSAM 422.61891 kum langtau hun ah Pi E. G. White, a tapa W. C. White, Upa Geo. B. Starr leh midangte California panin Australia ah pai uh a, December ah tun uh hi; tua gam ah zu hun laigil ahi hi. Pi White in kum 9 sung hiai gam ah damlouhna tawh nasep laitakin a piak Theipina in nasep pen Vansawlsieng thumna thupuoh sung thupi leh a deihdan tawh kituak in a koihdingin huhna thupi pi hi. Australia ah a om sungin Upa J. O. Corliss in hiai nasep tawh kizop kik hi, W. A. Colcord leh midangte zong thugenpa, laizilna hilhtu leh midangte hidingin nasep mun ah lut uh hi.

GSAM 423Upa Olsen Australia ah

GSAM 423.1Upa O. A. Olsen in Hattuom Khawmpi Lienpi puihna hun ah gam pumpi a tual leh a zawn a om i kipawlkhawmna innmun thupite khempeuh zong hi. Hiai dingin zinna sau mahmah khat, leitung kimvel zinna, kisam hi. A innmunte kisamna leh khantanhoi mun dangdangte umdan a theihzawh dingin, amaute a deihsak tuamna neilou in a nasemtheihna dingin hiai zinna a nei hi. Hiai zinna ah, 1893 kum, Australia ah kal tawmkhat a taam hi.

GSAM 423Australia leh New Zealand Kipawlkhawmna Khawmpi

GSAM 423.2Hiai hun ah Australia leh New Zealand khawmpi te leh Australia khantanhoi munte kipawlkhawmna in Australia leh New Zealand Kipawlkhawmna Khawmpi kipawlkhawm hi. Hiai khawmpi in kum nih khatvei kikhawm in, gam dang a kipawlkhawmna khawmpi bangin kipaikhawm hi. 1893 kum ah hiai mun a Khuo chin a laibu zuami tawmte in Khrist kiang tunna lampi laibu 5,000 zuak uh a, a nihna dingin laibu 5,000 namkhiat kik hi. 1894-95 zu hun ah, kha li sungin laibu ngenna 4,000 la uh hi.

GSAM 423Upa Prescott Australia ah

GSAM 423.31895 kum ah Upa W. W. Prescott, hattuom a laizilna vaipuipa, in hiai khawmpi ah kha tampi a taam hi; hiai nasep lam khat adingin hun leh ngaihsutna tampi a pi hi. Hiai hun laitakin amaute adingin thupi huhna piak laizilna khawmpi khat zong a pui hi.

GSAM 424.1Hiai kum nasep thu Hattuom Khawmpi Lienpi ah piakna pen Upa W. C. White in a pi a, hiai bangin ahi hi:

GSAM 424.1“Australia leh New Zealand Kipawlkhawmna Khawmpi ah hattuom 17 leh sungtel 1074 om uh hi; kum masa ah Sawma khat $9,810.10 pia uh hi. Hiai khawmpi ah Khut ngap a namdet thugenpa 12, thugenpa mi 2, Lai Siangthou naseptu 3, leh Khuo chin a laibu zuami 50 om uh a, kum sungin laibu $28,731.11 man zuak uh hi. Hiai kum sungin hattuom 6 leh sungtel 321 a nei New South Wales gam pen Australia Khawmpi panin khenkhia in, New South Wales Khawmpi kichi hi.”

GSAM 424AFRICA SA KHANTANHOI MUN

GSAM 424.2Battle Creek ah 1886 kum Hattuom Khawmpi Lienpi kikhop laitakin Africa Sa ah khantanhoi nasep patding thu ngaihsut hi. Hiai nasep deihsakna in thukhenna a bawl zawh ciangin, 1887 zu hun patna tawh gam gamla ah nasep dingin kipatna nei uh hi; tua gam ah mi tawmte in Khawlni zuih kipan zo uh a, naseptu a ngen uh hi.

GSAM 424Upa Boyd leh Robinson Africa Sa ah

GSAM 424.3Hiai adingin May 11 ni ah Upa C. L. Boyd leh a innkuan, Upa D. A. Robinson leh a zi, naseptu dangte tawh New York City panin Africa lam ah tuipi zin uh hi; Liverpool leh London lampi tawh pai uh hi. Kum thum nungin Hattuom Khawmpi Lienpi kikhopna ah P. W. B. Wessels in hiai naseptute Africa ah tun ciangin mi sawmli bang in thupiak lina a Khawlni zuih uh hi; laibu leh Lai Siangthou simna panin hiai thu a thei uh hi, ci in gen hi.

GSAM 424.4Upa Robinson leh Boyd te in Cape Town ah khantanhoi nasep kipan uh hi. Tua panin sahlam leh nisuahlam kikal ah mile 800 nai, lungmanphual Kimberley dongin nasep zong kihanchiah hi.

GSAM 424.51889 kum dongin thugenpa nih, thugenpa mi khat, hattuom li, leh sungtel sawmgiat bek om uh hi; amaute in Sawma khat $2,798.36 pia uh hi. Hiai kum ah America pan Upa Ira J. Hankins in Cape Town ah thupha tawh nasep hi. Nebraska panin pa Druillard leh nu Druillard te zong hiai mun a nasep tawh kizop in, gamthak ah nasep kipatna a hih dingte tungah thuakna leh nasepna ah kihel uh hi. nu Druillard nasep pen laibu koihna inn ah a tamzaw hi; hiai mun nasep teng amah khut ah koih hi. pa Druillard pen khantanhoi nasep thupi ah a om hi. Hiai kum sungin hiai kongtunah a ding lawi tengteng ah laibu zuakna $750 a nei hi.

GSAM 425Upa Haskell Africa ah

GSAM 425.1Hiai kum August ah Upa Haskell in Cape Town ah tung hi. Kha nga sung Africa Sa a kipawlkhawmna dangdangte zong in nasep a sem hi. Hiai zinna tawh nasep thupi kipahkhawm in a khantou hi; amah zong a nasep gah a muh ciangin lungdamna nei hi. Laizilna nasep lam ah lunglutna thokhia in, Africa panin laizilna innmunte ah kiziol dingin ziltu 12 America ah pai uh hi.

GSAM 425.2Hiai hun laitakin Khuo chin a laibu zuami nasep zong ngaihsut thupi ki pia hi. Hiai nasep adingin Cape Town ah laizilna khawmpi khat neih hi; pa E. M. Morrison in a pui a, hiai thupuoh a thupi lam khat ah hingthakna leh thahatzawhna a pi hi. Hiai laizilna khawmpi a hilhna zawh ciangin Khuo chin a laibu zuami 13 in kha guk sungin laibu zuak in $5,621.28 man piakna nei uh hi. A diktakin, laibu ngenna a tam mahmah manin London laibu namkhietna inn in tua ngenna teng a zui zou kei a, a kisamzah bangin laibu a bawl man kei hi.

GSAM 425.31892 kum ah Upa A. T. Robinson in Africa Sa nasep tawh kizop hi. Tua hunin nasep a khantou mahmah manin laibu koihna inn lui aiawh dingin laibu koihna inn thak kisam hi. Tua ah laibu koihna inn thak khat kilam in, hattuom kikhopna dingin a lian hi.

GSAM 426Africa ah Laizilna Inn

GSAM 426.1Tua bangin nasep pen khat khat in khantou in, Cape Town khua kiim Claremont ah laizilna inn khat $35,000 manin kilam hi. America unaupa te kiang panin ngenna khatbek, laizilna inn laizilna kurs hilh thei hilhtu pawl sawlna, ahi a; amaute in sum kisam teng pe uh ding hi. Hiai ngenna zuih zawh ciangin laizilna inn pen Feb. 1, 1893 ah kihong hi.

GSAM 426Africa Sa Gamke Sung Hattuomte Khawmpi

GSAM 426.2Africa Sa Gamke sung hattuomte khawmpi 1892 kum ah kipawlkhawm hi. 1893 kum Hattuom Khawmpi Lienpi ah hiai khawmpi pen Hattuom Khawmpi Lienpi sungah tel dingin thukhun ki bawl hi. Tua ciangin hattuom nga, sungtel 138 om uh a, kum masa ah Sawma khat $34,077.32 pia uh hi. Hiai khawmpi ah Africa Sa Gamke sung hattuomte khawmpi pen Peter Wessels in aiawh hi; amah in Hattuom Khawmpi Lienpi kiangah $16,000 lainatna tawh pia hi. Hiai sum pen Africa Sa ah nasep patna dingin Hattuom Khawmpi Lienpi in a zat sangin tampi zaw hi. Hiai piakna banah, amah leh a sanggam khat in Chicago khua ah sumtawi lou inn nasep patdingin $40,000 pia uh hi.

GSAM 426.31895 kum Hattuom Khawmpi Lienpi kikhopna ah Gam Dang a I Khantanhoi Nasepte vaipuipa in Africa nasep thu hiai bangin gen hi:

GSAM 426.3“Africa Sa khawmpi pen kum nih bek kipawlkhawm hi, ahihhang hiai hun sungin Hattuom Khawmpi Lienpi in hiai mun ah naseptu 12 sawl zo hi. Hiai lakah mi nih pen gam sunglam ah amaute kisamna sum amaute mah in a zong khantanhoi naseptu hidingin pai uh hi; a dangte pen nasep lam dangdang ah lut uh hi. Hiai khawmpi ah a khantou mahmah laizilna inn leh etaksamte inn om a, damdawi inn khat kilam lai hi. Simna in sungtel 184 ci in a lah hi.”

GSAM 426Africa Sa ah Laibu Namkhietna

GSAM 426.4Africa Sa ah biakna suahtawhna thu in i mite kha tawm sungin laibu nih namkhiat dingin a phongthak hi. Khat pen Holland pau ah De Wachter kichi hi; a dang pen England pau ah The South African Sentinel and Gospel Echo kichi hi. A nunungpen in laizial 4,000 nei hi.

GSAM 427Africa Sa Kipawlkhawmna Khawmpi

GSAM 427.1January, 1903 ah Africa Sa Kipawlkhawmna Khawmpi kipawlkhawm hi. Cape Colony leh Natal-Transvaal khawmpi te, Basutoland leh Matabeleland khantanhoi munte hiai Kipawlkhawmna Khawmpi ukna nuai ah kihel uh hi. Hiai khawmpi ah hattuom 15 kipawlkhawm zo in sungtel 595 nei uh hi; kipawlkhawm nailo pawl 9 ah sungtel 90 om uh hi; Khawlni tantu kigamkhat 30 om uh hi—khempeuh 715 ahi uh hi. Amaute in Sawma khat $7,850 pia uh hi. Naseptu 39 om uh a, amaute lakah mi 21 pen khawmpi dangdangte sum kipehna laibu ah om uh hi.

GSAM 427POLYNESIA KHANTANHOI MUN

GSAM 427.21876 kum ah Upa James White leh hiai laibu gelhpa in Hunte Chiemtenate laibu khat leh laibu neu pawl, laikhak khat tawh, Pitcairn Island ah sawl uh hi. Hiai laibu te Cape Horn kimvelin New York lam zin lawi tungah koih uh hi. Hiai lawi in Pitcairn ah ding in, tua mun ah laikhak piak ding hi ci in i muang uh hi. Hiai tualnuam ah mi khat zong i thei kei a, tualnuam zong i thei kei; a tengteng sangin Pasian kihtak leh a kipah sam mite ahi uh ci a minthanna bek i thei hi. Laibu te upna tawh sawl uh hi.

GSAM 427Pitcairn Zinna

GSAM 427.3Mite panin a laikhak leh i laibu thute John I. Tay in 1886 kum, kum sawm nungin tualnuam a zinna dongin bangmah i za kei hi. Tua ciangin Hunte Chiemtenate laibu leh laibu neu te simna hangin tualnuam pumpi in biakna ni, nipikaal khat a ni masapen panin ni sagina ah, a Khawlni ah, khel ding a ngaihsut mahmah uh ci i thei hi. Ahihhang hiai thu pen pa Tay zinna hun dongin bawl kei uh hi. Amah in hun saupi sung tualnuam zong dingin a ngaihsut mahmah hi; ahihhang mi te amah takin a theihloh banah, thutah ah a lunglutna a patkhia zong a thei kei hi.

GSAM 428.1America ah a ciahkik zawh ciangin, Pacific Tuipi a tualnuam khat panin tualnuam dang khat dongin khantanhoi naseptute zinpih theihna dingin lawi khat lam dingin a ngen mahmah hi. 1889 kum Hattuom Khawmpi Lienpi kikhopna ah hiai ngaihsutna tawh a lut hi; tua mun ah Polynesia Islands te adingin a thugen hi. Khawmpi in hiai nasep a thupi dan a muh ciangin, sum piakna tawh $12,000 kikhawm in Pacific Tuipi tualnuamte lakah nasep dingin lawi lamna emaw lei dingin thukhun a bawl hi.

GSAM 428Pitcairn Kilam

GSAM 428.2Hiai thukhun kituakin Pitcairn lawi pen 1890 zu hun ah Benicia nai, Oakland panin mile 30 bang, ah kilam hi; a man $12,035.22 ahi hi. Kha kuo sungin hiai sum tengteng kikhawm in Khawlni laizilna te in hiai adingin bek pia uh hi. Piakna bangin lungdam leh kipah mahmah in piakna dang khat zong om ngei kei hi. Lawi pen Oakland, Cal., ah Sept. 25, 1890 ni in Pasian kiangah ki pia hi. Hiai kikhenna mu dingin lawi leh lawi dingmun ah mi 1,500 bang kikhawm uh hi.

GSAM 428Pitcairn Zinna Masapen

GSAM 428.3Lawi pen October 20 ni ah San Francisco panin a gamlapi nasep mun ding zuan in a zinna masapen kipan hi. Lawi tungah khantanhoi naseptu in Upa E. H. Gates leh a zi, Upa A. J. Read leh a zi, John I. Tay leh a zi, ukpa Marsh ukna nuai a khantanhoi pawl om uh hi. Hiai lawi in a masapen Pitcairn Island ah, San Francisco panin mile 4,000 sim lam, ah November 25 ni in tung hi. Lawi in tualnuam a nusia December 17 ni ciangin, mi piching 82 in tui ki tuiphum zo in Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtu hattuom sungah kipawlkhawm zo uh hi. Tua ciangin lawi pen Society, Hervey, Samoan, Friendly leh Fiji pawl ah pai in, England pau mite kiangah biakna laibu leh tahsadamna leh khauhtawhna laibu neu te va pai hi. Kha giat sungin, September, 1891 dong, khantanhoi naseptute in laibu $1,900 man zuak uh a, laibu simding tampi paisuahna tawh pia uh hi.

GSAM 429.1Khantanhoi naseptute hiai bangin koih uh hi: Upa Read Tahiti ah; Upa Gates in Pitcairn ah om in tua kipatna nasep zawh dingin a taam hi; pa Tay in Fiji tualnuam ah nasep dingin a teel hi. April 14, 1904 Ettha Kiana leh Tangkou ah Upa Fulton in Fiji nasep thu hiai bangin gen hi: “Tulai hiai khantanhoi mun ah Khawlni tantu mi 150 sangin tamzaw om uh hi.” Fiji panin lawi pen Aukland, New Zealand ah kisam siamna leh puahphatna dingin, laibu tamzaw a kisamna dingin zong pai hi.

GSAM 429Khantanhoi Naseptute Sihna

GSAM 429.2Kum khat, kha sawm leh khat, ni sawm leh giet sung a omkhit ciangin, Pitcairn pen San Francisco ah ciahkik in Oct. 9, 1892 ni ah tung hi. Hiai hun sungin ukpa Marsh si in New Zealand tualnuam ah vuih hi. pa Tay pen pneumonia natna tawh mut hi; tua natna panin damkik kei hi. Amah zong nopsak in si in, Fiji gam gamla ah vuih hi. Tua bangin Polynesia khantanhoi mun adingin hinna manpha nih hun tom sungin kihing khia hi.

GSAM 429.3Tahiti tualnuam, Papaete ah om khantanhoi naseptute in a nasep gahte a tunai in muh manin kipah uh hi. Hiai ni ciangin inn gam ah mi sawmli thutah ah kihei in Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtu hattuom sungah kipawlkhawm uh hi ci a lungdam thu sawl thei uh hi.

GSAM 429Pitcairn Zinna Ninapa

GSAM 429.4Lawi pen San Francisco panin a zinna ninapa Jan. 17, 1893 ni ah kipan hi. Hiai khantanhoi naseptute in B. J. Cady leh a zi, J. M. Cole leh a zi, E. C. Chapman leh a zi, leh M. G. Kellogg, M.D. ahi uh hi. Ohio pan nu Hattie Andre zong Pitcairn Island ah laizilna hilhtu hidingin a zui hi. 1893 kum langtau hun ah pa Cady in Society pawl Raiatea ah laizilna inn khat hon hi; ziltute 60 om hi. Laizil hun masapen tawp ah ziltute 105 ah pung uh hi. Laizil hun nina kipat ciangin ziltu 120 kikhawm uh hi.

GSAM 430Pitcairn Zinna Thumna

GSAM 430.1Lawi zinna thumna pen 1893-94 kum ah kibawl hi. Hiai zinna adingin khantanhoi naseptute pen Michigan gam pan G. O. Wellman leh a zi, Lillian White ahi uh hi. Raiatea ah pai in Upa Cady a nasepna ah huh ding uh hi. pa Stringer leh a zi amaute kisamna sum amaute mah in a zong khantanhoi naseptute ahi uh hi; Rurutu ah ding uh hi. Raratonga ah (mite in Nipikaal khat a ni masapen dingin Khawlni ni a tang uh ah), damdawi pa Caldwell leh a zi om uh hi; California pan Upa Buckner leh a zi Pitcairn ah nusia uh hi. Hiai mite lakah a taam sungin khantouhna thak tampi pat hi; hiai in munmite adingin lampi tampi in thupha a pi hi. A masapenin tualnuam ah tulai a ciing vaimim gawi dingin huih tawh a kipei khawl khat kilam hi; tua huih thahat mah tawh khawl neu dangte zong kizang a, hiai in tualnuam mite in a theih ngeiloh nasep dangdangte a patkhia hi.

GSAM 430Pitcairn Zinna Lina

GSAM 430.2December 15, 1895 ni ah Gam Dang a I Khantanhoi Nasepte vaipuipa in hiai bangin gen hi:

GSAM 430.3“Pitcairn pen a zinna li panin kongtun ah om hi.... Nasep pen pawl dangdang kua ah a kipan zo hi; hiai pawl ah hiai naseptute sem uh hi:—

GSAM 430.4“Pitcairn Island ah laizilna hilhtu E. S. Butz leh a zi, leh Hattie Andre. Norfolk Island ah Australia panin hong pai amaute kisamna sum amaute mah in a zong khantanhoi naseptute in hiai mun ah nasep uh hi. Society Islands ah thugenpa B. J. Cady; damdawi khantanhoi naseptute pa R. A. Prickett leh nu R. A. Prickett. Raratonga ah damdawi khantanhoi naseptute damdawi pa J. E. Caldwell leh a zi, nute Lillian White leh Maude Young; laizilna hilhtute G. O. Wellman leh a zi, Upa J. D. Rice leh a zi. Fiji ah Upa J. M. Cole leh a zi. Friendly Islands ah Upa E. Hilliard leh a zi. Rurutu ah pa Stringer leh nu Stringer, amaute kisamna sum amaute mah in a zong khantanhoi naseptute. Hawaii ah Upa E. H. Gates leh a zi; laizilna hilhtute H. H. Brand leh a zi. Samoa ah damdawi pa F. E. Braucht leh a zi. Upa D. A. Owen leh a tapa leh a tanu, amaute kisamna sum amaute mah in a zong khantanhoi naseptute.

GSAM 431.1“Pitcairn in a zinna li sungin laibu tampi zuak leh paisuah hi. Hiai hangin mun tampi ah Khawlni tantu thokhia uh hi. Pitcairn Island, Norfolk leh Tahiti ah hattuomte kipawlkhawm zo uh hi.”

GSAM 431Pitcairn Long Kizua

GSAM 431.2Long akisah lai a um nailou, Polynesia nasepna gam tung theina lampite tuin aumta ziehin, tua long akizua ta a, nasep suonzopna dingin lampi dangte akizangta hi. Tuin Upa E. H. Gates in Polynesia nasepna gam a enkol a, tuikul pawl tuomtuom a nasep khantou dan thu agen hi.

GSAM 431NITUM LAM INDIES

GSAM 431.31889 kum phalbi laiin, America gam a Pu Wm. Arnold in Nitum lam Indies ah Khuo chin a laibu zuami nasep apat hi. Tuabanga ana sep lai in mi 1,200 min leh a tenna munte ahin mu khawm a, khantanhoi nasep a azah dingin Leitung Pumpi Laibu Neu Pawl kungah akithah hi. Tua tenna munte ah laithah leh sim ding laibute thah tungtawnin, thutah thei utna akipansah a, tuabangin Thu hilna tungtawn a khantanhoi tangkoupi ding lampi akihongta hi.

GSAM 431.4Thugen nasep sem ding mi ngetna dawnna in, Upa D. A. Ball khu 1890 kum ha 11 in Barbadoes leh mun dangte a na sem dingin apei hi. A nasep ziehin mi tawmkhat in thutah apom uhi. 1892 kumin California apat Pu Patterson in tuikulte ah Laisiengthou Simna laibu azua a, alamzang hoi hi. 1893 kumin B. B. Newman khu Florida apat Jamaica ah, Pu Arnold aum lou sung a laibu zua nasep enkol dingin apei hi. Tua kum mahin Pu Evans leh Pu Hackett zong tam nasep lam sem dingin Indies ah apei uhi. Ha 5 in Upa Haysmer leh azi in lampi a hon bang a na sem dingin tam gam alut uhi. Tua nua sawtlouin Pu Arnold ahing kile a, tamvei pen tahsadamna tungtang laibute zua ding ahi. 1895 kum ha 7 tanin Jamaica guoh ah tambang laibute $8,200 man akizuata a, sakhuo laibute $7,654 man akizua a, agom in $15,854 ahi. Tuazah tam laibute kihomzahna in Kingston ah pawlmi 75 nei, hoi taha kiguong hattuom khat phut ding leh tuikul mun dangte a thugen nasepna lampi hong dingin nasa tahin apanpi hi.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Tam muna nasep khu Jamaica a akipat dan toh kibangin akipat hi. 1889 kumin Pu F. B. Grant leh azi khu i hattuom laibute theisah dingin tuikul va veh ding a ahat uhi; tualeh hatna bangin Upa Flowers leh azi zong lampi a hon bang a na sem dingin sawtlouin amaute azui uhi. Alamzang hoi uhi; hinanleh Upa Flowers in khosih aveita a, tua natna ziehin 1894 kum ha 6 ni 29 in ashi hi. Ama tang a na sem dingin Upa E. W. Webster akiguot a, ama khu 1895 kum ha 8 in New York apat longin akuondoh hi.

GSAM 432.21896 kumin Nitum lam Indies a nasemte khu tamte ahi uhi: Jamaica ah Upa A. J. Haysmer leh W. W. Eastman aum ua, Bahama Tuikulte ah Khuo chin a laibu zuami tawmkhat aum uhi. Antilles Neu ah Upa E. Van Deusen leh azi, Laisiengthou nasep semtu C. F. Parmlee leh azi, tualeh Khuo chin a laibu zuami Pu Bean leh Pu Hackett aum uhi. Trinidad ah Upa E. W. Webster leh azi, damdawi lam khantanhoi nasem Nungah Stella Colvin toh aum uhi. Agate khu Jamaica ah Khawlni tantu 110, Trinidad ah Couva vel a Khawlni tantu 50, Barbadoes ah hattuom khat, leh Antilles Neu a Antigua ah gintu pawl khat ahi uhi.

GSAM 432AMERICA LAIZANG

GSAM 432.3Upa F. J. Hutchins leh azi khu America Gamkipumkhat apat 1891 kum ha 11 ni 16 in Bay Tuikulte lamah apeidoh uhi. Tua hunin, atampi pen Ruatan ah, Thupieh Sawm a thupieh lina bang a Khawlni tan mi 20 vel aum uhi. Laithahtawl tungtawn a akung ua akithah sim ding laibute in tam thutah amaute ahin theisah masapen hi. Kum thum nua, 1894 kumin, W. A. Miller leh azi khu California apat Bonacca ah apei uhi. Tuah Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute in asah sanginn ah 1894 kum ha 7 ni 4 a kihong sang a thuhiltu hiin laizilna nasep azom uhi. Sang hun masapen sung a sangkai simkim khu 34 ahi. Sangnaupang 45 tung a apungta ziehin, 1895 kumin tua sang ama leh ama kisa thei ahita, akichi hi.

GSAM 433.11895 kum a kinei Hattuom Khawmpi Lienpi ah Upa Hutchins in tuikulte ah Thupuoh zui mi 100 aum thu agen hi. Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute in kikhopna inn ni asah ua, amaute a ahina thu zong agen hi. Leineu a ahi zieh leh lou bawlna ding a leigam amanpha mahmah ziehin, tua biehna innte lah a khat khu tui tung a kisah ahi. Tam inn ni leh sanginn khu Hattuom Khawmpi Lienpi Pawl minin leilung neina lai ah akikoita hi. Tuikul tunga Khawmpi goute man khu $1,789.60 vel ahi, chiin akitek hi. 1895 kum tan a akizua laibute man khu $2,243 ahi.

GSAM 433America Laizang a Ding Long Neu

GSAM 433.2Khantanhoi nasemte tuikul khat apat tuikul dang a puot theina ding long neu khat neih khu abaihna leh aphatuomna Khawmpi in ahin ngaituo a, Bay Tuikulte kaala nasepna dingin $3,000 sang a tamlou man a tambang long khat sah dingin athu akisat hi.

GSAM 433.31896 kumin America Laizang ah nasem mi li bou aum uhi: Upa F. J. Hutchins leh azi, leh Spanish Honduras a um Upa J. A. Morrow leh azi ahi uhi. Britain uk Honduras khopi Belize ah, thupieh lina bang a ni sagina tan gintu pawl khat aum hi. Tam gama nasep atamzaw khu Caribbean Tuipi a tuikulte ah akisem hi. Tuah dollar sang tampi man laibute akizuata a, mi 60 in Vansawlsieng thumna thupuoh thutah ah akipah uhi.

GSAM 434Upa Hutchins Shina

GSAM 434.1Kum 12 vel sung Upa F. J. Hutchins in America Laizang nasepna gam ah ginumtah leh thanuomtahin na asem hi. Atawp in a thuohhatna abeita a, natna ziehin ashi hi. Tuin Ama Mangpa hatna, ginumte phong ding hatna, ngah kawm in imutna ah akhawlta hi.

GSAM 434SIMLAM AMERICA

GSAM 434.2Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute thuginte khu laimai namkhietsa tungtawnin Simlam America ah akitheisah masapen hi. 1891 kum ha 10 in Pu Snyder, Pu Stauffer leh Pu Nowlin in Argentine ah Khuo chin a laibu zuami nasep apat uhi. 1893 kumin Hattuom Khawmpi Lienpi thusatna bangin, Illinois a German thugenpa Upa F. H. Westphal in tam khantanhoi nasepna gam a nasep azom hi. Tualeh 1894 kumin California a Frank Kelley khu ama sum a khantanhoi nasem hiin Colombia Gamkipumkhat ah apei hi. Ha tawmkhat nuain nasem dangte in amaute azui ua, tuabangin tam khantanhoi nasep tha akipat hi. 1896 kumin tam gama nasep tungtang thu tambangin akigen hi: Chile ah 1895 kum ha 10 ni 19 a hing tung Upa G. H. Baber thugenpa khat leh Khuo chin a laibu zuami ni, F. W. Richards leh F. H. Davis, aum uhi. Argentine ah zong thugenpa ni, F. H. Westphal leh Jean Vuilleumier, leh Khuo chin a laibu zuami ni, O. Oppegard leh C. A. Nowlin, aum uhi. Tuate banah Laisiengthou nasem mi li, Lucy Post, Pu Snyder leh azi, leh John McCarthy aum uhi. Brazil ah thugenpa ni, Upa W. H. Thurston leh H. F. Graf, leh Khuo chin a laibu zuami thum, A. B. Stauffer, J. F. Berger leh J. A. Berger aum uhi. Britain uk Guiana ah thugenpa ni, Upa W. G. Kneeland leh Upa P. Giddings, leh damdawi lam khantanhoi nasem ni, damdawi siempa B. J. Fercoit leh azi, aum uhi.

GSAM 435.11896 kum tanin Chile ah dollar 1,000 man laibute akizuata a, Khawlni tantu 30 in Khuo chin a laibu zuamite apat alei laibute simna ziehin Khawlni leh ato kizom thutahte apomta uhi. Brazil leh Argentine ah dollar 10,000 man laibute akizuata a; tua sang a hoizaw nalai khu Khawlni tan mi 100 aumta hi. Hattuom khat leh Khawlni laizilna nga akiphutta hi. Argentine ah Buenos Ayres, Crespo leh San Cristobal ah hattuom thum akiphutta hi. Britain uk Guiana ah zong hattuom khat akiphut a, Khawlni tantu 50 aum hi. Tuabangin Simlam America ah Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute agom in mi 150 aum hi.

GSAM 435SIMLAM KHANTANHOI PUOZAH PAWL

GSAM 435.2Dihtaha gen dingin, tam pawl khu i gam sungmah a namdang mite, Africa mite, kung a khantanhoi gen nasep sem ahinapiin gamdang pawl chi thei ahi sih hi. Tu tan a amu agate ziehin, Pasian guolzawlna nuaia Upa J. E. White nasep tawpsanlou leh sepgimna khu pahtat ding mahmah ahi.

GSAM 435.31893 kum phalbi a Illinois Gamke sung hattuomte khawmpi lutang a ka um laiin, Upa White khu Simlam Gamkete a vunvom mite a ding puohgih nasatah puoin ka kungah ahing pei hi. Chicago ah nipikaal tawmkhat a cham sungin, tua khopi a teng vunvom mite a ding na sep phalna ahin ngen hi. Kipah tahin tua ngetna akiphalsah a, tua mun mama ah tam hamphatlou mite a ding a nasep akipat tahtah hi.

GSAM 435Upa White Khantanhoi Nasepna Meilong

GSAM 435.4Tua hun apat simlam nasepna gam a dingin thu angena, guotna abawl hi. Angaihtuona sungin a guotnate ahing piching a, Michigan Dil gei ah Zing Aasi minpuo meilong khat sahna a atun hi. Tam tui tunga leng “Bethel” toh Chicago ah apei a, tuapat Illinois leh Mississippi Luite tawn a luong khe in 1895 kum ha 1 ni 10 in Mississippi gamke a Vicksburg atun hi. Tuah naseppi tawmkhat toh, nasepna kipat nailouna mun ah a nasep apat hi.

GSAM 436Simlam Khantanhoi Puozah Pawl Nasep

GSAM 436.1Upa White in 1903 kum ha 4 ni 9 a Hattuom Khawmpi Lienpi a agen thutut apat a nuoia thu kala uhi. Tam thutut in nasep gate agen a, tua hun a simlam khantanhoi nasep umdan a ensah hi:—

GSAM 436.2“Ka Pawl un Mississippi ah sang nga ka phutkhe ua, tuin ka enkawl uhi.... Tam sangte khu Vicksburg, Yazoo City, Columbus leh Jackson ah aum uhi.... Ka nasemte un Tennessee a Nashville, Memphis leh Edgefield Junction ah, leh Kentucky a Louisville leh Bowling Green ah zong na asem zom uhi.

GSAM 436Simlam a Nasemte

GSAM 436.3“Tulai in Pawl nasep lam tuomtuom ah nasem mi 27 aum uhi. Simlam Khantanhoi Puozah Pawl nasep tungtawnin Khut ngap a namdet thugenpa nga ahing suohkhieta hi.... Sang thuhiltu 13 khu a nasep ding uah lam tuomtuomin buot bawlin aumta uhi.... Tangval khat khu Nashville a Meharry Damdawi Siemna Sanglien ah damdawi siempa hi dingin Pawl in azilsah a, midang khat zong tua sang ma a azillai ah akipanpi hi.... Laisiengthou nasem hoi tawmkhat ahing suohkhieta uhi. Sang thuhiltute tawmkhat zong tam nasep lam ah nasem siem ahing hita uhi.

GSAM 436“Zing Aasi” Meilong

GSAM 436.4“Zing Aasi khu keima sum ngei a kisah, keima gou ahi. Tuabanah tam long zangna a sum seng zousie khu keima sum lut apat a pieh ahi. Long tunga nuntahna ding sum sengte zong aveisun a keima pieh zel ahina thu ka gen ding hi. Aumkhawmte khu mi 10 apat 18 tan ahi zel uhi.... Kum tampi sung Pawl in a nasepsah nasemte zousie lawte nasan zong silpiehte apat lah ahisih a, keima sum lut ngei apat pieh ahi.

GSAM 437Simlam Khantanhoi Nasep a Ding Sum Ahing Lut Dan

GSAM 437.1“‘Tam sum koiah na mu uh ahiei?’ chiin kidong thei hi. Mangpa in koute ahing pieh ahi. Laibu neu tawmkhat akisuohsah hi. Amasa pen Khantanhoi Zilpatna Laibu ahi a, achil a aguotna pen vunvom mite thuhilna a zah ding ahi. Bu sang tawmkhat akizua ding a kingaituo ahi, hinanleh ka lamdang sah uh khu tuin bu 1,000,000 kiim ahing tungta hi.

GSAM 437.2“Nu [Pi E. G. White] in Khrist I Hundampa laibu toh ahing panpi a, tua khu bu 300,000 apat 400,000 tan akizua hi. Tangthu Hoipen bu 200,000 apat 300,000 tan akizuata hi. Hing Pei Ding Leengpa bu kihomzahsa khu khat tungah khat kisuh leh, a sang lam mel 4 tung a kikoi dingzah ahi, chiin akitek hi. Tam laibute zua man apat laibu gieltu tan ding sum toh, nasep dang tampi leh nasep lam tuomtuom puozahna banah, Zing Aasi ka sa uhi.”

GSAM 437GAM TAMPI AH

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Tam gama i nasep khu 1894 kumin Guadalajara ah damdawi lam khantanhoi nasepna khat phutna toh akipat hi. 1896 kumin nasemte thu tambangin akigen hi: Upa D. T. Jones leh azi in khantanhoi nasepna aenkol uhi. Thuhiltute khu Ora A. Osborne, Pi A. Cooper, Kate Ross leh gammi panpitu khat ahi uhi. Damdawi lam khantanhoi nasemte khu damdawi siempa J. A. Neal, A. Cooper, Pi A. J. Rice, Pi Bartlett leh Pi Rachel Flowers ahi uhi. Nikhatin damlou mi 40 in tua nasepna panpina alau ua, sangnaupang 40 in khantanhoi nasepna sang akai uhi. Tua hunin $12,000 sengin damna khawlna inn tha khat akisah lai hi.

GSAM 437Africa Laizang

GSAM 437.41893 kumin Vansawlsieng thumna thupuoh nasep ahing khantou mahmah ziehin, Hattuom Khawmpi Lienpi Vaihawm Pawl in Africa Laizang ah khantanhoi nasepna phut ding thugen khu kilawm ahi, chiin angaituo hi. Tuaziehin, “Ahi thei patin Matabeleland ah khantanhoi nasepna khat kihong hen,” chiin thu akisat hi. Tam thusatna zuiin, 1894 kumin Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute pawl khat tua gam alut ua, ekar 12,000 pha lou khat atel uhi. 1895 kum khawmpi ah, Upa C. B. Tripp leh azi, W. H. Anderson leh azi, leh damdawi siempa A. S. Carmichael khu tam gam gamla a khantanhoi nasem dingin akiguot uhi. Amaute in tua khualzinna saupi a ding kisahna abawl pai ua, long khualzinna hoi takhat zouin 1895 kum ha 7 ni 26 in a tunna ding mun uh atung uhi.

GSAM 438Kham Tuipigei

GSAM 438.1Kum tawmkhat sung Africa Nitum lam Tuipigei apat Makedonia mite bang a panpina nget kikouna khu Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute kungah ahing tung zel hi. Khrist hing pei kia ding ngahtute laibu namkhietsa simna ziehin thutah thei utna ahing umta a, hinanleh 1894 kum vel tanin panpina akithah nailou hi. Tualaiin Upa Sanford leh Pu Rudolph khu sawtpi a ngah tam nasep la dingin Hattuom Khawmpi Lienpi Vaihawm Pawl in ahat hi. Amaute khu thanuomna leh hangsanna toh tua gam alut uhi. Hinanleh sawtlouin Upa Sanford in tua gama tam mahmah khosih aveita hi; tua ziehin tua gam khu “mikangte han” akichi hi. Thumvei khosih in aveita a, tuanua ahing theina dingin America a kile dingin akiti hi. Midangte zong Nitum lam Tuipigei ah akisawl a, amaute lah ah Upa D. U. Hale, Geo. F. Kerr leh azi, leh G. P. Riggs aum uhi. Hinanleh a nunung pen khu natna ziehin ahatlouta mahmah a, hing kia dingin lametna abeita hi. Khomun kikhelna in aphatuom ding lametna toh England ah apei hi; hinanleh tam thua ama leh a lawmte lametna atangtun sih hi. Ama athahatna adamdam a beia, atawp in ashita a, tuah akivui hi. Ama zong Hinna Petu hing pei ding angah hi.

GSAM 438India

GSAM 438.21890 kum ha 1 ni 12 in Upa Haskell khu Africa sim leh nisuolam tuipigei a Port Durban apat India a Calcutta, China leh Japan lamah longin akuondoh hi. Tua hun masangin a laigieltu Percy T. Magan in ama ahin zomta hi. India a tam khualzinna thiltup pen mun leh thu va etchietna ahi. Tua gama Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute khantanhoi nasep tahtah akipat hun a, thuhil leh lemguot theina ding theihna la ding ahi. India ah khantanhoi nasepna khat phut ding ngaituona toh, 1893 kumin Hattuom Khawmpi Lienpi in Wm. Lenker khu Khuo chin a laibu zuami hi a tua gam a pei dingin thu agen hi. Tam thugen zuiin, ama India ah apei a, Ni sagina Khawlni tan a, Khrist hing pei kia ding ngahtute laibute ahin theisah hi. Tuanua in Pu Lenker in, ama leh midang li in 1896 kum tanin India mun tuomtuom ah laibu zua na asem ua, $10,000 man laibute azuata uh thu agen hi. Akizua laibute in thei utna a piensah dan ensah dingin, India nitumlam tuipigei a Madras kimvel a laibu azua lai un, “gammi thugenpa khat in Daniel leh Kihilna Tungtang Ngaituonate bu khat lei dingin mel 60 kheiin ahin zawt hi,” chiin agen beh hi.

GSAM 439India a Georgia Burrus

GSAM 439.11895 kumin Nungah Georgia Burrus khu California apat India lamah apei hi. Tuah atun phetin Bengali ham azil pat pai a, sawtlouin khantanhoi nasep apat hi. I nasemte toh pawlkhawmna tungtawnin, 1896 kum tanin mi tawmkhat in Mangpa Khawlni tan apat ta uhi.

GSAM 439.21896 kumin tua gama nasemte khu Upa D. A. Robinson leh azi ahi uhi. Nungah May Taylor leh Nungah Georgia Burrus khu Laisiengthou nasemte ahi uhi. Pu Lenker leh Pu Masters khu Khuo chin a laibu zuamite ahi uhi. Khantanhoi nasepna inn dingin kilawm inn khat akimuta a, amaute tunga hing tung poimawhnate dawn theina dingin damdawi siempate, damlou kemtute leh panpina dangte sawl dingin a gam uh ah thu akithah hi. Tam hatna khu Upa Brown leh midangte in adawng uhi. Ama leh Upa D. A. Robinson ani un India, Bengal a Karmatar ah 1899 kum ha 12 tawp lam in ashi uhi.

GSAM 439Hawaii, Sandwich Tuikulte

GSAM 439.31884 kumin Pu La Rue leh Henry Scott khu amaute sum a khantanhoi nasem hiin Hawaii ah apei uhi. Mi malmal kung a khantanhoi genna leh laibu zuana toh a nasep uh apat uhi. Tam nasep in tuikul tunga thei utna nasatah apiensah ziehin, Hattuom Khawmpi Lienpi in 1885 kum ha 11 in Upa Wm. Healy khu hing tung ding khahun a Hawaii ah na sem ding a pei dingin thu asat hi. Tam nasepna dingin puon inn khat haw ding a California Gamke sung hattuomte khawmpi nget dingin zong athu akisat hi. Tuabanga buot bawlsa Upa Healy leh tuikul tunga umsa miten 1886 kum nipi sungin Puon inn a kikhopna anei uhi. Tam nasep ga in mi tawmkhat in Thupuoh apomta uhi. Pu La Rue khu 1889 kum tan Honolulu ah aum a, tua kumin China a Hong Kong lamah longin akuondoh hi.

GSAM 440Hawaii a China Mite Lahtua Nasep

GSAM 440.11895 kum ha 3 a Hattuom Khawmpi Lienpi akikhop tanin tuikul ah thugen nasep tawmcha bou akisem hi. Tua hunin, “Upa Gates leh azi, China mite thuhiltu ding Pu Brand leh azi toh, khantanhoi nasep sem dingin Honolulu ah pei uheh,” chiin thu akisat hi. Thuhilna nasep akipat pai a, Upa Gates in tahsa ahatlou napiin, nasep masawnna dingin abawl thei pouma abawl hi. Sawtlouin damdawi siempa khat leh damlou kemtute in khantanhoi nasemte azui ua, Thupuoh nasep a tua lam khu hoi tahin akipat hi.

GSAM 440Khantanhoi Nasepnate Thu Tomkim, 1903 Kum Ha 1 Ni 1

GSAM 440.2Gamdang Khantanhoi Nasep Laigieltu in 1902 kum ha 12 ni 31 a apieh thutut in America Gamkipumkhat pulama Thupuoh nasep akisem dan a nuoia bangin ahin lat hi:—

GSAM 440.3Australia Kipumkhat Khawmpi khu Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Simlam Australia, Tasmania leh Nitum lam Australia a Gamke sung hattuomte khawmpite kigom ahi.

GSAM 440.4Europe Hattuom Khawmpi Lienpi khu German Kipumkhat Khawmpi, Nitum lam German, Nisuolam German, Simlam German, Holland leh Flemish Belgium, Austro-Hungary leh Balkan Gamkete, German Swiss, Simlam Russia, Sahlam Russia leh Laizang Russia kigom ahi.

GSAM 440.5Scandinavia Kipumkhat Khawmpi khu Denmark, Norway, Sweden, Finland leh Iceland kigom ahi.

GSAM 441.1Britain Kipumkhat Khawmpi sungah Sahlam England, Simlam England, Ireland, Scotland leh Wales aum hi.

GSAM 441.2French Latin Kipumkhat Khawmpi khu French-Swiss, France leh Italy kigom ahi.

GSAM 441.3Nisuolam Khantanhoi Nasepna khu Aigupta, Suria leh Turkey kigom ahi.

GSAM 441.4Simlam Africa Kipumkhat Khawmpi khu Cape Gamuk, Natal-Transvaal, Basutoland leh Matabeleland kigom ahi.

GSAM 441.5Adangdangte: Bermuda, Brazil, Britain leh Dutch uk Guiana, America Laizang (Simlam), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Antilles Neu, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society Tuikulte, Sumatra, Tonga, Trinidad, Nitum lam Tuipigei (Simlam America), leh Nitum lam Tuipigei (Africa).

GSAM 441.6Tam nasepna gam tuomtuom a thanuom a nasemte simin, thugenpate, thugen phalna la nei nasemte, Laisiengthou nasemte, leh Khuo chin a laibu zuami nasep nam tuomtuom semte huomin mi 754 ahi uhi.

GSAM 441Nasep Puozahna a Poimawh Munte Akiphutta

GSAM 441.7I khantanhoi nasepnate tungtang tam thu tomkimte apat, 1896 kum a Gamdang Khantanhoi Nasep Laigieltu in agen bangin eite zong igen thei uhi:

GSAM 441.7“Tuin leitung gam chin dehtat a tam poimawh munte ah Thupuoh atun ta ziehin, Pasian in a silbawltheina tawp neilou toh hun tomcha sungin nasep thupi leh hat mahmah abawl thei hi. Aman dihtatna in a nasep a tomsah ding hi.”

Notes

  1. Romans 15:21. ↩

Note

Back