Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
10 / 31

Bung 7 — Thucah Zamrang Zetih Thansohnak

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Kei cun vancung ihsin thiltithei vancungmi dang khat a ra hmu. Mei-van in a thuam, a lu ah cun vangro a um; a hmai cu ni vekin a tleu, a ke cu meisa tlangpial vek an si. A kut ah cabu fatek harhmi a keng. A ke tak cu tifinriat parah a din, a ke veilam cu leilung parah a din, sahniam a au vekin aw ring zetin a au. A au hnuah khawri pasarih in an aw an phuang. ... Tifinriat le leilung parah a ding ka hmuhmi vancungmi cun vancung lamah a kut a hrawng, kumkhaw kumkhua ih nungtu, vancung le a sungih ummi pawl, leilung le a sungih ummi pawl, tifinriat le a sungih ummi pawl sersiamtu hmingin siatcam in thukamnak a tuah: “Tikcu cu a um nawn lo ding.” “A sarihnak vancungmi ih aw a ring ding lai, a ring thok tikah, Pathian thuthup cu a net ding; cumi cu a sal simcipa pawl hnenah a sim vekin a si ding.””1

GSAM 126Minung Thucah Kengtu Pawl ih Hminsinnak Vancungmi

GSAM 126.2A hlan ih kan hmuh zo vekin, thuthangtha phuangnak hnaṭuan cu minung hnenah pek a si, Bawipa cun cumi hnaṭuan hmangin a thlawsuahnak cu “leitlun cemnak.” tiang a um ding tiah a tiam.2 Curuangah himi thucah kengtu vancungmi cu leilung ih um minung hnenah phuang dingmi tikcu thucah ih hminsinnak a si ding. Himi thucah cu “harhmi” cabu ihsin a phuang a si, cumi cun a hlanah khar a si zo tin a langter. Himi thucah kengtu pawl cu Pathian ih upatmi an si; ziangahtile Pathian thutiam hminsinnak, “vangro,” cu an cungah a um, Pathian sunlawinak ih eng in thuam an si ih, thil ziangkim sersiamtu ih thuneihnak in thucah an phuang. Himi ah phuangmi cu tikcu thucah a si; a hlanah “tacik khummi,” asinan tu ah “harhmi” cabu ihsin phuang a si.

GSAM 127.1Bung hlan ih kan hmuh vekin, Bawipa cun simcianak caan ropi—Ni 2300—cemnak le Hliakhlai thuṭhen lawknak ih hruaitu, eng pek ding caan a khiah. Theihnak a pung ding tiah simcianak cu Bawipa in mi tamzet a suahter ih an hnenah cumi eng a phuangnak thawngin a tlin. “Theipi kung ih tahthim thu” zir ding caan khal a khiah; cumi caan ah a zirhtu pawl a suah ih, leitlun hnenah cumi tahthim thu an phuang. Cuvek ciah in tikcu thucah cu auhnak ring zetah pung ding caan a khiah, cumi khal cuvek ciah in a tlin.

GSAM 127Thucah Pakhatnak ih Auhnak Ring Zet

GSAM 127.2Himi phuangnak ih auhnak ring zet tuah ding caan cu ngaihtuah tlak thu a si. Cumi cu tawtawrawt paruknak le sarihnak a ring karlak ah a um, Cathianghlim ih nganmi hmun ihsin lawng si loin, thucah in a relmi ihsin khal a lang: “A sarihnak vancungmi ih aw a ring ding lai, a ring thok tikah, Pathian thuthup cu a net ding; cumi cu a sal simcipa pawl hnenah a sim vekin a si ding.” Cumi cu himi thucah ih phuangmi tikcu cu tawtawrawt sarihnak tiang a thleng tiih theihpitu fiang zet a si.

GSAM 127Auhnak Ring Zet Caan

GSAM 127.3Vancungmi sarihnak in a ring tikah, kan siar ih: “Vancungah Pathian ih biakinn cu a harh, a biakinn sungah a thutiam bawm cu hmuh a si.”3 Leilung ih hmun thianghlim rawngbawlna ah, thutiam bawm umnak hmun—hmun thianghlim bik—cu kum tin vo khat lawng harh a si; cumi cu sual phihnak ni, Hmun thianghlim thianfainak dingah a si. Simcipa pawl in an relmi caan, Khrih in a tuahmi Hmun thianghlim thianfainak hnaṭuan a um ding caan cu Ni 2300 cemnak ah a si.4 Vancungmi sarihnak in a ring tikah, vancungih aw in mithi pawl thuṭhen ding caan a ra tiah an ti khal a ngan.5

GSAM 128.1Thuphuan 10 ih himi simcianak hminsinnak cun himi thucah cu “aw ring zetin,” netnak ah “sahniam a au vekin” a phuang ding caan a langter. Himi simcianak vekih thucah cu “auhnak ring zet” tiang a pung ding caan cu tawtawrawt paruknak cemnak ihsin cumi simcianak caan cem tiang, Hmun thianghlim thianfainak hruaitu caan, a danglam in Ni 2300 cemnak tiang a si. Tawtawrawt pakhatnak pali cu Goth, Vandal, Hun le a dang pawl indona ah an tlin, cumi in Rom ram khawchuklam cu ram ukmi hra ah a then.

GSAM 128Tawtawrawt Panganak

GSAM 128.2Tawtawrawt panganak cun Mohammedan sinak a tho suahnak, a diklonak khawzing thliarkhawh kengmi, a hleice in “thla nga” caan, asilole kum dik tak 150, “an cungah siangpahrang an nei” ihsin a langter. July 27, 1299 ah Ottoman ram uktu pawl ih hramthoktu Othman cun Nicomedia ram a va sim. Cumi caan ihsin July 27, 1449 tiang Ottoman pawl cun Rom ram suahlam an tidai ih an “hreh”, tawtawrawt panganak aw caan kum 150 a tlin. Cumi caan ah Turk pawl cun Constantinople khawpi lawlaw do dingin an ralkap pawl an hruai, an indona ah zian an hmang; Gibbon thu nganmi vekin, caw 60 in thlah dingih a rit zetmi meithal ropi khat in Constantinople kulh parah lungpum ropi pawl an khawh.

GSAM 128Tawtawrawt Paruknak Cemnak

GSAM 128.3Himi caan kiangah John Palleologus, thu ngan tu pawl in Grik siangpahrang netabik an ti, a thi. Constantine Decozes cu laltu tokham co ding dik tak a si; asinain a ral Amurath, Turk sultan, in a do rero ruangah, tokham parah kai dingin Amurath hnenah phalnak dil a ti tiah an ti. Cuti tuahnak cu Turk pawl hnenah laltu tokham a pek thluh vekin a lang. A taktak ah, caan reilote ah Ottoman pawl cun Constantinople khawpi le Rom ram suahlam an luah. Cuvek in an hlanih an “hreh”mi ram cu (ram ukdan lamah) an “that.” “Nazi pakhat, ni pakhat, thla pakhat le kum pakhat” an “that” ding a si.

GSAM 129.1Himi cu simcianak caan, kum khat dingih ni khat tiin kan lak ahcun, caan rei zat a si ding? Himi thu cu a fian zo: kum khat, ni 360, asilole kum; thla khat, ni 30, asilole kum; ni pakhat cu kum khat—zatein ni 391, asilole a taktak in kum 391. Nazi pakhat cu ni pakhat 24 ih then tikih then khat a si ih, caan hminsinnak ah thla hrek, asilole ni 15, a si. Curuangah Rom ram suahlam ram leilung parih Mohammedan pawl zalenih uknak caan zate cu kum 391 le ni 15 a si ding. Cumi cu July 27, 1449 ah kan belh tikah August 11, 1840 kan thleng, cumi cu tawtawrawt paruknak hnuaiih Turk pawl zalenih uknak caan cemnak a si.

GSAM 129Dr. Josiah Litch in Ottoman Ram Uknak Cem Ding A Simcian

GSAM 129.21838 kum ah Philadelphia, Pa. ih Dr. Josiah Litch cun William Miller in a phuangmi thutak a co ih, thucah phuangnak hnaṭuan ah a tel. Thuphuan ih tawtawrawt pasarih thu ah mipui cabu nganmi pawl a buatsaih. Tawtawrawt paruknak cu August 11, 1840 ni ah a ring nawn lo ding ih, Ottoman thuneihnak cu a tla ding tiah thu fiang zetin a din; cumi in simcianak hminsinnak ah ni pakhat cu a taktak ih kum khat a si tiin leitlun hnenah a langter ding tiah a ti.

GSAM 129.3Unau pawl hrekkhat, himi thu ah amah thluntu pawl khal, “a sim vekin a thleng lo ahcun” a rahsuah dingmi an tih ruangah an khur. Asinan cumi in a thinlung a neh lo; Turk thu ah a ruahdan phuangsuahnak dingah a theihtawk in a feh vivo. Mipui cakuat pawl in a tuahmi thu an phuang darh. Pathian um lomi pawl ih pawlkom in an khawmnak ah thu an rel ih, “Himi cu thil khat a ti ngammi minung a si. Himi thu cu a sim vekin a tlin ahcun, simcianak ah ni pakhat cun kum khat a hminsinnak a si, Ni 2300 cu kum bangaw zat an si, an cemnak cu 1844 ah a si ding tiah a thuphan thei lo ding,” an ti.

GSAM 130.1Dr. Litch ih thuthang relmi suahnak cun mi zate ah cangvaihnak a tuah, Mehemet Ali, Egypt ram ih pasha, le Turk sultan karlak ih harsatnak cem ding hngaktu ah mi sang tamzet a ko. Mi za tamzet in, “Himi thu cu doctor in a sim vekin a cem ahcun, hminsinnak caan simcianak ih kum-ni thu cu a dinpitu a si ding, cuticun Adventist kan si ding,” an ti.

GSAM 130Turk Sultan in Egypt Pasha Do

GSAM 130.21840 hlan kum tamzet ah sultan cu Egypt pasha Mehemet Ali thawn indona ah a buai. 1838 ah sultan le a Egypt ram salpa karlak harsatnak cu ramdang palai pawl ih thuneihnak ruangah caan reilo sung a daih. Asinan 1839 ah indona cu a thar in a thok, sultan ralkap le Mehemet ralkap karlak indona ropi ah sultan ralkap zate an siat thluh, a lawng pawl khal Mehemet in a la ih Egypt ah a hruai. Sultan cu a nehthluhmi a si ruangah, August ah indona a thok lehsal tikah, a hlanih thilti thei Turk lawng ralkap lakih a tangmi cu lawng ropi pahnih le ralkap lawng fate pathum lawng an si. Himi lawng pawl cu Mehemet in sultan hnenah pek le kir dingin a duh lo, thuneitu pawl in a lak dingin an zuam ahcun a ur ding tiah a ti. Himi dinhmun ah thu cu a um, 1840 kum ah England, Russia, Austria le Prussia in an karasoh ih harsatnak rem dingin an ruat; ziangahtile an hnawh lo ahcun Mehemet cun sultan tokham a luah thluh ding a lang.

GSAM 131Pawlkommi Thuneitu Pawl Ih Karasohnak

GSAM 131.1“Sultan cun pawlkommi thuneitu pawl ih karasohnak a co ih, cumi in himi thu cu an kut ah a pe thluh. Himi thuneitu pawl ih London khawpi ah an khawmnak ah, Ottoman ram palai vekih Effendi Bey Likgis sheik cu a tel. Egypt pasha hnenih pek dingin thu netnak an ngan: sultan cun Egypt ram uknak cu roco in a tesinfa pawl hnenah thlah sawng vivo thei dingin a pek ding ih, Suez Tifinriat ihsin Tiberias Tifinriat tiang Syria ram zate le Acre peng cu a nunnak sung zalenih uk dingin a pek ding; amah cu, a zaraan lamah, sultan ram ih a luahmi hmun dang hmuahhmuah cu a suah ding ih Ottoman lawng cu a kir ding. Sultan ih pekmi a co lo ahcun, thuneitu pali cun thu cu an kut ah an la ding ih, a thupek dingin an ruahmi dangdang an hmang ding.”

GSAM 131.2“Himi thu netnak cu Mehemet Ali kut ah an pek lawlaw tikah, a hlanih [sultan] thuneihnak ihsin a suak thluh ding ih, cumi caan ihsin a thu pawl cu ramdang thuneitu pawl kut ah an um ding a lang.

GSAM 131Simcianak Tlin—Turk Pawl Zalenih Uknak Cemnak

GSAM 131.3“Sultan cun Rifat Bey cu ukawknak lawng ah Alexandria khawpi ah a kuat, pasha hnenah thu netnak phuang dingin. A kut ah an pek ih, August 11, 1840 ni ah amah in a co! Cumi ni ah sultan cun thuneitu pali ih palai pawl hnenah cakuat a kuat: pasha in thu netnak a co lo ahcun ziangvek ruahdan tuah ding ti a sut. An letnak cu, thil thleng ding hmuahhmuah hrangah thu an ruat zo, ziang thil thleng khalih tihnak nei ding a tul lo tiah a si. Himi ni ah Ottoman thuneihnak um dingih pekmi kum 391 le ni 15 caan cu a cem; sultan ih zalenih uknak cu khuitawk ah saw a um?—A um lo!”6

GSAM 132.1Cumi ni ihsin tu ni tiang sultan cun thuneitu pawl ih thupek vekin a feh a tul, a ram cu anmah hrangah an thenthen in an lak vivo lai a zoh ringring.

GSAM 132Mipui ih Simcianak Ngaihsaknak A Tho

GSAM 132.2Himi simcianak tlinnak mangbangza in mipui thinlung ah thilti thei zet a tuah. Tlin zo mi simcianak le tlin lai mi simcianak thu ngaihsaknak cu a ti nasa. August 11, 1840 hnu thla hrekkhat sungah Pathian um lomi mi hminsinnak nei 1000 ai tam hnen ihsin amah hnenah cakuat a ra zo tiah Dr. Litch in a ti; an hrekkhat cu Pathian um lomi pawl ih pawlkom hruaitu an si. Cathianghlim dokalhtu an raldonak an suahsan ih, minung hnenih Pathian phuangawknak vekin an co tiah an ngan. Hrekkhat cu Pathian hnenah an pummi taktak an si ih, an hrekkhat cu Khrih ratsalnak cangvaihnak ropi ah thu rel thei zet an si. An hrekkhat in Dr. Litch hnenah hi tiin an ti: “Simcianak hrilhtu pawl cun an thu pom dingah nganmi cabu hlun ihsin thil an run suah tiah kan ti theu; asinan himi thu ah kan mit hmai ah thil a thlengmi a nung ten kan hmuh.”

GSAM 132.3Tawtawrawt paruknak cemnak ciah ah Khrih ratsalnak thucah cu “aw ring zetin” a feh thokdan langter dingah, himi thucah ih hnaṭuan tu khat in a relmi thil ka ngan ding.

GSAM 132.41840 kum ah Rochester, N.Y. ih puan le lawng puan tuah tu ropi E. C. Williams cun thucah a co ih, Upa Miller le Upa Himes cu Rochester ah ra ih khawpi ih mi sang tamzet hnenah thu rel dingin a sawm. An letnak cu, mi tamzet um thei dingih inn lian zet lak ding paisa an nei lo tiah a si. Amah cun, “Kei hnenah a ven 120 teek puan tikhawm khat a um. Cumi ka phun ding, tohkham ka rem ding, le cumi ka zohkhen ding, paisa lo in. Ra uhla thucah phuang uh,” a ti. “An ra,” tiah ka hnenah a rel, “cumi puan tikhawm sungah thu ngai dingih ra mi pawl ih hrek hman an um thei lo, cu ruangah teek 40 hla ka telh ih, puan cu 160 x 120 teek a si. Himi puan sungah ni tin mi an khat, lenglam ah khal mi za tamzet an khawm, thu an theih duh zet.”

GSAM 133Mi Za Tamzet in Thucah An Phuang

GSAM 133.1Mi ngaihsaknak a pung rero ruangah puan tikhawm ropi pawl an hmang ih, thal lai ah thingkung hnuai khawmnak an tuah. Thlasik lai ah kawhhran inn ropi bik pawl le mipui khawmnak inn pawl hman an hmang, ngaihsaknak nei thei zate in an khat thluh. 1840 hlanah Upa Miller cu thucah phuang ah “amah lawng deuh” vekin a din lai ih, tu ah amah thawn mi 300 vel in Ni 2300 caan cemnak an phuang tlang, “Tikcu cu a um nawn lo ding,” le “A thuṭhen caan a ra zo” tiin an au. Curuangah Bawipa in thucah cu leitlun huap in a thansohnak ding caan a pek tikah, a thu cu a tlin ih, mi million tamzet in auhnak theih dingin duh an nei tiah kan hmuh.

GSAM 133.2America ram ih cangvaihnak a si vek ciah in ram dangdang ah khal a si. 1840 kum ihsin, hlan vekih an catlap pawl mi malte in an theh darh lawng si loin, thucah phuang dingin mi tamzet an suak. England ram ah, England Kawhhran ih rawngbawltu 700 in thucah an phuang, hnaṭuan bangaw tuahmi midang tamzet cu ka rel lo. Leitlun ih ram hruaitu 20 aia tam ah, himi thucah cu thazang le thinlung pekawknak in a feh, zohtu pawl cu, “Himi minung pawl cu an thu ah thungai zetin an um,” ti dingin a tuah.

Notes

  1. Thuphuan 10:1-7. ↩
  2. Matthe 28:19-20. ↩
  3. Thuphuan 11:19. ↩
  4. Daniel 8:14. ↩
  5. Thuphuan 11:18. ↩
  6. Daniel le Thuphuan ih Ruahdan, pp. 497, 498. ↩

Note

Back